२२ परोक्तोपायभङ्गाधिकारः

श्रीः श्रीमते लक्ष्मीनृसिंहपरब्रह्मणे नमः श्रीमान् वेङ्कटनाथार्यः कवितार्किककेसरी । वेदान्ताचार्यवर्यो मे सनिधत्तां सदा हृदि ॥ अथ परमतभगे परोक्तोपायभङ्गाधिकारः [२२] नमक्कार् तुणै ऎऩ नाम् ऎऩ्ऱरुळ् तरु नारणऩार् उमक्का ऱिवै ऎऩ्ऱडियिणै कूट्ट उणर्न्दडैयुम्- श्रीमते रामानुजाय नमः श्रीः श्रीमते लक्ष्मीनृसिंहपरब्रह्मणे नमः ॥ श्रीमते वेदान्तगुरवे नमः अथ परमतभङ्गव्याख्यायां देशिकाशयप्रकाशाभिख्यायां परोक्तोपायभङ्गाधिकारः द्वाविंशः ॥ २२ ॥ काञ्चीभाग्यफलीभूतां देवतां काश्विदाश्रये ॥ वर्णिने काञ्चिदाप्तुं हि काञ्चनासारवर्षिणीम् ॥ १ ॥ (अत्र " स्थिताय’’ इति शेषः; तेन समानकर्तृकतोपपत्तिरिति भाव्यम् । ) आदेशान्महतां स्वयं ह्युपनतात् सम्प्राप्य वाराणसी- वासं शश्वदगण्य पुण्यसुलभं गीर्वाणविद्यालये । व्याख्यातृत्वमुपेयिवान् अहमिह श्रीलक्ष्मणार्योदिते सिद्धान्ते त्विति किञ्चिदस्य रचनं मध्ये व्यवाच्छिद्यत ॥ २ ॥ पुनरपि मनोऽनुकूले गङ्गाकूले समार मे व्याख्याम् । विरचयितुमद्य हृष्टस्त्वत्रैवापूर्यतामयं ग्रन्थः ॥ ३ ॥ आदौ सामान्यदृष्ट्या परमतविषये दूषणोक्तेः परस्तात् तत्तत्सिद्धान्त भेदेष्वखिलमथ पृथग् दूषणश्च प्रकाश्य । तेषामेवेह निःश्रेयससमधिगमोपायवर्ग विचार्य व्यक्तं सन्मार्गमित्थं श्रुतिशिखरगुरुर्निर्भ्रमं विब्रवीति ॥ ४ ॥ द्वाविंशतिगणनाऽधीकारेऽस्मिन् परोक्तगतिमेदान् । मोक्षस्य सम्प्रधार्य प्राहाचार्यो विभङ्गमिह तेषाम् ॥ ५ ॥ इत्थमधस्तान्मतान्तराणां समुदायतो विशेषतश्च दोषवर्गमाविष्कृत्य, पाञ्चरातस्य परपक्ष कुक्षिनिक्षेपञ्च निराकृत्य, अथ परेषां फलसाधनार्थप्रवृत्त्यादिदुःस्थतां दर्शयितुं प्रथमतः स्वसिद्धान्ते तत्प्रसिद्धिमाह - BLD परस्तात् कुणि इत्यादिगाधया । १९८ देशिकाशयप्रकाशसहिते परमतभङ्गे नमक्कोर् परमिऩियिल्लादु इरुविऩैमाऱ्‌ऱुदलिल् तमक्के परमॆऩ्ऱु तामुयरुम्दरम् साऱ्‌ऱुवमे। ब्राह्मकुदृष्टिमूल परमतानां GOLD कुतक दिमून प्रत्यक्षादिविरुद्ध / Sororilg- सॊऩ्ऩोम्।

संसारार्णवमग्नानां अस्माकं का गतिरिति दुरन्तचिन्तायां क्रियमाणायां - अहमस्मीत्यागत्य कृपां कुर्वन् श्रीमान्नारायणः, इति प्रथमपादार्थः । mirror) इत्येतत् अग्रे ४२ SaLL LOI इत्युभयत्राप्यन्वेति । युष्माकमुपायोऽयमिति स स्वचरणौ ददाति । तौ गृहीत्वा शरणमुपगतानामस्माकमितः परं यथा निर्भरता भवति तथा कृत्वा उभे पुण्यपापे हापयति । तथा करणेन भरं स्वीकुर्वतस्तस्य महोन्नति समुन्नयाम इत्यवशिष्ट- पादार्थः । " is a mi ami ewgi Brb" इत्यत्र लोके भारवाही पुरुषः भुग्नग्रीवत्वात् वामनीभूतशरीरो भवति, अयं तु भगवान् सर्वेषां सर्वं भरं स्वशिरसि कुर्वन्नपि महोन्नतो दृश्यते । अतिचित्रमेतदिति ध्वन्यते । तथाचास्मन्मते भगवत एव मुक्तयादिफलं प्रति सिद्धोपायत्वात् तत्प्रपत्त्यादेः साध्योपायत्वाच्च नानुपपत्तिलेशोऽपीति भावः ॥

वर्तिष्यमाणेन सङ्गमयितुं वृत्तं कीर्तयति बाह्य कुदृष्टि मूलेति । बाह्यादिरूपे- त्यर्थः । अन्यथोपरि कुतर्कादिमूलेति विधेयादुद्देश्यस्यावैलक्षण्यापत्तेः । तथैव वा पाठो निरीक्ष्यः । द्विविधा हि परमतकाराः - बाह्याः कुदृष्टय इति । “या वेदबाह्याः स्मृतयो याश्च काश्च कुदृष्टयः " इति मनूक्तेः । बाह्याश्चार्वाकादयः । कुदृष्टयोऽद्वैत्यादयः । दृष्टिशब्देन वेदार्थदर्शनस्यैवेह विवक्षितत्वात् अवैदिकेषु चार्वाकादिषु तस्य धर्मिण एवाप्रसिद्धया कथं तस्य कुत्सितत्वं भविष्यति ? । ‘सति धर्मिणि हि धर्माश्विन्त्यन्ते’ इति न्यायात् । अतो न चार्वाकादीनां ung-२umuri-wm wwry-२२। (पासुरक् करुत्तु) संसार सागरत्तिल् मूऴ्गि-नमक्कुत् तुणै आर् आवार्? ऎऩ्ऱु नाम् वरुन्द-“नाऩे उङ्गळुक्कुत् तुणै; ऎऩ् तिरुवडिगळे उङ्ग ळुक्कु उपायम्”, ऎऩ्ऱु तऩ् इणैयडिगळै श्रीमन्नारायणऩ् काट्ट, अव् वाऱे अवऱ्‌ऱै अडैन्द नमक्कुप् पिऩ्ऩर् ऎव्विद परमूम् इऩ्ऱि इवऱ्‌ ऱैत् ताऩे सुमन्दु उयर्न्दु निऱ्‌कुम् अवऩ् पॆरुमैयैक् कूऱुवोम्।परोक्तोपायभङ्गाधिकारः (२२) १९९ DONTOUT लुगिऱोम्। प्रवृत्ति निवृत्ति रूप हितोपदेशादिकनां घटिIT GT GOLD Lo Gara लोकायतमत कार्यकारणभाव ९२० To Suroji, प्रत्यक्ष प्रमाण Borom surrojo, शास्त्रनिर्माणोपदेश श्रवण-वाद- जल्पादि कुदृष्टित्वम् । नहि जनुषान्धश्चक्षूरोगीति भवति । अतः परस्परासमानाधिकरणधर्मद्वयबोध- कत्वादस्य विभागवाक्यत्वोपपत्तिः । कुतर्कादीत्यादिना- “कुवासना कुबुद्धिश्व कुतर्कनिचयश्च यः " ़ इत्युक्त-कुवासनादीनां कुतर्कहेतूनां ग्रहणम् । परमतानां सर्वेषां कुतर्कादिमूलकत्वोक्त्या सत्तर्कानुगृहीतानुमानविरोध उद्भावितो भवति । प्रत्यक्षादिवि रोधस्योपर्युट्टङकनात् । तनादि- पदेनाप्तागमानां विवक्षा कार्या । ततश्च परमतसाधकानां दुष्टत्वेन दुर्बलत्वं बाधकानां निर्दुष्टप्रत्यक्षत्वादिना प्रबलत्वञ्चोक्ते भवतः । इतः परं कर्तव्यं प्रतिजानीते - Grou♚pojó इति । उक्तपूर्वेषु चार्वाकादिमतेषु - अनुक्तत्वेऽपि तत्साम्यात् उपस्थितेषु स्वमतावान्तरसम्प्रदायेषु चेत्यर्थः । तेषामप्यत्रानूद्य खण्डनकरणात् प्रतिज्ञायां तदन्तर्भाव- स्यापि औचित्यप्राप्तेः । प्रवृत्तिः - इष्टोपाये । निवृत्तिः - अनिष्टोपायात् । तथाच तदुभयरूपं यद्धितं तदुपदेशादीत्यर्थः । आदिना तज्जन्यानुष्ठानादिकं विवक्ष्यते । सॊल्लुगिऱोम् इति । तथाच तत्त्व-हित- पुरुषार्थरूपेण विधा प्रवृत्तेषु तत्तत्समय प्रमेयेषु पूर्वं चार्वाकादि- क्रमेण तत्तन्मततत्त्वेषु विशदं दूषितेषु प्रसङ्गाद् यद्यपि मध्ये तत्र तत्र तत्तदभिमतहित- दूषणमपि व्यधायि, अथापि प्राधान्येन तदूषयिषया पुनरारम्भ इति बोध्यम् । अनन्तरा- धिकारे च परवादिसम्मतपुरुषार्थदूषणं भविष्यतीति पेटिकात्त्रयक्रमः ॥ गतेष्वधिकारेषु आदृतं क्रममनुरुध्येहापि चार्वाकस्य हितं प्रथमं दूषयन् - तत्रापि पूर्वं तन्मते लोकयात्राया अनिर्वाहमाह - लोकायतेति । कार्यकारणेति । कण्टकतैक्ष्ण्यादिवद- कारणक-कार्योत्पत्तिस्वीकारादिति भावः । जल्पादीति । आदिना वितण्डाया ग्रहणम् । तेषां कुदर्क्कङ्गळै अडिप्पडैयागक् कॊण्डु ऎऴुन्द पाह्य-कुत्रुष्टि कळिऩ् मदङ्गळ् ऎल्लाम्।प्रत्यक्षादिप्रमाणङ्गळुक्कु विरुत्तम् ऎऩ्बदैच् चॊऩ्ऩोम् कीऴ् अदिगारङ्गळिल्। इन्द अदिगारत्तिल् इम् मदङ्गळ् यावऱ्‌ ऱिलुम् कूऱप्पट्टुळ्ळ प्रवृत्ति - निवृत्तिरूपङ्गळाऩ हितङ्गळिऩ् उपदेशम् मुदलियऩ पॊरुन्दा ऎऩ्बदैच् चॊल्लुगिऱोम्। लोकायद मदत्तिल्-“कार्यगारणत् तऩ्मै कीLUT, L। यक्षत्तैत् तविर्त्तु वेऱु प्रमाणम् किडैयादु,” ऎऩ्ऱु स्ताबित्, २०० देशिकाशवप्रकाशसहिते परमतभङ्गे नीतिनिर्माण प्रयोग स्वाभिमतार्थका मसिद्धिकं (L “तेभ्यश्चैतन्यम्” TDI भूतसमुदाय विशेष क्रं का चैतन्य नळा पक्ष, “किण्वादिभ्यो मद- २७ साध्य क्रं साधिकं SLOLIT। शक्तिवत्” ना हष्टान्त (pi " यावज्जीवं सुखं जीवेत्” इत्यादिना ॥ उपदेश (L, अप्रत्यक्ष- भविष्यत्सुखादिसिद्ध्यर्थप्रवृत्तिनिवृत्ति (@L BLIT। विश्ववैतण्डिकत्वप्रसिद्धेः । तथाच प्रत्यक्षातिरिक्तप्रमाणानङ्गीकाराद् अतीन्द्रियार्था- सिद्ध्या शास्त्रनिर्माणादेर्वैयर्थ्यमेवेति भावः । अत एव नात्र पञ्चम्यन्तद्वयस्य यथासङ्ख्यं साध्य- द्वयेनान्वयः शक्यः ; अपितु योग्यताssसत्त्याद्यतिशयवशाद् द्वितीयस्य हेतोः प्रथमसाध्येना- न्वये प्राप्ते परिशेषतः प्रथमस्य द्वितीयेनैवेति बोध्यम् । अर्थकामेति कथनं धर्म-मोक्षयोः स्वेनानङ्गीकाराद् भवति ॥

अत्र नीतिनिर्माणं - अर्थसिद्धये क्रियते । प्रयोगः - स्त्रीपुंसयोः परस्परं सङ्गमोपा- यस्य वात्स्यायनीये आवापसञ्ज्ञितस्य दूतप्रेषणादेरनुष्ठानम् । इदञ्च कामसिद्धये इति विभज्यान्वयो भाव्यः । एवं तेषां लोकयात्राऽनिर्वाहमुक्त्वा स्वक्रियाव्याघातमप्याह तेभ्यश्चैतन्यम् इति । अत्र पक्षादेरनुपपन्नत्वे पूर्वोक्तकार्य कारणभावाभावः अप्रत्यक्षसुखार्थ- प्रवृत्त्यादेश्तत्त्वे पूर्वोक्तप्रत्यक्षातिरिक्तानङ्गीकारश्च हेतुरिति विभागो बोध्यः । सुखादीति । आदिना न दुःखस्य विवक्षा कार्या । तत्सिद्ध्यर्थत्वाभावान्निवृत्तेः । तत्परिहाराय हि निवर्तते पुरुषः । अपि तु सुखसाधनस्यैव । ततश्च निवृत्तिः तद्वद् दुःखतत्साधनविषयिणीति स्वयं अध्याहृत्य व्याख्येयं भवति ॥ ़ तुळ्ळमै अवर्गळुक्के विपरीतमाग मुडिगिऱदु। अवर्गळ् शास्त्रङ्गळ् इयऱ्‌ऱुवदुम्, उपदेशङ्गळैच् चॆय्वदुम्, अवऱ्‌ऱैक् केट्पदुम् मुदला ऩवै अवर्गळुक्कुप् पॊरुन्दा। प्रत्यक्षत्तिऩाल् काण मुडियादवऱ्‌ऱै अऱियत्ताऩे -शास्त्रङ्गळुम् - उपदेश-च्रवणङ्गळुम् एऱ्‌पट्टुळ्ळऩ। प्रत्यक्षत्तैत्तविर्त्त मऱ्‌ऱैय प्रमाणङ्गळै इसैयाद इवर्गळुक्कु इवै कूडा। ताङ्गळ् विरुम्बुम् अर्थम् कामम् इवऱ्‌ऱै सादिप्पदऱ्‌काग नीदि निर्माणङ्गळुम्। तूदऩुप्पुदल् मुदलाऩ प्रयोगङ्गळुम् इवर्गळ् सित् तान्दप्पडि वीणेयाम्। इवै ऒऩ्ऱैयुम् सादिक्क माट्टा! पूदङ्गळिऩ् सेर्क्कैयाल् अऱिवु उण्डागिऩ्ऱदु’ ऎऩ्गिऱ इवर्गळ् कॊळ्गैयुम्, “कळ्” मुदलियवऱ्‌ऱिऩ् मूलप् पॊरुळ्गळ् पलवऱ्‌ऱिऩ् सेर्क्कै याल् मदसक्ति उण्डावदु पोल् ‘ऎऩ्ऱु इदऱ्‌कु इवर्गळ् काट्टुम् उदा हरणमुम्,उयिर् उळ्ळवरै सुगत्तुडऩ् वाऴ्ग’ ऎऩ्ऱु इवर्गळ् सॆय्युम् उपदेशमुम्, प्रत्यक्षमल्लाददुम् वरप्पोवदुमाऩ सुगम् मुदलियवऱ्‌ऱुक् कागच् चॆय्युम् सॆयल्गळुम् कूडा। सर्वशृम्यवादिकं परोक्तोपाय भङ्गाधिकारः (२२) “ॐ ॐाङ्क २UT & ६०० L ६०१ १०। " स्वसिद्धान्तस्थापकयुक्तत्यादिक (LUJ शून्यत्वज्ञानाज्ञानासङ्ग ना ग g शून्यवादसाधन (pi भोज (बोध ?) नादि घटिIIT। सर्वज्ञान मायिरुप्पदॊरु ऎऩम् ाम् अऩ्ऱु ऎऩ्गिऱवऩुक्कु २०१ स्वरूपातिरिक्त- सर्वशून्येति । अयं अथ माध्यमिकमतेऽपि स्वसिद्धान्तव्याहति व्याहरति भावः - सर्वशून्यवादात्मकस्वसिद्धान्तस्थापकयुक्तीनां सर्वान्तर्गतानां शून्यत्वे ज्ञाते युक्तिशून्यार्थस्य साधनासम्भवात् न शून्यवादसाधनं घटते । तासां तत्त्वेऽज्ञाते च सर्वान्तर्गते क्वचिच्छून्यताया अज्ञानेन न सर्वार्थशून्यवादसाधनं तदाऽपि घटत इति । अत्र सर्वकोशेष्वपि उपरि “भोजनादि घटिung” इत्येवमेव पाठो दृश्यते । तत्र, पूर्वोक्तहेतो: “ युक्ति शून्यत्वज्ञानाज्ञान (कं) का ३७६ १९-’ इत्यस्यानन्वयेनासामञ्जस्यात् किञ्चिदिव दौःस्थ्यं प्रतिभाति । " भोजन घटिungi” इत्यस्य पृथक् सामान्यदूषणान्तर- रूपतया पूर्वांशस्यात्तानन्वयेऽपि न क्षतिरिति स्थितमेव सम्य मन्यन्ते केचित् । “साधन (pi भोजनादि इत्यपिकारेणकीकृत्य द्वयोः प्रयोगेणैकवाक्यताप्रतीतेः तेषां पक्षेऽप्यसामञ्जस्यमेव । तस्मादल “ शून्यवादसाधन coi बोधनादिकं घटिur” इत्येव पाठः स्यादित्युन्नीयते । सर्वशून्यत्वस्थापनवत् तद्बोधनस्यापि गुरौ सर्वशून्यत्वज्ञान- सद्भावसापेक्षत्वेन तद्ज्ञानाज्ञानाभ्यां तद्बोधनासम्भवो बोध्यः । साधनं स्वात्मन्येवमेव युक्तमिति युक्तिभिश्चिन्तनम् । बोधनं परेभ्यो युक्तिभिः प्रतिपादनमित्यनयोभिदा कथञ्चिद् भाव्या ॥ अत्रापि

अथ योगाचारस्य मतमुपायविषये निराकरोति सर्वज्ञान इति । “स्वरूपातिरिक्त LOIT सत्य वेद्य की " इत्येव १। सर्व सूऩ्यवादियाऩ मात्यमिगऩ् ऎऩ्बवऩ् पक्षत्तिलुम्। अवऩ् कैयाळुम् उपायङ्गळ् पॊरुन्दुवदिल्लै। vipi goraG! ऎऩ्ऱ तऩ् कॊळ्गैयै निलैनाट्ट इवऩ् कैयाळुम् युक्तिगळ् सूऩ्यङ्गळ् ऎऩ्बदै इवऩ् अऱिन्दुळ्ळाऩा! इल्लैया! अऱिन्दुळ्ळाऩ् आगिल् सूऩ् यङ्गळाऩ युक्तिगळाल् तऩ् कॊळ्गैयै सादिक्क मुडियादु। अऱियाविडिल्- इवै उळ्बड अऩैत्तैयुम् सूऩ्यम् ऎऩ्ऱु ऎप्पडि सादिक्क मुडियुम्? आगवे सूऩ्यवादत्तै सादिक्क मुडियादु। पिऱर्क्कु सर्वसूऩ्यवादत्तै पोदिक्कवुम् मुडियादु। पसि तीरुवदुम् अदऱ्‌काग उण्बदुम् सूऩ्यमागै याल् अदु कूडादॊऴियुम्। B-२६ ळुक्कुम् ! २०२ स्व सन्तान कङ्क्री देशिकाशयप्रकाशसहिते परमभङ्गे १ स्वर्गापवर्गच्छान्ति फल, कञ्छ घटकLDIT GIG BOOL कङ्की वासनादिशब्दवाच्य क्षणसम्तान apli विषय LOGOIT GOLD NTC तदर्थप्रवृत्तिसम्भव २। सर्वकोशेष्वपि पाठः । स च तेन ज्ञानस्वरूपातिरिक्ततया सत्यवेद्यसद्भावानङ्गीकारात् अयुक्तः । एवं " स्वरूप १० सत्य वैद्य शाला की

" इति केषाञ्चित् पाठकल्पनमप्यपास्तम् । ज्ञानस्वरूपमेव सत्यं वेद्यमित्येव तदङ्गीकाराच्च । तस्माद् वयं मन्यामहे - “स्वरूपातिरिक्त सत्य वेद्य भाग की " इत्येव युक्तं पठितुमिति । सन्तान - ज्ञानसन्ताने ॥ एतदुक्तं भवति एतन्मते स्वर्गापवर्गेहिक सुखाद्यर्थप्रवृत्तिर्न युज्यते । " जानाति इच्छति- यतते” इति ज्ञानवेद्य एवेच्छापूर्वक प्रवृत्तिसम्भवात् । स्वर्गादीनाञ्च ज्ञानातिरिक्ततत्तद्रूपेण ज्ञानवेद्यत्वाभावस्य तन्मतसिद्धत्वात् । नच स्वर्गादिस्वरूपाणां ज्ञानातिरिक्तत्वाकारेणा- वेद्यत्वेऽपि स्वर्गादिजनकवासनाशब्दवाच्या पूर्वविषयकप्रवृत्त्युत्पत्तौ न किञ्चिद् बाधकमिति वाच्यम् । तस्यापि वासनाख्यक्षणसन्तानस्य पूर्ववद्वेद्यत्वावश्यम्भावात् वेद्यत्वे चासत्यता- पातात् उक्तानुपपत्तितादवस्थ्यमेवेति । pig घटकori इति । एषां फलानां द्वार- तया । OC उपाय - विषयक ज्ञान भाविफलविषयकज्ञानसन्तानयोर्मध्ये । वासना- अपूर्वम् । एतेन – “सर्वज्ञानी” इत्यारभ्यमाणस्यास्य वाक्यस्यापि माध्यमिकम- तनिराकरणपरत्वं पूर्ववाक्य इव वदन्तः प्रत्युक्ताः । सर्वशून्यवादिनां तेषां मते - " ७ सत्यं वेद्य ं भळा” इति ज्ञेयशून्यतामात्त्रकथनानौचित्यात् । योगाचारमत एव तथा कथनाच्च ।

सर्वक्ञाऩङ्गळुक्कुम् तऩ् स्वरूपत्तैक् काट्टिलुम् वेऱाऩ ऒरु सत्यमाऩ पॊरुळ् अऱिय वेण्डियदु किडैयादु ऎऩ्ऱु सॊल्लुम् यो कासारऩ् मदत्तिल् ज्ञाऩ सन्दाऩत्तिल् ऒऩ्ऱिले वरक्कडवदाऩ स्वर्गम् अबवर्गम्-पसि तीर्दल् आगिय पलऩ्गळुम्, इवऱ्‌ऱुक्कु कडगमाय्, नडुवे वरुगिऱ वासऩै मुदलिय सप्तङ्गळाल् कुऱिप्पिडप्पडुगिऱ क्षणसन्दाऩ मुम् विषयम् अल्लामैयाले अवऱ्‌ऱुक्कागच् चॆयल्बडुवदुम् कूडादु ऒऴियुम्। क्षणबङ्गम् सॊल्लुगिऱ मूऩ्ऱु पौत्तर्गळुडैय पक्षङ्गळि लुम्, ऎल्ला उपायङ्गळुक्कुम् पलऩ्गळुक्कुम् ऒरुवऩे आच्रयमागक् कूडा मैयालुम्, ऒरुवऩुडैय सुगत्तिऱ्‌काग मऱ्‌ऱॊरुवऩ् प्रवृत्तिक्कै कूडामैयालुम्, अडुत्त क्षणत्तिल् वरुम् ज्ञाऩत्तोडे पूर्व क्षणत् परोक्तोपायभङ्गाधिकारः (२२) क्षणभागी oil बौद्धकं सर्वोपायफल ५६L एकाश्रय २०३ G, अन्यका अन्यसुखाद्यर्थLDIT & प्रवृत्ति ०५ LOLDING, उत्तरज्ञान CGL तऩ्ऩै कमाग सिक्कैक्कु च्ळात्तुक्कु तरवुम् इल्लामैयालुम्,

अथ सौत्रान्तिकवैभाषिकयोर्मते हितानुपपत्ति प्रकाशयति क्षणभङ्ग इत्यादिमहा- वाक्येन । अत्रैतद्बौद्धद्वयस्यैवोपात्तव्यत्वेऽपि क्षणभङ्गकृतदूषणस्य तत्त्रयसाधारण्यमभिप्रेत्य “क्षणभङ्गला बौद्धान्नकं” इत्यधिकोपादानम् । सर्वोपायाः सर्व- फलानि चेति सर्वशब्दस्योभयत्रान्वयः । एकाश्रयेति बहुव्रीहिः । तथाच तन्मते आत्मनामपि क्षणिकालयविज्ञानरूपत्वात् पूर्वकालस्योपायस्योत्तरकालस्य फलस्य च विभिन्नाश्रयतया तयोः कार्यकारणभावायोगेन न फलविशेषार्थं कस्याप्युपायस्य परिग्रहो युज्यत इति भावः । अत्र सर्वस्यापि तृतीयान्तवाक्यार्थस्य - “उपायविशेषपरिग्रह इत्युत्तरत्नान्वयः ॥ १६६ )” ननु कार्यकारणयोरेकाश्रितत्वमतन्त्रम् । पौर्वापर्यमात्रस्यैव प्रयोजकत्वादित्यवाह- अन्या इति । तथाच उत्तरत्न मैत्रसुखाद्यर्थं पूर्वं चैत्रोऽपि प्रवर्तेतेति भावः । नन्वन्योऽप्य- परार्थं प्रवर्तत एव, यदि स्वस्य तेन सह सन्तमसन्त वा सम्बन्धं जानीयात् । यथा पुत्राद्यर्थं पितरः । ततश्चास्माकं मते एकसन्तानघटकोत्तरक्षणफलार्थं तद्घटकपूर्वक्षण प्रवृत्तिर्युक्तैवेति चेदाह - उत्तरज्ञान CGL इति । अयं भावः इतरैरात्मनां ज्ञातृत्वादिधर्माङ्गीकारात् तेषु तेन सम्बन्धज्ञानोदयसम्भावनया तत्र तत्रान्यफलार्थमितरेषां प्रवृत्त्युपपत्तावपि एतन्मते क्षणानां विज्ञप्तिमात्रतासिद्धया ज्ञातृत्वप्रतिषेधेन तद्विशेषभूत भ्रान्तत्वस्यापि दुर्भिक्षात् सर्वथा सम्बन्धस्याप्रतीत्या नान्यफलार्थमितरप्रवृत्तिरिति । अत्र सामान्यतः परस्परं द्वयो- बहुविधसम्बन्धसम्भवेऽपि एकसन्तानघटकयोः पूर्वापरक्षणयोरैक्यस्यैव सम्बन्धतायां वक्त- व्यायां तस्य चावास्तविकत्वात्- एक भ्रमिकंलक इत्युक्तम् । पूर्वज्ञान की ज्ञातृ- स्व @LDI gato इति । यद्यप्यस्मिन् मते सर्वज्ञानानामपि ज्ञातृता न विद्यते । तथाऽपि प्रवृत्त्यर्थं इह पूर्वज्ञानक्षणस्यैव साऽपेक्षितेति तदभावमात्रप्रतिपादनम् ॥ तिल् इरुक्कुम् तऩ्ऩै ऒरुवऩाग माऱाडि निऩैक्कैक्कु इदऱ्‌कु ज्ञात्रुत्वम् इल्लामैयालुम् इन्द उण्मै निलैयै अऱिन्द पॆळत्तर्गळ् पक्षत्तिल् वेऱु ऒरुवऩुक्काग मऱ्‌ऱॊरुत्तऩ् सॆयल्बड मुडियादुबोम्। ज्ञाऩ सन्दाऩस्वबावत्तिऩाल् यावुम् कूडुम् ऎऩ्ऱाल् इदुवे पोदुमायिरुक्क- शास्त्र उपदेशादिगळ् यावुम् वीणागि ऒऩ्ऱुक्कु ऒरु उपायत्तैयुम् २०४ देशिकाशयप्रकाशसहिते परमतभङ्गे कण्ठ सौगतां कण्ठ अन्यार्थ प्रवृत्तिसम्भावoruji, सन्तानस्वभाव क्रं की Qug SG सर्व (pio यतुकीला ढग - “उदासीनानामपिचैवं सिद्धिः” शास्त्रोपदेशादि नैष्फल्य प्रसङ्गिकेलsung ५ ५ उपायविशेषपरिग्रह सङ्गण CQ१००७ LIT। प्रच्छन्नबौद्धपक्षीय - ब्रह्मव्यतिरिक्तमिथ्यात्व अली याकञ्छ संसारबाधकज्ञान- सम्पादनादिकां B२LIT। ननु व्यावहारिक सत्यापरनामधेयसंवृतिसत्येन सर्वमिदमैन्द्रजालिकवदुपपद्यत इत्य- त्राप्याह - Qu♚ इति । ज्ञप्तेर्ज्ञातृत्वं नास्तीति निश्चितवत इत्यर्थः । तथाच उत्पन्नविवेकस्य सौगतस्य सर्वमिथ्याप्रतिभासनाशावश्यम्भावात् न संवृतिसत्येनापि मिथ्या- पदार्थसिद्धिरिति भावः । पूर्वं ज्ञाने सत्येव प्रवृत्तिसिद्धेरुक्तत्वेन तदभावे तदभावस्य कैमुति- कन्यायसिद्धत्वात् - “सम्भाव murgib” इत्याधिक सम्भावनापदप्रयोगः ॥ ननु " यस्मिन्नेव हि सन्ताने आहिता कर्मवासना । फलं तत्रैव बध्नाति कार्पासे रक्तता यथा ॥ इति प्रतिपन्नसन्तानस्वभावमहिम्ना सर्वमिदं प्रवृत्त्यादिकमुपपद्यते इत्याशङ्कयाह - सन्तान- स्वभावेति । “उदासीनानाम्” इत्यादि ब्रह्मसूत्रम् । एवं असदुत्पत्ति क्षणिकत्वा हेतुकविनाशा- द्यभ्युपगमे, उदासीनानामपि - अनुद्युञ्जानानामपि, सिद्धि:- सर्वार्थसिद्धिः स्यादिति तदर्थः ॥

अत्र श्रीभाष्यम् - “इष्टप्राप्तिरनिष्टनिवृत्तिर्वा प्रयत्नेन साध्यते । क्षणध्वंसे हि सर्वेषां भावानां पूर्वपूर्ववस्तु तद्गतो वा विशेषः संस्कारादिको विद्यादिर्वोत्तरत न क्वचिदनुवर्तत इति प्रयत्नादिसाध्यं न किञ्चिदस्ति । एवं सति अहेतुसाध्यत्वात् सर्वसिद्धीनां उदासीनानामप्यैहिकामुष्मिकं फलं मोक्षश्च सिद्धयेत्” इति । “स्वर्गादिहेतुभूतो विशेषः संस्का- रादिः । मोक्षहेतुभूतो विशेषः विद्यादिः” इति श्रुतप्रकाशिका । सर्वशून्यवादिनाऽनङ्गीकारेऽपि इतरैस्त्रिभिरङ्गीकारात् स्वर्गमोक्षादिप्रस्ताव इति बोध्यम् । छ यस्य कस्यापि फलस्य कृते ।

अथाद्वैतिनां पक्षे हितं दूषयति प्रच्छन्नेति । तन्मते प्रपञ्च विनिवर्तक- तत्त्वमस्यादि- वाक्यार्थज्ञानमेव हि हितमुच्यते । तदर्था प्रवृत्तिः केनाधिकारिणा विधेया ? पूर्वमेव ब्रह्म- व्यतिरिक्तजगन्मिथ्यात्वादिकमजानता तत्सत्यतागोचरनिश्चयशालिना किं तत्त्वमस्यादि- वाक्यार्थज्ञानमाप्यम् ? अथ तन्मिथ्यात्वं जानता? तत्र नाद्य इत्याह- ब्रह्मव्यतिरिक्तेति । तथा च प्रपञ्चसत्यता सिद्धान्तनिष्ठानामिवैषामपि न तत्र प्रवृत्तिर्युज्यत इति भावः । शश अलीलङ्का शमनार्थDIT & ज्ञानान्तर परोक्तोपायभङ्गाधिकारः (२२) २०५ CM बाधकज्ञान ५।२०। बाधितानुवृत्ति- की यह कण्ठ सिद्धान्त भा। चक्र- अफ्रीका श्रीss सन्यासयोगादि पुटपाकदुःखानुभव भ्रमादिन्याय क्रं Tor पण्ण वेण्डा। कण्ठ नापि द्वितीय इत्याह- इति । तथाच तत्त्वमस्यादिवाक्यार्थपरि- ज्ञानात् पूर्वमेव स्वस्य सहज सिद्धप्रपञ्च मिथ्यात्वज्ञानेन बन्धनिवृत्त्यवश्यम्भावात् पुनरपि स कस्य निवृत्तये तत्त्वमस्यादिवाक्यार्थं शुश्रूषेदित्यर्थः ॥ अथ पूर्वमिथ्यात्वज्ञानेन बाधितस्यापि जगतः पुनरननुवृत्त्यर्थं तत्त्वमस्यादि- वाक्यार्थश्रवणापेक्षा युक्तेत्याशङ्कते - बाधितानुवृत्तीति । तदिदमपसिद्धान्ततया दूषयति - का कण्ठ इति । तथाच समन्वयाधिकर णश्रीभाष्यम् “नच ज्ञानमात्राद् बन्धनिवृत्तिर्न दृष्टेति वाच्यम् । बन्धस्य मिथ्यारूपत्वेन ज्ञानोत्तरकालं स्थित्यनुपपत्तेः । यस्य तु बन्धो न निवृत्तः तस्य ज्ञानमेव न जातम्” इति । । अथ बाधितानुवृत्तिमन्वारुह्याप्याह - चक्रभ्रमादीति । तथाच “यथा कुलाल- भ्रामितं चक्रं भ्रामयितृव्यापारोपरमेऽपि पूर्ववेगवशात् कश्चित्कालं स्वयमेव भ्रमत् क्रमेणोपरमेत, तद्वत्’’ इति श्रुतप्रकाशिकोक्तदिशा बाधितप्रपञ्चानुवृत्तेः स्वल्पकालमेव स्थायि - तया न तदर्थमपि क्वचिद् व्यापर्तव्यमिति भावः । भवतु-स्वल्पकालोऽपि प्रपञ्चप्रतिभासो यस्य कोमलमतेरसह्य वचेतन:, तस्य सहसा तन्निवर्तकोपायान्तरेषु प्रवृत्तिरित्यत्रोक्तं सन्न्यासयोगादिपुटपाकदुःखानुभवेति पुटपाकः - अन्तर्दाही परितोऽपि पटुतरज्वालामाला- कुलोऽनलः । तन्मतेऽवधूतचर्यादिदुष्करकर्ममय सन्यासयोगस्यैव मोक्षाश्रमताप्रवादात् सन्न्यासयोगेति तथाच तादृशकोमलप्रकृतेरीदृशोपायान्तरमप्यत्यन्तासह्य वचेतनमिति, इतोऽपि वरं कञ्चित्कालं बाधितप्रपञ्चानुवृत्तिसहनमेवेति भावः ॥ कैक्कॊळ्ळ वेण्डादबडि वरुम्। वॆऱुमॆऩ इरुप्पवर्क्कुम् मोक्षम् उण्डागुम्, ऎऩ्ऱु सूत्रगाररुम् इक्करुत्तै वॆळियिट्टुळ्ळार्। प्रच्चऩ्ऩ पौत्तर्गळ् पक्षत्तिलुम् ऎव्विद उपायत्तैयुम् एऱ्‌क वऴियिल्लै। प्रह्मम् तविर मऱ्‌ऱवै अऩैत्तुम् पॊय् ऎऩ्ऱु अऱिया तवऩ् संसारत्तै ऒऴिक्कुम् ज्ञागत्तैप् पॆऱ मुयलमाट्टाऩ्। इन्द उण् मैयै अऱिन्दाऩ् आगिल् इदुवे संसार निवृत्तिक्कुक् कारणमाम्। आगै याल् वेऱॊरु पादगज्ञानत्तैप् पॆऱ वेण्डुवदिल्लै। पादिक्कप्पट्टबोदुम् अनुवर्त्तिक्किऱ इन्द पन्दत्तै ऒऴिक्क शास्त्रज्ञाऩम् पॆऱ वेण्डुवदु इऩ्ऱियमैयाददागुम् ऎऩ्बदुम् न्य २०६ देशिकाशयप्रकाशसहिते परमतभङ्गे Quiz QF शब्दजन्य प्रत्यक्ष निष्प्रपञ्चीकरण नियोगादिकनां निष्प्रमाणका १ मोक्षसाधन

