१० वैभाषिक-भङ्गाधिकारः

श्रीमते लक्ष्मीनृसिंहपरब्रह्मणे नमः । श्रीपरमभङ्गेव्याख्यां देशिकाशयप्रकाशाभिख्यायां वैभाषिक भङ्गाधिकारोदशमः ॥ १० ॥ मान्यं महीयसां नौमि मनोवाक्कायकर्मभिः । वैभाषिकान् विनितुं वेङ्कटेशविपश्चितम् ॥ १ ॥ योक्ति मूतततिमप्यणुपुब्जजातो। मृतोत्थभौतिकसमूहमपि द्विवात्र ॥ ज्ञात्रा विना विविधबुद्धितदर्थवर्ग प्रत्यक्षमेव तमिमच गुरुर्निरुन्धे ॥ २ ॥ वैभाषिक भद्रा बौद्धत्रितयोकपक्षतभिन्नम् ॥ स निषेधति दशमेऽस्मिन् अधिकारे निगममौळिगुरुवर्यः ॥ ३ ॥ श्रीमते लक्ष्मिगरसिम्म प्रम्मऩे वऩ: “वैबाषिग पङ्गादिगारम्” (पासुरत्तिऩ् करुत्तु) काणगिऱ आदमावॆऩ्ऱु तऩित्तॊरु पॊरुळ् किडैयादु। काडसि ऎऩऩुम् निगऴससियुम् काणप्पडुम् प्रत्यक्षप्पॊरुट्कळुम् उण्डु अवैगळुम् Q २ देशिकाशयप्रकाशसहिते मुऩ्बु कऴिन्द ळ्ळा मूवरुक्कुञ्जॊऩऩ ऎळम् तबबलामॆऩऱु पार्त्तु रुद [Com।] ब्राह्मार्थ (प्रत्यक्ष ज्ञायशया का १० निर्विशेषात्मक क्षणिकसन्तानरूपला कुछ ज्ञाता बेड्या * कल्पिता, की वैभाषिका निराकरिकी १० वृत्तेन बौद्धाधिकारत्रयेण वैभाषिकनिराकरणस्यागतार्थतां ख्यापयन् तत्खण्डनं प्रतिजानीते प्रथमय इति । श्री ज्ञाता नास्तीति वैदिकसमयाध्यावृत्तिः १ प्रबन्धगाधया —-/rraणी १ आत्मग्रहो महामोहः प्रथमः, तनिवृत्तितः । ममकिं नाहमेवेति विरंस्यति मममहः ॥ तस्मादादावहङ्कारममकार प्रहाणतः । नैरात्म्यदर्शनं सिद्धं निर्वाणद्वारमुत्तममिति प्रथममहङ्काराभावे ममकारनिवृत्तेः कैमुतिकन्याय- सिद्धत्व पर्यालोच्य मुक्ति प्रति मुख्यकारणतया एतैर्नैरात्म्यवादस्यैव प्रवर्तनादिति भावः । —छा - ज्ञानं ज्ञेयचास्ति । आभ्या क्रमेण माध्यमिकयोगाचारव्यावृत्तिः । बाह्यपदार्थस्य sri इति प्रत्यक्षत्वोत्कीर्तनात् सौत्रान्तिकन्यावृत्तिश्च । yomalpro- तेच ज्ञानज्ञेयपदार्थाः – पदस्य दीर्घोविकारः । असङ्ख्याता इत्यर्थः । @app যেরাফক চ- आधारः । तथा च निराधारा निर्वर्मकाच रूपादयश्चत्वारः पदार्थाः इति" सर्वार्थसिद्धिः । ( इति तदभ्युपगत इत्यादिना । क्षणिकत्वञ्च विवक्षितम् । कथं तर्हि वस्तुषु स्थिरत्वैकत्वादिव्यवहृतय इत्यन्नाह–GF Grer - दैर्घ्यम् । तथा चाणूनां प्रत्येकमनेकत्वेपि क्षणिकत्वेपिच दीर्घकालानुवृत्तायां तत्सन्तत्यां स्थिरत्वैक- स्वादिमिथ्याप्रतिभास इति भावः । एवं तन्मतदर्शनेन तस्य व्याहृतोक्तिमेदुरत्वं सुज्ञानमित्युपहसति - Cror कॊण्ड कोळुरै Garm इति । कुटिलकूरवाच इत्यर्थः । manirgaoor - वैभषिकस्य । एतत्राम्ना च पूर्वं निरुक्तेन विरुद्ध भाषणमेवास्य स्वरूपनिरूपकमिति द्योत्यत इति भावः । प्रदर्शयिष्यमः । पूर्वाधिकारेण सङ्गतिप्रदर्शनाय वृत्तं कीर्तयन् कर्तव्य प्रतिजानाति त्यर्थः । बौद्ध" ० इति । मुकp DaGa - दोषान् इति । पूर्वं वृत्ते- चालुःप्रस्थानिका बौद्धाः ख्याता वैभाषिकादयः" इति प्रसिद्धेषु पूर्व afusarai माध्यमिक योगाचार सौत्रान्तिकानामित्यर्थः । rror दोष२० - पदार्थाना यथायथं चतुष्कोटि युक्तत्वात् तद्विनिर्मुक्तवं नास्तीति माध्यमिकनये, बाह्यार्थभावे " बहिर्वदवभासते " इति दृष्टान्तस्यापि मृस्यतया ऎण्णिलडङ्गा। अवऱ्‌ऱिऱ्‌कु कुणमुम् निलैत्तु निऱगुम तऩ्मैयुम् किडैयादु। आऩाल् आऱ्‌ऱॊऴुक्कुप्पोल अवैयॊऩ्ऱिऩ् पिऩ् ऒऩ्ऱाग नॆडुगदॊडन्दु सनददि ऎऩ्ऱ पॆयरिल् ऒऩ्ऱॆऩक्कूऱलायिरुक्कुम्। ऎऩऱिवविदम कोणलागक्कुऱुक्कि उरैक्कुम् पाडिगऩ् कुऱैगळै वॆळियिडुवोम् ऎऩ्ऱु। परम वैभाषिकाधिकारः १०। ært: पुऱप्पॊरुट्कळुक्कुक् काट्चियुणडॆऩ्ऱदु निलैक्कादु Daur Clansar॥। क्षणिकपरमाणुss ३४ अप्रत्यक्ष Gorar Coor शशला सैन्दाऩ्। पदी प्रत्यक्षनि पुजन परमार्थrs Gaura का मॆऩगैक्कु उरुवाग सरमॆऩ्ऱादल् सऩ्मॆऩ्ऱादल् ऒरु ऎऩ्म कॊणडिलऩ्। पुञ्जद गुज सर्वप्रवृत्त्यवसाद इति योगाचारमते, सर्वाधानुमेयत्वे कचिदपि व्याप्तिग्रहणासिध्या तदनुमानायोग इति सौत्राकन्ति पक्षेत्र प्रोक्ता एवमादयोदोषाः । ज्ञान Cr ज्ञानेनतुल्यम् । अस्यप्रतितन्त्रसिद्धान्तांशमाह - बाह्यार्थ प्रत्यक्ष इत्यादि । माध्यमिक व्यतिरिक्तास्त्रयोप्येते स्वाभ्युपगतं वस्तुक्षणिकमाचक्षत हति सामान्यत्तस्थिते, पतेन ज्ञानवत् प्रत्यक्षस्य ज्ञेयतत्त्वस्याप्यङ्गीकारात्, तदुभयं निर्विशेष प्रतिक्षणमुत्पत्तिविनाश- शालितमा दीपज्वालावत् क्षणिकसन्तानरूपं चेति स्वीकृतमित्यर्थ । ज्ञाता कल्पित इवि । " ग्राहकाभिमानारूढ अनादिधीसन्तान एवात्मा । अहं जानामीति बोधस्तु आलयविज्ञानवशात आश्रयकल्प- नयावा स्यात् । अतिरिक्तस्तु बाधिततथा अनादेय " इति सर्वार्थसियुक्तरीत्या " इदमहं जानामी " - त्यत्र भासमाने पदार्थत्रिके ज्ञात्रंशमात्र कल्पितमिति भावः । वैभाषिक निराकरि इति । तथा च बौद्धत्रयनिराकरणानन्तर अस्वस्मृतत्वात् तेन एतत्प्रकरणस्य प्रसङ्गस्सङ्गतिः । अथवा- । अथवा - पूर्व प्रत्यक्षं यत् तदेव। परमार्थः इति चावके प्राप्ते, तन्निराकरणानन्तरं, प्रत्यक्ष यत् तस्सर्वं क्षणिकं इति वादी एष एव निराकार्यः । अथापि मध्ये प्राप्तेन माध्यमिकेन सर्वशून्यत्ववादिना, ज्ञानमात्रास्तित्ववादिनायोगाचारेण, ज्ञानमिन्नवाहणार्थ- स्तित्वेपि तस्यानुमेयत्ववादिना सौत्रान्तिकेनच एतन्मतविचारस्यानवसरमस्ततया प्रतिबन्धकीभूत तत्तन्मतविषयक शिष्यजिज्ञासानिवृत्त्यनन्तरं तन्मतनिराकरणं प्राप्तमिति अवसरस्सङ्गतिरितिभाव्यन् । प्रतिबन्धकीभूतशिष्यजि ज्ञासानिवृत्त्यनन्तरकालवक्तव्यत्वमवसर इति हि तलक्षणम् । अथैतदभिमत बाह्यार्थप्रत्यक्षत्वं शोधने न प्रतितिष्ठतीति दर्शयितुमेतदुक्तमनुवदति -Kar इति । वैभाषिकोऽपि नैयायिकादिवत् जाळलोकविलोकनीयसूक्ष्मद्रव्यषष्ठाष्टमादिभागस्यैव परमाणुत्व स्वीचकारेत्यर्थः । क्षणिकेति हेतुकर्भविशेषणमप्रत्यक्षत्वोपपादकम् । तदुक्तं प्रमेय कमल मार्ताण्डे - “ परमाणूनां । ** मुऩ्बु कऴिन्द मादयमिगळ् मुदलिय मूवर्क्कुम् नोगदगदि तमक्कु वरामलिरुक्क ऎण्णि - अऱिवुम् अऱियप्पडुम् पॊरुळुम् परदयक्षमायिरुगगुम इरण्डुम् तऩमैगळऱ्‌ऱ कणनेरत्तिय पिरवाहरूपङ्गळाय् ऎङ्गुम् तॊडरुम्। अऱिबवऩ्। आदमा किडैयादु। ऎऩ्गिऱ वैबाषिगळै विरट्टुवोम्। देशिकाrयप्रकाशसहिते इवऩ् मदत्तिल् प्रमाणङ्गळुक्कुप्पञ्जम् क्षणिकस्वलक्षण विशेषमा निर्विकल्प की ग्रppी पुजविकल्प विषयon Glamou Lig। विकल्प @oal Corppipoper साधिक*# निर्विकल्पक प्रमाण ॥ विकल्पक तार्किकै स्थिरस्यैकान्त्यवत् क्षणिकस्यैकान्त्यं बौद्धैरङ्गीक्रियते । स्थैर्याद्यनैकान्त्यवादिनस्तु क्षपणकाः" इति । परमाणुळका इति बहुवचनं तचातुर्विध्याभिप्रायम् । नतु क्षपणकवत् एकविधपरमाणुष्वेव बहुत्वामि- प्रायम् । “ क्षपणकास्तु परमाण्वैकविध्यवादिन " इतिहयुक्तम् । तत्र परमाणूनां पृथिव्यप्तेजोवायुरूपेणचातुर्वि- ध्ये समानेऽपि रूपरसगन्धस्पर्शस्वभावा पार्थिवपरमाणवः । रूपरसस्पर्शस्वभावा आप्यः, रूपस्पशेस्वभावा- स्तैजसाः, स्पर्शस्वभावा वायवीया इति, गन्धस्वभावः पार्थिवः, रसस्वभाव आप्यः रूपस्वभावस्तैजसः, स्पर्श- स्वभावायवीय इति च प्रक्रियाद्वयं वैभाषिकसम्मतम् । एकव्यादिस्वभावैदणुभिरथवा ततदेकस्वभावैः क्षोणीदेहादिपुलप्रसूतिरिति सभाभाषि वैभाषिकेण " इति अधिकरणमारावल्युक्तः । तथा च परमाणूनां क्षणिकत्वेनोन्द्रियसम्प्रयोगक्षणपर्यन्तमनवस्थानात् " प्रत्येकं दृश्ययोग्यत्वेऽप्यणूना, दृश्यताभवेदि “ति स्वय- मेवतेषां प्रत्येकमप्रत्यक्षत्वमन्यदूषणात्यागेवाङ्गीचकारेति भावः । परमाणुपुजप्रत्यक्षत्वे दूरस्वकेशाना पुञ्ज- दशाया प्रत्यक्षत्वदृष्टान्तीकरण “दूरस्थकेशस्तु प्रत्येकं नातीन्द्रियः । अणवस्तु तव मते प्रत्येकमतीन्द्रियाः । नहिवयं ऐन्द्रियकत्वमतीन्द्रियत्वं वा कस्यचित्स्वभावादाचमहे । किन्तु महत्त्वादिलक्षणकारणसन्निधाने तस्य प्रत्यक्षत्वं तदभावे तस्यैवाप्रत्यक्षत्वमिति । नचैवमेव त्वन्मतेपि सम्भवाति । अणूनां क्षणविलयित्वादि “ति सिद्धान्तमुक्तावल्यां दूषितं द्रष्टव्यम् । अथसर्वथाऽतीन्द्रियस्यापि दशाविशेषे प्रत्यक्षत्वं भवतीत्यन्वारोहेऽपि, विशिष्य त्वया नैवमभ्युपगन्तुं शक्यमित्याह - पुजदशै ६०० इति । पुञ्ज (@Loor २१ परमार्थrops @arcomaar इति । अत्र, यद्यपि आन्तिसिद्धपरमाणुकलापवादि सौत्रान्तिकमतवैलक्षण्यायानेन परमार्थ- भूता परमाणुपुत्रदशाऽङ्गीक्रियते, तथापि एतन्मतेऽपि धर्मधर्मिभावानभ्युपगमात् परमाणूनां क्षणिकतया - " क्षणध्वंसिनः परमाणवो भूतानिच कदा संहृतौ व्याप्रियन्ते, कदावा सहन्यन्त” इति श्रीभाष्योक्तरीत्या क्षणिकविज्ञानातिरिक्तस्य पुञ्जकर्तुश्चेतनस्याभावात्, अहमभिमानाश्रयस्यालयविज्ञानस्वच शरीरात्मक भौतिक पुलाधीनसिद्धिकतया तद्धेतुत्वासम्भवात्, सम्भवेवाऽन्योन्याश्रयाच्चेति शङ्करभाष्योक्तदिशाच परमार्थतः R इवऩ ऒप्पिय कणक्कणक्काऩ परमाणुक्कळै परदयक्षमाऩवै ऎऩक् कूऱत् तुणियाऩ्। पिऩऩै - अवै कूडि निऩ्ऱबोदु कुम्बलाऩ निलैयिल् प्रत्यक्षमॆऩ्गिऱाऩ्। कुम्बल्सेरुदल् ऎऩ्बदु इवऩुक्कु मुन्दियवऩुक्कुप्पोल पॊययऩ्ऱु ताऩ्। आयिऩुम् परम वैभाषिकाधिकारः १० " विकल्पोऽवस्तुनिर्मासादसवादादुपयः । ऎऩ्ऱुम्, । तस्या यद्रूपमाभाति बाझा व्यावृत्तमिव निस्तत्व परीक्षाऽनङ्गमावत १” storpio Clam सविकल्पक अनुमान(pu कल्पिताकारविषयी६००१ ताङ्गळे कट्टुगैयाले अवैयुम् पुईङ्ददैक् काट्टमाट्टादु। । पुलख्य परमाणुदशाविशेषाङ्गीकरण मेवास्यानुचितमितिद्योत्यते । अथ तुष्यतुदुर्जन इति न्यायेन तस्य तदद्भ्युप- गममन्यास्यापि तन्मते तत्कारणभूतसंयोगाद्यनभ्युपगमेन पुनरपि पुञ्जदशादौस्थ्यमेव दर्शयति– पुनक कु हेतुब्याक इति । तदुक्तं प्रमेयकमलमार्ताण्डाख्ये जैनग्रन्थे- बौद्ध मतोपन्यासप्रकरणे– सम्बन्धोना पारतन्त्र्यलक्षणोवास्यात्, स्वरूपश्लेष लक्षणोवा : प्रथमपक्षे किमसौ निष्पन्नयोस्सम्बन्धिनोस्स्यात् अनिष्पन्नयोर्वा न तावद निष्पन्नयोः स्वरूपस्यैवासत्त्वात् शशविषाणवत । निष्पनयोश्च पारतन्व्याभावा- दसम्बन्ध एव । उक्तम्बौद्धै:-” पारतन्त्र्यं हि सम्बन्धसिद्धे का परतन्त्र्तता । तस्मात्सर्वस्य भावस्य सम्बन्धो नास्ति तत्त्वतः " इति । रूपश्लेपलक्षणरूपत्वेवोक्त रूपश्लेषोहिसम्बन्धोद्वित्वेच सकथं भवेत् । तस्मात्प्र- कृतिभिन्नानां सम्बन्धोनास्ति तत्त्वावः" इति । सम्बन्धिनोर्द्वित्वे रूपश्लेषविरोधात् । तयोरैक्ये वा सुतरां तदभावः, सम्बन्धिनोरभावे सम्बन्वायोगात् तस्यद्विष्ठत्वात् । अथनैरन्वये वयोरुप लेषः न- अस्यान्तराळा- भावरूपत्वेनातात्त्विकत्वात्सम्बन्धरूपत्वायोगः । निरन्तरतायाश्वसम्बन्धरूपत्वे सान्तरताऽपिकथं सम्बन्धरूपान- स्यात् । किञ्चासौ रूपश्लेष। सर्वात्मना – एकदेशेन वास्यात् । सर्वात्मना रूपश्लेषे अणूना पिण्डोऽणुमात्र- स्स्यात् । एकदेशतश्लेषे किमेकदेशास्तस्यात्मभूताः परमुतावा । आत्मभूतानकदेशेन रूपश्लेष।, तदभावात् । परभूताश्चेत्, तैरणूनां सर्वात्मनैकदेशेनवा रूपश्लेये स एवपर्यनुयोगोऽनवस्थाच स्यादिति । अथ परमाणूना पुञ्जाख्यपरमार्थदशाया अङ्गीकर्तुमशक्यत्व तन्मते निरूप्य तत्रैव अभ्युपगतामा अपि तस्याः परमार्थभूतायाः प्रमाणदुर्भिक्षमपि वक्तु तदुक्तं तत्सिद्धिप्रकार प्रथममनुवदति-क्षणिकस्वलक्षमेति । क्षणिकानां निर्विशेषस्वरूपाणा परमाणुना निर्विकल्पकमात्रविषयत्वं पुनदिविशेषविशिष्टतयातु विकल्पविषयत्वं च तदभिमतम् । तथाहि तन्मते - अर्थविषकं ज्ञानं प्रमाणं वचद्विविधं प्रत्यक्षमनुमानवेति । अर्थ ज्ञानं प्रत्यक्ष, अन्यदनुमानम् । तत्र निर्विकल्पकमेव प्रत्यक्ष प्रमाणेचमवति अत्वार्थविषकत्वाभ्यां वलक्षणयोगात् । विकल्पस्तूभयरहितो नमत्यक्षं प्रमाणं च । इदं च चार्वाकमते विपरित वर्तते । साविशदावभासत्वानिर्वि

। अदु उण्डावदऱ्‌कुप् पाङ्गाग परमाणुक्कळुक्कु ऒऩ्ऱुडऩ् ऒऩ्ऱु सम्बन्दम् कूडु मॆऩ्ऱो, नॆरुङ्गि इडैवॆळियिऩ्ऱि निऱग मुडियुमॆऩ्ऱे इवऩ ओर् तऩ्मैयै देशिकाशयप्रकाशसहिते सविकल्पगम् (कूट्टऱिवु) अप्रमाणम् ऎऩल् इवऩुगगे इडर्दरुम् Quurg विकल्प प्रमाणीकी श्रव्य विकल्प व्यवस्थाप्यor निर्विकल्प किकु कल्पकमप्रमाणं, विशदत्वाच्च सविकल्पकं प्रमाणमित्याह । एषान्तु विकल्प एवाविशदावभासः । तदुक्त शास्त्र- दीपिकायां– एतन्मतप्रस्तावे " विषयावभासो परोक्षाभासः । freeपस्तु मिलापसंसर्गयोग्यप्रतिभास स्वान स्वलक्षणं स्पृशति । नहि अमिलापस्वलण स्पृशति । यदि स्पृशेत् अभिलापमात्रेणापि विनाऽक्षव्यापारम परोक्षावभासास्यात् । नचासावस्ति । तदुक्त - " अन्यथैवामिसंयोगाद्दाहं दुग्धो हि मन्यते । अन्यथा दाहशब्देन दाहारखेप्रकाशते " इति । तस्मादमिलापस्तावन विशदाकारमवभासयतीति । अत्र “पुजविकरूपविषय L ११ इति वाक्य परिसमाeाथ “Surup विकल्प” इत्यादि वाक्यान्तरतयापठ- नीयम् । नतु " पुजविकल्पविषय इत्येकवाक्यतया । अनन्वयात् । एवमनूदितं तन्मतं दूषयितुं, किमत्र तथाकल्पने निर्विकल्पकं प्रमाणं, अथविकल्पः, उतानुमानमिति विकल्पं मनसि निधाय प्रथमं प्रत्यस्यति - QULIL विकल्प इति । प्रथमं क्षणिकस्वलक्षणपरमाणवः निर्विकल्पके विषयीभूय पश्चात्पुखदशाविशिष्टतया । निर्विकल्पक प्रमाणक LoL इति अखिद्यालोचनञ्ज्ञान प्रथमं निर्विकल्पकम् । बालमूकादिविज्ञानसदृश शुद्धवस्तुजमित्यादिनाऽविशिष्टशुद्ध वस्तुविषयकस्य निर्वि- कल्पकस्यैव तन्मते प्रामाण्यात् पुत्रदशादिविशिष्टतया तेषा न निर्विकल्पकेन सिद्धिरिति भावः । अथ द्वितीयादिकमपि कथं कालयति - विकल्प इत्यादीना । " कल्पनापोढमत्रान्तं प्रत्यक्ष निर्विकल्पकमिति एतत्पूर्वार्धम् । अपोदकल्पनत्वात् निर्विकल्पक मेवाभ्रान्त - प्रमाणमित्यर्थः । अपोढशब्दस्य विशेष्यत्वविवक्षया " कल्पनापोढे “ति परनिपातः । कल्पनाया। अपोदमिति अपोडशब्दस्य कर्तरिक्तप्रत्ययान्तत्ववा मन्तव्यम् । अयथावभासः कल्पना । निर्विकल्पकं प्रमेत्युक्तौ " हृदो वह्निमानित्यादाविव निficers affairच्छेदकाचां निर्विकल्पके धर्मितावच्छेदकाचां शिकप्रमात्वप्रतीति आदायसिद्धसाधनदोषंवारयितुं अम्रान्त” मिति यावदुमभिन्नत्वरूपं सर्वाशे प्रमात्वमभिहितम् । वस्तुनिर्भासः - अर्थजस्वप्रयुक्तमर्थविषयकत्वम् । तदभावात् यः असवाद: - बाधः । तस्मात् विकल्पः उपप्लव:- आन्तिः । नभस्तलमलिनतादिबुद्धिवत् । यद्यपि जात्यादिविशिष्टवस्तुविषयकविकल्पे नमसस्तलमलिनतादि- । परमाणुक्कळ् सुयम निरविशेषमाऩवैगळाय् इरुप्पदु पऱ्‌ऱि मुदऱ्‌कण निरवि कल्पत्तिल् (ऊमै, कुऴन्दैगळ् पोऩ्ऱवरिऩ् तॆळिविललावऱिविल् तोऩ्ऱि पिऱगुदाऩ् कुम्बलाग विकल्पगददिले मुऩ्सॊऩ्ऩ वऱिवैविड वेऱाऩ तऩ्मैगळोडु कूडप् परमतम वैमानिकमाधिकारः १० ७ अनेकान्त्यादिदोषामुळे विकल्पसूल स्वशास्त्रस्ववचनादि विरोध (६१। ६० तुल्यक प्रमाणक की विकल्पप्रामाण्य वाचकानुमान विशिष्टव्यापार@namo कल्पितविषयी In स्वपक्षस्थापकप्रमाणाभाव माध्यमिकादिक विव प्रत्यक्षवाधोनास्ति, तथापि " नयाति न च तत्रासीत्” इत्यदिविकल्पनेन यौक्तिकमा घोस्तीति सोपिश्रम एव । तदिदमुच्यते तस्यामित्यादिकारिकया । तस्या - सविकल्पकसंविधि, यदेकरूपं जात्यादिकं, बाह्य- मित्र, अन्यतोव्यावृत्तमिव आमाति, तन्निस्तत्त्वं - अळीक तत्र हेतुः - परीक्षानङ्गभावतः - तपोहलितप्रमाण- परीक्षाविषयत्वायोगादित्यर्थः नृसिक्षराजीये दर्शितः । अनुमान ८०० इति । तस्यापि पक्षसाध्यवैशिष्ट्यादि- विषयकत्वेन विकल्पवदप्रमाणत्वादित्यर्थः । mamsur इति । स्वयमेव तथा कल्पनादित्यर्थः । एवं कथनेन सिद्धान्तिन एतत्सर्वमनिष्टमिति ज्ञायते । अविशिष्टविषयकज्ञानस्यैवाप्रसिद्धत्वात् । बालमूकादि । विज्ञानस्यापि विशिष्टविषयकत्वाभावे तत्र तत्र तेषा प्रवृत्त्यनुदयापातात् । एवं च निर्विकल्पकस्यापि जात्यादि विशिष्टवस्तुविषयकत्वेसिद्धे पूर्वापरकालवैशिष्ट्यादिरूपविवक्षित विकल्पामानमात्रेण, स्वस्पने निर्धनत्वव्यव- हारवत् निर्विकल्पकशब्दवाच्यत्वोपपत्तिः । सोयन्देवदत्त इत्यादौ चतादृशविकल्पमानात् सविकल्पकत्वसिद्धि रित्याद्यन्यत्रविस्तरः । jamnarayo - विकल्प: अनुमानश्च । परमार्थ- परमार्थमृतपुन्नदशा दिवैशिष्टयम् । तन्मते तयोः कल्पिताकार विषयत्वादित्याशयः । ७०० re afreeपकस्यैवं प्रामाण्यप्रतिषेधे स्वमतव्याघातमाह QU विकल्प इति । विकल्प- व्यवस्थाप्यrer] निर्विकल्प इति अयम्भावः नागृहीतविशेषणाबुद्धिर्विशिष्टेषूपजायते" इति न्यायेन विशिष्टविषयक विकल्पात् पूर्वं क्षणिकस्वलक्षणमात्रावगाहि निर्विकल्पकमावश्यकमिति हि विकल्पेन, निर्विकल्पकमनुमीयते । तत्र व्यवस्थापकहेतोर्विकल्पस्याप्रमाणत्वे व्यवस्थाप्प निर्विकल्पकमपि तथैव स्यात् । नच हेतोस्स्वज्ञामद्वारैवानुमितिप्रयोजकत्वात् हेतुस्वरूपस्यविकल्पस्याप्रमाणत्वेऽपि क्षतिविरहात् प्रमाणमूतेन विकल्प- ज्ञानेन निर्विकल्पानुमितिर्निष्प्रत्यूहैवेति वाच्यम् । विकल्पवत् विकल्पज्ञानस्यापि विशिष्टविषयकत्वेन विकल्पत्वाविशेषात् श्रप्रामाण्यसिद्धेः । नहिभ्रमात्मक हेतुज्ञानाद प्रमात्मिकामनुमिति कचिदुपैति । ननुधूमवान् वहेरित्यादौ धूमव्याप्यवहिमानिति हेतुज्ञानस्य भ्रमत्वेपि तज्जन्यायाः पर्वतो धूमवानित्यनुमितेः प्रमात्ववदिहापि पॊरुळगळैक् रहिक्कुम् अळविल) तोऩ्ऱुम् ऎऩ्ऱार्गळ्। अप्पोदु - अवै इप्पडि तोऩ्ऱुगिऩ्ऱऩ ऎऩ्ऱु निरविगलबगम् नमगगु अऱिविक्कादु निरविगलबगम् तऩ्मैगळैत् तॆळिविक्कादु अऩ्ऱो? इप्पडि तोऩ्ऱुवदाग सविगलबमुम् अऱिविगगादु। सविकल्पगम८ शक्र लामवै देशिकाशयप्रकाशसहिते बुद्धिली बोद्धव्यकं स्वभावGuDsa shr ००६ सत्य-विकार C@LDSOr Sr ऎऩगिऱ वुळामुम् कूडादु। १ भविष्यतीति चेन्न । तत्रापि पर्वते धूमस्य प्रत्यक्षेण संवादादेव प्रामाण्यनिश्चयात् । केवलमनुमितिमात्रेण तदसिद्धेः । किश्चात्र विकल्पस्य स्वविषयसामान्ये अमत्वम् । तत्र हेतुज्ञानस्य व्याप्त्येशे भ्रमत्वेपि धूमवयादि- स्वरूपसद्भावाशे नम्रत्वमिति विशेषोऽपि बोध्यः । अथास्तु निर्विकल्पकानुमितिरपि भ्रमरूपैव । अथापि निर्विकल्पकस्य प्रामाण्यं प्रतिकाकथन्तेतिचेव । अहो अत्यर्थं कुशलोसि । निर्विकल्पकानुमित्यप्रामाण्ये तया निर्विकल्पक रूप साध्यस्यैवा सिध्या, कुतस्तत्प्रामाण्यप्रत्याशेति । ननुकिङ्कुर्मः यो विकल्पस्सविभ्रमः, यथा चावि गीत, तथा जात्यादि विकल्प इति प्रबलेनानुमानेन विकल्पाप्रामाण्यसिद्धिदुर्वारेति चेत्तत्राह - विकल्पप्रामाण्य- बाघकानुमानेति । अनैकान्त्यादिदोष इति । एतदुक्तं भवति - किं अत्रावच्छेदकावच्छेदेन साध्य- सिद्धिरुद्दिष्टा, अथ सामानाधिकरण्यमात्रेण । आधे - विकल्पत्वेन रूपेण एतदनुमानापेक्षित पक्षसपक्षहेत्वादि विकल्पानामपि पक्षतया कोडीकृतत्वात् तदप्रामाण्येन तद्विषयपक्षादीनामप्यसिध्याऽऽश्रयाध्यादि दोषाः प्रादुष्युः द्वितीये पक्षभिन्नेषु तेषु पक्षादिविकल्पेषु अद्ययावत् साध्यनिश्वयाभावेन सपक्षत्वासिद्धा परिशेषाद्विपक्षत्वे प्राप्ते साध्याभाववत्सु तेषु विकल्परूपत्वहेतु सत्त्वादनैकान्त्यमिति । अनैकान्त्यादिदोषेत्यादिपदेन पूर्वोका- श्रयासिभ्यादिकं विवक्षितम् । विकल्पप्रामाण्यानङ्गीकारे अनर्थं दर्शयति—- विकत्पमूलेति । क्षणिकस्वलक्षणपर- माणूनामप्रत्यक्षत्वेन तत्पुनदशायामेव तद्विकल्पतः तेषु आनयनादिविशिष्टविषयकप्रवृत्त्यादिव्यापारस्य वक्तव्य- तया, पदवाक्यरूपेण प्रवृत्तशास्त्रस्यापि विशिष्टार्थाविषयक ज्ञानद्वारैव प्रवृत्ति जनकत्वेन च श्रमजन्यप्रवृत्तेर्विसंवादा- वश्यम्भावात् नततः फलसिद्धिरिति स्वशास्त्रस्ववचनस्यप्रवृत्त्यादिविरोधोदुरुद्धर इत्यर्थः । एवमुपपादितं स्वपक्ष- स्थापक प्रमाणदुर्भिक्षं निगमयति-gura इति । यथा माध्यमिकेन सर्वशून्यत्व स्वीकारात्, योगाचार- सौत्रान्तिकाभ्या स्थिरैकज्ञा श्रनङ्गीकाराच तेषा स्वसिद्धान्तस्थापक प्रमाणवैधुर्यं तथैवामीभिपि विकल्पदिप्रामाण्या- नङ्गीकारेण स्वोकप्रकारविशिष्टप्रमेयासिच्या प्रमाणतयाऽकीकृत निर्विकल्पस्यचाविशिष्टविषयकस्यानिर्णायकत्वेन एषामपि स्वसिद्धान्तस्थापकयुक्ति दौर्लभ्यमेवेति भावः । पॊरुट्कळै उळ्ळबडि विवरम् तरुमायिऩुम् अदु परमम् ऎऩ्ऱु इवर्गळ् कॊळ्गै काट्टामैयालुम्, मुरणबडुवदालुम्, अदिल् तोऩ्ऱुम् ऒऩ्ऱु वॆळिप्पुऱत्तुळ्ळदु पोलुम् वेऱुबट्टदु पोलुम् तोऩऱि आरायमुऱ्‌पट्टाल माऱिविडुवदालुम् सविकल्पगम विाय् ऎऩञर् अवमदददुप् पॆरियोर्गळ्। अनुमाऩत्तिऱगुम् इदुवे गतियायिरुक्कुम्। परम वैभाषिकमङ्गाधिकार: १०। विशिष्टस्थिरविषयori Gorp पुञ्जविकल्प भ्रान्तिरूप६७६६० श्रद्धा सयूच्या कूडुगैयाले इवऩुक्कु ऎऩ्म प्रत्यक्षीकामा निक्षा wea वासना दिमात्रवश विरगिललै। अथैतत्कृतसत्यमिध्याविभागमप्यत एव निरागुरुते - क्रG इति । एतन्मते प्रमाणत्वाभिमत निर्विकल्पस्य वस्तुलोप्रमाणत्वात् अप्रमाणातयोद्घोषित विकल्पस्थ परमार्थतः प्रमाणत्वाचेत्यर्थः । बोद्धव्याः वाह्यार्थीः । स्वभाव = क्षणिकस्वलक्षणशब्दवाच्या अर्थाः । सस्य- = निर्विकल्प कप्रमाणवेद्यत्वात्सार- = विकारशब्दवाच्या आगन्तवोधर्माः । मिथ्या-विकल्पवेद्यत्वा- मार्थिकाः । विकार किल्पिता: । विभाग =re००७/०८ १०९ १२९०७ १९