नाक “जैऩर्, अवऩै अनुसरिप्पवर् पक्षङ्गळिलुम् उपायम् उपयोगप्पडादु।’’ दिगम्बरपक्ष लं की “धर्मायैतदधर्माय” इत्यादि कंळ CGST अन थे l S IT TLD। धर्माधर्मादिसर्व विषयानेकान्तवाद भोगमोक्षार्थ स्व सिद्धान्तधर्मनियम soniunp अर्हदुपदेशादिकां ननु सांसारिकबन्धस्य प्रत्यक्षत्वेन परोक्षेण तन्मिथ्यात्वज्ञानेन न तन्निवर्तिष्यते । अतस्तदधिकं तत्त्वमस्यादिशब्दापरोक्षज्ञानं प्रतीक्ष्यते प्रपञ्च मिथ्यात्वज्ञानिनाऽपीत्यताह

यान्ना इति । अद्वैतिन इत्यर्थः । तत्र तत्त्वमस्यादिशब्दजन्यप्रत्यक्षवादी शङ्कराचार्यः निष्प्रपञ्चीकरणनियोगं, आदिपदग्राह्यं ध्याननियोगश्च जरन्मायावादिनो वदन्ति । नियोगः विधिः । अयं भावः ध्यानादिनिर्मलीकृतेन मनसा तत्त्वमस्यादिमहावाक्यश्रवणे सति ‘अहं ब्रह्मास्मि’ इति श्रोतुः प्रत्यक्षं भवति । समलमनस्कानां तु न । वाक्य जनज्ञानस्य परोक्षत्वे युक्तेऽपि स्वतोऽपरोक्षार्थभूतात्मविषयत्वात् तस्य प्रत्यक्षत्वम् । “दशमस्त्वमसि " इति वाक्यश्राविणः “दशमोऽहम्’ इति प्रत्यक्षवत् । तदेव च बन्धनिवर्तकं इति प्रथमपक्षः । द्वितीयस्तु – “न दृष्टेर्द्रष्टारं पश्येर्न मतेर्मन्तारं मन्वीथाः” इति सप्रपञ्चतया भातं ब्रह्म निष्प्रपञ्चं कुर्यादिति नैयोगिकानुष्ठानेन यागविध्यनुष्ठानेन स्वर्ग इव मोक्षः प्राप्यत इति । तृतीयस्तु – “ब्रह्मविदाप्नोति परम्" “आत्मा वा अरे द्रष्टव्यः” इत्यादिध्याननियोगसाध्यो मोक्ष इति । निष्प्रमाणक शुलsu इति । सुन्दोपसुन्दनीति मनुरुध्यैभिरेव मिथः कलहकरणात् निश्शेषनिराकरणमभूदिति नास्म। भिरत्र जिह्वाऽरुणयितव्या शब्दानुच्चार्येति समन्वयाधिकरणभाष्यादौ भाव्यम् ॥

अथ जैनसमीहितहितप्रक्रियामपि परागुरुते दिगम्बरेति । “धर्मायैतदधर्माय" इत्यस्याकारोऽन्वेंष्टव्यः । तन्मते ‘अनेकान्तं जगत् सर्वम्’ इति सिद्धान्तकरणात् एकमेव कर्म धर्मोऽपि भवेदधर्मोऽपि । स्यादस्ति स्यान्नास्तीत्यादिना सर्वेषां विरुद्धप्रकाराणामेकस्मिन्न- ङ्गीकारादिति भावः । भोग- मोक्षार्था ये स्वसिद्धान्तधर्मास्तेषां नियम इत्यन्वयः । अनर्थक- ril Barrio इति । नियमविरोध्य नियम रूपानेकान्तवादादित्याशयः ॥ । इवर्गळ् चित्तान्दम् अऩ्ऱु। कारणम् पादिक्कप्पट्ट पिऱगुम् काणप्पडुम् कार्यत्तिऩ् तॊडर्बु तण्डत्तिऩ् सम्बन्दम् निऩ्ऱ पिऱगुम् सुऴलुम् सक्रम् सऱ्‌ऱु नेरम् सुऴऩ्ऱु ताऩे निऩ्ऱु विडुवदुबोल् निऩ्ऱु विडुम्। आगैयाल् इदऱ्‌काग सन्नियासम् कॊळ्वदुम् नॆरुप्पिऩाल् मूडप्पट्टु वेवदुम् परोक्तोपाय भङ्गाधिकारः (२२) जैनपक्ष की सगळं तुळं विषमसमुच्चय पक्ष कर्म- ज्ञानसाध्यविद्या विशेष शुल ( निरस्त।

२०७ यान्ना ॐ की कर्मज्ञानगोचर - सम- मोक्ष l वेदान्तनिर्णीत गां

अथ तदनुसारि भास्कर यादवमतयोरपीदं दूषणमतिदिशति प्रच्छन्नजैनेति । एकैकस्मिन्नप्याकारभेदेन भेदाभेदाभ्युपगमाद् धर्मोऽप्यधर्माभिन्नः स्यादित्युक्तनियमासिद्धि- रेवेत्यर्थः । अथ तयोर्हितविषयकप्रधान प्रतितन्त्रमपि दूषयति - यान्ना इति । इत्थं हि तेषां हितकल्पनाप्रक्रिया ज्ञान- कर्मणोः समसमुच्चयवादी यादवप्रकाशाचार्यः मोक्षाख्ये फले तयोः सममेवोपायतयाऽन्वय स्वीकारात् । नचैकमेव फलं प्रति तयोरुभयोः प्रधान- कारणतया यदि समः समुच्चयः, तदा अन्यतरवैयथ्यं भविष्यति । ततश्च यवतण्डुलयोरिव विकल्प एव कल्पनीयो भवति । यदि दण्डचक्रादिन्यायेन, तदोभयोरावश्यकतायां प्रतिपा- दितायामपि वैषम्यस्यैवापातात् समतापक्षो गतः स्यात् । तत्र हि चक्रं प्रति दण्डोऽङ्गमुच्यते । तद्वदेव प्रकृतेऽपि स्याद् इति वाच्यम् । मोक्षाख्यैकफलेऽपि ज्ञानकर्मोभयसाध्यव्यवस्थितांश- द्वयस्वीकारेणादोषात् । अंशिनो मोक्षाख्यस्य फलस्यैकताभिप्रायेण समुच्चयशब्दप्रयोगः । अन्यथा भिन्नसाध्यद्वयसद्भावेन तुरी चक्रयोरिव तदनुपपत्तेः । कर्मणा प्रतिबन्धकप्रकृति- सम्बन्धरूपमृत्युविनाशांशः, ज्ञानेन स्वाभाविकाका रविकासरूप मोक्षांशश्चेति - “अविद्यया मृत्युं तीर्त्वा विद्ययाऽमृतमश्नुते" इति श्रुत्यनुसाराद् भाव्यमिति । — तयोर्विषमसमुच्चयवादी भास्कराचार्यः । उभयोर्मोक्षसाधकत्वेऽपि ज्ञानमेवाङ्गि । कर्म त्वङ्गमिति स्वीकाराद् वैषम्यसिद्धेः । एवमिदं पक्षद्वयमपि यदि निराकरणीयं मन्यसे ? कस्तर्हि तव सिद्धान्त इत्यत्ताह - कर्म- ज्ञानसाध्येति । विद्याविशेषाणां ज्ञानरूपत्वेऽपि प्रत्यक्षसमानाकारतया, कर्मणा समं तत्साधकस्य ज्ञानस्य श्रवणादिजन्यस्य परोक्षतया च साध्यसाधनभावोपपत्तिः । एतन्निर्णयश्च श्रीभाष्यजिज्ञासाधिकरणादौ द्रष्टव्यः ॥ आगिय उपायानुष्टाऩङ्गळ् वीणे ! सप्तत्तिऩाल् उण्डागुम् प्रत्यक्ष ज्ञाऩमुम्, निष्प्रबञ्जीगरणनियोगमुम्, त्याऩ नियोगत्तिऩाल् पॆऱप् पडुम् मानस साक्षात्कारमुम् मोक्ष कारणम् ऎऩ्ऱु इवर्गळ् सॊल्वदु अऩैत्तुम्, प्रमाणम् इल्लै आदलाल् मोक्षसा तनङ्गळ् आगा। जैनर्गळ्, ऒरुवस्तुवे सत्तायुम् असत्तायुम् मऱ्‌ऱुम् पलविदमा युम् आगिऱदु ऎऩ्ऱ सप्तबङ्गीवादम् पुरिबवर्गळ् आगैयाल् अवर्गळु टैय पक्षत्तिले इदु धर्मम् - इदु अधर्मम् - इदु नम् चित्तान्दम्। इदु २०८ देशिकाशयप्रकाशसहिते परमतभङ्गे यासगााङ्गळिलुम्, ऒळिuaiqa (ऎizla?) साङ्गळिऱ्‌पोले- ळल्गळिल् ऎऩ्ऩिऩि ळि कण्डु कॊळ्वदु।

अथ वैयाकरणसमीहितहितासिद्धिमाह - शब्दविवर्तेति । शब्द एव जगद्रूपेण विवर्तत इति साम्बादीनां परिणमत इति हलायुधादीनाञ्च वैयाकरणानां पक्ष इति पूर्वमेव तद्भङ्गाधिकारे प्रपञ्चितम् । पूर्वोक्तं सत् पूर्वदूषितम् इत्यन्वयः । अथवा “पूर्व- दूषितेत्यैव " पाठोऽस्तु । पूर्वदूषितविवर्तवादोऽद्वैतिनां बौद्धानाश्च । परिणामवादो जैनानाम् । तथाचैतन्मते तत्त्वविषयकस्वतन्त्र सिद्धान्ताकरणेन परोक्तस्यैव तस्योपजीवनात् तदूषणेनैवैतदपि दूषितप्रायमिति भावः ॥

तत्त्वज्ञानाज्ञानेति । तथाच पूर्वोक्त ब्रह्मविवर्तवादादा विवात्रापि जगन्मिथ्यात्व- ज्ञानाज्ञानयोर्दशायां मोक्षार्थ प्रवृत्तिसामान्यस्यैवासम्भवः । जैनसम्मतपुद्गलादिपरिणामवाद इवात्रापि - जातिव्यक्ति - कारणकार्याद्यात्मना भेदाभेदस्वीकारात् धर्माधर्म - हिताहितादि- स्वरूपं सर्वं सम्भिन्नमिति धर्म एव मोक्षार्थिनां प्रवृत्तिर्नाधर्म इति मोक्षार्थप्रतिनियत- प्रवृत्तेश्वासम्भव इति भावः । अत एव विभज्य दूषणद्वयतात्पर्येण “मोक्षाद्यर्थप्रति- नियतप्रवृत्त्यनुपपत्तिः” इति मूलोक्तिः ॥ नम् चित्तान्दम् अऩ्ऱु ऎऩ्ऱ व्यवस्तैयुम् कूडादु। सप्तबङ्गी वादत् तिऩाल् धर्ममुम् अधर्ममागलाम्। आगैयाल् पोग-मोक्ष सादगमाऩ धर्मङ्गळैप्पगुत्तुक् कूऱ इयलादु। प्रच्चऩ्ऩ जैनर्गळाऩ - पास्करऩ् - यादवप्रकाशऩ् इवर्गळ् सित् तान्दत्तिलुम् इन्द दोषम् वरुम्। मेलुम् इवर्गळिल् पास्करऩ्- ‘विद्यैये मोक्षम् तरुवदागुम्। अदऱ्‌कु उपकारमाय् निऱ्‌कुम् कर्मम्,, ऎऩ्ऱु विषमसमुच्चयम् कॊळ्गिऱाऩ्। यादवप्रकाशऩ् “पाब निवृत्ति मुऩ्ऩदाग वरुम् मोक्षमाम् पलत्तिल् ऒरु अंसमाऩ पाबनिवृत्तिक्कु अविद्यै कारणम् ऎऩ्ऱुम्, मोक्षत्तिऱ्‌कु विद्यै कारणम्" ऎऩ्ऱुम् समसमुच्चयम् कॊळ्गिऱाऩ्। श्रुतियिल् कर्म जञाऩङ्गळिऩाल् विद्यै (पक्ति) युम् अदऩाल्दाऩ् मोक्षम् उण्डागिऱदु ऎऩ्ऱुम् निर्णयिक्कप्पट्टुळ्ळ ताल् इवर्गळुडैय चित्तान्दम् श्रुतिक्कु मुरणाऩदु ऎऩ्ऱु तळ्ळत्तक्कदागुम्। वैयागरणर्गळिल् सिलर् “स्पोडम् ऎऩुम् सप्तत्तिऩ् विवर्त्तमे जगत्। आगैयाल् इदु पॊय्” ऎऩ्ऱु सॊल्लुवारुम्। मऱ्‌ऱुम् सिलर् “स्पोडम् ऎऩुम् सप्तमे जगत्तागप् परिणमिक्किऱदु, आगैयाल् इदु सत्यम्” ऎऩ्ऱु सॊल्लुवारुम् उण्डु, मुऩ्बु सङ्गर मदत्तै तूषित्त मुऱैयिल् तत्वज्ञाऩम् पिऱन्दिरुन्दाल् पुदिदाग वेऱु ज्ञाऩम् पॆऱबरोकोपाय भङ्गाधिकारः ( २२ ) “वैशेषिग न्याय पक्षङ्गळिल् उपायत्तैत् तळ्ळुदल्।” वैशेषिकपक्ष क्रं। वेदप्रामाण्य @ms ऎम् ऎऩ्ऱु कॊळ्ळामैयालुम्,

२०९ Gai, यथावेद अदृष्टम् ईश्वरप्रीत्यादि-

१ — अथ वैशेषिकपक्षविवक्षितं हितमपि त्याजयति वैशेषिकेति । वेदप्रामाण्य इति । अत्रेदं बोध्यम् - वैशेषिके आदितः तृतीये सूत्रे " तद्वचनादाम्नायस्य प्रामाण्यम्” इत्यत्त्र तस्य - " यतोऽभ्युदयनिःश्रेयससिद्धिः स धर्मः" इति द्वितीयसूत्रोक्तधर्मस्य वचनात् - बोधनात् आम्नायस्य - वेदस्य प्रामाण्यमिति प्रामाण्यं साधितम् । तथा तच्छास्त्रान्तिमसूत्रेऽपि “अस्मबुद्धिभ्यो लिङ्गमृषेस्तद्वचनादाम्नायप्रामाण्यम्” इत्यन्यथाऽपि वेदप्रामाण्यं साधयिष्यते । तदर्थच ‘अस्मद्बुद्धिभ्यः’ इति ल्यब्लोपे पञ्चमी । असर्वज्ञास्मद्बुद्धि विहाय ऋषेः सर्वज्ञस्य सर्वकर्तुः सद्भावे इदमेव पर्याप्तं लिङ्गं भविष्यति । किं तत् ? एतच्छास्त्रे एतावता प्रतिपादितं कार्यभूतं द्रव्यगुणादिपदार्थजातमिति शेषः । तेन एवं समस्त कार्यकर्तृतया सिद्धेन सर्वज्ञेन सर्वसुहृदा परमेश्वरेण, वचनात् - प्रोक्तत्वादपि आम्नाय - प्रामाण्यं पूर्वसाधितं सिध्यतीति । नचात्र साधितस्य पुनः साधनं व्यर्थम्, अन्यथा पुनरुक्तयाद्यापत्तेरिति वाच्यम् । धर्माण्णामुपादेयत्वे सिद्धे तद्वचनादाम्नाय प्रामाण्यसिद्धिः । तस्मिन् सिद्धे तदुक्तत्वेन धर्माणामुपादेयतासिद्धिरित्यन्योन्याश्रयणशङ्कया प्रकारान्तरा- रम्भोपपत्तेः ॥

ननु तत्रापि ईश्वरसिद्धौ तदुक्तत्वेन वेदप्रामाण्यसिद्धिः । तत्सिद्धावेव तदेक- समधिगम्येश्वरसिद्धिरिति उक्तदोषो दुर्वार इति चेन्न । ईश्वरस्यास्मिन् मते श्रुत्येक- समधिगम्यत्वाभावात् । एतत्सूत्रखण्ड विवक्षितजगत्कर्तृत्वानुमानेन तत्सिद्धौ तदुक्ततया वेद- प्रामाण्यसिद्धेनिराबाधात् । नाना इति । धर्माधर्मरूपादृष्टवर्गस्यात्म- वेण्डियदु इल्लामैयाल् च्रवणादिगळिल् प्रवृत्तिक्क वेण्डियदिल्लै। तत्वज्ञाऩम् पिऱवाविडिल् अदैप् पॆऱुवदऱ्‌कुच् चॆय्युम् प्रवृत्तियै निरूपिक्क मुडियादु ऎऩ्ऱ अनुबबत्तिगळैक् कण्डु कॊळ्वदु। वैशेषिगर्गळ् “वेदम् प्रमाणमे” ऎऩ्ऱु ऒप्पियिरुन्दुम् अदिल् कूऱियुळ्ळबडि अत्रुष्टम् ऎऩ्बदु ईच्वरऩुडैय प्रीति-कोबङ्गळे ऎऩ्बदै इवर्गळ् इसैयविल्लै। नाम् सॊल्वदुबोल् इवर्गळ् उपासनम् अल्लदु सरणागदि इवऱ्‌ ऱाल् उण्डागुम् ईच्वरऩुडैय अनुग्रहत्तिऩाल् ताऩ् मोक्षम् वरुगिऱदु ऎऩ्बदैयुम् इसैयविल्लै। इदऱ्‌कुमाऱाग ईच्वर त्याऩत्तै जीवात्म B-२७ २१० देशिकाशयप्रकाशसहिते परमतभङ्गे उपासनादिजनितभगवत्प्रसाद ॐ r G आत्मावलोकन कुङ्क मातार्थम् [६७] [६७] [६००, मोक्षकं वा । कानान्ना ईश्वरप्रणिधान ५ परिकर कोटि प्रधानLDIT कङ्की, भकुा काळं उत्तरबन्धक्रक्रमानुष्ठाननिवृत्ति- I गुणेषु परिगणनादित्याशयः । ईश्वरप्रणिधानेति । वैशेषिके नियमनिरूपणप्रकरणे - " अभिषे- चनोपवास- ब्रह्मचर्य-गुरुकुलवास- वानप्रस्थ-यज्ञ-दान- प्रोक्षण-दिङ-नक्षत्र-मन्त्र - कालनियमाश्च- अदृष्टाय” इति सूत्रे - ब्रह्मचर्यपदेन स्वाध्यायवद् ब्रह्मणि- परमात्मनि चर्येत्यर्थविवक्षयेश्वर- प्रणिधानस्यापि व्याख्यातृभिरुक्तत्वात् " शौचसन्दोषतपस्स्वाध्यायेश्वरप्रणिधानानि नियमाः” इति योगसूत्रे पृथगुक्तस्यात तन्त्रेणोपादानसम्भवाच्चेति, तादृशस्येश्वरप्रणिधानस्य अदृष्टायेति मोक्षपरिकरत्वमेवाङ्ग्रीचक्रे । तन्मते ईश्वरसायुज्यादेर्मुक्तित्वाभावात् तदर्थत्वा- सम्भवादिति भावः ॥ त आत्मावलोकन इति । " तदनारम्भे आत्मस्थे मनसि शरीरस्य दुःखाभावः संयोगः” इति सूत्रोक्तयोगमित्यर्थः । तस्य - पूर्वोक्तस्य आत्मेन्द्रियमनोऽर्थसन्निकर्षस्यानारम्भे मनसि चात्मस्थे सति, शरीरस्य शरीरावच्छेदेन, दुःखाभावो भवति । अत्र सुखमपि दुःख- मिश्रत्वाद् दुःखं बोध्यम् । सैव दशा योग इति तदर्थः । प्राधान्यं - मोक्षोपायत्वरूपम् । तदुक्तं सूत्रे - “आत्मकर्मसु मोक्षो व्याख्यातः” इति । आत्मकर्मसु - आत्मविषयक श्रवण-मनन-निदि- ध्यासनादिषु कर्मसु योगशब्दवाच्येषु मोक्षो भवतीति व्याख्यात इति तदर्थः ॥

तत्रापि तैः योगस्य भगवत्प्रसादजनकतापर्यन्त तामनुक्त्वा केवलमुत्तराघादि- प्रतिबन्धकवर्गनिरासार्थत्वमात्रं स्वीकृतमिति विशेषं दर्शयति

इति । तथाच सूत्रं " तदभावे संयोगाभावः अप्रादुर्भावः स मोक्षः” इति । तदर्थस्तु तस्य - पूर्वोक्तादृष्टस्याभावे, अशित- पीत संयोगाभावः । तथा सति लब्धस्य शरीरस्य स्थापकादृष्टा- भावेन नाशे शरीरान्तरारम्भकादृष्टाभावेन तदप्रादुर्भावो भवति । स एव मोक्ष इति । त्याऩत्तिऱ्‌कु अङ्गमागक् कॊण्डार्गळ् ।इन्द आत्मत्याऩत्तिऩाल् जीवात्म साक्षात्कारम् उण्डागिऱदु। इदऩाल् मित्याज्ञाऩम् अफ्रीकी प्रा। पिऩ्ऩर् राग।त्वेष-मोहङ्गळुम् कऴिगिऩ्ऱऩ। इवै कऴिन्दाल् जीवऩ् काम्य कर्मङ्गळिल् प्रवृत्तिप्पदिल्लै। आगवे जऩ्मनिवृत्ति उण्डा किऱदु ऎऩ्ऱ मुऱैयै वगुत्तुळ्ळार्गळ्। आत्मसाक्षात्कारत्तिऩाल् मेल् वरुम् कालङ्गळिल् पन्दग कर्माक्कळ् एऱ्‌पडुवदु इल्लै, आऩालुम् एऱ्‌कॆऩवे अनादि कालमाग सॆय्यप्पट्टु सेमिक्कप्पट्टु वैत्तुळ्ळ पुण्य पाब कर्मङ्गळ् कऴिय वऴि इल्लै इवर्गळुक्कु। आगवे इवर्गळ् परोक्तोपायभङ्गाधिकारः (२२) विपरीतोपाय निष्कर्ष मोक्षोपयोगि काका। प्रकार कुंल अनुवर्तिक्रं नैयायिक अनुपायत्वम् य “ to in mui, niwi - Guns तीन Qu २ unwaii of Goor।”

२११ निरीश्वरमीमांसकपक्ष की कमांराध्यदेवता तत्प्रसादादिकना के काल, वेदान्त- विहितपरब्रह्मोपा समñण अपवर्गो पायLD GT / अङ्गीकरिDIT Qरा, ६० की शास्त्रार्थ कळ् ऎल्लाम् पाऴुक्कु नीर् इऱैत्तबडियाम्। न्यायसूत्रे च स्पष्टमिदमभिदधे - " दुःख - जन्म-प्रवृत्ति दोष - मिथ्याज्ञानानामुत्तरोत्तरापाये तदनन्त- रापायादपवर्ग:” इति । पदार्थतत्त्वज्ञानात् मिथ्याज्ञाननाशे दोषोऽपैति । तदपाये कर्मसु प्रवृत्ति- रपैति । इत्यादिस्तदर्थः । यं विपरीतोपायनिष्कर्ष इति । अङ्गाङ्गिभाववैपरीत्यादित्यर्थः ॥ एवं वैशेषिकपक्ष प्रोक्तानुपपत्तिं न्यायनयेऽप्यानयति प्रकार इति । अनुवर्तिॐ इति । अनेन अनुवर्तने कृते स एव दोष एषामपि । पूर्वोक्तरीत्या गौतम- पक्षस्य वेदान्तानुगुणतया योजने तु नैवेति सूचितं भवति । " तदत्यन्तविमोक्षोऽपवर्गः”, “दुःख- जन्मप्रवृत्ति” इत्यादिसूत्रेषु तथैवार्थस्य तैः कथनादिति भावः ॥ त I

अथ मीमांसकानामपि हितं दूषयति निरीश्वरेति । पूर्वकाण्डे तत्कृतविप्लवमाह -कर्माराध्येति । देवतायाश्चतुर्थ्यन्तशब्दरूपत्वाङ्गीकारात् तत्प्रसादादिकं दूरापास्तमित्याशयः । उत्तरकाण्डेऽपि तमाह - वेदान्तेति । वेदान्तानां केवलमर्थवादविधया कर्मसु कर्तृभूत-पुरुष- स्तावकत्व स्वीकारादिति भावः । uri hi mps५qwrb इति । “तत उपनिषदा- मूषरप्रायतैव” इत्युक्तरीत्या व्यर्थमूषरभूमौ बीजान्युप्त्वा जलक्रियाप्रक्रियामनुसरतीत्यर्थः । अयं भावः यद्यपि मतान्तरेष्वपि न सम्यञ्चो मोक्षोपायाः । अथापि न सर्वोपायनैरर्थ्य- क्यम् । देवतास्वरूपादिसत्यतास्वीकारेण कर्मान्तराणां तत्प्रसादादिद्वारा साफल्योक्तिसम्भ- वात् । अस्मिन् मीमांसकमते तु न तदपि । देवतादिनिरासात् । तथाचोषरकृषिसाम्यमेव सर्वारम्भाणामेतन्मत इति । अत एव पूर्ववदत्र “मोक्षसाधन नका।” “मोक्षोपयोगि श्री DI।” इत्येतावदनुक्त्वा, सामान्यतः शास्त्रार्था इत्यादि अभिहितम् ॥

॥॥। कूऱुम् उपायनिष्कर्षम् विपरीतमाऩदु। आगैयाल् मोक्षत्तिऱ्‌कु उब योगप्पडादु। इम् मुऱैयैप् पिऩ्बऱ्‌ऱुम् नैयायिकऩुक्कुम् इन्द उपायम् कूडादु ऎऩ्ऱ दोषम् उण्डु। निरीच्वर मीमांसगर्गळ् तङ्गळ् मदत्तिल् कर्माक्कळिऩाल् आरादिक् कप्पडुम् तेवदैगळ् - इवर्गळिऩ् अनुग्रहम् मुदलाऩवऱ्‌ऱै निरागरिप् २१२ देशिकाशयप्रकाशसहिते परमतभङ्गे साङ्ख्यपक्ष क्रं क्री पुरुष / कं ज्ञातृत्व कर्तृत्वाला Turn, कण्ठ स्वभोगा– पवगर्थप्रवृत्तिणां ५०।LITOLDULT ji, सर्वसाधारणप्रकृतिविकारगत/ना ॥ ॐ धर्माधिर्म-तत्फला Gas, ज्ञातृत्व या पुरुष, प्रकृति ५०, १७६०६७६०L up शास्त्रादिप्रवृत्ति घटि हूं योगदर्शन की ईश्वर

अब्रह्मात्मक अनुपाय॥ स्वात्मदर्शनप्रधान DIT & D योगळं औपनिषद् - योगविरुद्ध अथ साङ्ख्यमतेऽपि हितोपायानुपपत्तिमाह- साङ्ख्यपक्ष की इति । पुरुषाल इति । तस्य कूटस्थत्वाङ्गीकारादिति भावः । अनेन फलितानुपपत्त्यन्तरमाह- कं इवऩुक्कु इति । पुरुषस्य - साङ्ख्यस्येति वार्थः । प्रवृत्तेः प्रयत्नरूपायाः ज्ञानेच्छायत्तत्वादिति भावः । कथञ्चित् प्रवृत्त्युपपादनेऽपि प्रतिनियतता तस्या न स्यादित्याह - सर्वसाधारणेति । एवं प्रवृत्तिशक्तिमतोऽधिकारिणो दौर्लभ्येन शास्त्रनैरर्थक्यमप्याह ज्ञातृत्व @ इति । इदं विशेषणं प्रकृतावप्यन्वेति । न हि शतमप्यन्धानां पश्यतीति न्यायमनुरुध्याह Luqio इति । up अधिकृत्य । शास्त्रप्रवृत्तिः शास्त्रस्य बोधनाय प्रवृत्तिः; बोधकत्वमिति यावत् ॥

एवं योगसिद्धान्तेऽप्ययोगमाह - योगदर्शन इति । ईश्वर @mara य इति । एतेन निरीश्वरसाङ्ख्यादप्यस्यारूढपतितस्येव प्रत्यवायाधिक्यं द्योत्यते । तथाहि नीतिविदः प्राहुः - “समानधर्माचरणं पतितानां न पातकम् । औत्पत्तिको गुणैः सङ्गः न शयानः पतत्यधः ॥” इति । स्वात्मदर्शनप्रधानेति । ‘ईश्वरप्रणिधानाद्वा’ इति ब्रह्मध्यानस्य आत्मावलोकनपरिकरत्वं प्रतिपाद्य ‘तदा द्रष्टुः स्वरूपेऽवस्थानम्’ इति जीवदर्शनस्यैव स्वरूपापत्तिलक्षणमोक्षता- प्रतिष्ठापनेन प्राधान्यं दत्तमित्याशयः ॥

पदालुम्, वेदान्द विहितमाऩ परप्रह्मोबासनमे - मोक्षोबायम् ऎऩ्ऱु इसैयामैयालुम् इवर्गळ् सॆय्युम् वैदिग कर्मङ्गळ् यावुम् पाऴ् निलत्तिऱ्‌कु नीर् इऱैत्त वगैयिल् मुडियुम्। साङ्ग्य पक्षत्तिलुम् आत्मावुक्कु ऎव्विद प्रवृत्तियुम् कूडादु। इवर्गळ् जीवात्माक्कळुक्कु ज्ञात्रुवम् - कर्त्रुत्वम् मुदलियऩ ऒत्तुक् कॊळ्ळविल्लै। तऩ्ऩुडैय पोगम् - अबवर्ग इवऱ्‌ऱुक्काग जीवऩ् सॆयल्बडुवदिल्लै। धर्मम् - अधर्मम् - इवऱ्‌ऱिऩ् पलऩ् इवैयावुम् याव क: (२२) “सैवादिगळिऩ् मदत्तिल् उपायम् निष्पलम्।" २१३ त्तिलुम् “अलुळाऩ् SERIEā” ऎऩ्ऩुम्बडि निऱ्‌किऱ कऩ्ऩ-fवै ऎऩाक्कुगैयालुम्, अवऩुडैय ईत्तिऱ्‌कु कारिगळै तरिगd- एसियाक्कुगैयालुम्, इदु ऎरिiारियावुम् आगमाट्टादु। इस्ङ्गराङ्गळ् ऎल्लावऱ्‌ऱिलुम्-क्कम् अवाय् निऱ्‌कैयाले, इदडियाग वरुम् एरङ्गळ् ऎल्लाम् कैङ्गळ् ऎऩ्ऱु इवऱ्‌ऱुक्कु म्। अथ शैवादीनामपि पक्षं प्रतिक्षिपति शैवादिपक्ष क्रीळं इति । आदिना पाशुपतादीनां सङ्ग्रहः । “हिरण्यगर्भो भगवान् वासवोऽथ प्रजापतिः । अशुद्धास्ते समस्तास्तु देवाद्याः कर्मयोनयः ॥ " वै इति विष्णुपुराणम् । कर्मयोनित्वमेव कर्मवश्यत्वमुक्तमिह । भिक्षु इति । कपालपाणि रिळरियऩ्: । अ “तेवऩ् ऎम्बॆरुमाऩुक्कल्लाल् पूवुम् पूसऩैयुम् तगुमे इत्यादिरीत्या • “भिक्षावन्ये सुराजम्भवमिति च जडास्ते तलातल्यकार्षुः " इति भट्टपराशरपादी- यश्रीसूक्तयर्थो भाव्यः । वेदविरुद्धाचारः - भस्मोद्धूलनादिः । वेदविरुद्धसंस्कारः- शिवदीक्षादिः । १ एवमियता प्रघट्टकेन परमतेषु प्रत्येकं हितक्लृप्ति दूषयित्वा समुदायतोऽपि दूष- fa - इस्ङ्गळ् रिसि । aaaaaa रााऩर्- व्यवस्थान्यायेनोत्तरोत्तरस्य पूर्वपूर्वानुसारितया चिदचिदीश्वरतत्त्वतयस्य तत्र तत्र मतान्तरेषु वैपरीत्यकल्पने हितरूपोपायस्यापि तथात्वात् पुरुषार्थशून्यतया निष्फलत्वमेवेति भावः ॥ रुक्कुम् पॊदुवाऩ प्रकृतियिऩ् कार्यङ्गळिल् इरुप्पऩवागुम् ऎऩ्ऱे कूऱुगैयालुम्, ज्ञात्रुवम् इल्लाद जीवऩ् - प्रकृति इरण्डुमे ऎदिलुम् सॆयल्बड मुडियादु। योगमदत्तिल् ईच्वरऩै इसैन्दुळ्ळ पोदुम्-जीवऩ् प्रह्मात्मगऩ् (ईच्वरऩुक्कु शरीरम्) अल्लऩ् ऎऩ्ऱुम्, अवऩुडैय तर्सऩमे प्रदाऩम् ऎऩ्ऱुम् कूऱियुळ्ळबडियाल् उपनिषत्तुक्कळ् कूऱुम् योगत्तुडऩ् इवर्गळ् कूऱुम् योगम् मुरण्बडुवदाल् उपायम् आगादु। सैवर्गळ् ‘अशुद्धर्गळ् अवर्गळ् अऩैवरुम्” ऎऩ्ऱु प्रसिद्धऩाऩ- कर्मवच्यऩाऩ पिक्षुवै (सिवऩै) सर्वेच्वरऩाक्कुगिऩ्ऱऩर्। इवऩुडैय उपासनत्तिऱ्‌कु अङ्गमाग इवर्गळ् सॊल्लुम् आचारङ्गळुम् तीक्षै मुद लाऩ संस्कारङ्गळुम् वेद विरुत्तङ्गळ्। आगवे इवर् सॊल्लुम् उबा सऩमुम् स्वर्गम् मोक्षम् मुदलाऩ पुरुषार्त्तङ्गळुक्कु उपायम् आगादु।