इति । त्वदमितदिशा प्रमाणविभागस्यासिध्या अर्थेषु तत्कृतः त्वदभिमतः सत्यमिध्यात्व विभागोऽपि नसिम्यत्येवेति भावः । अधानेन योगाचारसौत्रान्तिकन्यावृत्तये यद्वाह्यार्थस्य तत्प्रत्यक्षत्वस्यच कक्षीकरण, वदसिद्धिमप्याह- विशिष्टस्थिरेति । परमाणवः क्षणिकत्वात् अप्रत्यक्षाः, अथापि पुत्रदशायां विकल्पप्रत्यक्षविषया भवन्ति । विकल्पश्वविशिष्टावगाहित्वात् आन्तिरितिहि तन्मतमित्यर्थः । =भान्तिरूपं सfoners प्रत्यक्षम् । सविकल्पक सयूथ्य" =योगाचारास्सौत्रान्तिका । इदमत्राकृतम् = बायार्थानङ्गीकतु योगाचारमते स्वमायामिव बायार्थ विशेषसानिध्यं विना केवल्वासनयापि परमाणुपुञ्ज विषयक विकल्परूपमिथ्या प्रत्यक्षसमवात्, बाह्यार्थानुमेयत्व- बादि सौत्रान्eिeta saar ज्ञाने आकारार्पणेन वाह्यार्थस्यानुमानसम्भवाच बाह्यार्थसद्भावे, तत्प्रत्यक्षत्वेच निबन्ध इति । वासनादीत्यत्रादिना आकारार्पणस्य ग्रहणम् । मात्रपदेन बाह्यार्थसान्निध्यनियमव्यवच्छिते । ततः फलितमेवाह-काल बाह्यार्थ प्रत्यक्ष प्रत्यक्षा श्री इति । बाareeraatree । बाह्य मुपायान्तरं नास्तीत्यर्थः । वरमाणुपु प्रत्यक्षस्य वासनादिनाऽन्यथासिद्धत्वादिति भाव। / एवं बाह्यर्थासिघ्या ज्ञानज्ञेययोस्त्वभावसम्बन्धेन विषयविषयिभावोक्किमपि निरस्यति ज्ञानज्ञेयक इति । अत्रेदं तन्मत तत्वम् । साङ्ख्याः प्रकृतिविकृतिभाव पूर्वकं ज्ञानज्ञेययोर्विषयविषविभावमाहुः । स्वच्छस्यान्तः करणस्येन्द्र प्रणालिकया घटादिरूपेण परिणतिर्ज्ञानमित्यङ्गीकारात् । नैयायिका इन्द्रियार्थयोः विधसन्निकर्षपूर्व तयोस्तमामनन्ति । वेदान्तिमिस्तु इन्द्रियच्छिद्रादि द्वारा ज्ञानद्रव्यस्य घटादिना संयोग इप्पडि स्विगलबडि परमाणमाग माट्टादु ऎऩ्ऱाल्, अदऩाल् एऱ्‌पडुत्तप्पडुगिऱ निरविकल्पगमुम् परमाणमाग वऴियिल्लै स्विगलबगम् पुरमाणमऩ्ऱु ऎऩ नीङ्गळ् सॊल्लुम् अनुमानङ्गळुक्कुम् ऎत्तिऩैयो कुऱैबाडुगळ् उण्डु, सविगलबम् काट्टुव २ १० वैशिकादायकाशलादिते अऱिवु पॊरुळैप्पऱ्‌ऱुदल् अवऱ्‌ऱुक्कुळ्ळ इयऱ्‌कै उऱवाल् ऎऩ्बदु तवऱु। ज्ञानज्ञेयाक सम्बन्धान्तर Gur स्वभावविशेषका ज्ञानविषयक सत्य Gs६६ विषयविषयि भाव ६६ कारणभूतपूर्वेक्षण इन्द्रिय- तद्तदाश्रयण रूपसन्निकर्षद्वयपूर्वर्क विषयविषयिभाव उच्यते । एषाम्यतेतु ज्ञानार्थयोः क्षणिकतया भिन्न- कालीत्वेन भिथः सम्बन्धाभावात् सम्बन्धान्तरं विनैव स्वभावत एव सोऽङ्गीकियते । तदुक्तं - “संविन्मात्र स्वयं प्रकाशित, अर्थोऽपि तादृशात् ज्ञानात् । ज्ञानसम्बन्धस्तु केन प्रकाशितः । सोऽपि तथैव संविदाप्रकाशित इति चेत्, तदुत्पत्ववस्थाया सम्बन्धस्यानिष्पन्नत्वात् । सम्बन्ध्यधीन सिद्धिकत्वात्सम्बन्धस्य, सम्बन्धिनोश्चक्षणिक- । त्वात् । सम्बन्धान्तरा सिद्धेरिति " इति । सत्य p@Cr = सत्यतया - स्थिरतया सिद्धं चेत् । Qarwar इति । तथा च ज्ञेयपदार्थस्यैवासिद्धौ कस्य ज्ञानेन स्वभावमिळितत्व भवति । नालब्ध- स्वरूपस्य स्वभावोनामकश्चिदस्ति । तस्माद्वाद्यपदार्थासिद्धी इदमध्यसिद्धमेवेति भावः । raarateeta- मन्वाख्यज्ञानार्थयोर्भिन्न कालत्वेऽपि इन्द्रिय संयोगपूर्वकं तयोर्विषयविषयिभावमाशक्य परिहरति कारणभूत- पूर्वक्षण इति । सौगतनये कालाख्यस्वतन्त्रपदार्थाभावात् क्षणोपावयोघटादय एव क्षणशब्देन व्यवदि यन्ते । तथा च ज्ञानकारणीभूत पूर्वेक्षणवृत्ति घटस्येन्द्रियसंयुक्तत्वात् तत्पूर्वकं, उत्तरक्षणवर्तिज्ञानं स्वकालेऽती- तमपि पूर्वघटक्षण विषयीकरोति । इयांस्तु विशेषः - नैयायिकादयोऽपि स्वनन केन्द्रियसंयुक्तमेवार्थ ज्ञान गृहतीति वदन्ति । व्यथापि इन्द्रियस्य अर्थस्यस्थिरस्यतन्मते ज्ञानसमकालत्वमपि भवति । एतेषां इन्द्रिय सम्प्रयुक्तोर्थ: पूर्वक्षणएव । ज्ञानञ्च तदुत्तरकालएवेति भिन्नकात्वं सिद्धान्त इति । एतदूषयति- सर्वलोको- पलम्भेति । इन्द्रियैर्विषयप्रकाशनं ज्ञानसमकाल एवक्रियत इति हि सर्वलोकानुभवः । तथाहि -विषय- प्रकाशन नाम विषयस्य व्यवहारातर्हतानिवत्तिः । सा च faresaantara aम्पत्त्याभवति । ऐन्द्रियक विषयवहारकारण foresaanारेच विषयः व्यज्ञानं च कारणमिति तयोर्नैयायिकादिवत्समान कालत्वमावश्यक- मेवेति भावः । अथातीतार्थविषयकत्वं प्रत्यक्षविशेषस्य कचिदृष्टमिति पुनरशङ्कते -व्यवसाय विषयेति । ज्ञानस्य परप्रकात्यवादिनोवैशेषिकाइय एवं वदन्ति व्यवसायोऽनुव्यवसायश्चेति ज्ञानं द्विविधम् । व्यवसायः तॆल्लाम् माऱुबट्टदाऩाल्, अदैक्कॊण्डु नीङ्गळ सॆयल्बडुवदॆल्लाम् तबबागि तिच् चास्तरम् तम् पेच्चु इवैगळुडऩ् विरोदमे आगैयाल् मात्यमिगादिगळुक्कुम् इवऩुक्कुम् ताम् सॊल्लुम् पॊरुळुक्कु प्रमाणम् पञ्जमागिये इरुक्कुम्। सप्रयुक्त लम्भसिद्धणा G६० परम वैभाषिकमाधिकारः १० शिक्षा सम्बन्धक उत्तर ज्ञान पूर्वेक्षण हि कळी न सर्वलोकोप ज्ञानसमकालविषयप्रकाश निरस्त १ ११ पूर्वोत्पन्न वस्तुमात्रविषयकं ज्ञानम् । अनुव्यवसायश्च व्यवसायमनुजायमानं तद्वस्तुतज्ञानज्ञातृरूप त्रिपुटी- साक्षात्कारात्मकं मानसप्रत्यक्षम् । यथाऽयं घट इति ज्ञानं प्रथमजातं व्यवसाय: । तदनु घटमई जानामीति जातं ज्ञानं अनुव्यवसाय । ज्ञानस्वयं प्रकाशत्ववादिनात्वयं क्रमोनास्ति । प्रथममेव घटमहं जानामीति प्रत्ययो भवतीति तेषां सिद्धान्तात् । इह यद्यपिव्यवसायानुव्यवसायोभयं यत्र प्रत्यक्षरूपं तत्र ज्ञानद्वयस्यापि स्वमकालवर्तिवस्तु ग्राहकत्वमेवेति न प्रकृतदृष्टान्तवाभावति । तथापि यत्र प्राथमिको व्यवसायः अतीवा- नागतादिवस्तु विषयकानुमिति शाब्दबोधादिरूपः, तत्राप्यनुव्यवसाये " इममर्थमहमनुमिनोमि, शाब्दयामीत्या कारके मानसप्रत्यक्षरूपे अतीतादिवस्तुविषयकत्वविशिष्टव्यवसायस्य विषयत्वात् कचित्प्रत्यक्षविशेषस्यानु- व्यवसायस्य स्वविषयव्यवसाय द्वाराऽतीतविषयकत्वमप्यस्तीति दृष्टान्तोपपत्तिरिति भावः । अत्र दृष्टान्ते भविष्य- दुग्रहणं वस्तुस्थितिमनुरुध्य, ननु प्रकृतोपयोगाय । प्रत्यक्षेण पूर्वेक्षणग्रहणस्यैवात्र विचार्यमाणत्वादिति ध्येयम् । ननु इन्द्रियजन्मनोलौकिकप्रत्यक्षस्याय नियय: यत् स्वसमकालवर्तिनो विषयस्यैवग्राहकत्वामिति । प्रकृते च अनुव्यवसाये अतीतादिविषयस्य व्यवसायरूपज्ञानलक्षणामत्त्वासत्त्यैव मानात् तदेशे तस्थालौकिकत्वमेवेति लौकिकप्रत्यक्षस्यातीतक्षणावगाहित्वेनैतत्पर्यात निदर्शनमित्यरुवेर्दृष्टान्तान्तरमनुसरति — विनश्यदवस्थेति । स्वनाशाव्यवहितपूर्वेक्षणावच्छिन्नेत्यर्थः । अयमाशयः समनन्तरक्षणे विनङ्क्ष्यतो वस्तुनः यत्र पूर्वेक्षणे इन्द्रियसन्निकर्षाधीन लौकिकं प्रत्यक्षं जातं, तत्रोक्षरणे विनाविषयं प्रत्यक्षस्यानुवृत्तिर्व कन्या । आत्मादिविभु- विशेषगुणाना स्वानन्तरोत्पन्नविशेषगुणेनैव नाश्यतया प्रथमज्ञानस्य द्वितीयज्ञानेन विनाशे ज्ञानानां नैकक्षणमात्रा- वस्थितिरिति अष्टान्तेन समीहितसिद्धिरिति । वदता नैयायिकादीना नीत्या । एवन्मते ज्ञानस्य स्वयम्प्रकाशतया व्यवसायानुव्यवसाय मेदानादरणात्, सर्वेषां पदार्थानां क्षणिकतया ज्ञानस्य द्विक्षणावस्थायित्वासिद्धेश्चेति परमत प्रक्रिययाऽयं Era इति भावः । अत्र उत्तरविषयज्ञानक्षण क्रीड इप्पडि इवऩुक्कु परमाणम तेट्टमागैयिऩाले पॊरुडगळिल् इयल्बायुळ्ळदु सदयम्, सॆयऱ्‌कैयाऩदु मित्यै ऎऩ्ऱ भागुबाडुम् निलैक्कादु urren&sar के कुवियलागक्काट्टुम् स्विगलबम् इवऩुक्कुप् पॊय्याऩ पिऱगु मऱ्‌ऱ पौत्तर्गळ् कूऱुवदु पोल पॊरुळ इल्लामलेये मुऩ् वासऩैयिऩ्बडि पॊय्याऩ अऱिवु पिऱसुगला मागैयाले “पुऱप्पॊरुळ् उण्डु - अदुवुम प्रत्यक्षम्’’। ऎऩ्ऱ इवऩ कट्टु तळरुम्। १२ देशि काश्यप्रकाशसहिते व्यवसायविषया भूतभविष्यद्वस्तु कक्षा व्यवसाय कक अनुव्यवसाया पहिल Bara मॆऩ्ऱुम्, विनश्यदव स्ववस्तुविषयप्रत्यक्ष विषयविनाशका । क्षणान्तरस्थायि Geoguru पूर्वविषयक्षण उत्तरज्ञानक्षण की कल विषय ६ roofs—– । । । विषय " इत्येव पाठो दृश्यते । “उत्तरज्ञानक्षण = क्रीम विषय इतितु युक्तः पाठः । यथाश्रुतेऽर्थतः पुनरुक्तेः । – प्रतिबन्धः । अथातिप्रसङ्गेनैतदूषयति- Qui@@ इति । पबडिच्चॊऩ्ऩ एवं हृान्तकथनेऽपीत्यर्थः । वस्तुतस्त्विमपि निदर्शनं नप्रकृतानुगुणमित्याकूतम् । तथाहि असामि स्त्रिषाधायिषितं ज्ञानस्यार्थसमकालत्वं नार्याधिकरणक्षणत्वव्यापकाधिकरणताकत्वरूपं अर्थान्यूनकालत्वम्, नवास्वाविकरण क्षणत्वव्यापकाधिकरणता कार्यकत्वरूपं अर्धानधिककालत्वम्, नापि अर्थाधिकरणक्षणत्वसम- व्यासाधिकरणताकत्वरूपं अर्थान्यूनानविकलालत्वं च भवति १ नहि ज्ञानमर्थश्चेति समानायुक तत्त्वद्वयं ज्ञानादधिक कालमर्थस्थितेः । व्यर्थादविककालं ज्ञानास्तिताया अनुपदं स्वयैव दर्शितत्वाच्च । किन्तु अर्थाधिकरण यत्किञ्चित्क्षणाविकरणकत्वरूपं ज्ञानस्यार्थैककालयमेव । Fear faasयद वस्थवस्तु- विषयकप्रत्यक्षे वस्तुनाशानन्तरं क्षणमनुवर्तमानेऽपि प्रथममुत्पत्तिक्षणावच्छेदेन सूपपादमितिनसर्वथा ज्ञानार्थ- योनि कालत्वे तेन साध्येऽस्य दृष्टान्तत्वसम्भव इति । विषय प्रमुङ्गिष्ठ इति । उत्तर- यत्किञ्चित् ज्ञानक्षणं प्रति सर्वेषां पूर्वेक्षणाना पूर्वत्वाविशेषादिति भावः । अतिप्रसङ्गवारणाय नियामकान्तर शड़ते- -Dyaipur इति । सर्वलोकवर्तिपूर्वक्षणानामित्यर्थः । D** s*५५ZÅSB-FFFF- रोत्पन्नत्वेन विवक्षितेतत् ज्ञानविशेष प्रति । कारण इति । एकसन्तानानुप्रविष्टपूर्वक्षणावच्छिन्न- विषयविशेष एव हि तदेशे- [–अनन्तर ज्ञानक्षणस्यकारणमिति बाह्यार्थवादिनो (सौत्रान्तिकवैभाषिकयोर्मतम् । तदेशे एकसन्ताने पूर्वज्ञानक्षण एवोत्तरज्ञानक्षणस्यविषयमनपेक्ष्यकारणमिति ज्ञानमात्रवादी योगाचारः । तथा च सन्तानान्तरानुप्रविष्टदेशान्तरस्थविषयाणा ज्ञानानाच सर्वथैतदुत्तरज्ञानक्षण कारणत्वाभावान्नापत्तिरिति हृदयम् । दूषयति– आलम्बनक्षण इति । नीलादिविषय: आलम्बनक्षणः । सौगतमते पति सहकार्या- लम्बनसमनन्तरप्रत्ययाश्चत्वारो ज्ञानोत्पत्तावपेक्ष्यते । अत्र प्रत्ययaar: कारणवाची । " अपेक्षते प्रत्यय- मुत्तमं त्वाम् " " अतिष्ठत् प्रत्ययापेक्षसन्ततिस्तचिरं नृप " इति कविप्रयोगात् । अनन्त- " प्रत्ययो ऽधीनशपथज्ञान- अऱिवुक्कुम् पॊरुळुक्कुम् स पनदम् वेऱुविद तॊडर्बिऩ्ऱिये तोऩऱुम पिऱगगुम् ऎऩ्ऱदुम् तवऱु।