२१४ देशिकाशयप्रकाशसहिते परमतभङ्गे चित्तान्दत्तिल् ऎदु मोक्षोबायम्? ging परवादिनां Gojin उपाय ककनी - “यया धर्ममधमं च” “अधर्म धर्ममिति या” इत्यादिकीjulgu राजस- तामस बुद्धि सिद्ध, सर्वान्तर्यामिIIT COT परमपुरुष COOL समाराधनरूपLDTS वेद- वैदिकशास्त्रविहित-यागदानोपासनाद्यनुष्ठान GLD यथाधिकारम् शुकं। आगक्कडवदु। तिवर्गापवर्गसाधन एवं विशेषतः सामान्यतश्च मतान्तरेषु निरस्तेषु तत्त्यागहेतुकथनपूर्वकं सिद्धान्त- मपि सामान्यतो दर्शयति इति । “यया’ इत्यादिकं गीतायां राजसबुद्धेर्लक्षणम् । अधर्मं धर्मम्” इति तु तत्रैव तामसबुद्धेः ।

“यया धर्ममधर्मञ्च कार्यस्वाकार्यमेव च । अयथावत् प्रजानाति बुद्धिः सा पार्थ राजसी ।” इत्यत्र भाष्ये - " यथावन्न प्रजानाति इति नञ् व्यत्यासेन व्याख्यानात्, राजसबुद्धावसमग्र- बचेतनमेव दोषः । तामसबुद्धौ तु नैतावदेव । अन्यथावचेतनमप्यस्तीत्यधिको दोषः । “अधर्म धर्ममिति या मन्यते तमसावृता । सर्वार्थान् विपरीतांश्च बुद्धिः सा पार्थ! तामसी ॥ " इति तत्रैव कथनात् इति विशेषो बोध्यः ॥ १ तात्पर्यचन्द्रिकायां तु - " अन्ये त्वाहुः – प्रकारान्यथात्वं प्रकार्यन्यथात्वञ्च तयो- विशेषः । यद्यप्युभयत्र अधिष्ठानभूते धर्मिणि अतद्धर्म एवाध्यस्यते । तथाऽपि स्वरूपनिरूपक- धर्पवैपरीत्ये तामसता यथा शुक्तिरजतभ्रमे । निरूपितस्वरूप विशेषकधर्मवैपरीत्ये तु राज- सता - यथा-पीतशङ्खभ्रम इति” इति प्रत्यपादि । उपासनादीति प्रपत्तिर्गृह्यते ।

यथाधिकारम् - बुभुक्षु-मुमुक्ष्वधिकारमनतिक्रम्य । त्रिवर्गाः धर्मार्थकामाः । अपवर्गः मोक्षः । बुभुङ्क्ष्वनुष्ठितानां तेषां त्रिवर्गसाधनत्वम् । मुमुक्ष्वनुष्ठितानां मोक्ष- साधनत्वमित्यर्थः ॥ कीऴे कूऱिय इन्द चित्तान्दङ्गळ् यावऱ्‌ऱिलुमे कूऱियुळ्ळ सित् असित् - ईच्वर तत्त्वङ्गळिऩ् विवेकम् माऱाडि उळ्ळदु। आगवे इन्द विवेकत्तै अडिप्पडैयागक् कॊण्डु वरुम् उपायङ्गळ् अऩैत्तुम् पयऩऱ्‌ऱवैये याम् ऎऩ्ऱ तूषणम् कीऴे कूऱिय पिऱमदङ्गळ् अऩैत्तुक् कुम् पॊदुवाऩदागुम्। रजस् - तमस् इवऱ्‌ऱाल् ताऩे धर्मत्तै अधर्मम् ऎऩ्ऱुम्, अधर्मत्तै धर्मम् ऎऩ्ऱुम् निऩैक्किऱार्गळ्। इदु सात्विग पुत्ति याग आगादु। आगवे राजस - तामस पुत्तिगळ् मूलमागप् पिऱक्कुम् कर्म- ज्ञानयोग/ना मोक्षसाधन परोक्तोपायभङ्गाधिकारः ( २२ ) / परम्परया साधनत्व क्रं २१५ उपपन्न। “पल पल मोक्षोबायङ्गळ् कूऱिऩ इडङ्गळुक्कुक् करुत्तु” QgGu भद्वेषाभिमुख्यादिमाला,

अथ कर्म-ज्ञान-न्यासोपासनानां मध्ये अन्त्ययोरेव साक्षात् मोक्षहेतुत्वम्, पूर्वयोः कर्म-ज्ञानयोस्तु तद्द्वारा परम्परयैवेत्याह साक्षात् कर्मज्ञानेति । “असक्तो ह्याचरन् कर्म परमाप्नोति पूरुषः । कर्मणैव हि संसिद्धिमास्थिता जनकादयः ॥” इत्यादिषु कर्मयोगस्य “ज्ञानाग्निः सर्वकर्माणि भस्मसात्गुरुते तथा’’ “ज्ञानं लब्धा परां शान्तिमचिरेणाधिगच्छति”

इत्यादिषु ज्ञानयोगस्य च मोक्षसाधनतोक्तिः परम्परापरा । न तु साक्षात् । भक्तेरेव मोक्षप्रापकत्वबोधकवचननिचयसद्भावात् । “कर्मणैव” इत्येवकारस्तु - कर्मणैव, नतु कर्माभावेन इति स्वाभावव्यवच्छेदकः । न ज्ञान-भक्तिव्यवच्छेदक ः इति भावः ॥ एवमेव तत्र तत्र मोक्षसाधननानामार्ग प्रदर्शक प्रमाणानामपि भक्तिप्रपत्त्यन्यतरद्वारा तत्साधनत्व एव तात्पर्यमव सातव्यमित्याह - इत्यादिना महावाक्येन । अद्वेषाभिमुख्यादिमात्र इति । एषां यथायथं क्वचित् समुदाये भक्तिप्रपत्त्योर्वा घटकत्वाद् घटकैरेभिरेव मोक्षसिद्धौ एतद्घटितानां समुदायादीनां अन्यथासिद्धिः स्यादिति द्योतयितुं एवमादिस्थले मात्रपदप्रयोगादरः । अवताररहस्यज्ञानादीनां तु पूर्ववत् समुदायादिघटकता - विरहात् न घटकेन घटिधान्यथासिद्धिप्रसङ्गसम्भव:; अपित्वन्यथैव दूषणीयं इति एषु मात्र- पदाप्रयोग इति भाव्यम् । पिऱवादिगळ् कूऱुम् उपायङ्गळ् अऩैत्तुम् उपायङ्गळ् आगा। पिऩ्बु सर्वान्दर्यामियाऩ परम पुरुषऩुडैय समारादऩमाग - वेदम् - अदैप् पिऩ् पऱ्‌ऱिय स्मृतिगळ् मुदलियवऱ्‌ऱिल्विधिक्कप्पट्टुळ्ळ यागम्- ताऩम्, उपासनम् मुदलिय उपायङ्गळे अव्ववर्गळुडैय अदिगारत्तिऱ्‌कु एऱ्‌प स्वर्गम् मोक्षम् मुदलाऩ पलऩ्गळुक्कु उपायम् आगुम्। नम्मुडैय चित्तान्दत्तिलुम् - न्यासम् ऎऩप्पडुम् प्रपत्तियुम्, पक्ति युम् आगिय उपायङ्गळ् इरण्डेदाऩ् मोक्षत्तुक्कु साक्षात् उपायङ् गळ्। इप्पडि इरुक्कच् चिलर् कर्मयोग ज्ञाऩयोगङ्गळैयुम् कूड मोक्ष सादनङ्गळ् ऎऩ्गिऩ्ऱऩर्।इवै इरण्डुम् आत्म साक्षात्कारत्तै उण्डु पण्णि पक्ति योगत्तिऱ्‌के उपायङ्गळ् आगिऩ्ऱऩ। मोक्षत्तिऱ्‌कु पक्ति बहवी ना २१५ अवताररहस्यज्ञान, पुरुषोत्तम विधै, देशिकाशयप्रकाशसहिते परमतभ “ईश्वरस्य च सौहार्द यदृच्छासुकृतं तथा । विष्णोः कटाक्षमद्वेषं आभिमुख्यं च सात्त्विकैः । सम्भाषणं षडेतानि ह्याचार्य प्राप्तिहेतवः ॥” इति वचनम् । अत्र यद्यपि अद्वेषादीनामाचार्य प्राप्तिहेतुत्वमेव प्रतीयते । नतु मोक्ष हेतुत्वमपि । तथाऽपि तत्रैव तात्पर्यं परेषां बोध्यम् । तदपि न भक्त्यादेरेव ; तद्बोधकप्रमाणविरोधात् । किन्तु भक्त्यादिद्वारा तज्जनकत्व एवेति परमं तात्पर्यं स्वयमूह्यम् ॥ । अवतार रहस्यज्ञानळं इति । गीतायां चतुर्थाध्याये ‘बहूनि मे व्यतीतानि जन्मानि ’ इत्यारम्य पञ्चभिः श्लोकैः स्वावतारस्य सत्यत्वाजहत्स्वस्वभावत्वादिकं रहस्यं तत्त्वं कथयित्वा " जन्म कर्म च मे दिव्यमेवं यो वेत्ति तत्त्वतः । त्यक्त्वा देहं पुनर्जन्म नैति, मामेति सोऽर्जुन! ॥”

इति भगवतोपसंहृतम् । अत्रावताररहस्यचिन्तनस्य जन्मान्तरव्यवधानरहित - मोक्षहेतुत्व- प्रतीतिरपि तस्मिन्नेव जन्मनि भक्तयाद्यन्वयसम्म्पादन मुखेनैवेति भावः । तथाच भाष्यम् - “मदीयदिव्यजन्मचेष्टित याथात्म्य विज्ञानेन विध्वस्त समस्त मत्समाश्रयणविरोधिपापो- ऽस्मिन्नेव जन्मनि यथोदितप्रकारेण मामाश्रित्य मदेकप्रियो मदेकचित्तो मामेव प्राप्नोति” इति । “यथोदितप्रकारेण मामाश्रित्य” इत्यनेन “पुष्कलध्यानवस्थोच्यते” इति तात्पर्य चन्द्रिका । पुरुषोत्तमविद्येति । गीतायां पञ्चदशाध्याये — “यस्मात् क्षरमतीतोऽहं अक्षरादपि चोत्तमः । अतोऽमि लोके वेदे च प्रथितः पुरुषोत्तमः । यो मामेवमसम्मूढो जानाति पुरुषोत्तमम् । स सर्वविद् भजति मां सर्वभावेन भारत ॥ " इत्याभ्यां श्लोकाभ्यां भगवतः पुरुषोत्तमत्वेन ज्ञानं सर्वविद्योपकारक तत्त्वज्ञानमात्रमिति प्रत्यभिज्ञायत इति भाष्य तात्पर्यचन्द्रिकादौ स्पष्टमिति भावः ॥ योगत्तिऩ् मूलमाय् - परम्बरैयाग इवै उपायमागिऩ्ऱऩ। ऎऩ्ऱ कार णत्तिऩाल् अवऱ्‌ऱैयुम् मोक्ष सादनमागक् कूऱुगिऩ्ऱऩर् ऎऩ्ऱे कॊळ्ळ वेण्डुम्। ईच्वरऩ् इडत्तिल् त्वेषम् इल्लामै - अबिमुगऩाग (ऎदिर् नोक्कि) इरुत्तल् -अवतारहस्य ज्ञाऩम् - पुरुषोत्तम विद्यै। परोकोपाय भङ्गाधिकारः (२२) सम्बन्धज्ञानमात्र, अध्यवसायमात्तळं, सङ्कीर्तनमात्रा, सम्बन्धज्ञानमात्र इति । “स्वोज्जीवनेच्छा यदि ते स्वसत्तायां स्पृहा यदि । आत्मदास्यं हरेः स्वाम्यं स्वभावं च सदा स्मर ॥”

२१७ इति वचने - आत्मनो दास्यं हरेः स्वामित्वं च, स्वभावं स्वभावसिद्धं, न त्वौपाधिकमिति स्मर इति विधानात् सम्बन्धज्ञानमात्रेणोज्जीवनलाभप्रतीतावपि पूर्ववत् तस्यापि विद्योप- युक्ततत्त्वज्ञानमात्रतैवेति भावः ॥ अध्यवसाय मात्र इति । " प्रपत्तिविश्वासः, " " व्यवसायादृते ब्रह्म नासादयति तत्परम्” इत्यादिषु भगवति रक्षकत्वाध्यवसायमानस्य प्रपत्तित्व-ब्रह्मप्रापकत्वादिवादेऽपि अध्य- वसायाभिन्नविश्वासपूर्वकस्य भरसमर्पणस्यैव प्रपत्तिरूपत्वं निष्कर्षकवचनानुसारान्मन्तव्य- मिति भावः ॥ सङ्कीर्तनमात्र इति । " सङ्कीर्त्य नारायणशब्दमात्रं विमुक्तदुःखाः सुखिनो भवन्ति ।” “कीर्तनादेव कृष्णस्य मुक्तबन्धः परं व्रजेत्” " आक्रुश्य पुत्रमघवान् यद् अजामिलोऽपि नारायणेति त्रियमाण उपैति मुक्तिम् । " इत्यादौ तादात्विकदुःखनाशपूर्वक सुखावाप्तिः, परम्परया मुक्तिपर्यन्तत्वम्, व्यक्ति विशेष- विषये नामसङ्कीर्तनस्य पूर्वत्र परत्न वा उपायान्तरान्वयः इत्यादिरीत्यैव निर्वाह: कार्य इति हृदयम् ॥ एवमेव - " द्वेषाच्चैद्यादयो नृपाः” इत्यादावपि व्यक्तिविशेषनियतत्वमेव बोध्य- मित्याचार्याः । शिशुपालादिशरीरमात्मद्वयवदिति न विरोध इति माध्वाः । तत्र यथा- प्रसिद्धि एकेनात्मनाऽऽविष्टेन द्वेषकरणेऽपि, आत्मान्तरस्य स्वाभाविकस्य भक्त्यैव मुक्ति रिति नानुपपत्तिरिति तेषामाशयः । तथा सति ‘द्वेषात्’ इति हेतुकथनानौचित्यं, सहपठित- गोप्यादिष्वपि आत्मद्वैत कल्पनापत्तिरित्यादिकं दूषणं बोध्यम् ॥ सम्बन्दज्ञाऩ मात्रम्, महाविच्वासम् मट्टुम्: तिरुनाम सङ्गीर्दऩम् मट्टुम्। समुदायज्ञाऩमुम् इऩ्ऱि प्रपत्ति वाक्यत्तै उच्चरित्तल् मट्टुम् B-२८ २१८ देशिकाशयप्रकाश सहिते परमतभङ्गे उतिमाल, प्रार्थनामालयं, विषयवासादिमास, स्वप्रवृत्तिनिवृत्ति, उक्तिमात्र ं इति । भरन्यासोक्तिमात्रमित्यर्थः । ‘प्रपत्तिव । चैव निरीक्षितुं वृणे’ “सकृदुच्चारः संसारमोचनं भवति” इत्यादितः प्रपत्तिवाक्योच्चारणमात्रस्यैव पर्याप्तत्व- श्रवणेऽपि अधिकारिविशेषे समुदायतः प्रपत्तिशास्त्रार्थज्ञानपूर्वकस्यैव तस्य मोक्षहेतुत्वम् अङ्गीकार्यम् । प्रमाणान्तरैककण्ठ्यादित्याशयः ॥ प्रार्थनामात्र इति । “सर्वज्ञोऽपि हि विश्वेशः सदा कारुणिकोऽपि सन् । संसारतन्त्रवाहित्वाद् रक्षापेक्षां प्रतीक्षते ।” “अनन्यसाध्ये स्वाभीष्टे महाविश्वासपूर्वकम् । तदेकोपायता याच्या प्रपत्तिः शरणागतिः ॥ " इति लक्ष्मीतन्त्रवचने, इति भरतमुनिवचने च प्रार्थनामात्रस्योपायत्वप्रत्यायनेऽपि प्रमाणान्तरेषु भरसमर्पणस्यैवा- ङ्गित्वं, प्रार्थनाया आनुकूल्यसङ्कल्पादिवद् अङ्गत्वं च लब्धमित्यतस्तदनु सृत्यातापि प्रार्थना- ख्याङ्गस्य प्राशस्त्यविवक्षया तथाऽभिधानमिति नेयमिति भावः ॥ आदिना विषयवासादिमात्र इति । “ते वयं भवता रक्ष्या भवद् विषयवासिनः । नगरस्थो वनस्थो वा त्वं नो राजा जनेश्वर ! ॥ इति श्रीमद्रामायणवचनं ‘वीक्ष्यः प्रभो ! विषयवासितयाऽप्यहं ते’ इति वचनञ्चात्र प्रमाणम् । “यत्किञ्चिदपि कुर्वाणो विष्णोरायतने वसेत् । न किञ्चिदपि कुर्वाणो विष्णोरायतने वसेत् ॥” इत्युक्त भगवत्क्षेत्र वासपरिग्रहः । यत्किञ्चिदपि कुर्वाणः, न किञ्चिदपि कुर्वाणः - अर्थात् अकुर्वाणः - प्रवृत्ति निवृत्तिधर्मनिष्ठौ । वैवगिकार्थधर्मः प्रवृत्तिधर्मः । अपवर्गार्थस्तु निवृत्तिधर्मः । अत्रापि पूर्ववदेव निर्वाहः कार्यः ॥ स्वप्रवृत्तिनिवृत्ति इति । स्वरक्षणार्थस्वप्रवृत्तितः निवृत्तिरित्यर्थः । “गर्भभूतास्त- पोधनाः” इति ईश्वररक्ष्यतया स्तनन्धयप्रायस्य जीवस्य न स्वरक्षणार्थव्यापारेऽन्वयो युक्त इत्यभिमानः । तथाच भारतारण्यपर्वस्थं वचनम्परोक्तोपायभङ्गाधिकारः (२२) वैष्णवाभिमान, आचार्यपरिग्रह, पुरुषकारविशेष, “ये नाथवन्तो हि भवन्ति लोके ते नात्मकार्याणि समारभन्ते । तेषां हि कार्येषु भवन्ति नाथाः शैब्यादयो राम यथा ययातेः "

२१९ इति । यद्यप्येवमापाततो भाति, तथाऽपीत्थं मन्तव्यम् - स्तनन्धयोऽपि स्तन्यार्थी प्ररोदिति । हस्त- पादश्वासकृद् धूनुते । तथाच स्वरक्षणार्थं ईश्वरानुमते पथि तत्साह्येन प्रवृत्तिर्न जीव- दोषाय भवति । “ये नाथवन्तः” इत्यत्रापि ‘नाथू याच्ञायाम्’ इति धातुनिष्पन्ननाथशब्दार्थ- पर्यालोचनायां क्वचित् समर्थपुरुषे याचनापूर्वकं कृतभरन्यासस्यैव कस्यचित् नाथवत्तासिद्धेः पश्चात् तथाभूतः सः स्वप्रवृत्तितो निवर्तेतेत्येव श्लोकाशयो लभ्यते । न तु क्वचिदपि अकृत- भरन्यासः । तेन तु ईश्वरसङ्कल्पसाहाय्येन क्वचिद् भरन्यासाय प्रवर्तितव्यमेव । तदुक्तं श्रीमद्रहस्यत्रयसारे- “यदर्थं तु कृतो न्यासस्तदर्थं न पुनः क्रिया । तु पूर्वमप्यपराधीनप्रवृत्तावस्य नान्वयः ॥” इति । वैष्णवाभिमान इति । “पशुर्मनुष्यः पक्षी वा ये च वैष्णवसंश्रयाः । तेनैव ते प्रयास्यन्ति तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ " इति वचनं श्रूयते । तेनैव - वैष्णवाश्रयणेनैव । अत्रापि अयं मदीय इति वैष्णवाभिमान- विषयतामात्तस्य तदाश्रयणशब्देन विवक्षा न पर्याप्ता । अपि तु ततोऽप्यधिकतया वैष्णवकृता- चार्य निष्ठाख्यभरन्यासविशेषविषयताया अपि । प्रमाणान्तरानुसारादिति भावः ॥ आचार्यपरिग्रह इति । ‘आचार्यवान् पुरुषो वेद’- " पापिष्ठः क्षत्रबन्धुश्च पुण्डरीकश्च पुण्यकृत् । आचार्यवत्तया मुक्तौ तस्मादाचार्यवान् भवेत् ॥” इत्यादौ आचार्याश्रयणमपि तत्कृतभरन्यासविषयत्वरूपमेवेति न विरोध इति भावः ॥ पुरुषकारविशेष इति । ‘जगत् समस्तं यदपाङ्गसंश्रयं’– “ऐश्वर्यमक्षरगति परमं पदं वा कस्मैचिदञ्जलिभरं वहते वितीर्य " प्रार्त्तऩै मात्रम्।विषय(तिव्यदेश)वासम्मट्टुम्-ताऩ् परतन्त्रऩ् ऎऩ्ऱु कॊण्डु ऎदिलुम् प्रवृत्तिक्कादु इरुत्तल्। वैष्णवाबिमाऩम्- आचार्य परिक्रहम्-पिराट्टि पुरुषकारमाग अमैयुम्बडि इरुत्तल् ईच्वरऩुडैय

२२० देशिकाशयप्रकाश सहिते परमतभङ्गे ईश्वरस्वातन्त्र्य कृपा - निर्हेतुकविषयी कारादिकना, लाँलीय♚on कुणी मोक्षोपाय इत्यादिना यद्यपि अस्मासु मातृत्वप्रयुक्तनिरवधिदयाभरितायाः श्रिय एव मोक्षप्रधाने पर्याप्तं हेतुत्वं प्रतीयते, तथाऽपि वचनान्तराण्यनुसृत्य ऐकरस्य जुषोस्तयोरेव शेषिदम्पत्योर्मोक्ष- प्रधाने सहाधिकारः समाश्रयणीय इति बोध्यम् । अत्र पुरुषकारशब्दप्रयोगस्तु सिद्धान्त- वासनया । अन्यथा लक्ष्म्या एव साक्षान्मोक्षप्रदातृत्वशङ्कावसरे तदुत्कीर्तनस्यानुचितत्वापत्तेः । पुरुषकारशब्दश्च फलप्राप्तिघटकचेतन विशेषे रूढः ॥ ईश्वरस्वातन्त्र्येति । ‘ईश्वरप्रेरितो गच्छेत् स्वर्गं वा श्वभ्रमेव वा ।’ ‘मोदते भगवान् भूतैर्बालः क्रीडनकैरिव ॥’ इत्यादिकमिह विवक्षितम् । अत्रोक्तमीश्वरस्वातन्त्र्यं जीवकर्मानुगुणं जीवानां प्रवर्तने विधा- तकाभावमादाय पर्यवस्यति । न तु कर्मानपेक्ष्य । शास्त्रवैयर्थ्यात् । वैषम्यादिप्रसङ्गाच्चेति परतन्त्रेणापि जीवेन तत्तदुपाया अनुष्ठेया एवेत्याशयः । कृपेति । ईश्वरेत्यनुवर्तते । सहज- कारुण्यं हि भगवतः श्रूयते । तत्तु व्याजमप्यनपेक्ष्य रक्षण एव गुणो भवति इति नाशङ्क- नीयम् । कृपाया यथाशास्त्रं अनुष्ठातरि फलप्रधानादिविषय एव चरितार्थतया फल- सामान्यकारणभूतया तया विशेषकारणवैयर्थ्यापादनायोगादिति निगर्वः । निर्हेतुकविषयी- कारेति पृथक् पक्षः । तथाच ईश्व रेति पूर्ववदनुवृत्तिः । अथवा कृपानिर्हेतुकेत्यादिरेकः पक्षोऽस्तु । “नाहं पुरुषकारेण नचाप्यन्येन हेतुना । केवलं स्वेच्छयैवाहं प्रेक्षे कश्चित् कदाचन ॥” इति वचनेन निष्कारणमेव भगवान् कदाचित् कञ्चिदनुगृह्णातीति सिद्धावपि पुरुषकारा- दीनामप्रधानोपायत्वे भगवत एव प्रधानोपायत्वे च तत्परं तदिति मन्तव्यम् । अन्यथा पूर्वोक्तशास्त्र वैयर्थ्यादिप्रसङ्गात् । अत्रेदं बोध्यम् - अनिर्वचनीयाविद्यां वाङ्मनसागोचरं च ब्रह्माभ्युपगच्छतामद्वैतिनां यथा स्ववाग्व्याघातादयो दोषाः प्रादुष्षन्ति । यतः तैरपि महता संरम्भेण परैः कलहे प्राप्तेऽविद्याया अनिर्वचनीयत्वस्य स्थापनान्निर्वचनीयतैव प्राप्ता । वाङ्मनसागोचरं ब्रह्मेति वदता कथञ्चित् स्ववाचा स्वमनसश्च तदा ब्रह्म गोचरीचक्रे एव । स्वा तन्दर्यम् कृपै - कारणमिऩ्ऱि ऒरुवऩै विषयीगरित्तल् (अनुग्रहित् तल्) ऎऩ्ऱ इवऱ्‌ऱैत् तऩित्तऩिये नेराग मोक्षत्तिऱ्‌कु उपायम् ऎऩ्ऱु सॊल्लुम् पूर्वर्गळुडैय वार्त्तैगळै ऎल्लाम् अप्पडिये कॊळ्ळ Laya निर्वाहि क्रं कुक्षिं GS १७ GTQ१/। परोक्तोपाय भङ्गाधिकारः ( २२ ) २२१ Gramin म्यासोपासनरूपविद्याविधिक कण्ठ विरोध Gugg " उपासनरूपविद्यैणां कृष्णी क्रम् । म्यासरूपैविधै २६ CLIT? T “भजस्व मां " ६Tom विधि Curv “मामेकं शरणं व्रज” ६७) विधिकsura इदऱ्‌कु वेऱुबाडुण्डु। तथाच तत्परिहारार्थं अविद्या सदसद्भूयामनि र्वाच्या ब्रह्यचेतन्तया निष्कृष्य वाङ्मनसागोचर इत्यर्थे तत्तात्पर्यं महान्तो मन्यन्ते, तथैव प्रकृते निर्हेतुकभगवद्द्यापक्षेऽपि पूर्वोक्तरीत्या तात्पर्या- न्तरमेव मन्तव्यम् । अन्यथाऽद्वैतिपक्ष इवात्रापि व्याघातादीनामापत्तिप्रसङ्गात् । न हि यथा- श्रुते कार्यं किञ्चिन्निर्हेतुकं भवति । अकारण ककार्योत्पत्तेरयोगात् । तत्कारणबोधकप्रमाणा- न्तरविरोधाच्च । अतो निर्हेतुकमित्यत्र न हि कारणमात्तस्यैवाभावो विवक्ष्यते । अपि तु भगवत्करुणावत् प्रधानभूत कारण विशेषविरह एव । तथाचास्मत्पक्ष एव परिगृहीतः स्यादिति । अत्रापि -“पुरुषकारेण हेतुना” इत्यनुवादवि रोधाच्चेति भावः । विषयीकारादीति । अत्रादिना अप्रतिषेधानुमत्यादिग्रहणम् । ’ त्वं मे’ इतीश्वरेऽस्मान् परिजिघृक्षति सति ‘अहं में’ इत्यस्मत्कृततत्प्रतिषेधाभावः, अथवा “त्वं मे” इति तेनोक्ते “अहं मे” इति विवादं परित्यज्य “अस्त्वेवम्” इत्यस्मत्कृततदनुमतिः मोक्षसाधनमित्यन्ये वदन्ति । तेषामीदृश– पक्षा अप्यतिवादरूपा एवेति मन्तव्यम् । वाक्यानि ॥ ननु " न्यासोपासनरूपविद्या” इत्यसङ्गतं वो वचः । न्यासाख्यातिरिक्तविद्यायां प्रमाणाभावादित्याशङ्कयाह - उपासनरूपेति । विद्ये sir इति बहुवचनं “नाना शब्दादि- भेदात्” इत्युक्तवैविध्याभिप्रायम् । GauginG २६ इति । ददाति- जुहोत्यादिष्विव चोदनाभेदस्यापि कर्मभेदकत्वादिति भावः । चोदनाद्यविशेषे हि कर्मैक्यम् ॥ लागादु। “पक्ति-प्रपत्ति इवऱ्‌ऱिलुळ्ळ ऒऩ्ऱाल् अऩ्ऱि मऱ्‌ऱ ऎदऩालुम् तऩ्ऩैप् पॆऱ मुडियादु” ऎऩ्ऱु ऎम्बॆरुमाऩ् अरुळिच् चॆय्दुळ्ळ पडियाल् इदऱ्‌कु विरोदम् वरादबडि कीऴ्क् कूऱिय उपायङ्गळ् यावुम् पक्तियैयो- प्रपत्तियैयो उण्डु पण्णित्ताऩ् मोक्षम् तरुम् ऎऩ्ऱे तात्पर्यम् कॊळ्ळवेण्डुम्। उपासऩम् ऎऩ्गिऱ विद्यैगळैत् तविर्त्तु न्यासम् ऎऩप्पडुम् प्र- पत्ति ऎऩ्ऱ ऒरु उपायम् उण्डो? “ऎऩ्ऩै पजनम् (पक्ति) सॆय्” ऎऩ्ऱ विधि वाक्यत्तिऩाल् पक्ति चित्तिप्पदु पोल् ‘ऎऩ्ऩैच्चरणम् अडैवायाग’ २२२ आगिलुम् देशिकाशयप्रकाशसहिते परमतभङ्गे ऩारणत्तालेळत्तुक्कु इदु उऱुप्पाम् अत्तऩै अऩ्ऱो? वाणी - “तावतार्तिस्तथा वान्छा” ऎऩ्ऩिल् ॥॥

ननु श्रीगीताभाष्ये - ‘सर्वधर्मान्’ इति श्लोकव्याख्याने प्रथमयोजनायां भक्तविषये सात्त्विकत्यागरूपबुद्धिविशेषविधिपरत्वमस्य श्लोकस्याश्रितम् । “कर्मयोग- ज्ञानयोग-भक्ति योगरूपान् सर्वान् धर्मान् यथाधिकारं कुर्वाण एवोक्तरीत्याफल- कर्मकर्तृत्वादिपरि- त्यागेन परित्यज्य मामेकं प्राप्यमुपायं च अनुसन्धत्स्व " इति । ‘अथवा ’ इत्यादिना द्वितीययोजनायां च भक्त्यङ्गभूतभरन्यासविधिपरत्वं दर्शितम् । “भक्तियोगारम्भविरोध्य- नादिकालसञ्चितनानाविधानन्तपापानुगुणान् तत्प्रायश्चित्तरूपान् कृच्छ्र चान्द्रायण॥॥ अग्नि- ष्टोमादिकान्॥॥। सर्वान् धर्मान् परित्यज्य मामेकं शरणं प्रपद्यस्व । अहं त्वा भक्तयारम्भ- विरोधिभ्यः सर्वेभ्यः पापेभ्यो मोक्षयिष्यामि " इति । तथाच चोदनाभेदेऽङ्गीकृतेऽपि नोपासनेन तुल्यं मोक्षोपायभूतस्य न्यासस्य सिद्धिरित्याशङ्कयाह - इति । चोदनाभेदेनैतद्- भेदेऽपीत्यर्थः । भाष्यं - श्रीगीताभाष्यम् । ४- अङ्गम् ॥ तावतार्तिरिति । " । तावन्मोहस्तथाऽसुखम् । यावन्न याति शरणं त्वामशेषाघनाशनम् ॥”

इति विष्णुपुराणवचनम् । भक्तेर्यथा - ‘आर्तो जिज्ञासुरर्थार्थी ज्ञानी च भरतर्षभ’ इत्याद्युक्त- चतुर्विधाधिकार्यनुष्ठेयत्वम्, तथैव प्रपत्तेरपि तद् वर्तत इत्युच्यतेऽनेन श्लोकेन । आर्तिः ऐश्वर्यं भ्रंशजनिताऽन्तस्तापः । तावदेव तावत्कालपर्यन्तमेव तिष्ठति । वाञ्छा - अपूर्वैश्वर्यां- थित्वमपि, तथा तावदेव । मोहः - आत्मस्वरूपाज्ञानमपि तावदेव । असुखं संसारोऽपि तावदेव । अशेषाघनाशनं त्वां यावच्छरणं न यातीति तदर्थः ॥ यद् येनेति । – “यद् येन कामकामेन न शक्यं साधनान्तरैः ।

मुमुक्षुणा यत् साङ्ख्येन, योगेन न च भक्तितः ॥ प्राप्यते परमं धाम यतो नावर्तते यतिः । तेन तेनाप्यते तत् तन्न्यासेनैव महामुने ॥ परमात्मा च तेनैव साध्यते पुरुषोत्तमः ॥”

इत्यहिर्बुध्न्यसंहितावचनम् । कामकामेन यत्किञ्चित् कामनावता येन पुरुषेण साधनान्तरै: परोक्तोपायभङ्गाधिकारः (२२) २२३ “यद्येन कामकामेन” “प्रपत्तेः क्वचिदप्येवं” इत्यादि lgu यथाधिकारम् । स्वतन्त्रLIraqio। फलसाधनLILD।

वक्ष्यमाणप्रपत्तिव्यतिरिक्तोपायैः, यत् - यादृशं फलं न शक्यं साधयितुमिति शेषः । मुमुक्षुणा मोक्षकामेन, येनेत्यनुवर्तनीयम् । अकिञ्चनेनेत्यपि भाव्यम् । साङ्ख्येन - योगेन भक्तितश्च ज्ञान- कर्म-भक्तियोगः, यतो यस्मात् स्थानात् यतिः - यतनशील: मननशीलो ज्ञानी नावर्तते, तादृशं परमं यद् धाम स्थानं न प्राप्यते, तेन तेन उक्तेन बुभुक्षुणा मुमुक्षुणा वाऽधिकारिणा, तत्तत् - भुक्तिमुक्त्याख्यं सर्वं फलं न्यासेनैवेकेनोपायेन महामुने! आप्यते ; पुरुषोत्तमः परमात्मा च तेनैव न्यासेन साध्यते - वशीक्रियते इति तदर्थः ॥

प्रपत्तेरिति । “प्रपत्तेः क्वचिदप्येवं परापेक्षा न विद्यते । — सा हि सर्वत्र सर्वेषां सर्वकामफलप्रदा ॥” इति सनत्कुमारसंहितावचनम् । परापेक्षा स्वाङ्गपञ्चकव्यतिरिक्तभक्त्याद्यपेक्षा न विद्यत इतीदं स्पष्टमुपायान्तरत्वं न्यासविद्यायाः सूचयति । पूर्वतनयोरपि प्रमाणवचनयोः तावदेवासुख- मयः संसार इति कथनात्, ‘तेन तेनाप्यते तत्तन्न्यासेनैव इत्यवधारणाच्च प्रपत्तेर्भक्तितुल्यो - पायान्तरत्वं सेत्स्यतीति भावः ॥ यथाधिकारम् - अधिकारमनतिक्रम्य । भक्तावशक्तस्य शक्तत्वेऽप्यनर्हजन्मनः प्रपत्तावधिकार इति भावः ॥ ऎऩ्ऱु विधित्तुळ्ळमैयाल् सरणागदि (प्रपत्ति) ऎऩ्ऱ ऒरु तऩि उपायमुम् उण्डु ऎऩ्ऱाल्-इदु सरियऩ्ऱु। प्रपत्ति ऎऩ्बदु चित्तित्तालुम् इदु पक्ति योगत्तिऱ्‌कु अङ्गमाग अऩ्ऱो इरुक्कुम्। नेरे (साक्षात्) मोक्ष सादनमागादे ऎऩ्ऱ केळ्वि इङ्गु ऎऴुम्। इदैप् परिहरिक्कुम् वऴि इदु:- श्रीविष्णु पुराणत्तिल्-ऎम्बॆरुमाऩैच् चरणम् अडैयाद वरैदाऩ् उलगिल् मऩिदऩुक्कुप् पॊरुळ् नासत्तिऩाल् तुऩ्बमुम्, पुदिदागप् पॊरुळ् ईट्ट वेण्डुम् ऎऩ्ऱ आसैयुम् - आत्मावैप् पऱ्‌ऱिय अऱियामैयुम् - संसारत् तुऩ्बमुम् तॊडरुम् ऎऩ्ऱु कूऱप्पट्टुळ्ळदु। इदऩाल् -सरणागदि (प्रभक्ति) सॆय्दाल् इन्दत् तुऩ्बम् तॊलैयुम् ऎऩ्ऱु एऱ्‌पडुगिऩ्ऱदऩ्ऱो! आगवे पक्ति पोल् प्रपत्तियुम् मोक्षम् उळ्बड नाल्वगैप् पयऩ्गळैत् तरवल्लदु। इव्वाऱे इम्मैप् पयऩ् -कळिल् ऎदै विरुम्बिऩालुम् - अददऱ्‌कुरिय उपायङ्गळै अनुष्टिक्क इयला विडिलुम्-मोक्षत्तै विरुम्बियवऩ् कर्म क्ज्ञान पक्ति योगङ्गळैच् चॆय्याविडिऩुम् न्यासत्तिऩालेये - सरणागदियिऩालेये इवैयऩैत्तै।

२२४ देशिकाशयप्रकाशसहिते परमतभङ्गे “कीदैयिल् सरमच्लोकत्तिऱ्‌कु सङ्गरर् सॆय्द उरै सरियऩ्ऱु।” सर्वधर्म मोक्षविरुद्ध ऊना शुलur pop स्वरूपेण ALLG सर्व- विशेषशून्यब्रह्म Door २६० कं नाकं मुळं ऐक्यज्ञान कुङ्कुं सम्पादिक्रं शक्र ज्ञानविशेष Gov मुक्त चरमश्लोक तात्पर्य LDIT] ऊं की

अत्रेदं बोध्यं उक्तगीताभाष्यमपि नैतत्पक्षविरुद्धम् । उभयथाऽपि प्रपत्तेः स्व- तन्त्रोपायतायां तदुपपत्तेः । तथाहि प्रथमवाक्योक्तसात्त्विकत्यागस्य निवृत्तिधर्ममात्र- साधारणतया तदन्तर्गत स्वतन्त्रप्रपत्तावपि तदपेक्षितमेवेति भाष्ये तत् प्रदर्शनं युज्यते । द्वितीयव्याख्याऽपि सर्वफलसाधनभूतायाः प्रपत्तेः भक्त्याख्यफल विशेष साधकतायामुदा- हरणमात्रमिति, न तावता तस्या मोक्षाख्यफल विशेषान्तरसाधकतानुपपत्तिः शङ्कनीयेति ॥ अथ चरमश्लोकस्य विवरणान्तराणि खण्डयिष्यन् प्रथमं शाङ्करं व्याख्यानं प्रत्या- ख्याति - सर्वधर्म इति । मोक्षविरुद्वेति । मोक्षस्य स्वरूपापत्तिरूपस्य तन्मते नैष्कर्म्य- साध्यत्वात् इति भावः । स्वरूपेण इति । नैष्कर्म्यस्यैव चरमश्लोकविवक्षितत्वात् नास्मन्मत इव कर्मणां फलादित्यागरूपसात्त्विकत्यागः । अपि तु स्वरूपत्याग एवेत्यर्थः । सर्वविशेषशून्येति । इत्थं हि तत्र परभाष्यं - “मामेकं सर्वात्मानं समं सर्वभूत स्थितं ईश्वरम् अह- मेवेत्येवं शरणं व्रज । न मत्तोऽन्यदस्तीत्यवधारयेत्यर्थः । अहं त्वा त्वां एवं निश्चितबुद्धि सर्वपापेभ्यो मोक्षयिष्यामि स्वात्मभावप्रकाशीकरणेन” इति । चरम श्लोकतात्पर्येति । तत्र शब्दार्थानामन्यथा प्रतीतावपि प्रमाणान्तरेणैवमेव तात्पर्यं निर्णेयमिति तेषामभिसन्धिः ॥ युम् पॆऱलाम्” ऎऩ्ऱुम्, प्रपत्तिक्कु - ऐन्दु अङ्गङ्गळैत् तविर्त्तु वेऱु ऎदऩुडैय अपेक्षैयुम् किडैयादु ऎऩ्ऱुम् कूऱुगिऩ्ऱ प्रमाणङ्गळ् पलवऱ्‌ऱाल् पक्तियोगत्तै ऎदिर् पारामलेये न्यासम् ऎऩ्ऱ प्रपत्ति ऒऩ्ऱे मुमुक्षवुक्कु साक्षात्ताग मोक्षसादामागलाम्। आगवे कीऴे काट्टिय केळ्विक्कु इडमिल्लै। सरमच्लोकत्तिऱ्‌कुच् चङ्गरर् कूऱुम् पॊरुळुम् सरियऩ्ऱु। धर्मङ्गळुम् प्रह्मबावमागिऱ मोक्षत्तिऱ्‌कु विरुत्तङ्गळ् आगैयाले, अवऱ्‌ऱै अडियोडु विट्टु, ऎव्विद विशेषमुम् इल्लाद नीयुम् - नाऩुम् ऒरुवऩे ऎऩ्ऱु अऱिवायाग, ऎऩ्ऱु ऐक्यज्ञाऩत्तै विधिप्पदागच् चरम च्लोकत्तिऱ्‌कुक् करुत्तु कूऱि, इत्तैक् कॊण्डु परोक्तोपाय भङ्गाधिकारः (२२) २२५ विहितनिषिद्धत्याग गणी लीलं विधि-निषेधातिल धन १६०० miॐ प्रत्यक्षादिप्रमाणा, सर्वशास्त्रा( श्लोक क्री पदवाक्यL @i उपदेशादिप्रवृत्ति, क्रीला पूर्वापर Trio विरोधिकं विहितनिषिद्धत्यागेति । एतदुक्तं भवति - ‘सर्वधर्मान् परित्यज्य’ इत्यत्र धर्मशब्देनाधर्म- स्यापि ग्राह्यत्वं तद्भाष्य एव दृश्यत इति तदुभयपरित्यागरूपं नैष्कर्म्यं तदुभयाननुष्ठानेनैव सिद्धयतीति एकः पक्षः । अपरस्तु धर्मशब्देन विधिनिषेधरूपधर्मद्वयस्यापि विवक्षिततया, तत्त्यागस्य च तदतिलङ्घनात्मकत्वात् विधिलङ्घनं विहिताननुष्ठानं, निषेधलङ्घनञ्च निषिद्धानुष्ठानमिति अयमेव पन्था ज्ञानिनामिति । ण णी की♚४ - कृत्वा स्थितिः ।

प्रत्यक्षादिप्रमाण इति । सर्वेषां प्रमाणानां सविशेषविषयत्वात् निर्विशेष- ब्रह्मैक्यबोधनं तद्विरुद्धमित्यर्थः । विरोधिकं इत्युत्तरेणान्वयात् प्रमाणेषु विशेषेण शब्दरूपप्रमाणस्यापि विरोधः पूर्वमेव क्रोडीकार्यः । अतस्तत्रापि विशेषतः शास्त्ररूप प्रामा- ण्यस्य पृथग् विरोधमाह - सर्वशास्त्र misia इति । भक्तेरपि धर्मविशेषत्वेन तस्या अपि स्वरूपतस्त्यागे शास्त्राणि सर्वाणि विरुध्यन्त इत्यर्थः । तिष्ठन्तु शास्त्रान्तराणि, इदमेव तु गीताशास्त्रं अयमेव वा श्लोकस्तव विरोधीत्यप्याह - श्लोक की इति । “मामेकं " ‘अहं त्वा’ इत्यत्नाहन्त्वमादिपदानां शरण्य-शरणागत-गोप्तृ-गोप्तव्यत्वाद्युपयुक्त गुण- विशेषविशिष्टतायां तत्परत्वात् पारमार्थिकभेदस्यैव प्रतीतेः समभिव्याहाररूपवाक्यस्य विशिष्टैकार्थपरतया स्वरूपङ्क्य बोधकत्वायोगात्, ‘शरणं व्रज’ इत्यत्र ‘न मत्तोऽन्यदस्तीत्यव - धारय’ इत्यादेरर्थस्य शब्दशक्तिविरुद्धत्वाच्च एतद्विरुद्धं तद्व्याख्यानमित्यर्थः । इत्युपदेशा- दीति । शोचते शुश्रूषयोपसन्नायार्जुनाय भगवता गीतोपदेश-शरणागतिविधानादिकमेव तयोः परमार्थभेदं विना नोपपद्यते । नचाविद्यमानभेदभ्रमात् प्रवृत्तिर्भगवतः । पामर- निर्विशेषत्वापातात् । आन्तं भेदप्रतीतेश्च तस्य शास्त्रतात्पर्यविषयत्वसिद्धेश्व । पूर्वापरेति । चरमश्लोकात् पूर्वं परस्ताच्च बहुशो भेदप्रतीतेः; तामसस्य कर्म-स्वरूपत्यागस्य निन्दनात्, भक्तेरेव मुक्तिसाधनत्वकीर्तनाच्च त्वन्मते इदं सर्वं विरुध्येतेत्याशयः ॥ इन्द ऐक्यज्ञाऩत्ताले मुक्तऩागलाम् ऎऩ्ऱ कॊळ्गैयैक् कॊण्डु इन्द ऐक्यम् ज्ञाऩम् उळ्ळवऩ् विधि निषेदङ्गळुक्कु वसप्पड वेण्डाम्; मेलुम् विधिक्कप्पट्ट कर्माक्कळै सॆय्यवुम्, निषेदिक्कप् पट्ट वऱ्‌ऱै अञ्जामल् सॆय्यवुम्, तगुदि उडैयवऩागिऱाऩ् ऎऩ्ऱु इव्वाऱु सॊल्बवर्गळुक्कु प्रत्यक्षादि प्रमाणङ्गळुम्। सर्व शास्त्रङ्गळुम्, इन्द B– २९ २२६ देशिकाशयप्रकाशसहिते परमतभङ्गे सविशेपजीव ब्रह्मैक्यज्ञानविधिuji स्वाभाविक परमार्थभेद समर्थन क्रं दृष्टिविधितुल्य ं। “Ahis wrgai ॐ ॐ नाकं श्रugu।” पूर्णाहुति फलादिन धर्मत्यागी तात्पर्य अलंm - “यथोक्धान्यपि कर्माणि परिहाप्य द्विजोत्तम! । आत्मज्ञाने शमे च स्याद् वेदाभ्यासे च यत्नवान् ॥ ननु " मामेकं शरणं व्रज” इत्यादौ निर्विशेषब्रह्मांशभूतजीवे ब्रह्माभेदचिन्तन- विधानस्योक्तरीत्याऽसम्भवेऽपि भास्करप्रक्रिययौपाधिकपरमार्थानन्तविशेषशालिनो जीवस्यो- पाध्यपगमे ब्रह्मभावापत्तिरेव विधीयतामित्यत्राह - सविशेषेति । अयमाशयः - । जीवस्य ब्रह्मभेदो यथा नापारमार्थिकः, किन्तु वास्तविकः, तथैव नौपाधिकोऽपि । तस्य स्वाभा विकत्वस्थापनात् । तथाच स्वाभाविकपरमार्थभेदवति जीवे यदि ब्रह्माभेदज्ञानं विधीयेत, तस्य तदा उपदेशाद्यर्थत्वायोगेनोपासनाद्यर्थं - ‘मनो ब्रह्मेत्युपासीत’ इत्यादाविव दृष्टि- विधित्वमेवायायादिति ॥ । अथ यादवप्रकाशव्याख्यामपि दूषयति- पूर्णाहुति इति । यजुषि - ‘पूर्णाहुति- मुत्तमां जुहोति । सर्वं वै पूर्णाहुतिः । सर्वमेवाप्नोति । अथो इयं पूर्णाहुतिः । अस्यामेव प्रतितिष्ठति’ इत्यादिना यागाङ्गभूतपूर्णाहुती सर्वफलावाप्तिरूपप्रयोजनश्रवणेऽपि अङ्गस्य कस्यचिदङ्गिफलातिरिक्तफलासम्भवेन न तत्र वाक्यतात्पर्यं समञ्जसं भवति । अपि तु कर्मप्राशस्त्यमानं चिख्यापयिषितमिति यथा तत्र मीमांसकैः स्वीक्रियते, तथैवातापि ‘सर्वधर्मान् परित्यज्य’ इत्यादेर्धर्मत्यागे तात्पर्यं नास्ति । किन्तु सर्वधर्मान् परित्यज्यापि वा भगवति प्रपत्तिः कार्येत्यादिरीत्या तत्प्राशस्त्यमात्र एवेति स्वीकर्तव्यमिति तदाशयः ॥

यथाश्रुतधर्मत्यागे तात्पर्याभावाय दृष्टान्तद्वय प्रदर्शनम् - यथोक्धान्यपीति । परिहाप्य परिहाय । स्वार्थ एव णिच् । आत्मज्ञानादौ यत्नवान् स्यादित्यन्वयः । च्लोकत्तिल् उळ्ळ पद वाक्यङ्गळुम् - इन्द कीदोपदेशत्तिल् प्रवृत्ति युम् । मुऩ्बिऩ् उळ्ळ च्लोकङ्गळुम् विरोदिक्कुम्। इव्वाऱे “सविशेषमाऩ जीवऩै सविशेष प्रह्ममाग अऱिय वेण्डुम्” ऎऩ्बदे “सरणम् व्रजु” ऎऩ्बदिऩ् पॊरुळ् ऎऩ्बदुम् सरियऩ्ऱु। प्रबलप्रमाणङ्गळाल् जीवऩुक्कुम् जीवऩुक्कुम् -प्रह्मत्तिऱ्‌कुम् स्वाबाविगमाऩ पेदम् उण्डु ऎऩ्बदै मुऩ्ऩमे स्ताबित्तुळ्ळबडियाल्। इप्पडि अऱिगै ऒऩ्ऱै मऱ्‌ऱॊऩ्ऱाग निऩैक्कुम् त्रुष्टि विधि पोऩ्ऱदागुम्। इन्द सरमच्लोकम् सरणागदियै मट्टुम् ताऩ् विधिक्किऱदु। धर्मङ् गळै विडुवदिल् इदऱ्‌कु नोक्किल्लै"यागत्तिऱ्‌कु अङ्गमाऩ पूर्णाहुदि यिऩालेये ऎल्लाप् पलऩ्गळैयुम् पॆऱुगिऱाऩ्” ऎऩ्ऱदाल् मऱ्‌ऱवऱ्‌ऱै विडुवदिल्लै। इदुबोलवे अन्दण! “कीऴ्क् कूऱिय कर्माक्कळै विट्टुम् परोकोपायभङ्गाधिकारः ( २२ ) २२७ अकृत्वाऽपि महायज्ञान् अनिष्ट्वाऽपि पितॄन् स्वधाम् । कृष्णमभ्यर्चयेद् भक्तथा नैवं वो मरणं वपेत् ॥” इत्यादि कळिऱ्‌पडिये ऎऩ्ऩरङ्गळैयुम् विट्टागिलुम् सत्कळणयैप् पण्णु ऎऩ्ऱु भगवत्प्रपत्तिप्रशंसामात ॐ ॐ तात्पर्यम् IIT कं– निराकाङ्क्षनिहि सम्भावितळं शुक अपिशब्दाध्याहार Lmsuji, प्रयोजनान्तर कानान्ना जी तुॐॐ प्रशंसामात्रपरLD Gr कैयुम् ऩम् अऩ्ऱु।

एकैकोऽपीति शेषः । महायज्ञान् ब्रह्मयज्ञो देवयज्ञः पितृयज्ञो मनुष्ययज्ञो भूतयज्ञः इत्युक्तान् पञ्च महायज्ञान् । पितॄन् प्रति स्वधाम् अनिष्ट्वाऽपीति नित्यश्राद्धविषयम् । प्रति- शब्दाध्याहारापेक्षया पितॄन् इति द्वितीया । मरणं न तपेत्-मरणानन्तरं नरकादितापो न भवेत् । भगवत्प्राप्तेरेव महाफलस्य लाभादिति । अत्र प्रमाणद्वयेऽप्यपिशब्दश्रवणादेवं कर्मत्यागे तात्पर्याभाववर्णने सुकरेऽपि प्रकृते सर्वधर्मान् परित्यज्यापीति अपिशब्दाध्याहारेण न तथा स्वीकारो युक्त इत्याशयेन दूषणं निराकाङ्क्षति । साकाङ्क्षं हि पदमध्याह्रियते वाक्यान्वयायेति भावः ॥ ‘सर्वधर्मान् परित्यज्य’ इत्यस्य फलत्याग-कर्तृत्वत्याग ममतात्यागादिरूप सात्त्विक- त्यागपरतया, – “ अतोऽशक्ताधिकारत्वम् आकिञ्चन्यपुरस्क्रिया । अनङ्गभावो धर्माणां अशक्यारम्भवारणम् ॥ तत्प्रत्याशाप्रशमनं ब्रह्मास्त्रन्यायसूचनम् । सर्वधर्मपरित्यागशब्दार्थाः साधुसम्मताः ॥ " इति रहस्यत्रयसारोक्तदिशा वा अर्थान्तरसूचनरूपप्रयोजनान्तर सद्भावादपि नैवं व्याख्येयमिति खण्डनान्तरं प्रयोजनान्तरेति । अत्र पक्षे धर्मत्यागे तात्पर्यानङ्गीकारे - ’ मा शुचः’ इति शोकनिषेधोऽप्रसक्तप्रतिषेध एव भवेदिति दूषणान्तरमपि निक्षेपरक्षायां प्रादर्शि ॥

आत्मज्ञाऩम्, समम्, वेदाप्यासम् इवऱ्‌ऱिल् मुयऱ्‌सि उडैयऩाय् इरुत् तल् वेण्डुम्। पञ्जमहायज्ञङ्गळै विट्टुम्, पितृ कर्माक्कळै विट्टुम् कृष्णऩै पक्तियुडऩ् अर्चिक्कवुम्, अदऩाल् मरणत्तिऱ्‌कुप् पिऱगु उण् डागुम् नरगदाबम् नेरादु” ऎऩ्ऱु इवै मुदलाऩ वचनङ्गळिल् पोले सरम च्लोकत्तिलुम् सर्व धर्मङ्गळैयुम् विट्टागिलुम् ऎम्बॆरुमाऩिडम् सरणा गतियैप् पण्ण वेण्डुम् ऎऩ्ऱु सरणागदियिऩ् पॆरुमैयैच् चॊल्वदिल् ताऩ् इदऱ्‌कु नोक्कु।ऎऩ्ऱु सिलर् सॊल्लुगिऩ्ऱऩर्। इदुवुम् तवऱु। इन्दप् पक्षत्तिल् - आगाङ्ग्षै इऩ्ऱि वाक्यान्वयङ्गळै निर्वहिक्कलामायिरुक्क अबिसप्तत्तै अत्याहरित्तलुम्। प्रयोजऩम् वेऱु स्पष्टमाग इरुक्क इत्तै विट्टुप् पुगऴ्वदिलेये नोक्कु ऎऩ्गैयुम् तक्कदऩ्ऱु। मऱ्‌ऱुम् २२८ “परमैकान्तिस्व विरुद्ध) काय uji । विधिकं की २६०LILD। देशिकाशयप्रकाशसहिते परमतभङ्गे देवतान्तरसङ्कीर्णधर्म / ५२ परित्यजिक्रं परमैकान्तिधर्म m । " Tig क्रीणां शब्दस्वारस्य हानिujii, पुनरुक्तिjio “नारायणार्यर् मुदलाऩवर्गळ् सॆय्द व्याक्याऩमुम् नेर् अऩ्ऱु।’’ “त्रैवर्गिकांस्त्यजेद् धर्मान् की mugu त्रिवर्गार्थना का धर्म का भी पूर्व- श्लोक ६०७LLgG मोक्षार्थLDT ६७ orium की " - पुनरुक्तथादिदोष

स्वारस्यहानि- अथ - ‘सर्वधर्मान् - सर्वेषां देवतान्तराणां सङ्कीर्णधर्मान्’ इति पारमैकान्त्यविरुद्ध- धर्मत्यागपरतया यादवप्रकाशीययोजनान्तरमपि निराकरोति परमैकान्तित्वेति । सङ्की- र्णत्वं - सत्त्वस्य रजस्तमोभ्यां मिश्रणम् । शब्दस्वारस्येति । सर्वधर्मशब्दे व्यधिकरणषष्ठी- समासादपि समानाधिकरणकर्मधारय एव स्वरसः । शरणं व्रज’ इति प्रतिपत्तिविधिरेव प्रतीयते, न तु परमैकान्तिधर्मानुष्ठानम् । ततश्च तयोर्हानिः स्यादित्यर्थः । पुनरुक्तिश्च - ‘अनन्याश्चिन्तयन्तो माम् — “देवान् देवयजो यान्ति मद्भक्ता यान्ति मामपि । " “येऽप्यन्यदेवताभक्ताः इत्यादिना भवति इति ॥ ॥

११’, अथ नारायणार्यव्याख्यां दूषयति त्रैवर्गिकानिति । त्रिवर्गः - धर्मार्थकामाः, तदर्थधर्मानित्यर्थः । पूर्वश्लोकः - ‘मन्मना भव मद्भक्तः’ इत्यादिकः । तथाच पूर्वश्लोके तस्मिन्नेव भक्तिविधानम् । तस्या अत्र श्लोके त्रैवर्गिकधर्मत्यागाङ्गकत्वविधानार्थमनुवादः १ नतु अस्मिन् श्लोके प्रपत्त्याख्योपायान्तरविधिपरत्वमिति तदभिमानः । स्वारस्यहानिः सामान्यधर्मशब्दस्य त्रैवर्गिकधर्मविशेषे शक्तिस्वीकारः, अत्र श्लोके प्रपत्तिविधिपरताप्रतीति- भङ्गश्च । “निस्त्रैगुण्यो भवार्जुन ! " इत्यादिना पुनरुक्तिः । आदिना मन्त्रभूतस्य प्रधानस्य चरमश्लोकस्यानुवादकत्वे दोषोऽपि ग्राह्यः ॥ सिलर् “सर्वधर्मान् परित्यज्य’ ऎऩ्बदऱ्‌कुप् परमैगान्दिगळुक्कुक्कूडाद देवतान्दरक् कलप्पुळ्ळ धर्मङ्गळै विट्टु इवर्गळुक्के उरिय धर्मङ्गळैप् पऱ्‌ऱु” अर्थत्तै इन्दच्लोकत्तिऱ्‌कुक् कूऱुगिऩ्ऱऩर् ऎऩ्ऱ इदुवुम्। सप्तस्वारस्यङ्गळ् कुऱैवदालुम्, इव्वर्त्तम् मुऩ्ऩमे कूऱप्पट्टु उळ्ळमैयाल् पुनरुक्ति दोषम् वरुगैयालुम् सरियऩ्ऱु।पूर्वोक्तकर्मयोगादि सर्वधर्म की च्छरणागतिविधिकं की २५ यळं, स्वीशूद्रादिकं योगाद्यधिकारिur & परोक्तोपाय भङ्गाधिकारः (२२) अनधिकारिक नाका स्त्री-शूदादिक नाकं ming, यत्किञ्चिद्धमनिधिकृत ९२ २२९ पापक्षयार्थLOINTS भगव- OUT कर्म॥ तु अलीक “कर्मण्येवाधिकारस्ते” इत्यादि Liu अर्जुनला कृष्णा के छलीका पूर्वोक्तेति । अथ स्त्रीशूद्रादीनां कर्मयोगानधिकारिणामेवात्र शरणागतिविधानात् ‘सर्व- धर्मान् परित्यज्य’ इत्येतत् समञ्जसं स्यादिति पक्षमपि प्रतिक्षिपति पापक्षयार्थं " नित्यनैमित्तिकैरेव कुर्वाणो दुरितक्षयम्” इति विहितकर्मणः स्थाने तद्रहितस्त्रीशूद्रादीनां तत्फलभूतपापनिवृत्त्यर्थम् । नतु मुक्तयर्थ- मिति तदाशयः । “iii gi” इत्यस्याग्रे अनन्वितमित्यनेनान्वयः । तत्र प्रथमं तादृशाधिकार्यसम्भवप्रदर्शनं यत्किश्चिद्धर्मेति । ‘सर्वधर्मान्’ इत्युक्तेषु अन्तर्गते

“कर्मयोगस्तपस्तीर्थदानयज्ञादिसेवनम् " इत्यादियत्किञ्चिद्धर्मे स्त्रीशूद्रादीनामप्यधिकारस्यानपोदितत्वात् पूर्वोक्तयत्किञ्चिद्धर्मेऽप्य- नधिकारी न कोऽपीति तस्मिन्नधिकारिणि शरणागतिविधानासम्भव इत्यर्थः ॥ अथ तादृशाधिकारिसम्भवमन्वारुह्यापि द्वितीयं, एतच्छ्लोकश्रोतुरर्जुनस्य तादृशाधिकारिष्वनन्तर्भावरूपं हेतुमाह - स्त्रीशूद्रेति । तथाच यत्किञ्चिद्धर्मेष्वप्यनधिकारि- भूतस्त्रीशूद्राद्युद्देश्य कत्वेऽर्जुनस्यातथाविधत्वात् तदुद्देशेन शरणागतिविधानं विरुध्येत इत्यर्थः । नन्वेतद् उपलक्षणं भविष्यति, यत् स्त्रीशूद्रेति । किन्तु तान् ततोऽप्यधिकान् कर्मयोगाद्यधिकारिणश्चोद्दिश्येत्येतदेव तु परमार्थ इति चेत् तत्राप्याह - कर्मण्येवेति । तथाच इदमपि पूर्वप्रकरणविरुद्धमित्यर्थः । नच सिद्धान्तेऽप्यर्जुनस्य भक्तियोगयोग्यतयाऽशक्ता- धिकारिकप्रपत्तिविधेस्तदुद्देश्य कत्वानुपपत्तिर्दुरुद्धरेति वाच्यम् । भाष्येऽस्य श्लोकस्याङ्ग-

इन्दक् कारणङ्गळालेये ‘धर्मार्त्त कामङ्गळुक्कागच् चॆय्युम् धर्मङ्गळैविट्टु मुऩ् च्लोकत्तिल् कूऱियबडिये मोक्षार्त्तमाग ऎऩ्ऩैप् पऱ्‌ऱु ऎऩ्ऱु सरमच्लोकत्तिऱ्‌कु अर्थम्’ ऎऩ्ऱु सॊल्वार् पक्षमुम् तवऱु ऎऩक् कॊळ्ळ वेण्डुम्। वेऱु सिलर् इदऱ्‌कु वेऱु विदमागप् पॊरुळ् कूऱुगिऩ्ऱऩर्। मुऩ्बु। सॊऩ्ऩ कर्म योगादिगऩिल् ब्राह्मण - क्षत्रिय - वैच्यर्गळागिऱ मूवर्णत्तवर्गळुक्के अदिगारम् (तगुदि) उण्डु। इवऱ्‌ऱिल् अदिगारम् इल्लादवर्गळ् स्त्री - सूत्रर्गळे आवार्। आगवे इवर्गळै नोक्कि पाबम् पोवदऱ्‌काग ऎल्ला धर्मङ्गळैयुम् विट्टु सरणागदि सॆय्युमाऱु इदु विधिक्किऱदु ऎऩ्बदे अन्द अर्थम्। इदुवुम् तवऱु। स्त्री सूत्रर्गळुक्कुम्। २३० देशिकाशयप्रकाश सहिते परमवभङ्गे विधिकं की DSSrogrळं अं श्लोक अनन्वितार्थ m। " पलण्डु गृञ्जनञ्चैव भुक्त्वा चान्द्रायणं चरेत् ॥” - " शरणागतं परित्यज्य वेदं विप्लाव्य च द्विजः । संवत्सरं निराहारस्तत्पापमवसेधति ॥” इत्यादि का निमित्त विशेष क्रं अनुवदिकम् । नैमित्तिक विशेष विधिकङ्की का ऎऩ्ऩुम् पक्षमुम्। प्रपत्तिपरतयैव व्याख्यानात् । अर्जुनस्य भक्तयङ्गभूतयत् किश्चित् कर्माद्यनुष्ठानाशक्तिसम्भा वनया तदुपपत्तेः । प्रपत्तेः सकलफलसाधनतायाः प्रमाणान्तरप्राप्तत्वेन भक्तयाख्यफल- विशेषे उदाहरणार्थतया भाष्यप्रवृत्तेरुक्तत्वात् । चरमश्लोके मोक्षार्थप्रपत्तिपरत्वस्य वाक्यार्थ- पर्यवसानानन्तरभावि-ध्वन्यर्थस्थानीयतया तन न किञ्चिदप्यन्वयवैघट्टयमिति बोध्यम् ॥ अथ सर्वधर्मपरित्यागरूपपापप्रसक्तौ तदनुगुणप्रायश्चित्तरूपा भगवच्छरणागतिः विधीयत इति वदतां मतमाह-पलण्डुमिति । इदं महाभारतवचनम् । ईरुळ्ळीति भाषायाम् । गृञ्जनं वेळ्ळुळ्ळि । चान्द्रायणं शुक्लकृष्णयोः पक्षयोश्चन्द्रकलावृद्धिक्षयानुसारेण भोजनकबलग्रसनपूर्वकव्रत विशेषः पराशरस्मृत्यादिप्रसिद्धः । शरणागतमिति । “तस्माद् अपि वध्यं प्रपन्नं न प्रतिप्रयच्छन्ति’ इति श्रुतेः,

१ cc ॥ । शत्रुः शरणमागतः । अरिः प्राणान् परित्यज्य रक्षितव्यः कृतात्मना ॥’

इति स्मृतेश्व शरणागतस्य सर्वथा अपरित्याज्यतावगमादिति भावः । वेद विप्लवः श्रुतितदर्था- न्यथाकरणम् । ‘आज्ञाच्छेदी मम द्रोही मद्भक्तोऽपि न वैष्णवः’ इति भगवदभिमानबाह्यता- स्मरणादिति । अपसेधति - अपाकरोति । निमित्त विशेषः सर्वधर्मपरित्यागः । अनुवदि- ॐ ॐ इति । यद्यपि “सर्वधर्मान् परित्यज्य’’ इति ल्यपा विधानमेव प्रतीयते, अथापि - क्रं कु ‘पापं कृत्वा प्रायश्चित्तं गुरु’ इत्युभयत्रापि विध्यसम्भवात् ’ मन्तव्यः’ इत्यादाविव विधिच्छाययाऽनुवाद एवेति “सर्वधर्मान् परित्यज्य विद्यमानस्त्वं” इत्यध्याहारेणानुवाद इति वा भाव्यम् । नैमित्तिकविशेषः प्रायश्चित्तम् । पक्ष co- इत्यस्याग्रेऽनुपपन्नम् इत्यत्रान्वयः । अवरवर्गळुक्केऱ्‌ऱ धर्मङ्गळ् उण्डागैयाल् ऒरु धर्ममुम् इल्लादार् ऒरुवरुम् इल्लामैयालुम् -कर्मयोगादिगारियाऩ अर्जुऩऩैक् कुऱित्ते इन्द सरणागदि विधिक्कप्पट्टु उळ्ळमैयालुम् मुऩ् कूऱिय अर्थम् सरम च्लोकत्तिऱ्‌कुप् पॊरुन्दादु।

ईर्उळ्ळि - वॆळ्उळ्ळि ऎऩुम् पूण्डु वॆङ्गायङ्गळै उण्डाल् सान्द्रायण व्रदम् अनुष्टिक्क वेण्डुम् ऎऩ्ऱुम् - सरणागदऩैक् कैविट् टाल्, वेदत्तै अऴित्ताल् ऒरु वरुष कालम् आहारमिऩ्ऱि इन्दप् पाबङ् काम्यकर्मत्याग पाएं परोक्तोपायभङ्गाधिकारः ( २२ ) २३१ DUNG प्रायश्चित विधि CLITOLDIT Gji, फलोक्ति- विरुद्ध LDIT & केवल नैमित्तिकत्व स्वीकार BOLITOLDULIIT, अन कर्मणां त्रिविधानां मध्ये काम्य सर्वधर्मत्यागविवक्षापक्षे प्रथमे दूषणमाह- काम्येति ।

त्रिवर्गसाधनकाम्यकर्मणां स्वरूपत एव त्यक्तव्यतायाः

“काम्यानां कर्मणां न्यासं सन्न्यासं कवयो विदुः” इत्यत्रैवोक्तत्वात् तत्त्यागस्य प्रत्यवायानावहत्वेन न तदर्थं किमपि प्रायश्चित्तं विधातव्यमिति भावः ॥

वस्तुतस्तु नात्र काम्यकर्मणां त्यागो निमित्ततयाऽनूद्यते । किन्तु तदर्थं विधीय- माना प्रपत्तिरेव काम्या भवति । ‘सर्वपापेभ्यो मोक्षयिष्यामि’ इति फलश्रवणात् । ततश्च निमित्तविशेषार्थं नैमित्तिकविशेषः प्रपत्तिर्विधीयते - इति त्वदीयः पक्षः सर्वथा नोपपद्यत इत्याह फलोक्तीति । एतदुक्तं भवति पापादिप्रसक्तौ निमित्ते विधीयमानस्य प्रायश्चित्तस्य स्वनिमित्तभूतपापनिवृत्तिरेव फलं भविष्यति । न ततोऽन्यत् । तत एव प्रायश्चित्तानि केवलं नैमित्तिकान्येव । अन्यथा काम्यत्वापातात् । इह तु - सर्वपापनिवृत्तिः फलं श्रूयते । न च सर्वधर्मपरित्यागरूपं यन्निमित्तभूतं पापमस्ति, तदेव सर्वपापशब्दार्थ इति तन्निवृत्तिरेवात्र फलं, नान्यदिति वाच्यम् । सर्वधर्मपरित्यागस्य पापत्वेऽपि सर्वपापरूपत्वा- भावात् । सन्ति हि प्राणिहिंसनादिरूपाणि निषिद्धानुष्ठानानि बहूनि पापानि ततो व्यति- रिक्तानि । न च हिंसादीन्यपि सर्वधर्मत्यागान्तर्गधान्येव, अहिंसाया धर्मत्वेन तदभाव– रूपत्वादिति वाच्यम् । अहिंसादिमात्रस्य धर्मत्वानङ्गीकारात् । अत एव हि - ‘नेक्षेतो- द्यन्तमादित्यम्’ इत्यादौ सूर्येक्षणाभावसङ्कल्पस्य, एकादश्यादौ अनशनसङ्कल्पस्य च धर्मत्वं शास्त्रकारैर्निरणायि । न तु तत्तदभावमात्रस्य । तुरङ्गमब्रह्मचर्यसदृक्षस्य तस्यागुणत्वात् । क्वचिदहिंसादेर्धर्मत्वोक्तिः " अपदोषतैव विगुणस्य गुणः” इति गौणन्यायमनुरुध्यापि स्यात् । नतु मुख्यतयेति । प्रपत्तेः काम्यभूताया अपि नैमित्तिकत्वस्यात्तंव सिद्धान्तयिष्य- माणतया - केवलनैमित्तिकेति केवलशब्दप्रयोगः ॥