विषयमॆऩऱॆरु पॊरुळ् पॆऱप्पडविल्लैये इदु काऱुम् क्षणत्तिय पॊरुळ पुलऩ्गळोडु पट्टमाददिरददिलेये इदुवे तॊडाबाग उत्तर मुऩ् परमतभङ्गे वैभाषिकमङ्गाधिकार: १०। (Quig।] मा सर्वलोक क्रीम (झाबा पूर्वेक्षण Don’t विषयक प्रसतगिक६७ ऎऩ्ऩिल १३ अवऱ्‌ऱुक् अधि- श्रीज्ञान क्रीड़ा कारण ६० शी आलम्बनक्षण Cure कारणका कुऱित्तु पतिसहकारि समनन्तरप्रत्ययक्षण ५० विषयत्व अ कारणत्वादिका तुल्यपीकं स्वलक्षण विश्वासहेतुषु " इति कोशाच्च । तस्य अधिपत्यादिशब्दैः प्रत्येकं सम्बन्ध । तत्र नीलाद्यवभासस्य विज्ञानपद- वाच्यस्य चित्तस्वरूपस्य नीलायालम्बनप्रत्ययान्नीलाद्याकारता भवति चक्षुरादेरधिपतिप्रत्ययात् नीलादिग्रहण प्रतिनियमस्सिध्यति । उदवस्यहि विज्ञानस्य रूपरसादि सर्वसाधारण्येऽपि साधन्यतम विषयग्रहण प्रतिनियमः चक्षुरादीन्द्रियविशेषात् भवतीति अधिपतिधर्मान्नियामकत्वाच्चक्षुरादेरधिपतित्वमिति भावः । सहकारि प्रत्ययादा- लोकादित: विज्ञानस्यस्पष्टता । समनन्तरप्रत्ययात - अनन्तर पूर्वेक्षणात् ज्ञानज्ञेययोस्तद्रूपत्वं भवति । तथा हि- एकस्या सन्वतौयादृशः पूर्वेक्षणः तादृशएवोत्तरक्षण इति पूर्वस्य प्रत्ययस्य बोधरूपत्वे उत्तरस्यापि तथात्वम् । पूर्वस्य घटादिबोध्यरूपत्वे उत्तरस्थापि तद्रूपत्यमिति । एतस्यतु विस्तरः प्रागेवाभिहितोभाव्यः । विपयत्व - ० इति । तेषामपि कारणत्वाविशेषादिति वोध्यम् । पुनरपिनियामकान्वरंशङ्कते - कारणत्वादि इति । स्वलक्षणस्वभावविशेषमात्रेति । अयं भावः कर्ममूलचक्षुरादि प्रवृत्त्यनुपालनार्थं जीवेन्द्रियमिति करण किश्चित्सौगतसमयसिद्धम् । तेनचेन्द्रियेण चक्षुरादीन्द्रियप्रवृतौ ज्ञानार्थयोरसम्बन्धान्तरमन्तरैव स्वलक्षण- स्वभावविशेषेण विषयविषयिभावोभवति । पूर्वविषय विषयत्वं स्वलक्षणस्वभावः - स्वासाधारण स्वभाव इति यावत् । उत्तरज्ञानक्षणस्यापि विषयत्वं तथा । मित्रकालयोर्ज्ञानज्ञेययोराकारार्पणक्षमत्वमेव सौत्रान्तिकनये विषयविषयिभाव । एतन्मतेतु स्वलक्षणस्वभावत एव सहत्यीकारात अधिपत्यादिप्रत्ययानामेतादृशस्वभाव- विरहात् नतेषां उत्तर ज्ञानविषयत्वप्रसङ्ग इति । मात्रशब्देन कारणत्वस्य नियामकत्वं व्यवच्छिद्यते । दूषयति- qqt इति । जीवेन्द्रियस्य प्रेरणया चक्षुरादीन्द्रियप्रवृत्तेः सम्यन्धान्तरनिरपेक्ष विषयविषयिभावतया हेतुभूतः ताहशस्वभावविशेषः चिरविप्रकृष्टे दूरस्थेचविषयेस्यादेव । जीवेन्द्रियस्य सर्वसाक्षात्कारे प्रवृत्तेस्वा- भाविकत्वात् । तथा च देशकालविप्रकृष्टास्सर्वेपदार्थाः उत्तरसर्वज्ञानेऽपि मासेर निति अति प्रसन्नस्स्यादेवेति १ अचिरविप्रकृष्टस्याव्यवहित पूर्वविषयक्षणस्य उत्तरज्ञानक्षाणे मानस्येष्टत्वात् चिरविप्रकृष्प्रेति चिरशब्दः । ऐञाक्षणम् अदैप्पऱ्‌ऱुम् ऎऩ्ऱाल् - इदु ऎङ्गुम् उळ्ळ निलैक्कु माऱुबट्ट पॊरुट्कळै अऱिवु तऩ्ऩुडऩ् समगालत्तिलऩ्ऱो अऱिवुऱुत्तुगिऱदु। मुऩ्ऩाल् पिऱन्द जज्ञानददै अदऩ् अदीदगाल विषयङ्गळुडऩ् सेर्त्तुप्पिऩ् पिऱक्कुम् ऐज्ञानम परदयक्षमागगगाट्टुगिऱदॆऩवुम्, कणम् पिऩ्ऩाय नासमडैय १४ देशिकाशयप्रकाशसहिते quuu स्वभावविशेषमात्र मितकाळ ग्राहा ( QLULL स्वभावविशेषसम्भव चिरवि प्रकृष्ट दूरस्थ पा भवा Quurg आलम्बन स्वभावविशेषक Garg चधिपपिसह- कारिक॥। C। २५०० roga स्वभावविशेषirgunा आऊ- कर्गळैक्कट्ट वेण्डुवदुमिल्लै। शुक एवं विषयविषयिमावहेतुतयाऽऽलम्बन स्वभावविशेषाङ्गीकारे, अधिपत्यादीना ज्ञानविषयनियमादिहेतुत्व- मेवासिद्धस्यात् ततएव तसिद्धेरित्याह– इति । #Garl इति । " विषयः, करण यत्स्यात्, सहकारीभवतियश्च संस्कारः । पते चतुर्विधाः किल हेतव एतान् प्रतीत्य जायन्ते ॥ ते चिराचेतसञ्ज्ञा इति हि तत्सम्प्रदायः । एतात् चतुर्विधान् हेतूत् प्रतीत्य-हेतुकृत्य रूपादीविज्ञान चित्तं सुखादयश्चैवाश्च जायन्त इति तदर्थः । तथाचैतादृश कल्पने मुघेति भावः । एतदेवाधिपत्यादीनामप्रयोजकत्वं द्रदयितुं अन्वयव्यतिरेकाभ्या व्यभिचारमाह ~~~ ~< ६०? Bht।) ६०T IT @@@ इति वाक्यद्वयेन । - अधि- पत्यादयः । आलम्बनं विषयः । तथा चैषामन्वयस्य कार्यान्वय व्यभिचारात् तयतिरेकस्यच तव्यतिरेकव्यभि- चारात् न हेतुत्वमिति भावः । विषयविशेषस्य नैवमन्वयव्यभिचारः प्रदर्शयितुं शक्य इत्याह-स्वभावविशेषेति । अवऱ्‌ऱैयॊऴियत्तोऱ्‌ऱु হ २० - अधिपत्याद्यभावे न ज्ञानगोचरीभवति । व्यभिचारा-स्वभाव- विशेषान्वयस्य कार्यान्वयव्यभिचारः । इति । येनस्वभावविशेषस्याप्यकारणत्वं स्यादित्यर्थः । ननुस्वभावविशेषविशिष्टनौला दिक्षणस्य पीतादिज्ञानसन्तनान्तरेऽभानात् सएवन्वयव्यभिचार इति ज्ञकते –सन्ता- नान्तर इति । तथा च स्वभावमात्रस्यकारणत्वे सन्तनान्तरेतद्भानापत्त्या अधिपत्यादीनामपि भानकारण- त्वमस्थेयम् । तथासति चक्षुरादीना मीलादिक्षणेष्वेव प्रवृत्त्यापीतादिज्ञाने तदभानोपपत्तिरिति निगर्वः । परिहरति- नीलज्ञानज्ञेयेति । नीलादिविषयक्षणस्य नीलादिज्ञानसन्ततावेव माने स्वभावः । एवं मीलादिज्ञानसन्ततेरेव नीलादिग्राहकत्वं स्वभावः इति परस्परं स्वभावव्यवस्थानीकारात् एतादृशस्य स्वभावस्य पीतादि ज्ञानसन्तताव- भावात् नापतिरिति नाधिपत्याद्यपेक्षा नवाव्यभिचार इति भावः । १ एवं पूर्व " विशिष्टस्थिरविषयCarp” इत्यारभ्य एतावता प्रन्येन सौत्रान्तिक खण्ड- नानन्तरप्राप्त नानन्दरमा वैभाषिकमतखण्ड अकारि । अथमाध्यमिका तिरिसबौद्धत्रयसाधारणं ज्ञानज्ञेयरूपतचदभिमतसर्व- वेण्डिय ऒरु पॊरुळुक्कु मुऩ्ऩाडि परदीयक्षम् वादाल अदु, पॊरुळ कालावदि यागियुम् सिलगणङ्गळ् निऱ्‌किऱदु ऎऩ्ऱुम् पिऱा कूऱुवदुबोल सॊऩ्ऩाल् ऎऩ्ऩवॆऩिल अप्पोदु ऎललर मुऩ्गालप् पॊरुळ्गळुम् ऎल्लाबिऩ जञाङ्ङगळिलुम् तोऩ्ऱवेण्डुम्। अवऱ्‌ऱुक्कु इऱ्‌ज्ञानदऩदक्कुऱित्तु कारणदलुम् इल्लै ऎऩिल्-अप्पोदु कारणमाऩ परम वैभाषिकमाधिकारः १०। १५ नाक डा स्वभावविशेष (@purmung आलम्बन, स्वभाव ULL unso go pop Gumu विशेषविशिष्ट कीएकी क्षणिकस्वलक्षण Soor व्यभिचारा सन्तानान्यरक्रीrpp - नीलज्ञान यक्षणद्वयस्वभाव- नियम परिहार LD । पदार्थक्षणिकत्वमिदानीमेवव्युदस्यते - वैभाषिकादिकय इत्यादिक्यैः प्रन्थलाघवाय । योगाचाराभिमतक्षणिक- ज्ञानस्य सौत्रान्तिकाभिमत ज्ञेयस्यचाने नाङ्गीकारात् एतद्दूषणेनैव तयोरपि एकोक्त्यादूषितत्वोपपत्तेरिति तचन्मत- प्रसङ्गे तत्तदसाधारणप्रक्रियामात्र अदृष्यत । " निर्ययावथपौलस्त्यः पुनर्युद्धाय राक्षसौः " इति वत् पृथक् पृथक् पराजिता एतेत्रयोऽपि पुनः परस्परसहिताः प्रकारान्तरेणेदानीं प्रत्यवतिष्ठन्त इति staतेषां निश्शेष- निर्मूलन भाव्यम् । ९०० – माध्यमिकव्यतिरिक्तास्त्रयः । माध्यमिकस्तु हृदमहं जानामिति भासमानेषु त्रिषुपदार्थेषु ज्ञानज्ञेयज्ञातूरूपेषु योगाचारादिभिः ज्ञानादिमात्राजीकरणं अर्धजरतीय मनुसरतीति अनुचितं मन्यमानः सर्वे शून्य अवदत् । तस्मात्तन्मतस्या त्रानुपादानम् । कृपावकभी कम है वस्तु देoा स्वस्वाभिमत वस्तूनि । Srisairin क्षणिक इति । यद्यपि विभज्यवैभाषिकाख्योवौद्धः स्वाम्युपगतेषु किञ्चित् आत्मतत्वं नित्यं RTE । तथापि तत्पक्षस्यातिमन्दत्वेनात्रतदनादृत्य सर्वस्यक्षणिकत्वोक्तिः । एतत्तत्वं चाग्रेमविष्यति । क्षणेक स्वोत्पत्तिद्वितीयङ्क्षणवृत्तिध्वंसप्रतियोगित्वम् । सर्वलोकप्रसिद्ध निर्वाध प्रत्यभिज्ञाविरुद्ध इति । सोऽयं वट इति प्रसिद्ध प्रत्यभिज्ञया घटादेः पूर्वापरकालसम्बन्ध रूप स्थिरत्वावगमात् द्वितीयक्षणेऽपि तस्य सत्त्वमेवेति, न तद्वृत्तिध्वंसप्रतियोगित्वरूपक्षणिकत्वसिद्धिरिति भावः । यद्यपि सोऽय घट इत्यादि प्रत्यभिज्ञायाः साजात्या- लम्बनत्वेनान्यथा सिद्धिरेवानन्तरं शङ्किष्यते हदोवहिमानित्यादाविव न सर्वथा विषयापहारलक्षणोबारः इति, मूले " अनन्यथासिद्ध प्रत्यभिज्ञे “ति वक्तव्ये “निर्वाधपत्यमिज्ञे “ति लेखन अप्रसक्तप्रतिषेध इवभाति । तथापि वासाजात्यालम्बनत्वस्य बाधफलत्वेन विषयापहारवत् विषयसङ्कोचस्यापि बाधत्वेनवा तथा निर्देशोप- पतिः । तथाच महाकवि प्रयोगः —” अपवादैरिवोत्सर्गाः कृतव्यावृत्तयः परे " इति । ष्टान्ते शास्त्रे सङ्कोचस्य दार्शन्तिकेषु परेषु बाधस्य च कृतव्यावृत्तय इति व्यावृति शब्देन सन्त्रतः कथनात् । ननु सोऽये । इन्दरियङ्गळ् मुदलियऩवुम जज्ञानददिल् तोऩ्ऱलाम् एदो ऒरुस्वबाव विसेडददिऩाल् अवै इदिल् तोऩ्ऱुवदिल्लै ऎऩिल् - अप्पोदु वॆगु मुऩ्ऩाळ् नडनददुम तोऩ्ऱट्टुम् मेलुम् इव्विद स्वबाव विसेडम् कॊळ्ळुवदऩाल् इदऩालेये सावनिरवाहमुम् वरुगैयाल् इन्दरियम मुदलियवैगळै अऱिवुगगुक्कारणमागसुगॊळ्ळवे वेण्डाम् १६ देशिकाशयप्रकाशसहिते घट इत्यादीनां प्रत्यभिज्ञाना प्रत्यक्ष वाघाभावेऽपि " सेय दीपज्वालेत्या “देवि यौक्तिक वाघसम्भवात् नताभिः स्वयं नाविताभि: क्षणिकत्वबाघ इत्याक्षेप्तुं प्रथमं तत्र युक्तिमाह- सम्प्रतिपन्नेति । अय भावः- प्रथमज्वालोत्पचो- वयवयवामिसंयोगस्य, अन्तिमज्वाला नाशेतत्संयोगनाशस्यच हेतुत्वं स्पष्टदृष्टमिति मध्येऽपि मयैवयवामिसंयोगत- नाशानां प्रतिक्षणभावित्वस्यापत्याख्येयतया प्रतिक्षणं ज्वालोत्पत्ति विनाशावेष्टव्यावेवेति युक्तया “सेयन्दीपज्याले” ति प्रत्यभिज्ञा, तत् - ज्वालाहेतुभूतवर्त्यवयवाभिसयोग सदृशवत्यैवयवाभिसंयोगहेतुकेयं ज्वालेत्येतमेवार्थं बोधयति उज्ज्वालासदृशेय ज्वालेतिवा । नतु तत्ज्वालाऽभिन्ने ज्वालेति इति यथाङ्गीक्रियते, तथैव प्रकृते " सोऽयं घट " इति ज्ञेयपदार्थ " तदेवेद ज्ञान मिति ज्ञानपदार्थेच जायमाना प्रत्यमिज्ञाऽपीति नज्ञानज्ञेषयोः क्षणिकत्वे प्रत्यभिज्ञाविरोधः । यत। नदीप्रवाह, कूत्तपुनर्जातकेशादिवत् घटादीनामपि क्षणिकपरमाणु पुञ्जपवाहरूपत्वात् कारणतपूर्व पुञ्जत्वमेव तेषा प्रत्यभिज्ञय बोध्यते । एवमेवाल विज्ञानप्रवृत्तिविज्ञानरूप प्रवाहेषु तदेवेदमिति पूर्वोचरज्ञानक्षण साजात्यमेवेति च बोध्यमिति । दूषयति - अनन्यथासिद्धेति । दीपज्वालाकार- माना वर्त्यवयवाग्निसंयोगाना प्रतिक्षणं मेदस्यापोतुमशकयतया ज्याला भेदस्याप्यप्रकम्प्यत्वेन तत्र प्रत्यभिज्ञाबाधेऽपि, घटादीना प्रवाहरूपताया पुञ्जकारणताया तदेवेदपि प्रमाणवैषुर्यादत्र प्रत्यभिज्ञान- राबाधेति, तल्लब्धस्थिरत्वविरुद्ध क्षणिकत्वं नक्षणमपि