कळैप् पोक्कुग ऎऩ्ऱ वसऩङ्गळिल् कूऱियुळ्ळदु पोल् इङ्गुम् सर्व धर्मङ्गळै विट्टाल् अदऩाल् नेरुम् पाबङ्गळुक्कु प्रायच्चित्तमाग सरणा गतियै विधिक्किऱदु सरमच्लोकम्-ऎऩ्बर्। मऱ्‌ऱुम् सिलर् मुऩ् सॊऩ्ऩ च्लोकङ्गळिलुम् ‘पुक्त्वा’ सान्द्रायणम् अनुष्टिक्क ऎऩ्ऱदु पोल् इङ्गुम् ‘परित्यज्य सरणम् व्रज’ ऎऩ्ऱु सॊल् अमैप्पु ऒत्तुळ्ळदु। ऎऩ् किऩ्ऱऩर्। इदुवुम् तवऱु। इङ्गु विड वेण्डियदागक् कूऱप्पडुम् धर्मङ् २३२ देशिकाशयप्रकाश सहिते परमतभङ्गे नित्यधर्मत्याग (pióस्वनैमित्तिकाव (वि) रुद्ध शुभ विधिकं की कुछ - गत्यन्त नाना L DIT अनुपपन्न।

अ विकल्पिक्रम् । प्रपत्ति अष्टदोषदुष्टविकल्प अङ्गीकार्य भ नित्यकर्मणामकरणे प्रत्यवायावहानां अथ - " सर्वधर्मान् परित्यज्य” इत्येतत् त्यागविवक्षापक्षे द्वितीये दूषणमाह नित्यधर्मेति । अत्र सर्वकोशेष्वपि - “स्वनैमित्तिका - विरुद्ध” इत्येव पाठो दृश्यते । स तु प्रामादिकः । निमित्तस्य स्वनैमित्तिका विरुद्धतायाः प्रसिद्धत्वात्, प्रकृते अनपेक्षितवचनत्वाच्च । नैमित्तिकेन सह प्रपत्तेर्वक्ष्यमाणविकल्पोऽपि नावकल्पेत । तस्मात्-‘स्वनैमित्तिकावरुद्धं’ इत्येव युक्तः पाठो भवितुमर्हति । तस्यायमाशय:- इह सर्वनित्यधर्मत्यागे समुत्पन्ने तन्निमित्तकतया प्रपत्तिर्यदि प्रायश्चित्तं विधीयते, तदा तादृशमेव निमित्तमवलम्ब्य धर्मशास्त्रेषु तत्र तत्र पूर्वमेव बहूनां प्रायश्चित्तानां विहिततया प्रतिपदोक्ततत्तत्प्रायश्चित्तैरस्याः प्रपत्तेरवरोधः - अनवसरग्रस्तता स्यादिति उत्पत्ति- शिष्टगुणावरोधन्यायेन पाश्चात्त्यप्रपत्तेरनुदय एवेति ॥ इति । ननु नानोत्पत्तिशिष्टगुणावरोधन्यायः प्रवर्तते । पौर्वापर्ये प्रमाणाभावात् । अपि तु नित्यधर्मत्यागरूप एकस्मिन्निमित्ते प्रपत्तिपर्यन्तानि सर्वाण्यपि प्रायश्चित्तानि युगपत् खले कपोतन्यायेन विधीयन्ते । तत्र तु तेषां यथेच्छं विकल्प एव शास्त्रार्थ इति चेदाह स्वावरोधकनैमित्तिकान्तरैः सहेत्यर्थः । गत्यन्तरं- मोक्षार्थं सर्वपापप्रायश्चित्ततया च पृथक् प्रपत्तिर्विधीयत इति सिद्धान्तरीत्या वर्णनम् । अष्टदोषेति । दर्शपूर्णमासयोः - “यवैर्यजेत - व्रीहिभिर्यजेत” इति यागद्रव्य पुरोडाशप्रकृतितया कळ् काम्य कर्मङ्गळागिल् अवऱ्‌ऱै विडुवदाल् पाबम् किडैयादु। पिऱगु ऎदऱ्‌काग सरणागदि?। (पलम् सॊल्लियिरुक्कुम् इडङ्गळिल् अदैविट्टु अदऱ्‌कु मुरणाग वॆऱुम् निमित्त कर्ममागवे ऒऩ्ऱैक् कॊळ्वदुम् कूडादु)। नित्य धर्मङ् गळै विडुमाऱु विधित्तु प्रपत्तियैच् चॆय्युम् पडिच् चरमच्लोकम् सॊल्लु किऱदु ऎऩ्बदुम् कूडादु। ताऩ् वाऴुम् वरै सॆय्युमाऱु विधिक्कप्पट्टुळ्ळ नित्य कर्मङ्गळै ऎप्पडि विडमुडियुम्? एऩ् विड वेण्डुम्। अवऱ्‌ऱै विट्टु प्रपत्तियै विधिप्पदिऩ् नोक्कम् ताऩ् ऎऩ्ऩ? “नित्य कर्मङ्गळैच् चॆय्। इल्लैयेल् अवऱ्‌ऱै विट्टु प्रपत्तियै यावदु सॆय्” ऎऩ्ऱु नित्य कर्मङ्गळुडऩ् विकल्पित्तु प्रपत्तियै विधिक् किऱदु सरमच्लोकम् ऎऩ्बदुम् सरियऩ्ऱु। विकल्पम् कॊळ्वदिल् ऎट्टु वगै दोषङ्गळ् उळ्ळऩ। आगैयाल् इन्दप् पक्षमुम् सरियऩ्ऱु। परोक्तोपायभङ्गाधिकारः (२२) नैमित्तिकद्वय ं विधिकं की लाभळा लीकं एकनिमित्त क्रं up एकनैमित्तिक विधिकं की विशेषविहिता (कम्बुळं विकल्प ५१ ६७ ला २ LIT B। GST २३३ सर्वनिमित्त ñnsujo सामान्यविहित हूं कुकिं गत्यन्तराभावादेवाङ्ग्यकारि व्रीहियवयोर्विकल्पः सिद्धान्तितः । स चाष्टदोषदुष्टोऽपि

मीमांसकैः । तथाहि पूर्वतन्त्रे द्वादशाध्याये " एकार्थास्तु विकल्प्येरन् समुच्चये ह्यावृत्तिः स्यात् प्रधानस्य” इति सूत्रेण “व्रीहिभिर्यजेत यवैर्यजेत” इति सर्वाङ्गोपसंहारिप्रयोग- वचनानुग्रहायाष्टदोषनिदानविकल्पपरिहाराय चाभ्यासमाश्रित्य समुच्चयः सम्पाद्यताम्, मिश्रैर्वेज्यतामिति पूर्वपक्षयित्वा - एकार्थानाम्-एकस्मिन्नुपकारेऽन्योन्यनिरपेक्षं विनियुक्तानां दृष्टार्थानां विकल्प एव स्यात् । अदृष्टार्थस्य प्रधानस्य ज्योतिष्टोमादितुल्यस्य ह्यपर्यायेण विधानादावृत्त्या समुच्चयः । मिश्रत्वमपि निरपेक्षविधानादयुक्तमेवेति सिद्धान्तितम् ॥ अष्टदोषदुष्टत्वश्चास्येत्थं भाव्यम् - व्रीहिशास्त्रानुरोधतः केनचित् पुरुषेण प्रथमं व्रीह्यनुष्ठाने यवशास्त्रप्रामाण्यस्य सर्वेर्वेदिकैः स्वीकृतस्य त्यागः, त्यक्तस्य तच्छास्त्रा- प्रामाण्यस्य स्वीकार:, तेनैव पुरुषेण कदाचिद् यवानुष्ठाने व्रीहिशास्त्रप्रामाण्यस्य स्वीकृतस्य त्यागः, त्यक्तस्य तदप्रामाण्यस्य स्वीकारश्चेति व्रीहिशास्त्रे चत्वारो दोषाः । एवं यव- शास्त्रानुरोधतः केनचित् प्रथमं यवानुष्ठाने, इत्यादिरीत्या यवशास्त्रे पूर्ववद् दोषाश्चत्वार- श्चेत्यष्टौ दोषा विकल्पे भवन्तीति । अत्र सर्वत्र प्रामाण्याप्रामाण्ये अनुष्ठापकत्वाननुष्ठा- पकत्वरूपे बोध्ये । अथ प्रकृते न केवलं गत्यन्तरसद्भावादेव विकल्पानुपपत्तिः, किन्तु तत्र प्रमाणा- भावादपि तदनुपपत्तिरेवेति दर्शयति इति । अयमाशयः एकार्थतया विधान- बलात्, विहितप्रतिषेधात्, वचनबलाच्च विकल्पः समाश्रीयतेऽन्यत्र । तत्र प्रथमः वेऱु वऴि इल्लाद इडङ्गळिल् ताऩ् शास्त्रगारर्गळ् इन्द विकल्पत्तै इसैन्दुळ्ळार्गळ्। इङ्गु वेऱु वऴि इरुप्पदाल् विकल्पम् कूडादु। मेलुम् इङ्गु सर्वधर्मसप्तत्तिऩाल् इवर्गळ् कूऱुम् नित्य कर्मङ् गळिल् ऒव्वॊऩ्ऱुक्कुम् निमित्तम् वेऱु। इप्पडिप् पऱ्‌पल निमित् तङ्गळैप् पऱ्‌ऱिवरुम् पल कर्मङ्गळैयुम् विट्टु ऒरु नैमित्तिगमाऩ प्रपत्तियै विधिप् पदुम् पॊरुन्दादु। ऒरु निमित्तत्तैप् पऱ्‌ऱि इदैयावदु कॊळ्-अदै यावदु कॊळ् ऎऩ्ऱु इरण्डै विधिक्कलाम्। पल पल निमित्तङ्गळैप् पऱ्‌ऱि वरुम् धर्मङ्गळुडऩ् ऒरु नैमित्तिगत्तैप् विकल्पित्तुक् कूऱुवदु विरुत्त मागुम्। पऱ्‌पल निमित्तङ्गळैक् कॊण्डु विधिक्कप्पट्टुळ्ळ धर्मङ्गळ् विशेषविहितङ्गळ् आगुम्। प्रपत्ति पॊदु आगैयाल् सामान्य विहित मागुम्। इवऱ्‌ऱुक्कुळ् परस्परम् विकल्पम् कूडादु। B-३० २३४ देशिकाशवप्रकाश सहिते परमतभङ्गे ging उपहोमा का कण्ठ भाग्नेयादिविशेष/ GOTCL समुच्चयां शुOur Go इङ्गुम् ईसाऩमागक्कडवदु ऎऩ्बार्क्कुम् व्रीहियवयोः । द्वितीयः । षोडशिग्रहणाग्रहणयोः । “अतिरात्रे षोडशिनं गृह्णाति”, “नाति- रात्रे षोडशिनं गृह्णाति” इति विहितप्रतिषेधात् । षोडशी - पात्रविशेषः । तृतीयस्तु - भक्तिप्रपत्त्याद्योः

“भक्त्या परमया वाऽपि प्रपत्त्या वा महामुने! ।” " प्रणवं वा त्रिरभ्यस्येत् स्मरेद्वा विष्णुमव्ययम् ॥” इत्यादिना स्पष्टवचनबलेन । प्रकृते चरमश्लोके च नैतत् त्रितयमपि दृश्यते । प्रत्युतात सर्व- धर्मत्यागरूपे सामान्ये निमित्ते प्रपत्तिर्विधीयते । धर्मशास्त्रेषु च तत्तद्धर्मत्यागरूपे विशेष- निमित्ते प्रायश्चित्तान्तरविधिरिति न तैः सहास्या विकल्पप्रसक्तिरिति ॥ नन्वथापि समुच्चयोऽस्तु तैस्तस्या इति मीमांसकसम्मतोदाहरणमुखेनाशङ्कय निराकरोति gug इति । उपहोमेति । प्रकृतिगतनारिष्टहोमेत्यर्थः । आग्नेयादिविशेषाः- विकृतौ नक्षत्रेष्टौ - ‘अग्नये स्वाहा’ - ‘कृत्तिकाभ्यः स्वाहा’ - इत्याद्याम्नातमन्त्रकाः ‘सोsa जुहोति’ इति विहिताः केचन होमाः । यद्यपि शास्त्रदीपिकादौ वैकृतानामेवोपहोमत्वमूचे, न तु प्रकृतिगतानामिति कथमत्रैवं लेखनमिति भवति शङ्का, तथाऽपि तद्व्याख्यानमयूख- मालिकादौ प्रधानानन्तरभाविभिर्नारिष्टहोमैः’ इत्यादिदर्शनात् प्रधानानन्तरभावित्व- लक्षणाप्राधान्यस्योपोपसर्गार्थतया तस्योभयसाधारणत्वात् प्रकृत आचार्यैः प्राकृता होमा उपहोमतया निर्दिष्टा इति विभावनीयम् ॥

१ समुच्चयेति । तथाच पूर्वमीमांसायां ( १०।४।१।) दशमाध्याये बाधापवादतया तेषां समुच्चय इत्थमभ्यधायि किमत्र वैकृतैराग्नेयादिभिर्होमैः प्राकृतानां होमानां बाधः १ अथवा समुच्चयः ? तदर्थं किं वैकृताः प्राकृतानां कार्ये वर्तन्ते ? नवा ? इति विचारे प्राप्ते, तत्र वैकृतहोमाः किञ्चित्कार्यमपेक्षमाणा होमत्वसामान्येन प्राकृतनारिष्टहोमकार्ये उपस्थिते सति तत्रैव विधीयन्ते । तस्मिश्च प्रयोजने प्रत्यक्षोपदिष्टैर्वैकृतैराग्नेयादिभिरेवैवं निर्वर्तिते, तत्प्रयोजनकाः प्राकृतनारिष्टहोमाः स्वसाध्य कार्यान्तराभावात् निवर्तन्ते, शरैरिव कुशा इति पूर्वपक्षः प्राप्नोति ॥ इप्पडि आगिल् सर्व धर्मङ्गळुक्कुम् - प्रपत्तिक्कुम् समुच्चयम् कॊळ्ळलाम् ऎऩ्गिऩ्ऱऩर् सिलर्। पूर्व मीमांसैयिल् उबहोमङ्गळुक्कु- आक्नेयादि विशेष होमङ्गळुडऩ् समुच्चयम् कूऱप्पट्टुळ्ळ वगैयिल् परोक्तोपाय भङ्गाधिकारः (२२) २३५ गत्यन्तरसद्भाव काळं प्रपत्तिकं नैरपेक्ष्य - ब्रह्मास्तन्यायाना की वचनबल क्रं क्राgरा प्रतिषेष २६rris व्यक्तिशब्दानां विशेषिक्रम् । सन्निहितव्यक्ति विशेष विषयक का ढाका आग्नेयाधिकरण की निर्णयि लङ्का का। सिद्धान्तस्तु सर्वसाधारणं होमत्वं न प्राकृतनारिष्टहोमप्रयोजनमुपस्थापयितुं शक्नोति । अग्निहोत्रादिहोमप्रयोजनेऽपि प्रसङ्गात् । अदृष्टप्रयोजनकत्वसम्भवाच्च होमानी न तत्कार्योपस्थापकत्वे प्रमाणान्तरमस्ति । न च प्रत्यक्षश्रुतैर्वैकृताग्नेयादिहो मैर्निराकाङ्क्षा विकृतिः प्राकृतमित्थम्भावं नापेक्षत इति वाच्यम् । सन्निपातिनां द्रव्य-देवता - संस्काराणा- मलाभे कथम्भावाकाङक्षाया अपरिपूरणात् । तस्मादुभयेषामभ्युच्चयः स्यात् अतिदेशोप- देशाभ्यामवगतत्वादिति । गत्यन्तरं - सिद्धान्त्युक्तमार्गः । प्रपत्तेः केवलं प्रायश्चित्तत्वं नास्ति । अपितु सर्वपापनिवृत्तिपूर्वक मुक्त्युपायत्वमेवेति हि बहुश उक्तं वक्ष्यते च । प्रपत्तिनरपेक्ष्येति । “प्रपत्तेः क्वचिदप्येवं परापेक्षा न विद्यते । सा हि सर्वत्र सर्वेषां सर्वकामफलप्रदा ॥” “तत्प्रत्याशाप्रशमनं ब्रह्मास्त्रन्यायसूचनम् ॥” इत्यादिवचनबलात् तस्या अन्येन समुच्चयायोगादित्यर्थः ॥

एवमियता ग्रन्थेन “सर्वधर्मान्’ इत्यत्र धर्मशब्दस्य नित्यधर्मपरत्वसम्भव- मभ्युपेत्य तत्त्यागे निमित्ते प्रपत्तेर्विधानमिति पक्षो दूषितः । अथ तदसम्भवमेवानन्तरं वक्ष्यन् प्रथमं तदुपयोगिनं कञ्चन मीमांसान्यायं दर्शयति व्यक्तिशब्देति । यत्किञ्चिद्वस्तु- वाचकशब्देत्यर्थः । मीमांसायां तृतीयप्रथमे तदधिकरणमित्थं दर्शितम् दर्शपूर्णमासयोराग्नेय- अग्नीषोमीय इन्द्राग्नाः पुरोडाशा भवन्ति । तत्र " आग्नेयं चतुर्धा करोति” इति श्रूयते । तदिदं चतुर्धाकरणं किं सर्वेषां पुरोडाशानां भवति ? उताग्नेयस्यैव ? इति विचारः । आग्नेयमित्यत्राग्निशब्दो यद्यपि देवतातद्धितान्तः । तथाऽप्यग्नेरत्र चतुर्धाकरणविषयपुरो- डाशोपलक्षणमात्रार्थत्वात् तस्य च सम्बन्धमात्रेणैव कर्तुं शक्यत्वात्, अग्निसम्बन्धस्य चाग्नेय इवाग्नीषोमीयादिष्वपि तुल्यत्वमिति सर्वेषामेव चतुर्धाकरणम् ॥ इङ्गुम् कॊळ्ळलाम् ऎऩ्ऱु प्रमाणमुम् काट्टुगिऩ्ऱऩर्। इदुवुम् तवऱु। अङ्गु वेऱु वऴियिल्लामैयाल् समुच्चयम् कॊळ्ळप्पट्टुळ्ळदु। इङ्गु वेऱु वऴि उळदे। मेलुम् समुच्चयम् ऎऩ्बदु ऒरु पयऩुक्कागच् चॆय्यप् पडुम् कर्माक्कळुक्कुत् ताऩे। इङ्गु प्रपत्ति मोक्षत्तिऱ्‌कागच् चॆय्यप्पडुगिऱदु। नित्यकर्माक्कळ् वर्णाच्रमङ्गळै निमित्तमागक् कॊण्डु वन्दुळ्ळऩ। आग इव्विरण्डुम् वॆव्वेऱाऩ नोक्कत्ति २३६ देशिकाशयप्रकाश सहिते परमतभङ्गे Gugriva धर्मशब्द - अथवा, अग्नेर्देवतात्वेनैव सम्बन्धः पुरोडाशान्तरेष्वप्यस्ति । यद्धि द्वाभ्यां देवताभ्यां दीयते, तदेकस्या अपि दीयत एव । अतश्च सर्वेषां चतुर्धाकरणम् । यद्वा “अग्नेरिदम्" इति सम्बन्धमात्र आग्नेयशब्दो भवति । " सर्वत्राग्नि- कलिभ्यां ढग् वक्तव्यः" इति स्मरणात् । इति प्राप्ते सिद्धान्त्यते तत्र न प्रथमः कल्पः कल्पते । यतः नाग्निमात्रस्य द्रव्योपलक्षण- त्वम् । किन्तु तद्धितप्राधान्यादग्निदे (दै) वत्यत्वस्यैव । अस्तु वाऽग्निरुपलक्षणम् । अथापि तद्धितश्रुतदेवतात्वेनैव द्वारेण द्रव्योपलक्षणत्वं भविष्यति । न तु अश्रुतसम्बन्धमात्रेण ॥

यदध्यग्निदे (दै) वत्यत्वं द्विदे ( दै) वत्येऽपि पुरोडाशान्तरेऽस्तीति द्वितीय कल्पकल्पनम्, तदपि न । “समर्थानां प्रथमाद्वा" इति स्मरणेन तद्धिते सामर्थ्यानुरोधिनि, ‘सापेक्षम समर्थ- वत्’ इति न्यायेन पुरोडाशान्तरे सोमादिसापेक्षस्याग्नेरसमर्थतया ततो देवतातद्धितोत्पत्त्य- सम्भवात् । व्यासज्यवृत्ति हि तत्रोभयस्मिन् देवतात्वम् ॥ नापि तृतीयः पक्षः - देवतातद्धितस्य विशिष्य प्रतिपदोक्तत्वेन पुरोडाशादिविषये तस्यैवावश्याश्रयणीयत्वादिति तत्राग्नेयशब्देनाग्नेयपुरोडाशमात्रस्यैव प्रकृतस्य ग्रहणमिति चतुर्धाकरणमपि तस्यैवेति । तमिमं न्यायं प्रकृतधर्मशब्देऽप्यतिदिशति इति । तथाच यथा तत्राग्नेयशब्दस्य प्रकृते तच्छक्त्युपस्थापितपुरोडाश विशेषमात्रविषयता, तथैवेहापि धर्मशब्दस्य पूर्व प्रकरणोपस्थापितकर्म-ज्ञान भक्तियोगाख्यधर्म विशेषपरत्वमेव । नतु नित्यधर्मपरत्वम् । ततश्च कर्मयोगाद्यनपेक्षत्वमेव प्रपत्तेर्विधीयत इत्येवोचितमिति भावः ॥ ऩाल् अनुष्टिक्कप्पडुवदाल् इवऱ्‌ऱुक्कुळ् ऎप्पडि समुच्चयम् कॊळ्वदु? मेलुम् समुच्चयम् कॊळ्वदु प्रपत्तिक्कु वेऱॊऩ्ऱिऩ् कूट्टुऱवुम् वेण्डाम् ऎऩ्ऱ नैरपेक्ष्यत्तैयुम् - इदै विळक्क प्रह्मास्त्र क्या शुकीला। यत्तैच् चॊल्लुम् वसऩङ्गळाल् निषेदिक्कप्पट्टदागवुम् मेलुम् व्यक्तियैक् कुऱिक्कुम् सॊल् - समीबत्तिल् उळ्ळदैये कुऱिक्कुम् ऎऩ्ऱ विषयम् पूर्वमीमांसैयिल् आक्नेयादिगरणत्तिल् निर्णयित्तुळ् ळार्गळ्। अदऩ्बडि इङ्गुच् चरमच्लोकत्तिलुळ्ळ धर्म सप्तम्। नित्य धर्मङ् गळच् चॊल्लुगिऱदु ऎऩ्ऱाल् इवैयो- इवऱ्‌ऱिऩ् त्यागमो इदऱ्‌कु मुऩ् इन्दप्रगरणत्तिल् कूऱप्पट्टिरुक्क वेण्डुम्। अव्वाऱु इल्लामल् इरुक्कुम् पोदु इदु अवऱ्‌ऱैक् कुऱिक्कुम् ऎऩ्ऱु सॊल्वदु निपुणर्गळिऩ् Gam। स्वरूपं स्यागं प्रसक्त

परोक्तोपाय भङ्गाधिकारः (२२) शाकं की नित्यधर्ममा की । ६७६०७६०५ निपुणकृत्य भा)। अर्जुनला gium । नित्यविधिनिषेधातिक्रम कं प्रायश्चित्तार्थ की अ। भप्रसक्तनिमित्तकं प्रायश्चित विधि क्रं कृ अतिप्रसङ्ग । २३७ नैमित्तिकस्याग की अधिकानुपाय (अधिकारानपाय) Gom mp QLG वैगुण्य ं परिहर्तव्यLDITS ५)। नच कर्मयोगादिवत् नित्यधर्माणां प्रकरणेऽस्मिन् प्रस्ताव इत्याह-स्वरूपेति । स्वरूपतः कर्तव्यत्वेन वा ? त्यक्तव्यत्वेन वा इत्यर्थः । कर्मयोगान्तर्गतत्वेन नित्यकर्मणामिह प्रस्तुतत्वेऽपि पृथक् न प्रस्ताव इत्यभिप्रायेण नित्यधर्ममात्रेति । मात्रपदप्रयोगः यद्यत्र- प्रसक्तत्वेन नित्यधर्मातिक्रमणप्रायश्चित्ततया प्रपत्तिर्विधीयेत, तदा चरमश्लोकस्य श्रोता अर्जुन एवम्भूतः स्यादिति प्रदर्श्य निषेधति - अर्जुनेति । विधिनिषेधातिक्रमेति । नित्यधर्मो द्विविधः - विधिरूपो निषेधरूपश्चेति । तदतिक्रमश्च विहिताकरणं निषिद्धकरणञ्चेत्यर्थः । निमित्ताप्रसक्तावपि नैमित्तिकविधाने दोषमाह अप्रसक्तनिमित्तेति । अयं बहुव्रीहिः । प्रायश्चित्तानुष्ठाने निमित्तोदयस्यैवाधिकारतयाऽनधिकारिणमुद्दिश्य कर्मविधाने सर्वशास्त्र- वैयाकुली स्यादिति भावः ॥

अथ सर्वनैमित्तिकत्याग एव सर्वधर्मपरित्यागशब्दार्थ इति तृतीयमपि कल्पमपाकरोति नैमित्तिकेति । अत्र “अधिकारानुपाय" इत्येव सर्वत्र पाठो दृश्यते । स तु प्रामादिकः । किन्तु - “अधिकानुपायता” इति पाठः सम्भाव्यते । अग्रे उपपादनानुसारात् । तथा चायमर्थः सर्वनैमित्तिकधर्मपरित्यागिनि अशक्ते पुरुषे नाधिकः कश्चित् प्रायश्चित्त- रूप उपायो विधातुं शक्यः । तस्यापि नैमित्तिकत्वाविशेषेण तत्रापि पुरुषस्याशक्तेः । तस्य वैगुण्यपरिहारं प्रत्यनुपायताप्रसङ्गादिति । तदिदमुच्यते - Comm BLO इत्यनन्तरवाक्यभागेन । अथवा " अधिकारानपाय" इत्येवं भवतु पाठः । अयमर्थ इदानीं सम्पद्यते । अशक्तेन पुरुषेण अशक्तिरूपादेवाधिकारात् सर्वनैमित्तिकत्यागे सति, तस्याधि- कारस्योत्तरत्नाप्यनपायेन कथं प्रायश्चित्तरूपप्रपत्त्यनुष्ठानम् ? कथं वा तत्कृत वैगुण्यपरिहारः १ इति । शक्ताधिकारिण एव सर्वनैमित्तिकत्यागे प्रपत्तिविधानमिति पक्षस्तु “व्यं ‘अवऱ्‌ऱिल् समर्थकं” इत्यग्रे खण्डयिष्यते ॥ विहितङ्गळाऩ नित्य कर्मङ्गळै विडुमाऱु विधिप्पदु कूडादायिऩुम् अवऱ्‌ऱै विट्टु इरुप्पवऩै नोक्कि ‘प्रपत्ति’ सॆय्युमाऱु सरमच्लोकम् विधिक्किऱदु ऎऩ्ऱु सिलर् सॊल्लुवर्। इदुवुम् तवऱु। इङ्गु अर्जुऩऩ् २३८ इप्पोदु देशिकाशयप्रकाशसहिते परमभङ्गे त्तै ळित्तु अदु तऩक्के त्तैयुम् इङ्गे ळिवुक् श्री । GT LIT कण्ठ शास्त्रान्तर-स्वव चनोपपत्तिविरोधळं तु। ननु सिद्धान्तेऽपि गीताभाष्योक्त-स्वरूप त्यागपरद्वितीययोजनायां तत्तत्प्रायश्चित्त- रूपकृच्छ्र-चान्द्रायणादीनां परित्यागिनि अशक्ते पुरुषे एष एवोक्तपूर्वः प्रसङ्गः स्यादिति चेन्न । मिथो भेदात् । इह कृत्स्ननैमित्तिकत्यागकृतप्रत्यवायपरिहाराय गुरु-लघुभे दमनादृत्य प्रपत्त्याख्यप्रायश्चित्तविधिः प्रतीयते । सिद्धान्ते तु कर्म-ज्ञानादियोगेषु गुरूपायेषु खिन्नस्य मोक्षाय प्रपत्तिर्लघूपायो विधीयत इति ॥ यदुक्तं पूर्व

अर्जुनोऽप्रसक्तनिमित्त इति, तत्र सिंहावलोकितकेन पुनरपि समाधानमाशङ्क्य निराकरोति BOLT इति । अर्जुने धर्मत्यागरूपस्य निमित्तस्य पूर्वमताप्रसक्तावपि चरमश्लोक एव तमपि निमित्ततया विधाय तत्परिहाराय नैमित्तिक- मपि विधीयत इत्यर्थः । शास्त्रान्तरेति । “यज्ञ - दान - तपः- कर्म न त्याज्यं कार्यमेव तत् । यज्ञो दानं तपश्चैव पावनानि मनीषिणाम् ॥” इत्यादिशास्त्रान्तरविरुद्धं नैमित्तिकत्यागवचनम् । " अवश्यकर्तव्यस्य त्यागेन पापं सम्पाद्य तत्परिहारार्थं प्रपत्ति गुरु" इति विधानं वृषलीविवाहमन्त्रवत् स्ववचन व्याहतश्च भवति । अशक्त्या सर्व परित्यागिनं प्रति प्रायश्चित्तविधाने तत्राप्यशक्त्याऽननुष्ठानमेव इत्युक्तरीत्यो- पपत्तिविरोधश्च भवतीति भावः ॥ नित्य कर्मङ्गळै विधिक्कुम् वेदविधिगळै मीऱि इवऱ्‌ऱै विट्टु विट्टु इदऱ्‌कु ऎऩ्ऩ प्रायच्चित्तम् ऎऩ्ऱु अलैबवऩाग इरुन्दाल् इवऩै नोक्कि- अर्जूऩ! सर्व धर्मङ्गळैयुम् विट्टिरुक्किऱ नी इदऱ्‌कु प्रायच्चित्तमाग प्रपत्तियैच् चॆय् ऎऩ्ऱु विधिप्पदु कूडुम्। प्रगरणम् इव्वाऱु इल्लैये। प्रायच्चित्तत्तै वेण्डादवऩैप् पार्त्तु प्रायच्चित्तत्तै विधिप्पदु अडियोडु पॊरुन्दादु। अप्पडि विधित्ताल् यावरुक्कुम् - ऎदैयुम् विधिक्क Gmg। इऩि सर्व धर्म सप्तत्तिऩाले नैमित्तिग कर्मङ्गळैक् कॊण्डु इवऱ्‌ऱै विडुमाऱु विधित्तु - इदऱ्‌कु प्रायच्चित्तमाग प्रपत्तियैच् चॆय्युमाऱु इन्द सरमच्लोकम् सॊल्गिऱदु ऎऩ्बदुम् तवऱु। नैमित्तिगङ् गळाऩ कर्माक्कळै विट्टाल् इदऱ्‌कॆऩ्ऱे एऱ्‌पट्टुळ्ळ प्रायच्चित्तङ् गळैच् चॆय्य इवऩ् सक्तऩायिरुक्क प्रपत्ति ऎऩ्ऱ प्रायच्चित्तत्तै विधिप् पदु कूडादु।परोक्तोपायभङ्गाधिकारः (२२) spa or L४ प्रवृत्त भङ्ग २३९ भक्तियोग की अर्जुमा on jio अनुष्ठिकं कल श्री अनंLDING भक्तयङ्गधर्म (GOL त्याग क्रंल निमित्त LOTS अनुवदिकं की ६०००८)। “यज्ञदानतपः कर्म न स्याज्यं, कार्यमेव तत् । यज्ञो दानं तपश्चैव पावनानि मनीषिणाम् ॥” इत्यादिना भक्तिपरिकरान्ना & प्रसक्तधर्म [] कं सम्भावित भा)। अनागतावेक्षणन्याय क्रं प्रायश्चित्तविधि की GT GO OF ALL अङ्गमाल की धर्मशब्द क्रं सङ्कोचिकं कण्ठ ऎऩ्ऩिल्- अप्पोदु अराबत्तिले GLD त्याग STO Coom? नियामक Dia अथार्जुने निमित्तप्रसक्तिमन्यथोत्प्रेक्ष्य खण्डयति - भक्तियोग इति । तथाच - सर्वधर्मशब्दो भक्तयङ्गधर्मपर इति निगर्वः । und } अर्जुनो भक्ताववतीर्य अङ्गान्यननुतिष्ठन् दुःख्यतीत्यत्र प्रमाणाभावादिति भावः । भवत्वेवम् । इदानीं तथाऽप्रसक्तावपि कालान्तरे तथा प्रसजेदित्यत्नाह यज्ञ-दानेति । परमधार्मिकपाण्डु पुस्राणां तेष्वप्यर्जुनस्य गीतामृतं पीतवतः न सर्वथा पापे प्रसक्तिः कल्पकालशतेनापि भवि- ष्यतीति भावः ॥ ननु किमनया चिन्तया ? ,’ गते जले सेतुबन्धो न कल्याणि ! विधीयते । " “अनागतविधानं हि कर्तव्यं हितमिच्छता ।”

इत्याद्यनुसारेण प्रायश्चित्तविधानमिह प्रागेव जागरूकतार्थं भवतीति चेदाह - अनागतेति । एवं सत्यपि " अयं हि परमो धर्मो यद् योगेनात्मदर्शनम् । ’ इति भक्तेरपि धर्मत्वाद् धर्मशब्दस्य तदङ्गमात्रे सङ्कोचः प्रमाणं विना न न्याय्य इत्यर्थः । न च भाष्योक्तद्वितीययोजनायामप्ययं दोषः सम्भविष्यति । तत्र धर्मशब्दस्य भक्तयङ्गपरतया- अङ्गप्रपत्तिवर्णनस्योपलक्षणताया एव सिद्धान्तितत्वाद् धर्मशब्देन भक्तेरपि विवक्षणात् वैलक्षण्योपपत्तेः । किञ्च नित्यधर्ममात्रस्य धर्मशब्दार्थत्वपक्षे उक्तपूर्वं दोषमत्राप्यतिदिशति- सॆय्य वेण्डिय नैमित्तिग कर्मङ्गळिऩ् त्यागत्तैयुम्, इदऱ्‌कु प्रायच्चित्तमाग प्रपत्तियैयुम् इन्दच्लोकमे विधिक्किऱदु ऎऩ्ऱ पक्षमुम् सरियऩ्ऱु। मुक्यमाऩ नैमित्तिगत्तैये अनुष्टिक्क वेण्डुम् ऎऩ्गिऱ शास्त्रङ्गळुक्कुम् - इदैप् पिऩ्बऱ्‌ऱिय इवर्गळ् वार्त्तैगळुक्कुमे इदु मुरण्बट्टदागुम्। पक्तियोगत्तुक्कु अङ्गमाऩवऱ्‌ऱै विट्टिरुन्दाल् अदऱ्‌कु प्रायच् चित्तमाग प्रपत्तियै विधिक्किऱदु सरमच्लोकम् ऎऩ्ऱु कूऱुवदुम् सरियऩ्ऱु २४० देशिकाशयप्रकाशसहिते परमतभङ्गे प्रतिपदोक्तनानाप्रायश्चित्त/ना २६००७ LT @sur प्रागुक्तदोषpi । इङ्गु CG उपपन्नग m। ऩत्ताले रियाम् तोऩ्ऱा निऱ्‌क वेऱॊरु राम् कॊळ्ळ सर्वपापशब्द धर्मत्यागरूप विशेष क्रं सङ्कुचित suji प्रतिपदोक्तेति । निमित्तभूतपापविशेषवाचकपदमुपादाय तादृशे पदे पदे तत्समभिव्याहारेण उक्तानि प्रायश्चित्तानि प्रतिपदोक्तानि । तैस्सह प्रपत्तेर्विकल्पस्समुच्चयो वा स्यात् । न च तदुभयं युक्तमिति पूर्वमेवोक्तमिति भावः ॥ एवमियता प्रबन्धेन सर्वधर्मत्यागरूप निमित्तस्य त्रैविध्यं दूषितम् । अथ तस्य निमित्तत्वमेव दूषयति इति । प्रपत्तिप्रीतेनेश्वरेण- " अहं त्वा सर्वपापेभ्यो मोक्षयिष्यामि " इति फलकीर्तनात् अनादिकाल सञ्चितनानाविधपापवर्गे निमित्ते तन्निवृत्तिकामोऽधिकारीति सिद्धया सर्वपापशब्देनैव निमित्तलाभः, न सर्वधर्मत्यागशब्देनेत्यर्थः । ननु प्रथमोक्तस्यैव सर्व- धर्मत्यागरूपनिमित्तस्य पश्चात् सर्वपापशब्देनाप्यभिधानमिति न निमित्त द्वैविध्यसिद्धिरित्य- वाह - सर्वपापेति । धर्मत्यागवत् निषिद्धानुष्ठानस्यापि पापतया न सामान्य सर्वपापशब्दस्य विना प्रमाणं विशेषे धर्मत्यागे पर्यवसानं युक्तमित्याशयः । एतत्तत्त्वञ्च प्रागेवावेदितम् ॥ ननु ‘अग्नीषोमीयं पशुमालभेत’ इति सामान्यवचनस्य - “छागो वा मन्त्रवर्णात् " इति सूत्रेण - “छागस्य वपाया मेदसोऽनुब्रूहि” इति मन्त्रवर्णोपस्थित पशुविशेषे छागे पर्य- वसानवत्, अत्रापि सर्वपापशब्दस्य धर्मत्यागरूपपापविशेषे पर्यवसानमस्त्विति चेन्न । सामान्य- वचनत्वमात्रस्य विशेषे उपसंहारं प्रति अप्रयोजकत्वात् । अन्यथा “न ब्राह्मणं हन्यात् " इत्यस्य ‘नात्रेयं हन्यात्’ इति विशेषे पर्यवसानप्रसङ्गेनात्रेय भिन्न ब्राह्मणवधस्यादोषतापत्तेः । किन्तु - अस्पष्टसामान्यवचनत्वस्यैव । तदुक्तं - “सामान्यविधिरस्पष्टः संह्रियेत विशेषतः । स्पष्टस्य तु विधेर्नैवमुपसंहारकल्पना ॥”

इति अङ्गङ् इदऱ्‌कु मुऩ्बु अर्जुऩऩ् पक्तियोगत्तिल् इऱङ्गि अदऩ् कळै अऩुष्टिक्क आरम्बित्तु मुडियामैयाल् अवऱ्‌ऱै विट्टिरुन्दाऩागिल् इव्वाऱु कूऱुवदु पॊरुन्दुम्। अवऩ् इव्वाऱु पक्तियोगत्तिल् मुऩ्बु इऴियविल्लैये! मेलुम् यक्ञम् ताऩम् -तपस् मुदलिय कर्माक्कळै ऒरुक्कालुम् विडक् कूडादु ऎऩ्ऱु कूऱप्पट्टु उळ्ळमैयाल् पक्ति योगत्तिऱ्‌कु अङ्गमाऩ टिगा: (२२) आऩबिऩ्बु Aaऎऩ्बार्क्कु २४१ सामान्यविधेरस्पष्टत्वञ्च अनुष्ठानाय विशेषापेक्षत्वम् । अस्ति च तत्- “अग्नीषो मीयं पशुमालभेत” इत्यत्र विधिरूपेण प्रवृत्ते । न हि विधिबलादपि एकदा नानापशव आल- ब्धव्या: - " मा हिंस्यात् सर्वा भूतानि” इति हिंसानिधेधशास्त्रस्य जागरूकत्वात् । वस्तुतो विधिबलञ्च नानापशुहिंसने नास्ति । ‘पशुमालभेत’ इत्येकवचनदर्शनात् । तस्मादनुष्ठानाय पशुविशेषापेक्षायां अनियमेन यस्य कस्यापि पशोर्यथेच्छं परिग्रहे प्राप्ते मन्त्रवर्णाच्छागस्य प्राप्तिः । न हि तथा ‘न ब्राह्मणं हन्यात्’ इत्यादौ निषेधरूपेण प्रवृत्ते अनुष्ठानाय विशेषापेक्षा दृश्यते; एकदैव ब्राह्मणसामान्यहननपरिहारस्यानुष्ठातुं शक्यत्वेन स्पष्टतया विशेषानपेक्षणात् । एवमिहापि ‘सर्वपापेभ्यो मोक्षयिष्यामि’ इति वाक्यस्य निषेधरूपेणैव प्रवृत्त्या एकदैव प्रपन्नानां सर्वपापेभ्यो मोक्षणस्य भगवता कर्तुं शक्यत्वेन विशेषानपेक्षणात् तल्लक्षणास्पाष्टयानुपपत्तेः विशेषे पर्यवसानायोगादिति । तथा च चरमश्लोके प्रायश्चित्तविधिवादिनाऽप्येवमेव वक्तव्यमिति तं शिक्षयति- गुण इति । सर्वधर्मत्यागं प्रति प्रपत्तेः प्रायश्चित्तत्वासम्भवे चेत्यर्थः । भक्तेरपि इवऱ्‌ऱै विडुमाऱु कूऱुवदाग अर्थम् सॊल्वदुम् सरियऩ्ऱु पिऱ्‌कालत्तिल् इन्दक् कर्माक्कळै विडक्कूडुम् ऎऩ्ऱु ऎदिर्प्पार्त्तु मुऩ्ऩदागवे अदऱ्‌कु प्रायच् चित्तमाग प्रपत्ति विधिक्कप्पडुगिऱदु ऎऩ्बदुम् युक्तम् अऩ्ऱु। सर्वधर्म सप्तम् पक्तिक्कु अङ्गमाऩ कर्माक्कळै मट्टुमे कुऱिक्कुम् ऎऩ्ऱु कूऱक्कारणम् इल्लामैयाले ऎल्लात् धर्मङ्गळैयुमे कुऱिक्कुम्। अप्पॊऴुदु पल पल धर्मङ्गळै विडुवदाल् एऱ्‌पडुम् पल पल पाबङ्गळुक्कु प्रत्येगमाऩ प्रायच्चित्तङ्गळ् इरुक्क अवऱ्‌ऱै विट्टु प्रपत्ति ऒऩ्ऱैये सॆय्युमाऱु सॊल्वदु तगादु। “सर्व पाबङ्गळिलिरुन्दुम् विडुविप्पेऩ्” ऎऩ्ऱु प्रपत्तिक्कु पलत्तै ऎम्बॆरुमाऩ् वॆळियिट्टु उळ्ळमैयाल् अदुवे निमित्तमाग इरुक्क -सर्वधर्म त्यागत्तै निमित्तमागच्चॊल्ल वेण्डुवदिल्लै। सर्व पाब सप्तम् सर्वधर्म त्यागमागिऱ पाबविशेषत्तैबे कुऱिक्कुम्। ऎऩ्बदुम् उबबक्कम् आगादु। आगवे पक्तियोगम् पोले इन्द प्रपत्तियुम् मोक्षत्तिऱ्‌कु प्रदिबन्दगमाय् अनादिगालम् सञ्जिदमाय् उळ्ळ सर्वबाबत् तुक्कुम् प्रायच्चित्तम् आगुम् ऎऩ्ऱे कॊळ्ळ वेण्डुम्। पक्ति योगम् अऩुष्टित्तु सर्व पाबङ्गळिलिरुन्दुम् विडुबड मुडियामल् असक्तऩाय् वरुन्दुबवऩै नोक्कि मा सुस: (वरुन्दादे) ऎऩ्ऱु कूऱुवदु पयऩुडैयदु आगुम्। B-३१ षे २४२ देशिकाशयप्रकाशसहिते परमतभङ्गे भक्तियोग यथाधिकार अनादिकालसञ्चित सर्वपाप क्रं / कंg २५/ प्रायश्चित्त ढावा या प्राप्त। " मा शुचः" GTळां की वाक्य अC पूर्णप्रयोजन। “सरमच्लोकत्तिल् एदुम् सॆय्यच् चॊल्लविल्लै ऎऩ्बदु पोऩ्ऱ नम्मुडैयवर् सिलर् पक्षम् विसारित्तल्’” वेण् २ श्लोक ३१५ कर्तव्यविधिपरLDITO निमित्तादिविमर्श १६ ६०० G। सिद्धोपायस्वरूपमात्रपर भन्ना? ७ पक्ष, ऐक्यमासबोधनपक्ष टुवदु। इदु GT G सर्वपापप्रायश्चित्ततया मोक्षसाधनत्वात् तद्दृष्टान्तीकरणम् । यथाधिकारम् - शक्ताशक्ता- धिकारभेदमनतिलङ्घ्य । सञ्चितत्वं सम्पादितत्त्वम् । अपूर्वतया सर्वपापप्रायश्चित्तत्वेनात प्रपत्तेर्विधीयमानत्वे हेत्वन्तरमाह - मा शुच इति । एतदुक्तं भवति अत्रैव गीतायां पूर्वं " दैवी सम्पद् विमोक्षाय निबन्धायासुरी मता’ इति देवासुरसम्पद्विभागे भगवता कथिते सति, ‘एतयोर्मध्ये क्वाहं जातः’ इत्यर्जुनस्य मनसि जातं शोकमालक्ष्य भगवानुवाच " मा शुचः सम्पदं देवीमभिजातोऽसि पाण्डव" एवमेवात्र शास्त्रान्ते — " मन्मना भव मद्भक्तो मद्याजी मां नमस्गुरु" इति । इत्यादि भगवदुपदिष्टं नैरन्तर्यादरसेवनीयं गुरुतरं भक्तियोगं श्रुत्वा पुनरपि तद्दौष्कर्येणा- र्जुनोऽवससाद । तन्निराचिकीर्षयैव श्रोतव्यशेषाभावाच्चरमत्वेन प्रसिद्धेऽस्मिन् श्लोके भगवानाह “अहं त्वा सर्वपापेभ्यो मोक्षयिष्यामि मा शुचः । मामेकं शरणं व्रज” इति । एवमाशयवर्णन एव पुनरपि ’ मा शुचः’ इति कथनं पूर्ण प्रयोजन- मर्थवत्तरं भवति । धर्मत्यागनिमित्तस्त्वर्जुनस्य शोको नात प्रसक्तः । प्रसक्तोऽपि वा ना पूर्व इति तदर्थं ’ मा शुचः’ इति कथनं मन्दप्रयोजनमेव भविष्यतीति ॥

ननु नात्र किञ्चिद् विधीयते, येन निमित्तं किम् ? अधिकारी कः ? इत्यादिचर्चा भविष्यति । किन्तु अत्नत्यैः सर्वैरपि पदैः स्वार्थ प्रहाणेन विशेष्यभूतभगवत्स्वरूपमात्रमव- बोध्यत इत्यत्राह - २ श्लोकेति । ऐक्यमात्रबोधनपक्षस्तु अत्रैव पूर्वमुक्तः शाङ्करपक्षः । “इन्द सरमच्लोकम् - प्रपत्तियैच् चॆय्युमाऱु विधिक्कविल्लै। आगैयाल् इदऱ्‌कु निमित्तम् यादु? ऎऩ्ऱ विमर्सऩमुम् वेण्डाददु आगुम्। पिऩ् ऎऩ्ऩै चित्तोबायमाग अऱिवाय्” ऎऩ्ऱु चित्तोबाय सरिगा: (२२) २४३ कळ् ऒरुवरुक्कुम् ताराऩम् आगादु। अणावुक्कु कर्गळ् इल्लामैयाले इव् रि कूडादु ऎऩ्ऩुम् ऎमुम् ऎरिसत्ताले ळिगाळम् कऩ्ऩम् ऎऩ्ऩुम् ऎळमुम् सरत्ताले सामाऩ तऱ्‌कु ऎऩवुम् कूडामैयाले अएराळम्। -ऩागणा ऎऩ् -रि: ‘सार्गळा १ ’’ रि भगवति उपायत्वाध्यवसायरूपसाध्योपायस्यापि तत्स्वरूपव्यतिरिक्तस्यात्र स्पष्टं विधानात्, सर्वेषां पदानां स्वरूपमात्त्रपरत्वे पर्यायतया वैयर्थ्यप्रसङ्गेनानुशासन विरोधाच्च सर्वशास्त्र- विदुषामपि त्वदुक्तार्थो न बुद्धयारूढ इति भावः ॥ अथात्मनो नित्यनिर्विकारतया कर्तृतायाश्च विकाररूपत्वात् न तं प्रति प्रपत्तेः कर्तव्यताविधानमित्यत्राप्याह आत्मेति । “कर्ता शास्त्रार्थवत्त्वात्" इत्यादी ज्ञातृत्व कर्तृत्वा- स्वीकारात्, तदनभ्युपगन्तृ-साङ्ख्यमतस्य निरासाच्चेदमपि दिरूपविकाराणामात्मनि निरस्तमित्यर्थः ॥

अथोक्तरीत्या स्वरूपमात्रपरत्वासम्भवेऽपि “मामेकं शरणम्” इत्यादिभिः स्वरूपं लक्षयित्वा - व्रजेति तज्जानीहीतिवत् तत्प्रतिपत्तिमात्रं विधीयते । तथाच न पदानां वैयर्थ्यादिकं भविष्यतीत्यत्राप्याह - स्वरूपप्रतिपत्तीति । “माता पिता भ्राता निवासः शरणं सुहृत्,” “शरण्यं शरणञ्च त्वामाहुर्दिव्या महर्षयः” इत्यादिभिरेव वाक्यैः पुष्कलगुणभग वस्त्वरूपप्रतिपत्तेः प्राप्ततया विधेयत्वायोग इत्यर्थः ॥ स्वरूपत्तैत् तॆरिविक्क वन्ददेयाम्" ऎऩ्ऱ पक्षमुम् सरियऩ्ऱु। “जीवऩुम् प्रह्ममुम् ऒऩ्ऱु ऎऩ्बदै अऱिविक्किऱदु। ‘तत्वमसि’ ऎऩ्ऱ वाक्यम् ’ ऎऩ्ऱु सॊल्गिऱ सङ्गररुडैय पक्षत्तै पल शास्त्रङ्गळैयुम् अऱिन्द पॆरियोर्गळ् ऒरुवरुम् इसैयाददु पोल् इन्द पक्षत्तैयुम् इसैयार्गळ्। जीवऩुक्कु कर्त्रुत्वम् (सॆयलाऱ्‌ऱुम् तिऱऩ्) किडैयामैयाल् इप्पडिप् पट्टवऩै नोक्कि - प्रपत्तियैच् चॆय्युमाऱु विधिप्पदु ऎप्पडिप् पॊरुन्दुम्? ऎऩ्ऱ सिलरुडैय केळ्वियुम् साङ्ग्य पक्षत्तै निरागरित्त मुऱैयिलेये पदिल् कूऱप्पट्टदागुम्। अदावदु जीवऩुक्कु कर्त्रुत्वम् इसैयाद साङ्ग्यऩै मऱुत्तु जीवऩुक्कु कर्त्रुत्वम् उण्डु ऎऩ्ऱु स्ता पिक्कप्पट्टु उळ्ळमैयाल् विधिबक्षम् पॊरुन्दुम्। जीवात्माविऩुडैय शेषत्व स्वरूप ज्ञाऩम् मट्टुमे इदिल् विधिक् कप्पडुगिऱदु ऎऩ्ऱ पक्षमुम् सरियऩ्ऱु। इदुवुम् कीदैयिलेये कीऴे जीव स्वरूपत्तैच् चॊल्लुम् प्रगरणङ्गळाल् चित्तम् आगैयाल् इदैये विधिप्पदु कूडादु, आगैयाल् अनुबबङ्गम्। त्स्व २४४ देशिकाशयप्रकाश सहिते परमतभङ्गे " स्मरेद्रा विष्णुमव्ययम्" इत्यादिकनी jigu तद्विषयस्वरूपप्रतिपत्यन्तर क्रं विधिकं की भगवत्स्वरूपप्रतिपत्ति १/५०२ कर्तव्यान्तरविधिकं G कङ्क की २०। “स्नात्वा भुञ्जीत” पत्यागमास क्रं की विधिकङ्की लाला न्याय सिद्धोपायप्रतिपत्ति कण्ठ सर्वधर्मस्वरू- पक्ष go वाक्यशक्ति (२००) ५१। ननु पूर्वं भगवत्स्वरूपप्रतिपत्तिमत एव प्रतिपत्त्यन्तरं विधीयत इति सदृष्टा- न्तमाशक्य परिहरति - स्मरेद् वेति । तत्र हि पूर्वमेव विष्णुस्वरूपं ज्ञातवतस्तद्विषयक- स्मृतिरूपप्रतिपत्त्यन्तरं विधीयते । विना पूर्वानुभवं स्मृत्ययोगात् । तद्वत् प्रकृतेऽपि ज्ञानान्तरं ‘स्मरे’ दितिवत् ‘व्रज’ इति विधिबलात् स्वीकार्यम् । ततश्चोपायत्वाध्यवसाय- रूपकर्तव्यान्तरविधानं दुष्परिहरमित्यर्थः । नन्वत्र “सर्वधर्मान् परित्यज्य मामेकं शरणं व्रज” इति वाक्ये व्रजेति विधिप्रत्ययश्रवणेऽपि विधिशक्तेः “परित्यज्य” इति सर्वधर्मपरित्यागरूपा- ङ्गविधान एव सङक्रमः स्वीक्रियते । विशेष्यभूतव्रजधात्वर्थ भगवत्स्वरूपप्रतिपत्तेः पूर्व- मेव प्राप्तत्वात् । ‘स्नात्वा भुञ्जीत’ इतिवत् तत्रापि हि विशेष्यभूतं भोजनं लोके रागत एव प्राप्तमिति स्नानरूपाङ्गविधानमात्रे तात्पर्यं स्वीक्रियत इत्यत्राह स्नात्वेति । तथाच ‘स्नात्वा भुञ्जीत’ इत्यत्रापि तद्वाक्यमात्त्रपरिशीलने विशेषणविशेष्ययोरुभयोरपि विधि- शक्तिः प्रतीयत एव प्रथमम् । पश्चात्तु लोके रागत एव भोजनस्य प्राप्तत्वप्रतीतिबलात् विशेष्ये विधिशक्तित्याजनात् विशेषणमात्रे तत्पर्यवसानमङ्गीकृतं सर्वैरिति, प्रकृतेऽपि नैतच्छ्लोकपरामर्श मात्रात् विशेषणे विधिशक्तिसङक्रम इति भावः ॥ मुऩ्ऩमे भगवत्ज्ञाऩम् उळ्ळवऩुक्के अव्ययऩाऩ विष्णुवै स्मरिक्कवुम्, ऎऩ्ऱु भगवत् स्मृतियै विधिप्पदु पोल् इङ्गुम् जीवस्व रूपज्ञाऩम् उळ्ळवऩुक्के मऱ्‌ऱोर् ज्ञाऩम् विधिक्कप्पडुगिऱदु ऎऩ्बदु ओरळवु पॊरुन्दुम्, आयिऩुम् - इदऱ्‌काग - कर्दव्यमाऩ धर्मङ्गळै विडच् चॊल्लक् कारणमिल्लै। स्नात्वा पुञ्जीद ऎऩ्ऱ इडत्तिल् स्नानत्तिऱ्‌के विधि सॊल्वदु पोल् इङ्गुम् सर्वधर्म परित्यागत्तिऱ्‌के विधि ऎऩ्बदुम् वाक्यसक्तियिऩाल् किडैक्कक्कूडिय अर्थमागादु। मेलुम् प्रपत्तिक्कु विधि सॊल्लामल् धर्म त्यागत्तिऱ्‌के विधि सॊल्लुम् पडि अनुबबत्ति एदुम् इङ्गु इल्लै। प्रपन्नऩ् वैदिगासारत्तै मऩत्तिऩालुम् विड निऩैक्कलागादु; ऎऩ्ऱिवै मूदलाऩ वसङ्गळुम्, सम्ब्रदायङ्गळुम् ताऩ् विरुम्बिच् चॆय्युम् आचार्य कमस्कारादिगळुम् मुरण्बडुम्। परोक्तोपाय भङ्गाधिकारः ( २२ ) २४५ युम् इल्लै। इप्पडि कवुक्क वेण्डुम्बडि इङ्गुच् चॊल्ललावदु ऒरु इप् ऎत्तिऱ्‌कु राऎऩैप् इत्यादिवचना, पूर्वानुष्ठानसम्प्रदाय, स्वाभिमताचार्यवन्दनादि up प्रवृत्त नाता “मनीषी वैदिकाचारं मनसाऽपि न लङ्घयेत्” विरोधिकम् । सर्वधर्मस्वरूपत्यागविशिष्टपरितविधिपक्ष, विधिनिषेधातिलङ्घन अङ्ग पक्ष, आज्ञानुपालनम् ११६००७ ६००७GQ/Lonis quors ST की पक्ष निरस्त ं। अथास्तु एतच्छ्लोकमात्रात् तस्यासिद्धिः । अथापि विशेष्यभूत भगवत्स्वरूप- प्रतिपत्तिमात्त्रस्य प्रमाणान्तरात् प्राप्तत्वनिश्चयसत्त्वेन तदन्यथानुपपत्त्या विशेषणे विधि- शक्तिसङक्रम इत्यत्राह - इति। “व्रज” इति न केवलं ज्ञानमात्रमुच्यते, अपित्वध्य- वसायान्तरमिति पूर्वमेवासकृदुक्तमिति, तस्याप्यपूर्वतया विधातुं योग्यत्वेन नान्यत्र विधि- शक्तिसङक्रम इति भावः । न केवलमस्मिन् पक्षेऽन्यथानुपपत्त्याद्यनुकूलतर्काभावमात्रं, अपि तु प्रतिकूल प्रमाणशतश्च जागर्तीत्याह पक्षेति । वक्ष्यमाणवचनानामधिकार्यन्तर- विषयकत्वशङ्कावारणाय प्रपन्नोद्देश्यकत्वकीर्तनम् । मनीषी विद्वान् । मनसाऽपि किमुत वागादिनेति भावः । पूर्वानुष्ठानं पूर्वाचार्याणां श्रुतिस्मृतिमूलक आचारः । सम्प्रदायस्तु - केवलाचार इति भिदा । वन्दनादीत्यादिना शिखायज्ञोपवीतधारणादिग्रहणम् ॥

Fam

पक्षान्तरेष्वप्येत दोषमतिदिशति इति । पूर्वानुष्ठानविरोधेनेत्यर्थः । त्यागविशिष्टेति पूर्वोक्तपक्षवैलक्षण्यम् । विशेष्यविशेषणयोरुभयोरपि विधेयत्वस्वीकारादिति भावः । अत्र धर्मत्यागशब्दयोर्विवक्षाभेदेन पक्षद्वयं प्रवर्तते । तत्र विहितानुष्ठानवत् निषिद्धा- ननुष्ठानमपि धर्म इति कृत्वा तदुभयत्यागो नाम विधिनिषेधोभयातिलङ्घनम् । तदुभय- मपि प्रपत्त्यङ्गमिति कश्चित् पक्षः । एवं त्यागो नामोपेक्षा । तथाच सर्वधर्मान् - तत्तद्धर्म- विषयक भगवदाज्ञां परित्यज्य - अनुपालय वा अननुपाल्य वेत्यनादरो द्योत्यते । सोऽप्यङ्ग प्रपत्तेरिति अपरः कोऽपि पक्षः स्यात् ॥

सर्वधर्मङ्गळैयुम् विट्टु प्रपत्तियैच् चॆय्युमाऱु विशिष्टविधि परम् सरमच्लोकम् ऎऩ्ऱ पक्षमुम्, विधिनिषेदङ्गळै अनुष्टियादु इरुत् तल् प्रपत्तिक्कु अङ्गम् ऎऩ्ऱ पक्षमुम्, “सर्वधर्मङ्गळै विडुमाऱु सॊऩ्ऩदऱ्‌कु अवऱ्‌ऱैच् चॆय्दालुम् सॆय्यलाम्। विट्टालुम् विडलाम्। ऒरु निर्बन्दम् इल्लै ऎऩ्बदिल् करुत्तु” ऎऩ्ऱ पक्षमुम् कीऴ्क्कूऱिय वगै यिले मऱुक्कप्पट्टदागिऱदु। काम्य कर्मङ्गळाऩ सिल धर्मङ्गळै अनुष्टि यामले विड वेण्डुम्; नित्यनैमित्तिगङ्गळाऩ धर्मङ्गळै अनुष्टित्तु अदिल् ‘नाऩ् - कर्त्ता; इदु ऎऩ्ऩुडैयदु", इऩ्ऱु इव्वाऱाऩ पुत्तियै विड वेण्डुम् ऎऩ्ऱ इरण्डु अर्थङ्गळैयुम् उळ्ळडक्किक् कूऱुगिऱदु कर्म : २४६ देशिकाशयप्रकाशसहिते परमतभङ्गे धर्म स्वरूपत्याग, श्री धर्मकं बुद्धिविशेषत्यागळं ९ प्रयोग- तऩ्ऩाले रिऎक्कप्पडुगिऱदु। ST विधिवैषम्य दोष ं यतुळं। दीक्षित दशै ॥ ९६० धर्मान्तरख्याग Cur तत्कालमात्र ॐ सर्वधर्मस्वरूप त्यागळं विधि की ५१ पक्ष क्रं पूर्वोक्तशिष्टानुष्ठानादिविरोध दुष्परिहर। अथास्तु काम्यकर्मणां स्वरूपत एवं त्यागः, नित्यनैमित्तिकयोस्तु बुद्धिविशेष- त्यागः । इदमुभयं परित्यज्य’ इत्यनेनैव विवक्ष्यते । तथाच ‘मनीषी वैदिकाचारं मनसाऽपि न लङ्घयेत्’ इत्यादितो न विरोधः । तस्य नित्यनैमित्तिक विषयत्वादित्यत्राप्याह ० इति । बुद्धिविशेष:- फलसङ्गकर्तृतादिबुद्धिः । तत्त्याग एव सात्त्विकत्याग इत्युच्यते । “यस्तु सर्वफलत्यागी स त्यागीत्यभिधीयते ।”

इति वचनात् । भक्त्यादौ उपायत्वबुद्धित्याग इति वा व्याख्येयम् । तदा भक्तौ मोक्षो- पायत्वबुद्धि त्यक्त्वा तत्स्वरूपानुष्ठानपूर्वकमेव प्रपत्तेः कर्तव्यत्वं सिद्धयेदिति, तत्पक्षे प्रपत्ते- रकिञ्चनाधिकारकत्वभङ्गप्रसङ्गोऽपि दोषो बोध्यः ॥ अयं भावः - ‘सकृत् प्रयुक्तः शब्दः सकृदेवार्थं गमयति’ इति न्यायात् सकृत् पठि- तस्य सर्वधर्मपरित्यागशब्दस्य सर्वधर्मस्वरूपत्यागमात्रं वा सर्वधर्मसात्त्विकत्यागमात्रं वाऽर्थो भवितुमर्हति । नोभयमपि । तत्र च पूर्वोक्तविरोधः स्पष्टः । अत एव भाष्येऽपि प्रथम- त्या योजनायां सर्वधर्मसात्त्विकयागमातपरत्वमेव वर्णितम् । नैकदोभयपरत्वम् । तथा सति शब्दस्य विधानशक्तिवैषम्यं भवतीति सोऽयमेकप्रसरताभङ्गाख्यो महान् दोष इति । भाष्योक्त- योजनाङ्गीकारेऽपि सर्वथा कर्तव्यविशेषविधानम् अपरिहार्यम् इत्यस्मदिष्टसिद्धिर्बोध्या ॥ १ अथ ’ दीक्षितो न ददाति, न जुहोति’ इति यजमानस्य दीक्षाकाले सन्ध्या- होमादिस्वरूपत्याग इव प्रपन्नस्यापि तद्दशायां सर्वधर्मस्वरूपत्यागमात्रमेव विधेयमस्त्वित्य- वाह - दीक्षितेति । दीक्षादशायामिव प्रपत्तिदशायां तथाऽनुष्ठानादर्शनात् तत्त्यागे पूर्वोक्त- शिष्टानुष्ठानविरोध एवेत्यर्थः ॥ त्यागविधि ऎऩ्ऱ पक्षमुम्, तवऱु। ऒरे विधिक्कु वॆव्वेऱाऩ इरण्डु अर्थम् कूऱुवदु कूडादागैयाल् विधियिल् वैषम्यम् ऎऩुम् दोषम् । यागत्तिल् तीक्षै कॊण्डवऩुक्कु -मुऩ् सॆय्दु वन्दवैयायिऩुम् अच्चमयत्तिल् अन्दक् कर्माक्कळै विडुमाऱु सॊल्लियिरुप्पदु पोल् इङ्गुम् प्रपत्ति अनुष्टाऩम् सॆय्युम् समयत्तिल् सर्वधर्म त्यागम् विधिक्कप्पडु किऱदु ऎऩ्ऱ पक्षमुम् मुऩ्गूऱिय वगैयिल् शिष्टर्गळिऩ् अनुष्टाऩम् मुदलियवऱ्‌ऱुक्कु विरुत्तमागुम्। ऎऩग: (२२) २४७ पल्गळ् अरएासङ्गळागै याले रिसागवुत्ताले अवऱ्‌ ऱिऩ्ाम् ळिक्कप्पडुगिऱदु ऎऩ्बार्क्कु अवुरिञ्जदै उण्डाम्। ‘‘सारि ऎऩ्गिऱ मुम् माम्। अऩ् ऎरिले ऎम् ऎऩ्ऱु तोऱ्‌ऱिऩवऱ्‌ऱै अवऩ् निऩैवाले ऎऩ्म् ऎऩ्ऱु अई- ऎरक्किऱदाऩालो? ऎऩ्ऩिल्, अञ्जऩ् इप्पोदु ऎवुत्ताले असिङ्गळै ऎाङ्गळ् ऎऩ्ऱु ळित्तमै इल्लै। अथास्तु त्वत्पक्ष इव मत्पक्षेऽपि - ‘सर्वधर्मान्’ इत्यादिकं प्रस्तुतभक्तियोगाभिप्राय मेव । इयांस्तु विशेषः - भक्तियोगो न वस्तुतो मुक्त्युपायः इति मत्पक्षः । अतोऽङ्गुलीय- कादिकार्यानुपयोगितया यथा रजताभासस्य त्यागो विधीयते सत्यरजतस्वीकारार्थं, तथैवो- पायाभासभूतभक्तित्यागो विधीयते प्रपत्तिग्रहणायेति व्याख्यामपि प्रत्याख्याति - प्रस्तुतेति । सर्वशास्त्रेष्वपि भवतेरुपायत्व कीर्तनादिति भावः । अत्रैव सर्वधर्मानिति भक्तेर्धर्मत्वसिद्ध- वत्कारेण कथनञ्च विरुद्धेयतेत्याह - सर्वधर्मेति । धर्मत्वं - धृतिसाधनत्वं, फलसाधनत्वमिति यावदिति, तद्विरुद्धमिदमिति भावः ॥ ननु सर्वत्रापि भक्तेर्धर्मत्वमाभिमानिकमेव । अत्रापि गीताशास्त्रे अधर्मस्यापि भक्तेरर्जुनबुद्धया धर्मत्वं स्थितमिति तद्बुद्धिसिद्धानुवाद एव सर्वधर्मानिति निर्देश इति चेदाह - अधर्मेति । तथाचार्जुनस्य गीतायां प्रारम्भे तथा भ्रमसद्भावेऽपि ’ स्थितोऽस्मि गत- सन्देहः’ इत्याद्यनन्तरमिदानीं तादृशभ्रमसद्भावे प्रमाणलेशोऽपि नास्तीत्यर्थः ॥ सुक्तियै (सिप्पियै) वॆळ्ळियॆऩ्ऱु प्रमिप्पारैप् पार्त्तु अदै विडु ऎऩ्ऱाल् अदु ऒऩ्ऱुक्कुम् पयऩ्बडादु ऎऩ्ऱु ताऩे पॊरुळ्। अव्वाऱे इङ्गुम् पक्ति योगादिगळ् उण्मैयिल् उपायङ्गळ् अल्लामै याल् अवऱ्‌ऱै अडियोडु विडु ऎऩ्बदे सर्वधर्मान् परित्यज्य’ऎऩ्बदऱ्‌कु अर्थम् ऎऩ्ऱुम् सिलर् कूऱुगिऩ्ऱऩर्। इदुवुम् तवऱु। इप्पडि आगिल् भगवत्कीदै इऱुदियाग ऎल्ला शास्त्रङ्गळैयुम् अप्रमाणङ्गळाग आक्कि यदाम्। अ धर्ममाऩ पक्तियोगत्तै सर्वधर्मान् परित्यज्य ऎऩ्ऱु कुऱिप्प तुम् इवर्गळ् करुत्तुक्कु विरुत्तमागुम्। पक्ति योगङ्गळ् उण्मैयिल् अनुपायङ्गळे! आयिऩुम् अर्जुऩऩ् इवऱ्‌ऱै उपायङ्गळाग - धर्मङ्गळाग प्रमित्तुळ्ळाऩ्। आगवे इवऩ् निऩैवुप्पडि इवऱ्‌ऱै धर्मान् ऎऩ्ऱु अनुवदिक्किऱदु ऎऩ्ऱु कूऱुवदुम् तवऱु। कृष्णऩुडैय उपदेशत्तैक् केट्कुमुऩ् पक्ति योगादिगळैये अऱियाद अर्जुऩऩ् अवऱ्‌ऱैत् तऱ्‌पोदु उपायङ्गळाग प्रमिक्किऱाऩ् ऎऩ्बदु ऎप्पडिप् पॊरुन्दुम्? २४८ देशिकाश प्रकाशसहिते परमतभङ्गे Qu।कङ्क के कली कुम् । कर्मयोगादिना क्रं कण स्वमतधर्म क त्तु, अवऩ् तऩ्ऩैये कुऱित्तु त्तिले इवऱ्‌ऱै ऎल्लावऱ्‌ऱै एकोक्तिलेश श्री काक्वादिमात्र के ५० अधर्म / ना कॐ TL Gीाना- अथास्तु स्वयमर्जुनो नैव बभ्रामेति । अथाप्युपदेष्टा भगवान् कृष्णः, तस्य भक्त्यादौ धर्मत्वबुद्धिमुपजनय्य - स्वयमन्ते ‘सर्वधर्मान्’ इति काक्वा तस्य धर्मत्वं निषेधतीति किं न स्यात् ? इति चेदाह - Bugs इति । अर्जुन भ्रमाभावे सतीत्यर्थः । स्वमत- धर्मेति । स्वाभिमतधर्मेत्यर्थः । “कर्मणैव हिसं सिद्धिमास्थिता जनकादयः ।” ‘ज्ञानी त्वात्मैव मे मतम् ।’ इत्यादिकीर्तनादिति भावः । विस्तरेणोपदिश्येति कथनेन