जीवतीति भावः । तथा च पूर्वोक्तानुमाने बाधितत्व सुपाधि, दृष्टान्ते साध्यव्यापकत्वं पक्षेसाधनाव्यापकत्वमित्यादिकं बोध्यम् । कि न केवलमनन्यथासिद्ध प्रत्यभिज्ञायाः विषयशोधने हेतुविधया स्थैर्यबोधकरवेन क्षणिकत्ववाचकत्वमात्रम् किन्तु तदन्यथासिद्धत्वेपि तदुत्पत्तिनिरूपणे तस्यास्स्वरूपत एव स्थिरत्वसाकतयाऽपि क्षणिकत्वबाधकत्वमस्ती त्याह सर्व० क्षणिक इति । पूर्वापरसादयादि प्रतिसन्धानेति । अन्यथा प्रत्यभिज्ञायास्साजात्यालम्बनत्वाय तदन्ताभ्या पूर्वापरकालवर्तिनोः परामर्शोऽपि न स्यादित्यर्थः । कुली G@ इति सर्वस्य क्षणिकत्वेन आश्रयमूतस्थिरपुरुषाभावादित्यर्थः । भ्रान्तिरूप प्रत्यभिज्ञ सर्वक्षणिकत्वपक्षे यथार्थभूतायाः प्रत्यभिज्ञाया एवानुपपत्तिरितिन, किन्तु तत्पक्षे भ्रान्तिरूपतत्स्वरूपमप्यनुपपन्नमित्याशयः । अथ इन्द्रिय सहकृतसंस्कारजन्यस्मृतिप्रत्यक्षोभयाकारः ज्ञानविशेषः प्रत्यभिज्ञा । तस्या अनुपपतिस्तत्पक्ष इदु इरुन्दाल मऱ्‌ऱवै इरामलुम् कारियम् नडक्कलाम्। अवै इरुन्दु इदु इल्ला विडिल कारयम नडैबॆऱुवदिल्लै। इदु इरुन्दुम् ऒरु पॊरुळ् मऱ्‌ऱय अऱिवुत्तिरळुक्कु इलगगावदिल्लैये ऎऩ्ऱाल् - अदु वेऱु विषयम् इन्द इयऱगै स्वबावमे अङ्गु इल्लै ऎऩबोऴ्। परम वैभाषिकमाधिकारः १०। । १७ इतीदं दूरे तिष्ठतु । किन्तु केवलसंस्कारमात्रजन्यस्मृतिसामान्यमपि तन्मते नोपपद्यत इत्याह-स्मृतिमात्र इति । अत्रमात्रशब्दः क्रूरुनार्थकः । संस्काराधार स्थिरात्मानशीकारादित्यर्थः । तदिदं सर्वमभिप्रेत्य प्रवृत्तं ब्रह्मसूत्र- " अनुस्मृतेश्चेति । ननु " न साहश्यप्रत्ययः पूर्वोत्तरवस्तुद्वयज्ञानजन्यः तद्द्वयसादृश्यावगाही । किन्तर्हि - कश्चिदेष विकल्पः स्वाकारमेव बाह्यत्वेनविषयीकुर्वाणः क्षणान्तरास्पर्शी । अतो न स्थिरदष्ट्रपेक्षा " इति शङ्कर- भाग्योक्तदिशा सर्वस्य क्षणिकत्वेऽपि स्थिरात्मानं विनापि प्रत्यभिज्ञेोपपद्यत इत्यत्र प्रकारान्तरेण स्थैर्यमात्मनस्साध- यति इति । नित्यर्थः । पुण्यपापेति । एतन्मतेपि जगत्प्रवृत्त्यादि हेतुभूता विद्यादिवत् भवाख्यः कचित्पदार्थोयकारि । भवत्यस्माज्जन्मादीति भवः धर्माधर्माख्यः इति तद्व्याख्यानम् । कर्ताभष्भल तत्फलभोगळ इति । कर्तुरपिक्षणिकत्वात् तत्फलभोगायोगः अन्येन तदनुमचे अन्यत्वा- विशेषात् एकेन कृतं सर्वेषां भोगाय स्यादित्यतिप्रसङ्गः इति भावः । तदुक्तं जैनै:- बौद्धान् प्रति " प्रणाशाकृतकर्मभोग, भव, प्रमोक्षस्थितिभङ्गदोषान् । उपेक्ष्य साक्षात् क्षणभङ्गमिच्छन् अहो महासाहसिकः परोऽसौ " इति । १ कृत अथैतदतिप्रसङ्गवारणाय सिद्धान्तदीपिकोक्तमपि दृष्टान्तं दूषयति यस्मिन्नेवहीति । कर्मवासने त्यनुभववासनाया अप्युपलक्षणम् । तथा च धर्माद्यनुष्ठातुः क्षणिकत्वेऽपि तत्समानसन्तानप्रसूतस्यैव फलोप मोम: नसन्तानान्तरवर्तिनः तत्र तद्वासनाननुवृत्ते इति नातिप्रसन्नः । तदुक्तं " समानसन्तानवर्तिनामेव प्राचीनप्रत्ययः कर्मकर्ता, उत्तरप्रत्ययः फलभोक्ता । नचातिप्रसङ्गः, कार्यकारणभावस्यनियामकत्वात् । यथा मधुररसभावितानामाम्रबीजानां परिकर्षितायां भूमावुष्ठानां अङ्कुरकाण्डस्कन्वशाखापश्वादि द्वारा, परम्परमा फले माधुर्य नियमस्तथेति । कार्पासादिदृष्टान्तोऽप्यन्यत्र विवृतः यथा - " कुसुमे बीजपूरादेर्याक्षाद्युपचिच्यते । शक्ति rated as aafaai किनपश्यसि " इति । दृष्टान्तानुपपत्ति मेवाह - वासनाधारेति । दृष्टान्तो विषमः । वत्र कार्पासबीजाद दोहदसंस्काराधारास्थिरतदवयवानुवृत्त्या रक्तिमनियमेऽपि पतत्पक्षे पदार्थानां निरन्वयविनाशात्री- कारेण वासनाधारस्य तदवयवस्य कस्यापि क्षणिकतरसन्सानेऽनुवृत्त्यसम्भवात् पूर्वोकस्तोके " यस्मिन् तस्मिन् " इति अमेदसम्बन्धनिर्देशेन मोराप्रतिनियमोदुर्बच इति भावः । तदुक्तं " दोहळद्रव्याणां यावत्कार्योत्पत्ति इवागळ् मूवरुम् ताङगळिसैन्द वस्तुसुगळै कणबबोदु मट्टिल् निऱबवै कऩागक् कॊण्डररगळ्। इदु उलगिल वरुम्– ‘अदुवे इदु” ऎऩ्ऱ निऩैवुक्कु नो विरुत्तमाऩदु विळक्किऩ् कॊऴुनदाऩ जवालै निऱै निऱैयाग ऒऩ्ऱिऩ् पिऩ ऒऩ्ऱाग वरुवदुबोल्, कुडम् मुदलियऩवुम् कणन्दोऱुम् परमाणुगगुग कूट्टम् माऱियदाल् @क्रसी ६-३ तेसि१८ देशिकाशयप्रकाशलहिते १ सूक्ष्मरूपेणावस्थानस्य आयुर्वेदादिदोहळशास्त्रे प्रसिद्धत्वादिति । तथाचैवमादि दृष्टान्तप्रदर्शनदन्धन बौद्धैः कृतं केचिदषीकृतबुद्धयस्तत्त्वमेव बुध्दन्तो मुहयन्तीत्युपहसितमन्यत्र - " अर्थानुपेतामसत प्रकल्प्य यद्वासनामर्थं निराक्रियेयम् । आस्थानिवृत्त्यर्थमवादि बौद्धैः प्राहं गतास्तत्रकथं चिदन्ये” इति । अर्थानुपेतां बाह्यपदार्थशून्यां स्वास क्षणिकां वासना प्रकल्ण्य, इयमर्थनिराक्रिया अयं प्रपञ्चप्रतिषेधः मस्थानिवृत्त्यर्थं वैराम्यजननाय । इत्यकथनं बौद्धोद्धोषमनुसृत्य । बौद्धैर्थदवादि, तत्र केचिदन्ये = मायावादिनः कथञ्चित् प्राह मोहं गताः संसक्ता इत्यर्थ। । अस्य वार्तिकश्लोकस्य निरालम्बनवादान्तोक्तस्य एवमेव अद्वैतिकृत बौद्धादरणपरतयैव पार्थसारथि - मिश्रः व्याख्यानं विहितम् । एतच्छलोकप्रत्यभिज्ञयैवाचार्यै: आस्थानिवृत्त्यर्थं क्षणिकत्वमुपदेष्टव्यमिति चेत् ॥ सूक्ष्म धियस्तत्रैवास्था निवृत्तिप्रसङ्गादित्यूचे । अस्मिन् निरन्वयविनाशपक्षे सर्वेषा पूर्वेक्षणानां पूर्वत्वाविशेषात् विशेषान्तराभावाच्च सर्वानुत्तरक्षणान्प्रति कारणत्वापत्त्या नसन्तानैक्यव्यवस्थापकं किञ्चिदिति " यस्मिन् सन्ताने- तत्रैव " इति भोगनियमप्रदर्शनं नसम्भवतीति पूर्वमेवयोगाचारमतभने उक्तं नात्रकिञ्चिदवशिष्यत इत्याह- निरन्वयविनाशपक्ष इति । तत्र विनाशोद्विविधः - सान्वयो निरन्वयश्चेति । तयोरेवान्यथापिव्यवहारः स्थूलसूक्ष्मश्चेति । तत्र घटादीना मुदगरपातानन्तरं जायमान विनाशः स्थूलः सर्वैरुपलभ्यमानत्वात् सान्वयः कपालाद्यनुवृत्तेः । तस्यैव प्रतिसङ्ख्यानिरोध इति नामान्तरम् । प्रतिकूलासङ्ख्या बुद्धिः प्रतिसङ्ख्या । विषयसत्त्व प्रतिकूला तदसत्त्वमहिणी लौकिकाना बुद्धिः । तद्विषयो निरोध इति स्थूलस्यैवान्वर्थं नामान्तरम् । तदन्यस्सूक्ष्मो- विनाशः निरन्वयः अप्रतिसङ्ख्या निरोध उच्यते । सचलौकिकैरगृह्यमाणः युक्त्या निरूप्यमाणः पदार्थानां प्रतिक्षण- भावी विनाशः इति विवेक । GararGome इति । योगाचारमतभङ्गे सन्तनैक्य, कळल व्यवस्थापक D [D] इत्यादिनेत्यर्थः । १ । ore पदार्थानां निरवयविनाशमेव निराकरोति दीपॐ इति । यो विनाशस्सनिरन्यय:, यथान्त्य- दीपस्य । अस्तिच प्रतिक्षणं विनाशोजातानाम् । अतस्सोऽपिनिरन्वय इति प्रतिक्षणं घटादिनाशेऽपि निरन्वयत्वं, दीपे दृष्टमिति तद्बलात् कल्पयन्ति । तदुक्तं " स निरन्वयनाशस्स्यात् वमपि वा पुनः पूर्वसङ्घातमागोवा यद्भावे नानुवर्तते ॥ उत्पत्तिश्वतथाभूता निरन्वयसमुद्भवा । तावुभौ सर्वभूतानां नियताविति सौगताः ॥” इति । वरुम् पॊरुळेयागैयाल् अवै मुऩ्ऩदैप्पोऩ्ऱु इरुक्किऩ्ऱऩ ऎऩ्ऱ करुत्तिल् अवैये इवै” ऎऩ्ऱ प्रमम् पिऱक्किऱदु। आगैयाल् ऒऩ्ऱुम् निलैत्तिरादु ऎऩ्ऩिल् - विळक्कुगळिऩ् जवालै विषयमे वेऱु ऎण्णॆय् तिरिमुदलिय करणबे तङ्गळाल् कारियमाऩ ज्वालैयुम् माऱुवदु न्यायमे। इङ्गु कुडम् मुदलियऩ अव् परम वैभाषिकमाधिकार। १०। पॊरुट्कळ कणनेरत्तियऩ ऎऩ्ऱदुम् विरुत्तम् १९ कळिर्गळ् मूवरुम् ताङ्गळिसैन्द ईऩसुगळै ऎल्लाम् अदु मॆऩ्ऱु कॊळ्ळु कीच्या सर्वलोकप्रसिद्धनिर्बाध प्रत्यभिज्ञाविरुद्ध सम्प्रतिपन्नदीपादिसन्तति Quo पुजात्युत्पत्तिwa की चटादिक ज्ञानसन्ततिक कारणसारमा भान्तिरुपप्रत्यभि व्यकी क घटादिक इति । तथा चान्त्यदीपविनाशोऽपि सान्वय इति तद्दृष्टान्तेनो कानुमानायोगात्, यो विनाशस्ससान्वयः विनाशलात् मुद्गरादिना सान्वयघटादिनाशवत् इति विपरीत किन्नस्यादित्यर्थः । अत्र मुद्गरादिना घटादिनाशे तदवयवानुवृत्तेः प्रत्यक्षसिद्धत्वात्, दीपनाशे तदननुवृत्तेरनिश्चिततया उत्तरानुमान स्वैच दृष्टान्तानुगुण्येन बलवत्त्वमिति न प्रकरणसमोदोष इत्यभिप्रायः । ननु दीपनाशेऽपि तदवयवाननुवृत्तिः निश्चितैव, अनुपलब्धेरिति पूर्वानुमानमप्युत्तरेण समवलमेवेति स एव दोषोस्त्वित्यत्राह - दीपावयव इति । तथा च जलबुदबुदादीना नाशेऽपि परितः कदाचित् तदवयवसद्भावेन शैत्योपलब्धिवत्, प्रदीप्तदीपादि- निकटवर्तिना तन्नाशेऽपि तदवयवै कदाचिदूष्मोपलव्ध्या, अन्यदा तदनुपलब्धिस्तदवयवाना सतामेवानुत्कद- त्वेनाप्युपद्यते इति अनुपलम्भमात्रेण नतदननुवृतिर्निश्चेतव्येति भावः । । " एवमेतावता “वैभाषिक इत्यारभ्य क्षणिकत्वाङ्गीकारे बाधकसुक्तम् । अथ " किड्कुर्मः प्रमाणवत्त्वादायातः प्रवाहः केन वार्यते " इति प्रमाणपरतन्त्राः वयं क्षणिकत्वमङ्गीकुर्म इति वादिनं तत्र साधक प्रमाणाभावप्रदर्शनेन वारयति -सस्त्राद्यनुमान इति । सत्त्वहेतुकानुमानेन साक्षात्क्षणिकत्वसिद्धिः । आदिनाऽहेतुकविनाशसाधक अवभावित्वानुमानस्य परम्परया तत्साधकस्य वक्ष्यमाणस्य सङ्ग्रहः । क्षणिकत्व- साधकसत्वानुमानं चैवं ज्ञानश्रियोक्तम्- " यत्सत्तत्क्षणिकं यथा जलपरस्तन्तश्च भावाश्रमी, सत्ता शक्तिरिहार्थ- कर्मणिमितेः, सिद्धेषु सिद्धा न सा । नाप्येकैव विधाऽन्यधापरकृतेनापि क्रियादिभवेत्, द्वेवाऽपि क्षणभङ्गसङ्गतिरव- स्साध्येच विश्राम्यतीति । अस्यचप्रथमः पादः आचार्यैस्सर्वार्थ सिद्धावप्युदाहृतः । एतदर्थश्व - " यत्सच- त्क्षणिकं यथा जलघर " इति सम्पातिकं उदाहरणवाक्यम् । " सन्तश्चभावाअमी” इत्युपनयवाक्यम् । परार्थानुमानाङ्गभूतपचावयवेषु यथार्ह अवयवद्वयमयोगपर्याप्तरेव बौद्धसम्मततया प्रकृते एतावन्मात्रकथनम् । विदमे कणम् तोऱुम् माऱुवदॆऩ्बदु अबवत्तिल् fisuy। ऎल्लाम् कण् नेरत्तियवैगळाऩाल् मुऩ् पिऩ पॊरुडगळै ऒप्पिट्टुम्बार्क्कवुम् उऩ मदप्पडि ऒरु सदिरमाऩ आत्मा इललामैयाले अदुवे इदु” ऎऩ्ऱ जञाबग कुऱिप्पुम्। शु अदु” ऎऩ्ऱ निऩैवुमगूड वरवऴियिल्लै। ऎल्लाम् कूडिक्षणिकम् ऎऩऱु नमबिऩवऩुक्कु २० ६ - देशिकाशयप्रकाशसहित क्षणिक une स्थिरत्वं कल्पितं श्री अनन्यथासिद्धसामग्रीभेदादिका प्रत्यभिज्ञैकं७ बाब Gemsponsor (६००) )। सर्वे( मान्तिरुपप्रत्यभिक्षेप, स्मृतिमान भित्र दीपकी pun पूर्वापरसादयादिप्रतिसन्धान- उदिऊङ्क की jugur

क्रं काल शुभ क्षणिकपक्ष की पुण्यपापकर्ताकं तत्फलमङ्ग का मुनिकेक अतिप्रसङ्ग n। हेतुभूतं सत्त्वं किंरूपमित्याह – सत्ताशक्तिरित्यादि । अर्थकर्मणि शक्ति:- अर्थक्रियाकारित्वं सत्ता-सत्त्वनि- त्यर्थः । कुतः ? मितेः = एवमेव प्रमाणतोऽवगमात् । घटादीनां सतां अर्थक्रियाकर्तृत्वस्य तुच्छानां खपुष्पादीना मतादृशत्वस्यच दर्शनादिति यावत् । एतेनात्र " यदक्षणिकं, तदसत्" इति व्यतिरेकव्याप्तिरपि सिद्धा- भवती । as ofतरेकव्याप्तौ स्वपुष्पादेदृष्टान्तत्वं केचिदिच्छन्ति, नेच्छन्ति च तत्र ष्टान्तमात्रमेव । तदक्तङ्क्रमेण तैरेव " यस्मिन्ननित्यतानास्ति कार्यताऽपि नविद्यते । तस्मिन् यथा खपुष्पाद इति शकयं हि भाषितु" मिति, " तस्माद्वैधर्म्यदृष्टान्तो नेष्टोऽवश्यमिहाश्रयः । तदभावेच तन्नेतिवचनेनैव तद्गतेरिति च । अनित्यता- क्षणिकत्वं यस्मिन् नास्ति तस्मिन् कार्यवाऽपि = अर्थक्रियाकारित्वमपि नविद्यते, यथा खपुष्पादौ इति व्यतिरेकदृष्टान्तः भाषितुं शक्यं इति प्रथमश्लोकस्य (व्यतिरेकव्याप्तेः ) आश्रयभूतः वैधर्म्यदृष्टान्तः तस्मात् = वक्ष्यमाणहेतोः, अवश्यमिष्टः कथनीय इति न, (कुत: १) वदभावे - साध्याभावे, तन्त्र- हेतुरपि नास्तीति । वचनमात्रेणैव सद्गतेः - व्यतिरेकव्यातेरखगमादीति द्वितीयश्लोकस्यचान्वयार्थो मान्यः । तथाचैतावता- सत्त्वादर्थक्रियाकारित्वलक्षणात्क्षणिकत्वमित्युक्तं भवति । तदेतदुपपादनीय, लोकशेषण ’ सिद्धेषु सिद्धा नसेल्या- दिना ततः पूर्वमुपोद्घातरुपेण किञ्चिदुच्यते वक्ष्यमाणार्थस्य सुमहत्वाय । तथा हि-यदि स्थिरस्यार्थक्रिया- कारित्वे तदा क्रमेणवा युगपद्वा अर्थक्रियाकारित्वस्य स्थिरे वक्ष्यमाणरीत्या असम्भवात् तेनार्थाक्रियाकारित्वेन पदार्थानां क्षणिकत्वं सिध्यति । स्थिरेष्वर्थक्रियां प्रति क्रमयौगपद्यान्यतरस्य व्यापकतया तन्निवृत्तौ व्याप्यस्यार्थ- क्रियाकारित्वस्यापि स्थिरान्निवृत्त्या क्षणिकेष्वेव तद्रूपं सत्त्वं पर्यवसास्यतीति यावत् । क्षणिकेष्वर्थ क्रियाकारित्व प्रतितुन, कमयौगपद्यान्यतरव्यापकम् । क्षणमात्रायुकं किञ्चिदुपादाय कालक्रमेणवा इदं कार्यं करिष्यति युगपदद्वेति- १ मुऩ्ऩाळिल् ताम् सॆय्द विऩैप्पयऩ्गळै पिऩ्ऩिट्टु नाम् अनुबविक्कप्पोगिऱोम्। ऎऩ्ऱ ऎण्णमे उदियादागैयाल् ऎत्तऩैयोविदमाऩ पादगङ्गळ् नेरुम्। वेऱु ऒरुत्तऩ् इडैये वन्दु अनुबविप्पाऩ् ऎऩ्ऩवुङ्गूडादु। ऎन्द पॊरुट् प्रवाहत्तिल् विऩैयिऩ् वित्तु ऊऩ्ऱप्पट्टदो अदु अन्द प्रवा हत्तिल्दाऩ् तऩ् पयऩै नल्गुम्। उरम् इट्ट इडत्तिलऩ्ऱो कुऱिप्पिट्ट विळैवु एऱ्‌पडु । परमतभने वैभाषिकभङ्गाधिकारः १०। “यस्मिन्नेवदि सन्ताने आहिता कर्मवासना । फलं तत्रैव बध्नाति कार्यासे रकता यथा ॥ " या माकाका दृष्टान्त अनुपपक्ष वासनाधार स्थिर द्रव्यानुवृसिकाळी नियम क्रक्री @surrा। निरन्वयविनाशुपक्षी त्तिले सॊल्लवॊण् सॊऩ्ऩोम सन्तानैक्यव्यवस्थापक २१ क्षणिकसन्तान serg प्रश्नस्यैवानुदयात् । तस्यानेककालसम्बन्धरूपक्रमाभावात् । तल एनयोगपद्याशङ्काया अप्यनुत्थानाच्च । तदुक्तं । एकस्य नकम कापि” इतीति । तत्र स्थिरेष्वर्थक्रियाशक्तिः क्रमेणेति पक्षप्रतिक्षिपति — सिद्धेषु सिद्धान- सेति । सा - अर्थक्रियाशक्ति:, सिद्धेषु = स्थिरेषु नसिद्धानसिध्यति । तथासति, स्थिरो दण्डादिरच किञ्चित् घटादिक्रियाकरणकाले, अतीतानागतघटादिसर्व क्रियाकरणसमर्थोनवा आधे अधैव सर्वेषटोत्पत्त्यापचेः । समर्थस्यापेक्षणीयान्तराभावात् । द्वितीये अधेवान्यदाप्यसमर्थत्वाविशेषात् दण्डस्यार्थक्रियकारिताया एवोच्छेद- प्रसङ्गात् । ननु दण्डादिस्थिरपदार्थः सर्वदा तचकार्यकरणसमर्थोऽपि कमभाविसहकारिसमवधानात् कमेण स्वकार्यकरोति इति किमनुपपन्नमिति चेत् । अन । भवान् पृष्टो व्याचष्टाम् । तेच सहकारिण स्थिरायोपकुर्वन्ति नवा ? नोचेत् अनुपकारिणामप्रतीक्ष्यत्वमेव । उपकारेच स स्थिराद्विद्यते उत्तन ! भिन्नत्वे आगन्तुकस्य तस्यैव कार्येकरत्वं स्यात् न तु स्थिरस्य । भागन्तुकोपकाराख्याति- शयान्वयव्यतिरेकानुविधायित्वात्कार्य करणाकरणयोः । अभिन्नत्वे तु - स्थिरोऽनतिशयितः पूर्वस्मादिति सहकृत- स्थापितस्य कार्यकरवं नस्यादित्येवं दूषणात् स्थिरेषु अर्थक्रियाकर्तृत्व नक्रमेणेति सिद्धम् । नापि तेषु तत् युगपदिति प्रदर्शयति- नाप्येकैव विधेति । अत्रापि सिद्धेष्वित्यनुषज्जनीयम् । ऐकविध्यं च यौगपद्यरूपम् । ततश्चस्थिरे युगपदर्थक्रियाकारित्वं नेत्यर्थः । विपक्षेत्राचकं दर्शयति — अन्यथा परकृतेनापि क्रियादिर्मवेत् । इति । अन्यथा - स्थिरस्य युगपत्कर्तृत्वे परस्य - उत्तरकालावच्छिन्नस्थिरस्य कृतेन - भावेकः, करणे न, क्रियादिः अर्थक्रियाकरणादिकं भवेत् । युगपत्सर्वकार्यकरणसमर्थस्य स्थिरस्य तथैवोत्तरकालानुवृत्तौ तत्रापि पूर्वेक्षण हव सकलकार्यकरणप्रसङ्ग इत्यर्थः । अत्र पक्षे पूर्वक्षणे शकयसर्वकार्योत्पादस्येष्टत्वादुत्तरक्षणेषु तदा- पादाने विधीयते । तथा च प्रतिक्षणं सर्वकार्याणि स्थिरादुत्पद्यन्तामिति यावत् । कल्पद्रयनिराकरणेन फलित- १ १ उदा किऱदु ऎऩ्ऱु उदाहरणम् काट्टि अवागळ समाळित्तुक्कॊळ्ळमुडियादु। हरणम कूऱिऩविडम उरत्तिऩ् सिऱिय अणुगगळै तम् मुळ कॊण्ड पूमि भागम् तॊडान्दु वरुम् वाय्प्पु उडैयदु। उऩ् कॊळ्गैप्पडि ऒव्वॊरु कणमुम् मुऩ् तॊडाबे इल्लादुबॊरुळ्गळ् नासमडैन्दु मऱुगणम् अप्पडिये पिऱप्पदाग विरुप्प aro, ऎन्द इडत्तिलो - अन्द इडत्तिल्दाऩ" ऎऩ्ऱु ऎप्पडिप्पेसुवाय् 蒙蒙 २२ ६०० उचित देशिकाशयप्रकाशसहिते g दीपक निरन्वयविनाश घटादिकी निरन्वयविनाश का ६००r घटादिकीp sor सान्वयविनाशकृक नar दीपककी सान्वयविनाशन दीपावयवाला बुदबुद्धावयवा Cur अतिसूक्ष्मदशापrsundo अनुपलम्भ्र० वरुगिऱदु माह— देवाऽपि क्षणभङ सङ्गतिरिति । स्थिरस्यैकस्य क्रमेणार्थाक्रियाकारित्वायोगत क्षणभेदेन भेदेवा, स्थिर- स्योत्तर का लेप्यनुवृत्तस्य युगपदर्थक्रियाकारित्वासम्भवेनास्थिरत्वे वाऽसदिष्टक्षण मन्त्र सिद्धिरेवेत्यर्थः । । अतः परिशेषा- सहेतुसाध्ये क्षणिकत्वे विश्राम्यतीत्याह – अतस्साध्येचविश्राम्यतीति । एवं शक्तिं क्षणिकत्वानुमान दृष्टान्तासिध्यादूषयति- दृष्टान्त इति । जलघरपटलाना दीपज्वालाना चास्थिरत्वसम्प्रतिपत्तावपि द्वितीयक्षणवृत्तिध्वंसप्रतियोगित्वाख्यक्षणिकत्वस्याद्ययावदसिद्धत्वेन त्वदनुमानस्य दृष्टान्तदुर्भिक्ष मित्यर्थः । तदुक्तं- न्यायसिद्धानने" दीपादिदृष्टान्तोऽपि प्रत्युक्तः । तेषामपि त्रिचतुरक्षणस्थायित्वाभ्युपगमात् । " इति । जलधरादीनां क्षणिकत्वं अनुमानान्तरेण प्रसाध्यत इति चेन, तथासति तेनैव सर्वत्रसाध्यसिद्धेरे तदनुमानस्य निष्प्रयोजनत्वापातात् । तथा च सर्वार्थसिद्धिः " जलधरादौ दृष्टान्ते क्षणिकत्वं अनेन प्रमाणेन प्रमितं, प्रमाणान्तरेणवा ? नाद्यः भवदभिमतस्य क्षणिकत्वस्य कचिदप्यदृष्टचरत्वेन तत्रापि दृष्टान्तासिध्या अस्मानु- मनस्यानुत्थानात् । नद्वितीयः तेनैवन्यायेन सर्वत्रक्षणिकत्वसिद्ध सत्त्वानुमान वैफल्यापते “रिति । । । यथास्तु तर्हि क्षणोपाधिष्टान्त: । सहि नस्थिरः, तथात्वे क्षणावच्छेदकत्वायोगादित्यत्राह स्थिर इति । एतदुक्त भवति - क्षणोपाधयोपि स्थिरा एव । तथा सति तैःक्षणाचच्छेदः अन्यूनान- धिक कथ क्रियत इति चेत्, श्रृणु । किया, तत। विभागः, तस्मात्पूर्वदेशसंयोगनाशः, अनन्तरमुत्तर देशसंयोगः अथ कर्मनाश इति अति कचित्कार्यपरम्परा । अत्र क्रियाविभागादिकमेकैकमपि प्रत्येकं स्थिरमेव । अथापि क्रियाविभागादिभिः परस्परविशिष्टारम्भावसानः अत एव विशिष्टवेषेण क्षणिकता गतैरन्यूनानधिकं क्षणावच्छेदस्य सुकरत्वात् तेषां क्षणोपावितानिर्वाहः । तथा हि स्वजन्यविभागप्रागभावावच्छिन्ना क्रिया क्षणोपाधिः । एव विभागावच्त्रिपूर्वदेशसंयोग इत्यादिकमपि । द्वितीयक्षणे विभागोत्पत्त्या विभागप्रागभावस्यनाशात् तत्पूर्वक्रियाक्षणः विभागप्रागभावस्यावसानकालः चरमक्षण इति यावत् । तथा स एव क्रियाप्रथमक्षणः, अग्रे क्षणत्रयमनुवर्तिष्य- । विळक्किल् ऒळि निऱैगळ् ऒव्वॊरु कणमुम् पूरणमाय् मुडिन्दु मऱुगणम् मुऴुदुम् पुदियदाय् ऎऴुगिऱदु ऎऩ्ऱु कॊण्डु कुडम् मुदलिय पॊरुट्कळुम् अप्पडिये कुडम् उडैयुम्बोदु सिल्लुगळ् मिगुन्दु इरुप्पदुबोल विळसुगिलुम् ऎऩ्ऩलागादु। परमभने वैभाषिकमङ्गाधिकार १०। ऎप्पॊरुळुम् कणत्तिऱ्‌कुमेल् अददऱ्‌कु एऱ्‌ऱवाऱु इरुप्पवैये सत्त्वाद्यनुमानाय ॐ सर्वक्रक्री क्षणिकत्व Game २३ ककु दृष्टान्य की क्षणोपाधिनिर्वाह ॐ अबाधितप्रत्यमि करणाकरणका सहकारि स्थिरा ॥। परस्परावच्छेदविशेषमात्र क्षणिकत्वानुमानाG बाच(@pa Lffi समर्थorm स्थिरवस्तु माणायाः क्रियाया आरम्भकालः । तथा च केवलं क्रियाया उत्तरक्षणेषु केवल विभागप्रागभावस्यानादेः पूर्व- क्षणेषुचाति प्रसक्कत्वेऽपि परस्परावच्छिन्नारम्भावसानयोस्तयो। क्षणमात्रमेव स्थिध्यानतिप्रसक्कत्वेन भवति स्वजन्यविभागप्रागभावावच्छिन्न कर्म क्षणोपाधिरिति ताभ्या क्षणव्यवहारनिर्वाह । एवं तृतीयक्षणे पूर्व- देशसंयोगस्य नाशोदयात् तत्पूर्वद्वितीयक्षण पूर्वदेशसंयोगस्यावचनकाल विभागस्यत्वनुवर्तिष्यमाणस्य प्रारम्भः इति तयोः परस्परावच्छेदेन विभागावच्छिन्न पूर्व देशसयोगोऽपि क्षणोपाचिरित्यादिक स्वयमूह्यमिति । यद्यपिमूले परस्परावच्छेदविशेषमात्र क्र। क्षणोपाधिनिर्वाह इत्येवपय्यते । नतु 蒸煮 “fatson LEF स्थिरपदार्थारम्भावसानयोः परस्परावच्छेदेन क्षणोपाधिनिर्वाह इति, तथापि यथाभूते परस्परं विशेष्यमाणयोस्थिरयोरुभयो’ पूर्वापरकालानुवृत्तत्वशङ्काया मिळताभ्यामपि ताभ्यामेकी न्यान्यूनानधिकं न क्षणव्यवहारजननमिति, एतत्क्षणएव क्रियादे आरम्भः विभागप्रागभावादेरवसानं, परस्परावच्छिन्नार- म्भावानावेली एतत्क्षणमात्रमेव तिष्ठतः इति प्रतिबोध्यैव वाभ्या क्षणव्यवहारनिर्वहण कार्यमिति पर्याotrarata व्याख्यायि । an ga न्यायसिद्धाज्ञ्जने आचार्या इत्याहु:- " स्थिरेरेव परस्परावच्छिन्नार भावसानैस्तदवच्छेदोपपत्ते “रिति । एतदभिप्रायेणैवमूले “ परस्परावच्छेदविशेषमात्रे त्य विशेषपदमिति भाव्यम् एवं क्षणिकत्वानुमानस्यबाधितत्वमप्याह– अवावितप्रत्यभिज्ञे इति । सएवायं स एवाहं” इत्यादिप्रत्यभिज्ञया सर्वस्यास्थिरत्वावगमादित्यर्थः । क्षणिकत्वानुमानेन प्रत्यभिज्ञवाध्यता- मिति विपरीत किन्नस्यादितिशक्कावारणाय अबाधिनेति प्रत्यभिज्ञाविशेषणम् । तदेतत्पूर्वमेवोपपादितं वेदिव- are । sriस्तु विशेष: पूर्व प्रत्यभिज्ञया क्षणिकत्वस्यबाध ऊञ्चे । इहतु तदनुमानस्येति । वाच८०७ इत्यपिना पूर्वोक्तदृष्टान्ता सिद्धादिकं विवक्षितम् । ननु प्रत्यभिज्ञाप्रामाण्यात् वस्तूना स्थैर्ये सति खिरस्य अणैन्द पिऱगु ऐवालैयिऩ् अणुक्कल मिच्चमागिऩ्ऱऩ ऎऩ्ऱे कॊळ्ळवेणुम्। आऩाल् अवैगळ नीर्गुमिऴियिऩ तिवलैगळ्बोल् सूक्कुमङगळागि पुलप्पडा तॊऴि किऩ्ऱऩ। इरुक्कुम् पॊरुळ अत्तिऩैयुम् कणनेरत्तियऩ् ऎऩ अनुमानम सॆय्गैक्कु उदाहरणम् काट्टमुडियादु। अगण्ड कालत्तै कणम कणमागक् कणक्कॆडुत्तलै २४ देशिकाशयप्रकाशसहिते कळागैयाले कूडुम् एकवस्तुव्यष्ठ स्वकाल सम्बन्धासम्बन् कळाले Gio अन्य स्वसामग्रीप्रवाह नियत कालभेदव्यवस्थित उपाध्यन्तरविरावरुद्धorer अवान्तरकालभेद७ विरुद्धri। विरोधाना स्वाभावकालड़ी स्वसत्ते बिLD प्रत्यक्ष या वर्तमानक्षणक्र ग्रह पूर्वापरकाव्यावृत्तवस्तु &IL Gळी por Gai - स्वकालसत्त काट्टुमत्तऩै पोक्कियैक् काट्टादु दण्डादेवर्तमानक्षणे अतीतानागतादिसर्व कार्यकरणसामर्थ्यमस्तिनवेत्यादिना यदूषणमभ्यधायि तत्रकिमुत्तरमित्यत्राह- समर्थ इति । तथा च यत्कदाचिद्यदुत्पादनशक्तं, तत्सर्वदापि तथैव । तथासति एकदैव तेनाखिलकार्यो- त्पत्त्यापत्तिरिति चेत् न, सहकारिसमधान एव तेन कार्योपधानात् तदभावे तदभवात् । तथाच क्रमेणैव तेन कार्यसिद्धिरिति । तदुक्त कुसुमाञ्जली-तबुक्त तत्र तच्छकमिति साधारणं नकि” मिति । सहकारि- कलापयुक्तं तत् वस्तु तत्र कार्येफलोपधानशक्तं इत्येतत् साधारणं वस्यवस्तनः सार्वकालिक किन भवतीत्यर्थः । यत्तु सहकारिभिरुपकारोऽस्ति नवेत्यादि आशङ्कितं, तत्र, सत्यं - उपकारोऽस्ति, तथापि उपकृतस्यैव दण्डादेः Hararents प्रमाणान्तरप्रतिपन्नमिति न सङ्कट किञ्चिदिति समाधातव्यम् । ननु तद्दर्येकस्मिन् स्थिरे वस्तुनि प्राधानकारणत्वं ते सहकारिसमवधाना समवधाने एव विरुद्धे कथं व्यवस्थया भविष्यतः तत्सन्निधापकस्यवस्तुनः स्थिरस्य तत्स्वभावत्वे सर्वदातत् सन्निधापन, तदभावे सर्वदा तदसत्रिधापन वा हि स्यात् इत्यत्राह - yomal pro इति । सहकारिसन्निध्य सन्निधी इत्यर्थः । तथा च एतत् सामग्री सन्निध्यादेः सामग्रथन्तर प्रयुक्तत्वात तस्यापि तथात्वात् प्रामाणिकीयमनवस्था नदोषमावक्ष्यतीति भावः । नन्वेकस्यस्थिरस्य कथं विरुद्धपूर्वारिकाल द्वययोग इत्यत्राह एकवस्तु इति । स्वकाल इति तथो च एकस्य नानाक्षणानुवर्तिनस्थिरस्य पूर्वापरावपि तौकालौ स्वकालत्वाविशेषात् स्वावान्तरकालावेवेति तदुभययोगस्स्वस्य न विरुद्ध इति भावः । वर्धवान्तर तत् कालयोगः कस्यविरुद्ध इत्यत्राह उपाध्यन्तरविरुद्धेनि । उपाध्यन्तरं = क्षणान्तरम् । तथा च एकस्य पूर्वक्षणस्य क्षणान्तरेणैव सम्बन्ध विरोधात् क्षणद्वयसाधारणेस्थिरे नावान्तरकालरूपोमययोगो विरुध्यत इक्ति हृदयम् । उपाध्यन्तरावरुद्धेतिया पाठस्स्यात् । अवरुद्धत्वमवच्छिन्नत्वम् । तदा च इदं विशेषण भवान्तर- काकमेदस्य परिगणने हेतु निर्देशपरं भविष्यति । अथ तर्हि एकैकस्यापि सर्वकालसम्बन्धोस्तु निवारकामात् स्तिरप्पॊरुडगळे ऒऩ्ऱोडॊऩ्ऱु पिणैत्तुम् निर्वहिक्कलाम्। मुऩ् सॊऩ्ऩबडि अदुवे इदु ऎऩ्ऱ जञाबगक्कुऱिप्पुगळाल् ऎल्लाम क्षणिकम् ऎऩ्बदु अडिबट्टुप् पोगिऱदु। निलैत्तिरुक्कुम् वसदुवुक्कु ऒरुबोदु ऒऩ्ऱैच्चॆय्युम वायप्पुम् मऱु पोत्तु इल्लामलिरुन्दलुम्, तगुन्द सूऴ निलै उण्डावदैयुम्, उण्डागात्तैयुम्, परमतत्र वैभाषिकभङ्गाधिकार १० पॊरुट्कळ् कारणमिऩ्ऱिये कणन्दोऱुम् नसिगगुम् ऎऩ्बदुम एऱ्‌कादु २५ अहेतुकविनाश Gangw प्रवमावित्वानुमान अनेकान्त्यादिदुस्स्था निरयस्वमसत्व वाऽहे- इति वेदाह - विरोध param स्वाभावकाल इति । अत्र व सर्वत्रा भूले । ।