आआरम्भात् ‘मन्मना भव’ इति पूर्वश्लोकपर्यन्तं भगवताऽनपेक्षितविस्तर एवं कृतः इति तस्मिन् दोषोऽयमुद्भावनीयः स्यात् त्वत्पक्षाश्रयण इति द्योत्यते । तमेव अधिकृत्य, न त्वन्यमुद्दिश्येति एकस्मिन्नेवाधि- कारिणि पूर्वोत्तरविरुद्धभाषणेन भगवतो व्यामोहयितृत्वादिकं प्रसज्येतेति सूच्यते । उपसंहारेति । उपसंहारो हि महावाक्यैकदेशत्वात् नापूर्वं किञ्चिद् विधातुं शक्नोति । शक्तत्वेऽपि वा न पूर्वोपात्ताद् विरुद्धमभिदध्यादिति भावः । " इदं सर्वमपि एकोक्तिलेशे निराकृत्य” इति निर्देशेन निरसनीयस्य बहुग्रन्थावगतत्वेन प्राबल्यं, निरासकत्वाभिमतार्थस्य च अल्पग्रन्थप्रमेयत्वेन दौर्बल्यञ्च वैपरीत्येन व्यज्यते । एका उक्तिः - गीताश्लोकेष्वन्यतम- भूतश्चरमश्श्लोकः । तस्या अपि लेश: - सर्वधर्मानिति पदम् ॥ ननु धर्मेत्युक्तया अधर्मत्वस्य कथं लाभ इत्यत्राह

काक्कादीति । नज्ञातिपद- प्रयोगं विनाऽपि अभावपर्यायतया तत्तत्पदोत्तरं क्रियमाणः तदर्थाभावद्योतको ध्वनि- विशेषः । यथा कोपादितोऽप्रभुं प्रति प्रयुक्तः " त्वं प्रभुः ?" इति । अत्र काकुस्वराश्रयणेन “कि न प्रभुः” इत्यर्थः पर्यवस्यति । तथैवेहापि सर्वधर्मान् ? इति काक्वा प्रयोगात् त्वं प्रभुः इवऩ् अऱियाविडिऩुम् श्री कृष्णऩे पक्ति योगादिगळैत् धर्मङ् गळ् ऎऩ्ऱु विरिवाग उपदेशित्तुक् कडैसियिल् ऒरे पदत्तिऩाल् केळ्विक् कुरिय स्वरत्तैच् चेर्त्तु अवऱ्‌ऱैये अधर्मङ्गळागक् काट्टुगिऱाऩ् ऎऩ्गिऱ पक्षम् पूर्वबक्षम् ऎऩ्ऱु सॊल्लवुम् तगुदियऱ्‌ऱदु। कृष्ण पक्षमुम् आगादु इदु।पक्ष श्लोक ॐ पूर्वपक्ष का त्रिधिकं की IT ०, एकशब्द क्रं साम्राज्याविषयLIT क्रं। पोक्तोपायभङ्गाधिकारः (२२) २४९ ५, कृष्णपक्ष शुकु। इत्ताले-इच् प्रपत्ति का oorji “सर्वधमान् परित्यज्य” ना की अत्यन्तानुपायत कङ्क क्रं पक्षक अतिवाद- अधर्मत्वसिद्धिस्तेषामिति भावः । पूर्वपक्षेति । पूर्वपक्षतामप्ययं नार्हतीत्यर्थः । पूर्वपक्षस्य पूर्वपक्षतादशायामपि किञ्चिदिव सामञ्जस्यमावश्यकम् । अत्यन्तासमञ्जसत्त्वे सिद्धान्तं प्रति प्राक् प्रयोगायोगात् । न हि भवति कण्ठीरवस्य पुरतः मशको रिपुरिति । तथाचोक्त- रीत्या पूर्वपक्षस्त्वतिमन्द इति “स्वरूपव्याक्रियैव पराक्रिया” इति न्यायात् तदनुवादादेव सर्वैः तस्य जिहासा क्रियत इति नास्माभिस्तत्र मृतसर्पमारणवत् प्रवर्तितव्यमिति भावः । पूर्वपक्षेति । शुक्लपक्षेत्यपि ध्वन्यते । अत एवोत्तरत्रापि रसविशेषार्थं श्लिष्टतयाऽऽह कृष्णपक्षेति । श्रीकृष्णसम्मतपक्षेत्यप्यर्थः । उक्तरीत्या गीताविरोधादिति भावः ॥

अथोक्तन्यायेन प्रपत्तेरप्यनुपायत्वेनाधर्मत्वमिह विवक्षितमिति पक्षमप्याशङ्कय प्रत्याह - क्रंा इति । अनुपदोक्तदूषणेन इत्यर्थः । प्रपत्तिधर्मत्वस्य एकस्मिन्नेव वाक्ये विधान-प्रतिषेधयोरयोगादिति भावः । सर्वधर्मानित्यत्र सर्वशब्दस्योक्त - वक्ष्यमाण- सर्वधर्मार्थकत्वेन तत्परित्यागोक्त्या उत्तरार्धे वक्ष्यमाणप्रपत्तेरप्यनुपायत्वमधर्मत्वं फलितम् । यदि सर्वशब्द उक्तमात्रार्थकः, तदा मामेकं इति एकशब्दप्रयोगात् अन्यनिरपेक्षं भगवत एवोपायत्वप्रतीत्या वा प्रपत्त्यनुपायत्वं फलिष्यतीति तदाशयः । प्रपत्तेः साध्योपायतया सिद्धोपायभगवत्तुल्यतया मुख्योपायता नास्तीति अप्राधान्यकृतमनुपायत्वं सिद्धान्तेऽप्य- भीष्टमिति, अन्यन्तानुपायेत्यत्यन्तपदप्रयोगः । “भक्त्या परमया वाऽपि प्रपत्त्या वा महामुने! " “मुमुक्षुर्वे शरणमहं प्रपद्ये” इत्यादिना प्रपत्तेरुपायताप्रतीत्या यथाश्रुते तदनुपायत्वायोगात् उक्तरीत्या तदप्राधान्य- मूलकतयैवैवमतिवादाः क्रियन्ते परैरिति भावः ॥ इन्द च्लोकत्तिल् विधिक्कप्पट्टुळ्ळ प्रपत्तियुम् उळ्बड सर्व धर्मान् परित्यज्य ऎऩ्ऱु विडच् चॊल्लियुळ्ळमैयालुम्, ‘मामेगम् सरणम् व्रज’ ऎऩ्ऱु ऎम्बॆरुमाऩैये उपायमागच् चॊल्लियिरुप्पदालुम् प्रपत्ति युम् अडियोडु उपायम् अऩ्ऱु ऎऩ्ऱुम् सिलर् सॊल्लुगिऱार्गळ्। इदु अदि वादङ्गळुळ् तलैसिऱन्द अदिवादमाम् इत्तऩै। मिगैयाऩ वार्त्तै ऎऩ्ऱ पडि। सरणागदि सॆय्युम् अवऩुक्कु ऎम्बॆरुमाऩैक् कुऱिप्पिट्टुच् चॊल्लियदु B-३२ या २५० देशिकाशवप्रकाशसहिते परमभङ्गे प्रपद्मकं ईश्वर (iii) विशेषिक्रम् । उपाय न की सिद्धोपायप्राधान्यादि- Go उपपन पक्ति सॆय्दल् तासऩुडैय निलैक्कुच्चेरादु ऎऩ्बदु मुदलाऩ वादङ्गळैक् कऴित्तल् ‘भक्तियोगादिकनां स्वरूपविरुद्ध कङ्कना शुल अली का त्याग क्रं विधिकं कीला, ढां की पक्षpis- आत्मस्वरूप तद्गुण तत्वज्ञान। मुमुक्षुत्वादिका स्वरूप क्रं तिऱ्‌कुम् इवै रिऩङ्गळ् अल्लामैयाले - तर्हि ‘त्वमेवोपायभूतः, अहमेव गतिस्तेषाम्’ इत्यादौ अवधारणं कथमुपपद्यतां नाम । तेन हीतरेषामनुपायत्वं सेत्स्यतीति चेदाह प्रपन्नेति । ‘प्राधान्यादि’ इति आदिना प्रपत्त्याद्य- प्राधान्यपरिग्रहः ॥

अथ भक्तयादीनां स्वरूपविरुद्धत्वेन त्याज्यत्वमिति पक्षमपि प्रतिक्षिपति भक्तियोगेति । स्वरूपेति । अत्रात्मस्वरूप - तद्गुणभूतशेषत्वस्वरूप- देहात्म विवेकाख्यतत्त्वज्ञान- स्वरूप - प्राप्यप्रापकैकत्वाध्यवसायात्मक मुमुक्षुत्वस्वरूपाणि विवक्षणीयानि । आत्मस्वरूपेति इह प्रथममात्मस्वरूपविरुद्धत्वं किरूपं विव- समाधानपरवाक्यानुसारात् । अयं भावः क्षितम् ? न तावत् तन्नाशकत्वरूपम् । तस्य नित्यत्वेनानाश्यत्वात् । अत्र साङ्ख्याद्यलेपकमता- वलेपस्य खण्डितत्वात् जीवस्वरूपे ज्ञातृत्व- कर्तृत्वादिसम्भवेन न तदभावप्रयुक्तभक्त्यादिकर्तृ- त्वासम्भावितत्वरूपमपि तद् भवति । एवं नानर्थावहत्वात्मकमपि । काम्यनिषिद्धादिवद् भक्त्यादेर्बन्धकत्वाभावात् । भक्त्यादावहङ्ग्रहस्य शरीरशरीरिभावप्रयुक्ततयाऽहङ्कारगर्भ- त्वाभावेन, तत्प्राप्तये तदाज्ञासिद्धसाध्योपायानुष्ठानस्य तच्छेषतानुगुणत्वेन च न शेषताख्य- तद्गुणस्वरूपं प्रति विरुद्धत्वम् । भक्त्यादौ आत्मनि ब्राह्मण्यादिविशिष्ट देहसम्बन्धज्ञान- स्यैवाधिकारत्वेन आत्मनि ब्राह्मण्यादिभ्रमस्यानुपयुक्ततया, प्रत्युत देहात्म भ्रमवतश्चानधि- कारित्वेन न विवेकाख्य तत्त्वज्ञानस्वरूपविरुद्धत्वमपि । एवं भक्त्यादेः साध्योपायतया केबलं व्याजमात्रत्वात् सिद्धोपायप्राधान्याक्षतेर्न प्राप्यप्रापकै क्याध्यवसायस्यापि विरोध इति न मुमुक्षुत्वस्वरूपविरुद्धत्वऽचेति । अस्य चान्यत्र विस्तरोऽनुनुसन्धेयः ॥ चित्तोबायऩाऩ अवऩुडैय प्रादान्यत्तैक् काट्टवे ऎऩ्बदु पॊरुङ् पक्ति योगम् मुदलियऩ स्वरूपविरुत् तङ्गळागैयेले अवऱ्‌ऱै अऱवे विडुमाऱु कण्णऩ् इन्द च्लोकत्तिल् विधिक्किऱाऩ् ऎऩ्ऱु सॊल् कुणम् तत्त्व लुम् पक्षमुम् सरि अऩ्ऱु। आत्मस्वरूपम् - इदऩ् ज्ञानम्-मुमुक्षत्वम् इवऱ्‌ऱुळ् ऎदऱ्‌कुम् अवै विरुत्तङ्गळ् अल्ल॥

परोकोपाय भङ्गाधिकारः ( २२ ) २५१ पगु कण्ठ प्रदक्षिण- तीर्थयात्रादिकनां GunG आकिञ्चन्यविशिष्टाधिकारिस्वरूप विरुद्धका का लाम्। अप्पोदु अवऱ्‌ऱिऩ् ऩत्तै fळिवुक्क वेण्डुवदु इल्लै। अवऱ्‌ऱिल् समर्थानं अन्य त्याग क्रं विधिकङ्की लाला अकिञ्चन सर्वाधिकारस्व विरुद्धori। एकाधिकारिकं एकफलार्थगुरु-लघु विकल्प Curr५) प्रपत्तिकण्ठ LT)। तर्हि प्रपत्तियोग्यः कुतो नानुष्ठीयते भक्तिरित्यत्राह - पविति । प्रदक्षिणेति । देवालय चतुष्पथादिप्रदक्षिणेति, “विष्णुक्रमान् क्रमते " इति यागे विहितपरिक्रमणेति वार्थः । तथाच यथा पङगोर्यजमानस्य यागे तदङ्गाननुष्ठानमेव, स्वाशक्ति विरुद्धत्वात्, तथैव प्रपत्ति- योग्यस्याप्यकिञ्चनस्य भक्त्यादिः स्वाधिकारादिभञ्जनीति भक्तिराकिञ्चन्यादि विशिष्ट- स्वस्वरूपस्य स्वाधिकारस्य वा विरुद्धत्वान्नानुष्ठीयत इत्येव सम्यगिति भावः । नन्वस्तु नाम तथैव । तत एव च विरोधात् तत्त्याग एव परित्यज्य इत्यत्र विधीयतामित्यत्राह

का इति । अशक्तस्याकिञ्चन्यादेव तत्सिद्धेर्न विधेयत्वमिति भावः । ननु भक्तयादौ शक्तस्यैवासिद्धतत्त्यागपूर्वकं प्रपत्तिविधानमस्त्विति चेत् तत्राप्याह-य इति । अकिञ्चनाधिकारत्वं सर्वाधिकारत्वञ्च विरुध्येयातामित्यर्थः । भक्तिशक्तं प्रत्येव त्रैवर्णिकान् प्रत्येव प्रपत्तिविधानादिति भावः ॥ अथ माऽस्त्व किञ्चनाधिकारत्वं प्रपत्तेः शक्तस्यैकस्यैवाधिकारिणो मोक्षाख्यैक- फलं प्रति इमे भक्ति - प्रपत्ती विकल्प्येयातामित्यवाह एकाधिकातील इति । दीर्घकाल- नैरन्तर्यादरसेवनीयायाः प्रारब्धकर्मावसाने मोक्षपर्यवसायिन्याः भक्तेर्गुरूपायत्वेन, क्षणकालमाते धानुष्कस्य लक्ष्यवेधवत् निष्पाद्यायाः, सद्यो वा एतद्देहावसाने वा यथाप्रार्थनं मोक्षज निकायाः प्रपत्तेर्लघूपायत्वेन एकस्मिन्नेवाधिकारिणि एकरूप फलावाप्त्यर्थं विकल्पेन विधाने सति

“अत्के चेन्मधु विन्देत किमर्थं पर्वतं व्रजेत्” इतिन्यायेन सर्वेषामेव निसर्गतो लघूपायप्रवृत्तौ सत्यां सर्वथा गुरूपायबोधक शास्त्र वैयथ्यं स्यादित्याशयः ॥ आऩ पिऩ्बु नॊण्डिक्कु प्रदक्षिणम्-तीर्त्त यात्रै मुदलियऩ ऎप्पडि स्वरूप विरुत्तङ्गळो? अदावदु-सॆय्वदऱ्‌कु अरियऩवो? मुऱैयिल् ताऩ् पक्ति योगादिगळुम् अगिञ्जऩऩाऩ इवऩुडैय स्वरूपत्तिऱ्‌कु विरुत् तङ्गळ् ऎऩ्ऱु सॊल्ल वेण्डुम्। इव्वगैयिलुम् अवऱ्‌ऱिऩ् त्यागत्तै विधिक्क वेण्डाम्। प्रपत्तिक्कु अदिगारियाऩवऩ् - पक्ति योगादिगळैच् चॆय्य मुडियामैयाल् ताऩे विट्टिरुप्पदाल् इवऩैक् कुऱित्तु अवऱ्‌ऱै विडुमाऱु विधित्तल् व्यर्त्तमागुम्। पक्ति योगादिगळै अनुष्टिक्क २५२ देशिकाशमप्रकाशसहिते परमतभङ्गे

विकल्पमा विवक्षै स्यागविधिकण्ठ प्रयोजनं मन्दम् लोकसिद्ध रत्नवाणिज्य - कृष्णादिविकल्प coi अधिकारिभचेतनियत ं पूर्वोक्तसात्विकत्याग muji पूर्वोक्ताङ्गप्रपत्तिjis gris निगमि की D ST कृतकरLD मन्दप्रयोजन (OLDIT, नन्वधिकारिविशेषविवक्षामन्तरा प्रथमतस्त्यागविधानाद् भक्तिप्रपत्त्योर्विकल्पो बोध्यताम् । पश्चात् तु

" प्रणवं वा त्रिरभ्यस्येत् स्मरेद् वा विष्णुमव्ययम्” " स्नानं सप्तविधं स्मृतम् "

इत्याद्युक्तप्राणायाम-स्मृति मान्त्र- मानसस्नानादाविव, “त्रिदण्डी एकदण्डी वा” इत्यादौ- सन्न्यास लिङ्गविषय इव च यथाप्रमाणं गुरु लघुनोरनयोरपि व्यवस्थितविकल्प आश्रयणीयः- स्यात् । अतो न गुरूपाय विधायकशास्त्र वैयर्थ्यमित्यत्ताह विकल्पमात्रेति । मालपदेना- धिकारिभचेतनिरासः । प्रसक्तस्य हि प्रतिषेधः । तथा सति परित्यज्येति शक्ताधिकारि- विषयविकल्प एव स्यादित्युक्त एव दोषः । अप्रसक्तप्रतिषेधेन परित्यज्येति विकल्पमात्र- विवक्षायां तु त्यागविधिप्रयोजनं मन्दमेव स्यादित्याशयः । ननु लोके “रत्नवाणिज्येन कृष्या वाऽर्थमार्जयेत्” इति गुरु - लघुनोर्द्वयोरेकार्थमुपादेयता विकल्पेन प्रतीयत इति प्रकृतेऽपि तथैवास्त्विति चेदाह – लोकसिद्धेति । तत्रापि पूर्वमेव धनिकस्य रत्नपरीक्षणसमर्थस्य भूयोधनाकाङ्क्षायां रत्नवाणिज्यमुपायः, दरिद्रस्य तु तादृशसामर्थ्यरहितस्य कृष्यादिरिति व्यवस्थित विकल्प एवेत्यभिप्रायः ॥ ननु न चरमश्लोकोऽपूर्वार्थविधायकः । किन्तूक्तार्थानुवादेन शास्त्रार्थनिगमनरूप इति वादमपि निराकरोति पूर्वोक्तेति । अत्रैवाष्टादशे पूर्व

I

“सङ्गं त्यक्त्वा फलं चैव स त्यागः सात्त्विको मतः " “यस्तु कर्मफलत्यागी स त्यागीत्यभिधीयते " इत्यादावुक्तः सात्त्विकत्यागः । सप्तमे — " दैवी ह्येषा गुणमयी मम माया दुरत्यया । मामेव ये प्रपद्यन्ते मायामेतां तरन्ति ते ॥ समर्त्तऩाय् इरुप्पवऩैनोक्कि अवऱ्‌ऱै विडुमाऱु विधिक्किऱदु ऎऩ्बदुम् तवऱु। पक्ति योगादिगळै अनुष्टिप्पदऱ्‌कु समर्त्तऩाय् इरुप्पवऩ् प्रबत् तिक्कु अदिगारि आगाऩ्। अवऩैयुम् अदिगारि ऎऩक् कॊण्डाल् प्रपत्तिक्कु अगिञ्जराऩ अऩैवरुम् अदिगारिगळ् ऎऩ्ऱ उण्मै निलैक्कु विरुत्तमागुम्। किळै: (२२) २५३ इप्पोदु त्तु “सा जु:” ऎऩ्गिऱ इदऱ्‌कुम् अररणम्आगादु। ऎळणमुम् अरिगमाम्। इत्ताले सरिसऩङ्गळै असङ्गळाग उडैय ऎऩऩियै fळिक्किऱदु ऎऩ्ऩुम् पक्षमुम् fईणम्। इत्यादी मायाकृततिरोधाननिवृत्त्युपायतया विहिताङ्गप्रपत्तिरन्या काचित् प्रकृते विवक्षिता; तथाचोक्तार्थनिगमनमानरूपत्वे चरमश्लोकस्य स्वतः प्राप्तापूर्वार्थत्वभङ्ग इत्यर्थः ॥ अऩा <qa१-इप्पोदु Fq जातोऽसि’ इति कृताच्छोकापनोदनादन्यदेवेदं शोकापनोदनमिति, अपूर्वशोकनिवृत्त्यर्थम् अर्थान्तरभूत प्रपत्तिविधिपरेणानेन श्लोकेन भवितव्यमिति भावः ॥

एवं पूर्वोक्तसात्त्विकत्यागनिगमनपरत्वे दूषणं दर्शयति सर्वधर्मेति । तदा च - ‘फलादिसङ्गान् सन्त्यज्य’ इति प्रयोक्तव्यम् । नतु - ‘सर्वधर्मान् परित्यज्य’ इति । धर्मशब्दः फलसङ्गपर इति चेत् न । औपचारिकत्वापातादिति भावः । अनेनैव पक्षान्तरमणि -इत्तालरिबुरि सा करु- धर्मस्वरूपानुष्ठानमेवेति " परित्यज्य शरणं व्रज” इति कथनात् सात्त्विकत्याग विशिष्ट सर्वधर्मस्वरूपाङ्गकप्रपत्तिविधानं फलितमिति नोक्तपक्षवत् सर्वथाऽपूर्वार्थत्वहानिः । अथापि धर्मशब्दौपचारिकत्वादिदोषा दुरुद्धारा एवेति भावः ॥ सङ्क्रादित्यागपूर्वकं पक्तियोगादिगळिल् समर्त्तऩुक्के मोक्षार्त्तमाग मुऩ्ऩ ताग पक्तियै विधित्तु अवऩुक्के अन्दप् पलऩुक्के अवऱ्‌ऱै विट्टुप् प्रपत्तियै विकल्पमाग विधिक्किऱदु ऎऩ्ऱ पक्षमुम् सरि अऩ्ऱु। ऒरु पलऩैक् कुऱित्ते-गुरुवायुम् (सॆय्दऱ्‌कु अरिय तायुम्) लगुवायुम् (सॆय्दऱ्‌कु ऎळिदायुम्) उळ्ळ उपायङ्गळै विधित्तल् कूडादु समर्त्तऩ् असमर्त्तऩ् ऎऩ्ऱ भागुबाट्टैक् करुत्तिल् कॊळ्ळामल् विकल्पत्तै मट्टुम् कूऱुवदिल् पयऩ् एदुम् इल्लै। पॊरुळ् ईट्टुवदऱ्‌काग ऎळिदाऩ रत्ऩव्यापारम्-अरिदाऩ उऴवुत् तॊऴिल् इवऱ्‌ऱुक्कु विकल्पम् उलगिल् काणप्पडुवदैक् कॊण्डु इङ्गुम् पक्ति प्रपत्ति विषयङ्गळिल् विकल्पम् कूडुम् ऎऩ्ऩक् कूडादु। अङ्गुक् काणप्पडुम् विकल्पम् व्यवस्तिदम् - अदावदु रत्ऩङ्गळै आरायुम् तिऱऩ् उळ्ळवऩ् रत्ऩव्यापारत्तैयुम् अत्तगैय तिऱऩ् इऩ्ऱि उऴैक् कुम् उडल् उऱुदि मट्टुम् उडैयवऩ् उऴवुत्तॊऴिलैयुम् मेऱ्‌कॊळ्वदाल् व्यवस्तिदमागिऱदु। इङ्गु अप्पडिक् कूऱ वऴि इल्लैये! मुऩ्गूऱिय सात्विग त्यागत्तैयुम् - अव्वाऱे मुऩ्गूऱिय अङ्ग प्रपत्तियैयुम् इङ्गु विधिप्पदागच् चॊल्वदुम् कूडादु। मुऩ्बु कूऱियदैये कूऱुवदु ऎदऱ्‌काग? आगवे पयऩिऩ्ऱिप् पोगुम् इन्दप् २५४ प्रपत्ति LOT ४० देशिकाशयप्रकाशसहिते परमवभङ्गे अङ्गाङ्गिभाव- धर्मान्तर नैरपेक्ष्यादिवचनविरुद्धcom। gug निष्प्रमाणLDIT अभिमतप्रयोजनं सिद्ध कु। काम्यानं भङ्गकं मुळं सकलानुष्ठान वेण्डियिऱे इरुप्पदु। नन्वत्र गीताशास्त्रे - “यस्तु कर्मफलत्यागी स त्यागीत्यभिधीयते "

तु इत्यादिना धर्मपरित्यागशब्दस्य सात्त्विकत्यागे परिभाषितत्वावगमनान्नौपचारिकत्वं दोष- मावक्ष्यति इति दूषणान्तरमाह । प्रपत्तीति । ‘प्रपत्तेः क्वचिदप्येवं परापेक्षा न विद्यते’ इत्यादिवचनशतेन कर्माद्यङ्गनिरपेक्षतावगमात् तद्विरुद्धोऽयं त्वदीयः पक्ष इति भावः ॥ अथैवं दूषितोऽयं पक्षः परेषामभिमतं नैव साधयिष्यति कथञ्चिदस्मदनुमन्यमानोऽपि । सति चैवं किमर्थमेतं पक्षमुद्भावयन्ति स्म परे? इति चित्त्रीयन्ते आचार्याः - इति । gu निष्प्रमाणेति । भक्तियोगोऽङ्गी, प्रपत्तिरङ्गमित्यत्र तु प्रमाणं पश्यामः । " यद्येन कामकामेन न शक्यं साधनान्तरैः” इति प्रपत्तेः सकलफलसाधनतया भक्तयर्थमपि प्रपत्तिकरणेन प्रपत्ते- भक्तयङ्गत्वबोधनात् । न तु विपर्यये । त्वया तु प्रपत्तेः सर्वधर्मस्वरूपाङ्गकत्वकथनात् सर्व- धर्मान्तर्गतभक्तेरपि तदङ्गत्वेन प्रपत्त्युपायोऽङ्गी भक्तिरङ्गमिति फलतीति सोऽयं निष्प्र- माणकोऽड्गाङ्गिभावविपर्यास इति इयदेव भवति तव प्रयोजनम् । न तु त्वदभिमतभक्तय- कर्तव्यतासिद्धिः । नाममात्रे विवादात् । इदानीमपि तव प्रपत्त्यङ्गतया भक्तिकरणावश्यं- भावादिति भावः । नतु नाभिमतासिद्धिः । इदानीं भक्ते रङ्गकोटिप्रविष्टाया यथाकथवि दनुष्ठानेनापि फलसिद्धेरक्षतेरित्यत्राह - काम्येति । प्रपत्तेरपि मोक्षकामनया क्रियमाणत्वेन काम्यत्वात्, काम्यानाञ्च- “सकलाङगोपसंहारे काम्यं कर्म प्रसिद्धयति” इति प्रमाणानुसारात् साकल्येनाङगानामनुष्ठानमावश्यकमिति नैतदपि तवाभिमतं साधयिष्यतीति भावः ॥ पक्षत्तिल् कुऱिप्भाग मऱुबडियुम् “मासु!” ऎऩ्बदऱ्‌कुच् चेरादु सर्वधर्म सप्तमुम् मुक्यप् पॊरुळैक् कुऱिक्काददागुम्। इदु। सात्विग त्यागत्तुडऩ् कूडिय धर्मङ्गळ् अऩैत्तैयुम् अङ्गमागक् कॊण्ड प्रपत्तियै विधिक्किऱदु सरमच्लोकम् ऎऩ्बदुम् सरियऩ्ऱु। आनु कूल्य सङ्कल्पम् मुदलाऩ ऐन्दै मट्टुम् अङ्गमागक् कॊण्ड प्रपत्तिक्कु वेऱॊऩ्ऱु अङ्गमाग वेण्डुवदिल्लै ऎऩ्ऱ चित्तान्दत्तिऱ्‌कु विरुत्त Logo। मुऩ्बु अङ्गियाऩ पक्तियोगत्तैये इङ्गु प्रपत्तिक्कु अङ्गमाग विधिक्किऱदु इन्द च्लोकम् ऎऩ्बदुम् तवऱु। इप्पडिक् कॊळ्वदऱ्‌कु प्रमाणम् इल्लै। प्रमाणम् इऩ्ऱिये अङ्गाङ्गिबावत्तै माऱाडिक् कॊळ्वदिल् पयऩुम् इल्लै। काम्यमाऩ प्रपत्तियैच् चॆय्युम् पोदु प्रपाका वर्णाश्रमादिन परोक्तोपायभङ्गाधिकारः (२२) २५५ की की स्मिताज्ञानिबन्धन। आनुकूल्यसङ्कल्पादिमान GLD अङ्गLDITS स्वप्रकरणसिद्ध ं तत्काल भञ्जलिप्रणामादिकनां Gli। शलभानुकूल्य सङ्करूपादिपरीवाह रूपव्यञ्जक विशेषाङ्कन शक्रं क्र।

ननु प्रपत्तेः सर्वधर्माङ्गकत्वाभावे अद्ययावत् अविगानेन सर्वैः प्रपन्नैः वर्णाश्रम- धर्मानुष्ठानं क्रियमाणं किम्मूलं भविष्यतीत्यत्राह प्रपन्नां इति । स्वतन्त्रेति । स्वतन्त्रस्येश्वरस्य, स्वतन्त्रा - प्रपन्नत्वादिकमनिमित्तीकृत्य सामान्यतः पृथक् प्रवृत्ता वा या आज्ञा श्रुति स्मृत्यादिः, तन्मूलकमिदं कर्मानुष्ठानमित्यर्थः । तथाचोपासनाधिकारिणि “विहितत्वाच्चाश्रमकर्मापि ’’ इत्युक्तन्यायेन प्रपन्नेऽपि विनियोगपृथक्त्वतः कर्मणामाश्रमा- द्यर्थतयाऽपि विधानात् प्रपत्त्यनङ्गत्वेऽप्यनुष्ठानोपपत्तिरिति भावः । ननु भगवदानुकूल्या- चरण-प्रातिकूल्यवर्जनयोः सङ्ख्पस्य प्रपत्त्यङ्गतया यथासङ्कल्पं तदाचरण-वर्जनयोरप्यावश्य- कतया धर्मानुष्ठानाङ्गकत्वं प्रपत्तेर्दुर्वारमित्यत्राप्याह-आनुकूल्येति । सङ्कल्पमात्रेति तदा- चरणव्यवच्छेदः । तथाच - “आनुकूल्यस्य सङ्कल्पः” इत्यादिप्रामाणानुसारेण प्रपत्तेः तत्सङ्कल्पमात्र मेवाङ्गं श्रुतम् । तावतैव प्रपत्तिर्निष्पद्यते । अग्रे यथासङ्कल्पं तदनुष्ठानं तु कारणान्तरायत्तम् । तद्भावाभावयोर्न मानयाऽपि प्रपत्तिवैषम्यम् । तदुक्तमाचार्यै:- “सङ्कल्पमात्रमेवाङ्गं श्रुतं, आचरणं पुनः । अनङ्गमाज्ञया प्राप्तं न सङ्कल्पनिबन्धनम् ॥” इति । स्वप्रकरणं प्रपत्तिप्रकरणम् ॥ ननु प्रपत्तेरनुकूलाचरणानपेक्षत्वे तत्काले शरण्यं प्रत्यञ्जलि प्रणामादिकरणं नियमेन सम्भाव्यमानं कथं घटत इत्यत्नाह–तत्कालेति । प्रपत्तिकालेत्यर्थः । आनुकूल्य- सङ्कल्पादीनां परवाहरूपत्वात् तदुत्तरभाविकार्यात्मकत्वात् व्यञ्जक विशेषाः प्रकाशकाः प्रणामादय इत्यर्थः । तथाचावघाते स्वेदादिवत् प्रपत्तव्यविषये प्रपद्यमानपुरुषस्य आनुकूल्य- सङ्कल्पादिसद्भावेऽवश्यम्भाविकार्यतया सम्भावित स्वभावाः अब्जल्यादयो व्यापाराः पार्श्व- स्थानां प्रपत्तव्यस्य चैतदनुमाने लिङ्गं भवन्तीति प्रपत्तिकाले ते अपेक्ष्यन्ते । नतु प्रपत्त्यङ्ग- तयेति भावः ॥ इदऱ्‌कु अङ्गमाऩ पक्तियोगत्तैयुम् कुऱैवऱच् चॆय्दाल् ताऩ् पलऩ् किट्टुम्। आग अङ्गाङ्गि पावत्तै माऱ्‌ऱुवदिल् ऎव्विद पयऩुम् किट्टादु। प्रपन्नर्गळ् तङ्गळ् तङ्गळुडैय वर्णाच्रम धर्मङ्गळै विडादु अऩुष्टिप्पदु - ऎम्बॆरुमाऩुडैय तिरुवाणैयाऩ (आज्ञैयाऩ) श्रुति स्मृतिगळ् कारणमाग। आगवे इदु कॊण्डु वर्णाच्रम धर्मङ्गळै प्र २५६ देशिकाशयप्रकाशसहिते परमभङ्गे निरङ्गत्वपक्षpio विश्वासाचे कमालाङ्गत्वपक्ष धर्म Dig स्यागमा साङ्गत्व-धर्माङ्गत्वपना Curr निरस्त वच प्रपत्ति puuji १। प्रपत्ति अकं ८५ विधिमङ्की २५ फळलङ्गादिव्याग ño suji २५ परस्परासङ्गतच वन। अत्र - “आनुकूल्यादिसङ्कल्पमात्राङ्गक” इति वाक्यात् प्रसङ्गतः प्राप्तानि पक्षान्तराण्यप्यपाकरोति– ४४४ इति । इत्थमेव पक्षान्तराण्यपि निरस्तानीत्यग्रेऽन्वयः । परित्यज्येति यथाश्रुतमूललब्धः त्यागमात्राङ्गत्वपक्षः । परित्यज्य इत्यस्य सात्त्विकत्यागपरत्वे धर्माङ्गत्वपक्षः । अथ निरङ्गत्वपक्षो द्रौपद्यादिशरणागतिप्रकरणलभ्य इति कस्यचिदभि- मानः । परमापदि झटिति भगवत्समाश्रयणेनेष्टलाभात् इति । “प्रपत्तिविश्वासः " ‘व्यवसायादृते ब्रह्म नासादयति तत्परम्’ इत्यादिना विश्वासमात्राङ्गत्वलाभः । आदिना गोप्तृत्ववरणं गृह्यते ॥ " तदेकोपायता याच्या प्रपत्तिः शरणागतिः” इत्युक्तेस्तदेकाङ्गत्व सिद्धिरिति । निरस्त “आनुकूल्यस्य सङ्कल्पः प्रतिकूल्यस्य वर्जनम्’ इत्यन्यत्रेतरेषामप्यङ्गानामविशेषश्रुतानामत्य क्तत्र्यत्वादित्यर्थः ॥ — ननु " सर्वधर्मान् परित्यज्य " इति सात्त्विकत्यागविधिपक्षे, सात्त्विकत्यागयुक्त- कर्मस्वरूपस्य प्रपत्त्यङ्गत्वप्रसक्तया, तस्या निरपेक्षोपायत्वादिसिद्धान्त विरोधापत्तावपि प्रपत्त्यङ्गत्वविधुरेषु धर्मेषु सात्त्विकत्यागं परित्यज्य’ इत्यनेन विधाय - व्रजेति प्रपत्तिः विधीयत इति स्वीकारे नोक्तापत्तिरिति वादमप्याशङ्क्य निराकरोति प्रपत्ति GUJTG इति । ८०/- अयं चरमश्लोकः । परस्परासङ्गतेति । पूर्ववाक्यखण्डेन येषु सात्त्विकत्याग- विधि:, तेषां धर्माणां उत्तरवाक्यखण्डविधीयमानप्रपत्तेश्चाङ्गाङ्गिभावाख्यपरस्परस ङ्गत्य - भावेन विशिष्टैकार्थाबोधकत्वात् परस्परासङ्गतार्थववनोऽयं श्लोकः स्यादिति भावः ॥ पत्तिक्कु अङ्गम् ऎऩ्ऱु सॊल्ल ऒण्णादु। प्रपत्तिप्रगरणङ्गळिल् इदऱ्‌कु अङ्गमागक् कूऱप्पट्टुळ्ळ ऐन्दिल् आनु कूल्य सङ्कल्पमे अङ्ग मागुमे अऩ्ऱि अनुकूलासरणम् अङ्गमागादु। आगैयालुम् अनुकूल कर्म अनुष्टाऩत्तै अङ्गमागक् कॊळ्ळलागादु। आयिऩुम् अञ्जलि प्रणामङ्गळ् इवऱ्‌ऱै - प्रपत्ति अनुष्टिक्कुम् कालत्तिल् सॆय्यक् कूडुम्। इवै आनुकूल्य सङ्कल्पम् मुदलाऩवऱ्‌ऱिऩ् पोक्कु वीडाय्क्कॊण्डु अवऱ्‌ऱै वॆळिप्पडुत्तुम् अवैयेयाम्। अङ्गङ्गळ् क: (२२) २५७ अळिबण्णुगिऱवऩुडैय रम् अल्लाद ऎगग-कागऩङ्गळिले इदु ८V- ओरुमागादो? ऎऩ्ऩिल् - सारियागवुम् कॊळ्ळलायिरुक्क, माऩुक्कुगमाऩ अवुम् सॊल्लुगैयिल् रिऩा पोदादु। कळै विट्टु ऎयै अरि ऎऩ्ऱु ऎक्किऱदु ऎऩ्ऱाल् माम् ऎऩ्ऩुम् ऎगत्तिलुम् - ऒऩ्ऱै fळिक्कुम् पोदु त्तै विडुगै, साऩसवुळिक्कुम् आगैयाले ळिवुक्कुम्इल्लै। ननु प्रपत्त्यसम्बन्धिष्वपि प्रपन्नेनैतत्काले कालान्तरे च क्रियमाणेषु करिष्यमाणेषु च कर्मसु तद् विधीयते । तच्च सङ्गतमेव । प्रपत्त्यनुपयोगेऽपि प्रपन्नानामुपयोगादिति शङ्कते