---

स्वभावकाली

।

इत्येव पाठः श्रूयते । अथाप्यशुद्धत्वात् उदाहरिष्यमाणाचार्यमुक्तयन्तरविरोधाचस त्यक्तव्यः । तथा च यत्र काले स्वाभावः प्रतिपन्नः, तत्रैव स्वविरुद्धकाले स्वसत्तानाभ्युपेयेति न सर्वस्य सर्वकालसम्बन्ध इत्यर्थः तदुक्तमाचार्यै:- स्वस्य स्वाभावका विहतिनियमनात् स्वेनाचा त्रैककाल्यादि “ति । एतेन –अत्र - विशेष - porenr स्वभावकाल:- विरोधवत्स्वभावविशिष्टः कालः सच स्वाभावकाल एवेति फलितार्थकथनेन केषाञ्चिय- थाश्रुतमूलपाठानुसारिख्याख्यानं निरस्तं वेदितव्यम् । अखरसत्वादाचार्ययुक्त्यन्तरविरोधाश्च । ननु अयंषट इत्यादि प्रत्यक्षे वर्तमानत्वग्रहण मेवक्षणिकत्वग्रहणं भविष्यति इत्याशङ्कय परिहरति–प्रत्यक्ष इति । प्रमाणगणमध्ये प्रत्यक्षस्यैव वर्तमानमाहित्वात्, अय दण्डीतिमहणे अदण्डिव्यावृत्तिवत् तद्ग्रहणादेव क्षणिकत्व - मपि गृहीतमित्यर्थः । दूषयति- स्वकालसन्त इति । तथा च विषयस्य वर्तमानत्वं ज्ञानसमकाल- सत्त्वरूपमेव । तद्ग्रहणेच स्वसमकाला सत्त्वव्यावृत्तिरेवगृह्येत, नतु पूर्वोपरक्षणसत्त्वव्यावृत्तिः । तयोः क्षणयोरेवद् ज्ञानाविषयत्वात् । यथा रूपीतिज्ञानेऽरूपिव्यावृत्तिरेवगृह्यते । नतु रसादिव्यावृत्तिः, तस्य चक्षुरगोचरत्वात् व्ययापि तत्र रससम्बन्धस्य प्रमाणान्तरतोनिर्णयत्वात् तत्सत्वे रूपवतो यथारसादिमत्त्वमपि सिध्यति, एवमिहापि वर्तमानतयाऽध्यक्षितस्य प्रमाणसत्त्वे पूर्वापरकालसम्बन्धोऽपि त्यति, अन्यथा तु नेति न प्रत्यक्षमात्रेण वर्तमानस्य क्षणिकतया ग्रहणणमिति भावः ।