एरिर् पण्णुगिऱवऩुडैय

इदु

इदं सात्त्विकत्यागविधानम् । खण्ड- वाक्यस्य सङ्गतार्थबोधकत्वं भविष्यतीति सूच्यते । प्रपत्त्यङ्गा इति । कृत्येषु suru sq । ०३- यति - उपायविधीति । उपायोपयुक्तार्थः - प्रपत्तेरितरनैरपेक्ष्य - ब्रह्मास्त्रन्यायसूचनादिः । उपायवदुपयुक्तार्थः - सात्त्विकत्यागः । अथ शरणागतेविरुद्धानां काम्य निषिद्धानां त्याग इह विधीयते । स चोपायोपयुक्त एवेति नोक्तदोष इति शङ्कते शरणागतीति । सामान्येना- थसिद्धेति । " पूर्वाबाधेन नोत्पत्तिरुत्तरस्य हि सिद्धयति” इति न्यायेन सामान्यतः एकस्य विधानं तद्विरुद्धत्यागेन व्याप्तमिति अर्थतोऽनुमानात् सिद्धमित्यर्थः । प्रयोजनाति- शयेति । विधेः यत् प्रत्यक्षानुमानाग म्यार्थबोधकत्वरूपं मुख्यं प्रयोजनं, तदित्यर्थः ॥ इव्वळवाग - त्यागम् मट्टुमे प्रपत्तिक्कु अङ्गम्, ऎऩ्ऱ पक्षमुम् धर्मङ्गळुम् प्रपत्तिक्कु अङ्गङ्गळ् ऎऩ्ऱ पक्षमुम् - कण्डिक्कप्पट्टऩ। इव्वगैयाल् प्रपत्तिक्कु ऎन्द अङ्गमुम् वेण्डाम्, (प्रपत्ति निरङ्गम्) ऎऩ्ऱ पक्षमुम्, महाविच्वासम् मुदलाऩवऱ्‌ऱुळ् ऒऩ्ऱु मट्टुमे प्रपत्तिक्कु अङ्गम् ऎऩ्ऱ पक्षमुम् मऱुक्कप्पट्टदागिऱदु। प्रपत्तिक्कु अङ्गम् अल्लाद धर्मङ्गळिले पलसङ्गादि त्यागमागिऱ सात्विग त्यागत्तैयुम्, प्रपत्तियैयुम् इन्द च्लोकम् विधिक्किऱदु ऎऩ् पदुम् एऱ्‌कत्तक्कदु अऩ्ऱु। इप्पडियागिल् इन्द सरमच्लोकम् ऒऩ्ऱुक्कु ऒऩ्ऱु सम्बन्दमऱ्‌ऱवऱ्‌ऱैक् कूऱुम् पेच्चाग मुडियुम्। ऎन्द धर्मङ्गळ् विषयत्तिल् सात्विग त्यागम् विधिक्कप्पडुगिऱदो! अवऱ्‌ऱुक्कुम् प्रपत्तिक् कुम् अङ्गाङ्गिबाव रूपमाऩ सम्बन्दम् एऱ्‌पडविल्लैयऩ्ऱो? प्रपत्तिक्कु उपयोगप्पडाविडिऩुम् - प्रपत्ति पण्णुगिऱवऩ् अदै अनुष्टिक्कुम् कालत्तिलो - अदऱ्‌कुप् पिऱ्‌कालङ्गळिलो अनुष्टिक्किऱ धर्मङ्गळिल् इदु उपयोगप्पडुगिऱदु। आगैयाल् सात्विग त्यागविधि B-३३ १ म् २५८ देशिकाशयप्रकाशसहिते परमतभङ्गे “चित्तान्दमाग स्वामि तऩ् तिरुवुळ्ळत्तै सादित्तल्” आऩबिऩ्बु ऎङ्गळैयुम् अरळित्तुक् कॊण्डु ऎळि fळि ऎऩ्ऩुदल्, अळियल्गारि ऎऩ्ऩुदल् सॊल्लुम् ऎङ् गळुक्कु अथैतावता महाप्रक रणेन चरमश्लोकार्थविचारे पूर्वपक्षान् उपन्यस्येदानीं सिद्धान्तं पुरि– आऩ पिऩ्बु ।ऩ् । ऎरिगण “प्रपत्तेः क्वचिदप्येवं परापेक्षा न विद्यते” इत्यादिकम् । विशिष्टविधीति । “सर्वधर्मान् परित्यज्य” इति नैरपेक्ष्यादे:, ‘शरणं व्रज’ इति प्रपत्तेश्च विशेषणविशेष्ययोः पूर्वमप्राप्तया विशिष्टविधानमिह स्वीक्रियते । प्रपत्त्यधिकार- भूताकिञ्चन्यादिकं तु - ’ मा शुचः’ इति निषेधेनार्जुनस्य पूर्वं प्रसक्तशोकत्वावगमादनुमीयत f ē: ]] अथ यदि ‘स्वर्गकामो यजेत’ इत्यादाविवाधिकारं पुरस्कृत्यैवोपायविधानं मुक्तमिति मन्यते, तदाऽप्याह-अधिकारिविशेषेति । “अनित्यमसुखं लोकमिमं प्राप्य भजस्व माम्” इत्यादाविव- ‘सर्वधर्मान् परित्यज्य’ इत्यत्रापि ‘वर्तमान:’ इति पदमध्याहृत्याधिकारिविशेषा- मुवादो भवतीति भावः । अस्मिन् कल्पे प्रपत्तेरितरनैरपेक्ष्यलाभस्तु ‘मामेकम्’ इत्येकशब्दाद् बोध्यः । एकशब्दस्य केवलपर्यायत्वात् । प्रमाणान्तरपर्यालोचनायां भगवत उपायान्तर- स्थाननिवेशनरूपतन्नैरपेक्ष्य एव तस्य पर्यवसानात् । अत एव ‘यथावस्थितप्रपत्ति’ इति यथा- सङ्गदमे ऎऩ्ऩ ऒण्णादु। विधिवाक्यत्तिल् उपायत्तिऱ्‌कु नेरे उपयोगप्पडुम् पॊरुळ् कूऱलामाग इरुक्क अत्तै विट्टु उपायत्तै अनुष्टिक्कुमवऩुक्कु उपयोगप्पडुम् पॊरुळैक् कूऱुदल् पॊरुन्दादु। “सरणागदिक्कु विरुत्तङ्गळाऩ धर्मङ्गळै विट्टु सरणागदियैप् पण्णु” ऎऩ्बदुम् सरियुऩ्ऱु। उपायत्तिऱ्‌कु उबयुक्तमाम् ऎऩ्ऱ पक्षत् तिलुम् ऒऩ्ऱै विधिक्कुम् पोदु अदऱ्‌कु विरुत्तमाऩवऱ्‌ऱै विडुगै पॊदुविलेये अर्थचित्तमागैयाल् विधिक्कु विशेषित्त प्रयोजऩम् ऒऩ्ऱुम् इल्लै। कीऴे कूऱिय पक्षङ्गळ् अऩैत्तैयुम् कऴित्त पिऩ्बु - प्रपत्तियैप् पऱ्‌ऱिक्कूऱुम् मऱ्‌ऱैय प्रगरणङ्गळैयुम् अनुसरित्तुक् कॊण्डु ऐन्दु अङ्गङ्गळ् तविर मऱ्‌ऱु ऎदऩुडैयवुम् अपेक्षै इल्लामैयुडऩ् कूड प्रपत्तियै विधिक्किऩ्ऱदु सरम च्लोकम् ऎऩ्ऱ पक्षमो अल्लदुपरोकोपाय भङ्गाधिकारः (२२) प्रमाणान्तर-पूर्वापर-स्ववाक्य विरोधानाम् । प्रपत्ति विषयत्तिल् कत्य - कीदाबाष्यङ्गळिडैये एदुम् विरोदम् इरुप्पदाग निऩैक्क ऒण्णादु। @ प्रपत्ति प्रकृतानुसार क्रं अरुळिच् चॆय्ददऱ्‌कुम् - भक्तियोगारम्भविरोधिपापक्षवार्थLDIT श्रीगीताभाष्य ॐ क्री २५९ वस्थित पदप्रयोगोऽस्मिन् पक्षेऽकारि । प्रमाणान्तरपरामर्श कृतनैरपेक्ष्यादिविशेषणस्थिति- मनतिक्रम्येति तदर्थः । तथाच रहस्यनयसारः- “अधिकारं पुरस्कृत्योपायस्य निरपेक्षताम् । एकशब्देन वक्तीति केचिद् वाक्यविदो विदुः ॥ नैरपेक्ष्यं पुरस्कृत्य विहितस्य लघीयसः । उपायस्याधिकारं तु शोकद्योत्यं विदुः परे ।” इति ॥ प्रमाणान्तरेति । अत्र द्वन्द्वान्ते श्रूयमाणस्य विरोधशब्दस्य प्रत्येकमभिसम्बन्धो भवति । “सर्वधर्मान् परित्यज्य " इति सात्त्विकत्यागविधिपरत्वे तादृशत्यागविशिष्टधर्मस्वरूपाणां प्रपत्त्यङ्गत्वापत्त्या तन्नैरपेक्ष्यबोधकप्रमाणान्तरविरोधः, भक्त्यादिसर्वधर्मस्वरूपत्यागपरत्वे " मन्मना भव मद्भक्तः - " “य इदं परमं गुह्यं मद्भक्तेष्वभिधास्यति । भक्ति मयि परां कृत्वा” इत्यादिपूर्वापर वाक्यविरोधः, अन विधीयमानप्रपत्तेरपि सर्वधर्मशब्देन कोडीकारात् तस्या अपि त्यागविधिविवक्षायां “व्रज” इति स्ववाक्यविरोधश्च भवति । उक्तयोस्तु सिद्धान्तपक्षयोर्नैतेषां कश्चिदपि विरोध इति भावः ॥ एवमियता प्रघट्टकेन पूर्वं - “यथाधिकार । स्वतन्त्र इति प्रतिज्ञातं प्रपत्तेः साक्षान्मोक्षसाधनत्वं दृढीचक्रे । अथैतद्विषये सयूथ्यकलहं शमयितुं पूर्वपक्षमनुवदति - प्रपत्ति इति । प्रकृतानुसारेति । पूर्वं “मन्मना भव मद्भक्तो मद्याजी” इत्यादितः भगवता पुनर्महता समारोहेण भक्तेरवश्यकर्तव्यत्वे उपदिष्टे, तस्या प्रपत्तिक्कु अदिगारि ऎवऩ्? ऎऩ्बदै अनुवदित्तुक् कॊण्डु उण्मैयाऩ प्रपत्तियै विधिक्किऱदु इन्द च्लोकम् ऎऩ्ऱ पक्षमो ताऩ्, उपपन्न माऩदु। इन्दप् पक्षङ्गळुक्कु मऱ्‌ऱैय प्रमाणङ्गळुडैयवुम् मूऩ्-पिऩ् वाक्यङ्गळ्, तऩ् वाक्यङ्गळ् इवऱ्‌ऱिऩुडैयवुम् विरो तङ्गळ् वरमाट्टा। २६० देशिकाशयप्रकाशा सहिते परमतभङ्गे इतिहास - पुराण- भगवच्छास्साद्यनुसार क्रं क्राGov साक्षान्मोक्षसाधनLDIT & गद्य ॐ क्रीं अलन Gaug तऱ्‌कुम् fवुम् उण्डाग निऩैत्तु, ऒऩ्ऱै त्तु, ऒऩ्ऱैप् पऱ्‌ऱुवार् पक्ष क आरम्भविरोधिपापांशबाहुल्यं, तत्प्रायश्चित्तानां कृच्छ्र- चान्द्रायणादीनां दुष्करत्व-कालदैर्ध्या- दिकं च विचिन्त्य स्वस्य तदसम्भवं मन्वाने अर्जुने " मा शुचः सम्पदं दैवीमभिजातोऽसि पाण्डव’,

इत्यादिष्विवात्रापि भूयो नूतनेनानेन शोकेनाभिभूयमाने सति तदपनोदनाय भगवान् भक्तयुत्पत्तिविरोधिसमस्तपापप्रायश्चित्ततया सुकर-क्षणिक प्रपत्त्युपायमनेन चरमश्लोकेन विधत्त इति हि प्रकरणम् । तदनुसृत्यैव हि भगवता भाष्यकृता स श्लोकोऽङ्गप्रपत्तिपरतया व्याख्यायीति भावः । गीताभाष्यं द्वितीययोजनास्थम् ॥ “सर्वलोकशरण्याय " " शरण्यं शरणं च त्वामाहुर्दिव्या महर्षयः । " " स एष पृथुदीर्घाक्षः सम्बन्धी ते जनार्दनः । गच्छध्वमेनं शरणं शरण्यं पुरुषर्षभाः ॥ " याहि सर्वात्मभावेन यास्यसि ह्यकुतोभयम् ॥” इत्यादिरामायण- भारते, इतिहासः । “कमलनयन ! वासुदेव, ! विष्णो! धरणिधराच्युत ! शङ्खचक्रपाणे! । भव शरणमितीरयन्ति ये वै त्यज, भट! दूरतरेण तानपापान् ॥” इत्यादि, विष्णुपुराणम् । “यद्येन कामकामेन”, “तावतार्तिस्तथा वाञ्छा” इत्यादि पूर्वोपात्तं वचनं भगवच्छास्त्रम् । “नित्यकैङ्कर्यप्राप्तयपेक्षया पारमार्थिकी भगवच्छर- णारविन्दशरणागतिर्यथावस्थिताऽविरताऽस्तु मे अस्तु ते तत्प्राप्तये च तत्पादाम्बुजद्वयप्रपत्तेः अन्यन्न मे कल्पकोटिसहस्रेणापि साधनमस्तीति मन्वानः” इत्यादिकं शरणागति, वैकुण्ठगद्य- वाक्यम् । विरोधेति । एकस्यैवैकफलं प्रति साक्षात् परम्परया च कारणत्वस्यानुपपत्तेरि- त्याशयः । @oom उपेक्षि♚ इति । अङ्गप्रपत्तिपर गीताभाष्यस्य परमतान्वारोहेणाप्युप- । पत्त्या तदुपेक्ष्य वस्तुतो गद्यानुसारेण प्रपदनस्य साक्षान्मोक्षहेतुत्वमेवेष्टव्यमिति केषाञ्चित् पक्षः । गद्यसूक्तीनां आर्ततराकिश्वनमनोरञ्जनमात्रार्थत्वेन ता उपेक्ष्य यथागीताभाष्यं प्रपत्तेः भक्तयङ्गतया परम्परातस्तद्धेतुत्वमेव स्वीकार्यमित्यपरेषामिति भावः ॥ सकल फलसाधनLDIT GOT प्रपदन क्रं “नेहाभिक्रमनाशोऽस्ति” नाला की तदुक्तम्- परोक्तोपाय भङ्गाधिकारः (२२) L उदाहरणद्वय विषय विवक्षानालोचन याल न्याय अत्यन्ताकिञ्चनविषय क्रं कैमुतिकन्यायसिद्ध। “आर्तोपच्छन्दनं गद्यं भाष्यं तु पररञ्जनम्’ इति ॥

२६१ अथ निराकरोति सकलफलेति । तथाच प्रपत्तेः साक्षान्मोक्षसाधनतया तत्फलकत्वम्, भक्तिद्वारा तत्साधनत्वेन भक्तयङ्गतया भक्तिफलकत्वं च प्रामाणिकमिति नोक्तविरोध इत्याशयः । भक्तिफलकत्वोदाहरणं गीताभाष्यम् । मोक्षफलकत्वोदाहरणं गद्यसूक्तिः । तदुभय- विवक्षा-भाष्यकृताम् । तदनालोचनं उक्तपक्षद्वयनिष्ठानाम् ॥ I अथोक्तार्थं प्रकारान्तरेणापि द्रढयति-नेहाभिक्रमेति ॥ " नाशोऽस्ति प्रत्यवायो न विद्यते । स्वल्पमप्यस्य धर्मस्य त्रायते महतो भयात् ॥” इति गीतायाम् । तदर्थश्च - इह कर्मयोगविषये अभिक्रमस्य - उपक्रमस्य । आरब्धस्य कर्मण इति यावत् । ‘मध्ये विच्छेदेऽपि’ इति पूरणीयम् । न नाशोऽस्ति न तन्निष्ठफलसाधनभावस्य नाशो भवति । मध्ये विच्छेदे प्रत्यवायोऽपि वा न विद्यते । यथाऽऽरब्धयागादिविच्छेदे न स्वर्ग- फललाभः, प्रत्यवायाद् ब्रह्मरक्षस्त्वप्राप्तिश्च भवति, न तथा भगवद्धर्मभूतकर्मयोगादाविति यावत् । किन्तु अस्य धर्मस्य - कर्मयोगस्य, स्वल्पमपि स्वल्पांशोऽपि महतो भयात् तद्रूपात् संसारात् त्रायते-रक्षति, पुरुषमिति शेषः, इति । न्यायः- भगवद्विषये स्वल्पस्यापि कृतस्य महाफलकत्वात्मकः । कैमुतिकेति । शक्ते कर्मयोगाधिकारिण्यपि तथात्वे, किमु वक्तव्यम- शक्ताधिकारिणि प्रपत्तेः सफलतां प्रतीति सिद्धयत्येव लघूपायभूतप्रपत्तेरपि साक्षान्मोक्ष- हेतुत्वमिति भावः ॥ इन्द प्रपत्तियाऩदु श्री कीदैयिऩ् सन्दर्बत्तिऱ्‌केऱ्‌प योगारम्बत्तिऱ्‌कु विरोदियाऩ पाबङ्गळ् पोवदऱ्‌काग विधिक्कप्पट्टुळ् पक्ति ळदु। ऎऩ्ऱु श्री कीदाबाष्यत्तिल् ऎम्बॆरुमाऩार् अरुळिच् चॆय्दिरुक्किऱार्। कत्यत्तिल् इतिहासम् - पुराणम्-श्री पाञ्जरात्रशास्त्रम् मुदलियवऱ्‌ऱै अनुसरित्तु इन्द प्रपत्तियैये - साक्षात्तागवे मोक्षत्तिऱ्‌कु सादनम् ऎऩ्ऱु ऎम्बॆरुमाऩार् अरुळिच् चॆय्दिरुक्किऱार्। इव्विरण्डैयुम् पार्प्पवर्गळ् इव्विरण्डु पक्षङ्गळ् ऒऩ्ऱुक्कॊऩ्ऱु मुरण्बट्टवै (विरुत्तमाऩवै) ऎऩ्ऱु करुदि - श्री कीदाबाष्यम् कत्यम् इव्विरण्डिऩुळ् ऒऩ्ऱै मट्टुम् पऱ्‌ऱि सिल पक्षङ्गळैक् कूऱुगिऩ्ऱऩर्। इवैयुम् सरियल्ल। प्रपत्ति सकल पलऩ्गळैयुम् तरवल्लदागैयाल् इदऱ्‌कु उदाहरणमाग इरण्डु विषयङ्गळैच् चॊल्लक् करुदिये ऎम् पॆरुमाऩार् इरण्डु क्रन्दङ् २६२ देशिकाशयप्रकाश सहिते परमतभङ्गे " ऩक्कळिलुम् इदु कण्डु कॊळ्वदु। मऱ्‌ऱुम् इच्- कत्तैप् पऱ्‌ऱ वरुम् ळिfकळुक्कु कामुम्, इदिल् एराङ्गळुम् ऎल्लाम् ऎङ्गळिले परक्कच् चॊऩ्ऩोम्। इङ्गु ऎणऎङ्गळुडैय ळमुम् ऎऩ्ऩ्मुम् सत्तोम्। ४६ न त्यजेयं कथञ्चन । दोषो यद्यपि तस्य स्यात् सतामेतदगर्हितम् ॥” इति रामायणम् । कथञ्चिन्मैत्रीभावनया आगतस्यापि भगवदत्याज्यत्वे, किमु वक्तव्यं शरण- मुपगम्य प्रह्वीभूयाऽऽगतस्येत्यत्रापि स एव न्याय इति भावः ॥ पत्तयश्च- अवुरिगवुणवुगळ् मऱ्‌ऱुम्दऩ्: रिरि- “स्वरूपलक्ष्मानुष्ठानविध्यदृष्टेनिषेधतः । प: ’ Auf: । इदिल् - १ ।ai-त-कqq- क । af quइङ्गु वरङ्गळु OLUJ इति । षष्ठ्या आभिमानिकत्वमर्थः । उपायेष्वन्वेति । तथाच पराभिमतोपायानां वस्तुतोऽनुपायत्वं स्वमतोपायस्य भक्तयादेरेव परमार्थत उपायत्वं चात्रैव सुष्ठु प्रतिष्ठापितम्, न तत्रेति मिथो विषयो विविक्त इति भावः ॥ कळिलुम् इरण्डु विदमाग इन्द सरमच्लोकम् ऒऩ्ऱुक्के व्याक्यानम् सॆय्दरुळिऩार्। प्रपत्ति पक्तियैत् तरवल्लदु ऎऩ्बदै श्री कीदाबाष्यत् तिलुम्, मोक्षत्तैयुम् तरवल्लदु ऎऩ्बदै कत्यत्तिलुम् काट्टियरुळिऩार्। इदै नऩ्गु आलोसिक्कामैयाल् ताऩ् सिलर् ऒऩ्ऱुक्कु ऒऩ्ऱै मुरण्बट्ट तागक् करुदि ऒरॊऩ्ऱैप् पऱ्‌ऱुगिऩ्ऱऩर्। भगवत् विषयत्तिल् सॆय्द सिऱिय सुकृतमुम् इट्टबडै कऱ्‌पडैयाय् अऴियादु निऩ्ऱु संसारबयत्तिऩिऩ्ऱुम् काक्कुम् ऎऩ्ऱ नीदि अगिञ्जनऩ् विषयत्तिल् कैमुदिग न्यायत्ताले चित्तिक्कुम्। मित्रबावत्तुडऩ् वन्दवऩैयुम् विडेऩ् ऎऩ्ऱु सक्रवर्त्तित् तिरुमगऩार् अरुळिय सरमच्लोकत्तिलुम् इव्वर्त्तम् कण्डु कॊळ्वदु। इन्द सरम च्लोकत्तैप् पऱ्‌ऱि वरुम् कलक्कङ्गळुक्कुप् परिहारत्तै युम्, इदिल् पदम् - वाक्यम् इवऱ्‌ऱिल् करुदप्पट्ट अर्थ विशेषङ्गळैयुम् ऎल्लाम् निक्षेपरक्षै- श्रीमत् रहस्यत्रयसारम् मुदलाऩ वेऱु क्रन् दङ्गळिल् विस्तारमागक् कूऱियुळ्ळोम्। कासारिगा: (२२) पलत्तिल् ऒरु तुवक्कऱ्‌ऱप् पदविगाट्टि, पल्लुयिरुम् तडुमाऱप्पण्णुगिऩ्ऱ कलित्तिरळिऩ् कडुङ्गऴुदैक् कत्तु माऱ्‌ऱि, कण्णुडैयार् कण्डुरैत्त गतियैच् चॊऩ्ऩोम्। वलत्तिलगु मऱु अल्लाल् मऱु ऒऩ्ऱिल्ला, मामणियाय् मलर्मादर् ऒळियाम् अक्कल् नलत्तिल् ऒरु निगरिल्ला नादऩ् पादम् नल्वऴियाम्, अल्वऴक्कु आर् नडत्तुवारे। २६३ अथोक्तरीत्या परोक्तोपायानामनर्थ हेतुत्वेनानुपायत्वं श्रीमतश्चरणारविन्दद्वन्द्वस्य सम्यगुपायत्वं च गाधया प्रदर्शयति इति । सर्वथा फलेन सहान्तेऽन्वयरहितान् उपायाभासान् निरर्थकं प्रदर्श्य, - जीवलोको यथाऽन्यथाज्ञानादिना क्लिश्येत - तथा कुर्वतां पापिष्ठानां प्रतिवादिनां गर्दभगानसदृशान् प्रलापानवधूय तत्त्वविदग्रेसरास्मदाचार्यादृत- ळिळिऩ् १ पदवि - सार्: १ करिशुद्धिरळ् - ऎरिबुसर् ऎर्: १ पापिनां कऴुदैक्कत्तु - ऎÅ। वलत्तिलगु ! - श्रीवत्साख्यकलङ्कमेकं विना कलङ्कान्तररहित रत्न निभस्य रमाभिधप्रभाभासुरस्य परिपूर्णा- नन्दभाजो निस्समाभ्यधिकस्य जगन्नाथस्य चरणावेव शरणमस्माकम् । एवं सुस्थिते सति n ansasana sरियुऩ्ळिऩ्: अल्वऴक्कु gqf: ॥

कुयुक्ति,

इन्दक्रन्दत्तिल् पिऱ मदङ्गळ् कूऱुम् उपायङ्गळ् उपायङ्गळ् आगा ऎऩ्बदैयुम् - नम्मुडैय मदत्तिल् कूऱप्पट्टुळ्ळ उपायम् कळाल् कलक्क ऒण्णाबडि निलै निऱ्‌कुम् तऩ्मैयैयुम् ऒरळवुक्कु उदाहरित्तोम्।

काट्

मुदऱ्‌पासुरक् करुत्तु - ऒरु पयऩैयुम् तराद वीण्वऴि (उपायम्) कळैक् टि जीवरासिगळ् पलवुम् तडुमाऱुम् पडिप् पण्णुगिऱ पिऱवादिगळाम् पाबि कळिऩ् कूट्टम् पोडुम् कऴुदैगळिऩ् कडुम् कत्तल् पोऩ्ऱ कूच्चलै माऱ्‌ऱि। ज्ञानक् कण्णुडैय पूर्वाचार्यर्गळ् कण्डुरैत्त

कण्डुरैत्त मोक्षोबायङ्

गळैच् चॊऩ्ऩोम्।

श्री वत्सम् ऎऩ्ऩुम् मऱुप् पॊलिन्दु - मऱ्‌ऱोर् मऱु इल्लादु विळङ्गुबवऩुम् अलर् मेल् मङ्गैयाम् ऒळि पॆऱ्‌ऱु विळङ्गुम् नीलरत्ऩम् पोऩ्ऱवऩुम्, निरतिशयानन्दत्तिऩाल् निगरऱ्‌ऱवऩुमाऩ नम् नादऩाऩ ऩम् ए पॆरुमाऩुडैय सरणारविन्दमे नल्वऴियागुम्। इप्पडियिरुक्क इव्विषयत् तिल् तुर्वादङ्गळै नडत्त वल्लार् वेऱु यार् उळर्?

(इरण्डाम् पासुरक् करुत्तु) इऩ्ऩार् इऩैयार् ऎऩ्ऱ वरम्बिऩ्ऱि विरैविल् मोक्षम् पॆऱ विरुम्बुम् अऩैवर्क्कुम् अनुष्टिक्क ऎळिदायिरुक्कुम् एऱ्‌ऱम्

पादार्था

२६४

देशिकाशयप्रकाशसहिते परमभङ्गे

ऎल्लार्क्कुम् ऎळिदाऩ एऱ्‌ऱदालुम्,

इऩि उरैक्कै मिगैयाऩ इरक्कत्तालुम् सॊल्लार्क्कुमळवालुम् अमैदलालुम्,

तुणिवरिदाय् तुणैदुऱक्कुम् सुगरत्तालुम् कल्लार्क्कुम् कऱ्‌ऱवर् सॊल् कवर्दलालुम्, कण्णऩुरै मुडिसूडि मुडित्तलालुम् नल्लार्क्कुम् तीयवर्क्कुम् इदुवे नऩ्ऱाम्,

नारणऱ्‌के अडैक्कलमाय् नणु(ल्)कुवीरे।

इति श्रीकवितार्किक सिंहस्य सर्ववन्तस्वतन्त्रस्य श्रीमद्वेङ्कटनाथस्य श्रीमद्वेदान्ताचार्यस्य कृतिषु परमतभङ्गे परोक्तोपायभङ्गाधिकारो द्वाविंशः ॥ २२ ॥

१

प्रपत्तिप्रभावमाह-

ननु भक्तौ तिष्ठन्त्यां प्रपत्तेः कथमुपायत्वमित्यत्र द्वितीयगाधया - इति। अधिकारिभेदमन्तरा शीघ्रफलप्राप्तिकामनावतां ! सुलभत्वरूपादतिशयादिति प्रथमपादार्थः । सकृदुच्चारणे कृते तस्मा एव फलाय पुनरुच्चा- रणमधिकत्वाद् व्यर्थम् । सकृदुच्चारणमात्रेणैव परिपूर्ण भगवत्प्रसादसिद्धेरित्येवं रूपान्महिम्न इति द्वितीयस्य । अत्र इतो द्वितीयवारमुच्चारणमधिकमेवेत्यन्वयः । शीघ्रभावी भगवत्प्रसादः तद्विशिष्टत्वादिति द्वितीयपादे बहुव्रीहिः । भाषायामपि सोऽस्त्येव । प्रपत्ति वाक्योच्चारण- पूर्तावेव फलसाधनभावसम्पत्तेर्बलादिति तृतीयस्य । एतदङ्गभूत महाविश्वासस्य दुर्लभत्वेऽपि, ततोऽपि दुष्करकर्मज्ञानयोगाद्यनपेक्षणरूपसौकर्यातिरेकादिति चतुर्थस्य । तथाच “कुणी

२६६ तुणिवु श्रीकृ’ - इति विरोधगर्भं विशेषणम् । ततः महत्तरस्य विश्वासस्य दुष्करत्वेऽपीत्यर्थ - सिद्धिः । piso - इति न कर्तर्थकम् । अपितु भावार्थकम् । तथाच ५५५ं - अनपेक्षणमित्यर्थः । “सुकरलं” इति भावप्रधानो निर्देशः । सुकरत्वादित्यर्थः ।

।

प्रपत्तिविषक सामान्यज्ञानरहितानामपि स्वविषये तच्छास्त्रार्थवेदिस्वाचार्योच्चारणेन फलसिद्धिसौलभ्यादिति पञ्चमस्य । “कृ” इत्यत्र फलमिति कर्माध्याहार्यम् । श्रीगीतायुवत्या स्वशिरश्शेखरायमाणचरमश्लोकेन सम्भाष्य प्रतिष्ठापितत्वाद्धेतोरिति षष्ठ- पादस्य । एभिः कारणैः फलितमाह- इति । पुण्यानां पापानाञ्चाधिकारिणाम् इयमेव प्रपत्तिरुचितेत्यर्थः । अथ तदनुगुणं कर्तव्यमादिशति - mayors इति । यूयं नारायणस्यैव रक्ष्या भूत्वा तं प्राप्नुतेत्यर्थः । “क” इत्यत्र “Gr” इत्य- प्यस्ति पाठः । तदा तु आत्मानमर्पयतेत्यर्थः । पूर्वत्र तं इति, अत्र आत्मानमिति च कर्माध्याहार्यम् ॥

९९

(२२) २६५ परोक्तान् उपायान् अपायैकशेषान् विहायैव दूरे भवन्तो भजन्ताम् ॥ प्रपत्ति भवत्यागहेतोश्च भक्ति यथायोगमत्रेत्यथाचार्य आह ॥ १ ॥ सर्वाधिकारिसुलभत्वविशेषसिद्धेः स्वाभीष्टकालफललाभ विनिर्णयाच्च । गीतावधूशिरसि शेखरिता प्रपत्तिः श्रेष्ठेति वेङ्कटपतिर्गुरुराह युक्त्या ॥ २ ॥ इति श्रीवत्सवंशायनस्य देशिकचरणपरायणस्य नारायणस्य कृतिषु परमतभङ्गव्याख्यायां देशिकाशयप्रकाशाभिख्यायां परोक्तोपायभङ्गाधिकारो रिऩ: रर्: १ (RR) उडैयदु इन्द प्रपत्तियॆऩुम् उपायम्। सरणागदि मन्त्रत्तै ऒरु तडवै (अङ्गङ्गळुडऩ्) उच्चरित्त अळविलेये पलम् चित्तिप्पदाल् मऱु मुऱै उच्चरित्तल् अदिगमागुम् (वेण्डाददागुम्)। महाविच्वासम् ऎऩ्ऩुम् अङ्गत्तै नोक्क मिक्क अरिदाय् - वेऱु अङ्गङ्गळ् वेण्डामैयाल् ऎळिदायुम् इरुक्कुमिदु। ज्ञाऩम् इल्लादवर्गळुम् कऱ्‌ऱऱिन्द आचारियर्गळ् उच्चरित्तु ( क्कु अनुष्टिक्कुम् प्रपत्तिये पलम् तरुम्। कण्णऩ् ताऩ् अरुळिय कीदैयॆऩुम् पॆण्मणियिऩ् सिरस्सै अलङ्गरिक्कुम् वगैयिल् अरुळप् पट्ट सरमच्लोकत्तिल् नऩ्गु विवरिक्कप्पट्टुळ्ळदु इन्द प्रपत्ति। आग इक् कारणङ्गळाल् पुण्यसालिगळुक्कुम् - पाबिगळुक्कुम् इदुवे मोक्षम् पॆऱ नल्वऴियाम्। आगैयाल् नारायणऩुक्कु अडैक्कलमाय् अवऩैये सॆऩ्ऱुगिट्टुङ्गोळ्। परोक्तोबाय पङ्गादिगारम् (२२) तमिऴ् मॊऴि पॆयर्प्पु मुऱ्‌ऱिऱ्‌ऱु। सुबम्