अथ बौद्धेष्वेव केचित् शून्याख्यं नित्यं तत्त्वं स्वीकुर्वन्ति । तन्मते " सर्वं क्षणिकमिति साधने सर्वान्त- गत शून्यतत्त्वे साध्यस्याभावात् बाधन इति एतत्प्रकारं परित्यज्य प्रकारान्तरेण परम्परया क्षणिकत्वं साध- यतां पक्षमपि प्रतिक्षिपति - अहेतुकेति । अत्र प्रथमं - भावाना विनाशः उत्पत्तिक्षणान्तरभावी, अहेतुकरये- सत्यवश्यं भावित्वात् । यवहेतुकत्वेति यस्यावश्यं भावि तत् तदुत्पतिक्षणानन्तरभावि यथा घटस्यान्यापोह

पॊरुदददाम्। सूऴनिलै उण्डावदुम् उण्डागाददुम् अदऱ्‌कुवेण्डिय वेऱुविद सूऴनिलै इरुप्पदैयुम् पॊरुत्तु वेऱु वेऱु विदङगळाय् अमैयुम् नीण्डगालम् इरुक्कुम् ऒरु वस्तुवुक्कु उट्पिरिवाऩ इरण्डु काल विबागङ्गळोडु समबादम् कूडाददऩ्ऱु।ताऩिल्लाद कालत्तिल् ताऩिरुप्पदागगगॊळवदु मट्टिल कूडादु।

कमी २४

२६

देशिकाशयप्रकाशसहिते

तोरन्यानपेक्षया । अपेक्षातोहि भावाना कदाचित्कत्वसम्भव ॥” rma धर्मकीर्ति भावाsafi माळा ।

Girarsar

ऎऩ्बत्तुक्कुम् वरुगैयाले इददै ऎक्कमॆऩ्ऱाल् इदऱगु सरिसमुण्डागैयाले मावळयाQura, प्रध्वस Gori Gaar Gurा मावळ५७ परमावधि

तुच्छ Glamor

इति प्रयोगे, तत्रहेत्वसिद्धिपरिहाराय भावाना विनाशः अहेतुकः वभावित्वात् अपोहन देवेति द्वितीयं किञ्चिदनुमानमुच्यते । तदेवात्रोपात्त । " अहेतुकविनाश भावित्वानुमानॐ इति । विभावित्वानुमान । अत्र भावानामेव विनाशस्यानन्तरक्षणभावित्वसाधनात् न शुन्यस्याभावरूपस्यसङ्ग्रह इति नावतारिको कदोष’ । अपोह: = मेदः । स यथा ध्रुव भावित्वाद्धेतुनिरपेक्षस्स्वरूपानुबन्धी भवति, तथैव पदार्थानां ध्वंसोऽपि हेतुनिर- पेक्षस्तथा भवति । " जातस्यहि ध्रुवो मृत्यु “रिति । ततश्चभावपदार्थानामुत्पन्नमात्राणामेव विनशनात् क्षणिकत्वं भविष्यति । स एव प्रतिक्षणभावी विनाश: निरन्वयविनाश इत्यभिख्यायते । तथाचन्यायसिद्धाजनं-

यद्वभावि नतद्धेतुसापेक्षं, अन्यथा ध्रुवमावित्वविरोधात् । अतः कार्याणा ध्रुवभाविप्रध्वंसस्याहेतुकत्व सिद्ध- विळम्बायोगात् उदीयमानमेववस्तु तेन प्रस्यते " इति । अनैकान्यादिदुस्स्थ इति । अयभाव:- -अत्र हेतुभूतं ध्वंसस्य भावित्वं किं प्रागभावप्रतियोगित्वरूपं भविष्यत्वमात्रं, अथ प्रतियोग्युत्पत्तिक्षणानन्तर वृत्तित्वं, किंवा प्रतियोगिमात्रजन्यत्वं उत नित्यत्वपर्यायरूपं किश्चिदितिविवेचनीयम् । तत्र प्रथमे हेतुसापेक्षत्वेऽपि

/ तदनपायात् अनैकान्त्यम् । द्वितीये अन्योन्याश्रयः । ध्रुवभावित्वस्यैव तद्रूपत्वे, एतस्यैव प्रथमानुमान साध्य- स्वात्, अहेतुकत्वसिद्धौ एतात्सिद्धिः, एतत्सिद्धावहेतुकत्व सिद्धिरिति । तृतीयचतुर्थयोस्तु पक्षेऽस्माभिरसम्प्रति पनत्वेनसन्दिग्धासिद्धिरित्यादि । अनैकान्त्यादीत्यादिना एतयोः परिग्रहः । अथविनाश / रूयस्य ध्वंसस्याहेतुक - वोक्त एतन्मते बाह्यभावपदार्थाना तुच्छत्यं नित्यत्वं वास्यात् नतु क्षणिकत्वमित्यनिष्टं प्रसज्जयति प्रसञ्जकप्रदर्शन- पूर्वकं नित्यं सत्वं इति । धर्मकीर्तिः न्यायविन्द्वादिग्रन्थकर्ता कवन बौद्धः । एतत्कारिकार्थस्तु - अहेतोरिति पदच्छेदः । अहेतुकत्वे वटादीना भावाना, नित्यंसत्वं नित्यमसत्वं वास्यात् । खान्यहेत्वपेक्षा विरहात् । त्वपेक्षयाहि भावपदार्थाना कदाचित्कत्वरूपं क्षणिकत्वं सम्भवति । अन्यथा ते नित्य वा स्युः कदापिया न स्युः, नतु कदा चिद्भूत्वा नभवेयुरिति । ततश्चानेन कोकेन धर्मकीर्तिः भावानामहेतुकत्वं निराचकार, अन्यथा तेषां नित्यत्वतुच्छत्वान्यतरापातात् इति सिद्धम् । एवञ्चभावेषु सिद्धोऽयन्न्यायः निवारकाभावादभावे-

I

पिरदयक्षत्तिल् ऒऩ्ऱै इप्पोदु निगऴ्वदाग अऱिवदे मुऩ पिऩ अदु इल्लाददाग अऱिवदऱ्‌कॊबबागादो ऎऩ्ऩिल् –आगादु इप्पोदु निगऴवदॆऩ्ऱाल् —इप्पोदु

अदु इल्लै ऎऩ्ऩवॊण्णादु ऎऩ्ऱुदाऩ् पॊरुळ्बडुमेयल्लदु –मुऩ पिऩ इल्लै ऩ्ऱु कूडबॊरुळ्बडुमा ऎऩ्ऩ? परमतभङ्गे वैभाषिकभङ्गाधिकार: १०। २७ यिऩ्ऱिक्के पोदल आम्बडियाम् इप्पडिगळाल् ऎल्ला रसणङ्गळैयु माराय्नदाल सिल सऩक्कळुक्कु ऎरिसम् कॊळ्ळुमळवे यागैयाले कळिल् निलै इल्लामै Gerseys विद्युदबुदबुदादिष्टान्साधक - G वैराग्य पीना अध्यात्मशास्त्रकृत्य ध्वसेऽपि प्राप्नोति, यदि तस्याप्यहेतुकत्वं ध्रुवमावित्वानुमानेन साध्येतेत्याह-प्रध्वंसकुळ बलकsura ॐ अहेतुक इति । प्रचक्र अहेतुक धर्मकीर्ति भाव वरुगैयाले” तु ** Sanile ॐ प्रध्वंस msunn इत्येवं व्युत्क्रमेणान्वयः । भानुकक भावेषूक्तो नित्यत्वतुच्छत्वविकल्प । भवतु ध्वंसेऽपि सविकल्पः किन्नश्छिन्नमित्यत्र प्रथमनित्यत्वपक्षे दोषमाह - ॐ अनादिस्व paru इति । अत्रोक्तरीत्याध्वंसस्य नित्यत्वस्वीकारे " इति शेषः अथवा ‘भावी प्रध्वंस क्रम ५० का” इत्येवावान्तर वाक्यसमाप्तिः । pora कमका ततथ श्री अहेतुकका ल अनादित्व ॐurG" इत्यपरवाक्यखण्डानु- पूर्वीसिध्या नात्र सस्यनित्यत्व स्वीकारे" इत्यध्याहारक्लेशोभविष्यति । परन्तु तदा अहेतुक इत्यस्य नित्य " इत्यर्थोभाव्य । पूर्वे " नित्यं सत्त्वमसत्त्ववेत्युतयोः पक्षयोः प्रथमस्यात्र वक्तयत्वात्, द्वितीयस्योपरि " प्रध्वंस तुच्छan इतिवक्ष्यमाणत्वाच्च । तदयन्निर्गळितो मूलार्थः -यदि शुभावित्वेन हेतुना प्रध्वंसस्याहेतुसाध्यत्वमभिमत, तदा भावेषु अहेतुकत्वे धर्मकीर्तिदर्शितप्रसङ्गः प्रध्वसेऽपि प्राप्नोति । ततश्च प्रध्वंसस्य नित्यं सत्त्वपक्षपरिग्रहे, अनन्वस्य तस्थानादित्यनध्यापतेत् इति तेन नित्ये वर्तमानेन सर्वदा भावप्रासात् माध्यमिकस्येव सर्वशून्यत्वमेव भवेत्, न वदिष्ट भावाना क्षणिकत्वम् । प्रध्वंसस्व सादित्वेनाहि तत्पूर्वकाले तत्प्रतियोगिता भावा जीवन्ति । प्रध्वंसस्य नित्यासत्वपक्षपरिग्रहेतु भावपदार्थचरमा- वधिभूतध्वंसस्यकदाऽप्यभावात् भावाना अनन्तत्वापत्या तदाऽपि त्वदिष्टं क्षणविनाशित्वं नस्यादिति । ननु तध्यात्मशास्त्रेषु विद्युदादि, दृष्टान्तीकृत्य कथं शरीरादीना क्षणिकत्वप्रदर्शनं घटत इत्यत्राह । इति । उक्तयुक्तिभिरित्यर्थः । वस्तु इति कथनात् केषाञ्चिन्नित्यत्वमपि सिद्धान्तना- मिष्टं द्योत्यते । अनित्यता मात्र ध्वंसप्रतियोगितामात्र, न तु द्वितीयक्षणवृत्तिध्वसप्रतियोगित्वमपि । देव- मनुष्याद्यनित्यताया तारतम्यमस्ति । तत्पुराणादितोऽवगन्तव्यम् । एवं च कचिदुक्तमपि क्षणिकत्वं प्रमाणपरामर्शन पॊरुट्कळुक्कु अऴिवु तिण्णम् ऎऩ्बदाल् अऴिवुसुगुसुगारणम् वेण्डिय तिललै ऎऩ्ऱु अनुमाऩम सॊलवदुम् तवऱु। तामगीादि ऎऩ्बवऩ्, उळ्ळबॊरुळ कळुक्कु - कारणम कॊळ्ळवेण्डुम् कॊळळाविडिल् ऎक्कालमुम् अवै इरुप्पवै यागवो - ऎप्पोदुम् इल्लादवैयागवो एऱ्‌कवेण्डिवरुम्। कारणम् इरुप्पदा२८ देशिकाशयप्रकाशसहिते नासम कारणमिऩ्ऱिये निगऴ्वदाऩाल नी अहिमसैयै विधिक्क वॊणणादु अनित्यत्वरूपमेवेति प्रसाध्य, अतिचञ्चलचम्पाप्रकाशादिदृष्टान्तकथनस्यतात्पर्य ’ ** प्याह शरीरादि Kafiov इति । अयम्भाव:–’" सर्वाशुचिनिधानस्य कृतघ्नस्यविनाशिनः । शरीरकस्यापि कृते मूढाः पापानि कुर्वते ॥ " इति सर्व निषिद्धप्रवृत्तीनामपि देहे स्थिरत्वादिश्रममूलकत्वादध्यात्मशास्त्रेषु तस्य सर्वदापि विनाशोन्मुखत्वं वैराग्याय विद्युद्बुद्बुदादि निदर्शनेनोपदिश्यते । सम्पदस्वमसङ्काशाः यौवन कुसुमोपमम् । तटिव्वञ्च लमायुश्च कस्यस्याज्जा- नतो धृति “रिति, " तत्क्रमेण विवृद्धं सज्जलबुद्बुदसन्निभम् । भूतेभ्योऽण्डं महाबुद्धे बृहत्तददुकेशयम्” इति च । वैराग्य ९ pataGar इति । तदुक्तं " महाबलान्महावीर्याननन्तधनसञ्चयान् । गतान्कालेन महता कथाशेषान्नराधिपान् । श्रुत्वा नपुत्रदारादौ गृहक्षेत्रादिकेऽपिवा । द्रव्यादौ वाकृतप्रज्ञोममत्वं गुरुते नर। " इति । अत्र " आस्यानिवृत्त्यर्थं क्षणिकत्वमुपदेष्टव्यमितिचेत्, अहो महाधार्मिकस्थानळीकवादिनो महानयमधर्मः प्रसज्यते । सूक्ष्मषियस्तत्रैवास्यानिवृत्तिप्रसङ्गाच्च । विश्वानित्यतामात्रोपदेशादपि च तत्सिद्धेः । अन्यथा शून्योप- देशस्यैवावश्यकर्तव्यताप्रसङ्गादिति न्यायसिद्धाज्ञ्जन सूक्तिरनुसन्धेया । ४० यथाहेतुकविनाशाङ्गीकारे स्वशास्त्रवैयर्थमाह-हेतु १ नियतीय इति । शिQs Fr@g p अहिंसेति निर्देशात् " मा हिंस्यात् सर्वाभूतानी “ति श्रुत्युक्ताहिसावैलक्षण्याय, तत एव शिष्टाकोषाधि करणन्यायेन तस्या अनुपादेयत्वं च सिद्धम् । वैदिकी अहिसाहिं विहितहिंसाव्यतिरिक्त प्रतियोगिका । तेषा सा च तत्सामान्यप्रतियोगि केतिवैलक्षण्यं बोध्यम् । देशना - उपदेशः । निष्प्रयोजनत्वमेवाह – ज्ञानरूपेति । भूतहिंसा निषेधवाक्ये भूतशब्दस्य शरीरविशिष्टात्मपरतया तत्र विशेष्यविशेषणभागभेदाभिप्रायेणैवमुक्तिः । आहकामिमानारूढोऽनादि धीसन्तान एवैषा मते आत्मा । तथा च तस्यापि शरीरस्येवक्षणिकतया प्रतिक्षण तयोः नाशस्य प्रभावित्वेनाहेतुसाध्यतया, तत्र विधानप्रतिषेधयोरशकयत्वात् " माहित्यादि “त्यादिरीत्या क्रिय- माणस्तदुपदेशो निष्फल इत्याशयः । “नशिG@sam= माविनाशय । अथ प्रकारान्तरेणाहिंसा विधि- । सार्थक शङ्कते - अहिंसाविधि इति । अयमाशयः – यद्यपि तन्मते प्रतिक्षणभावी पदार्थाना सदृश- । ल्लवो ऒरु पॊरुळ ऒरुबोदु तोऩ्ऱुवदुम् मऱुबोदु मऱैवदुम कूडुगिऱदु ऎऩ्ऱाऩ्। इन्द नियदियिऩ्बडि पााददाल विनासत्तुक्कुम् कारणम् कॊळ्ळवेणुम् इल्लै ऎऩ्ऱाल् नासमे ऎक्कालत्तिऩ् तङ्गि पॊरुट्कळै विऴुङ्गुम् अल्लदु ऎक्कालत् तुम्दाऩ इल्लैयागि पॊरुडगळै निदयमाग वाऴविडुम् नी सॊऩ्ऩबडि कणनेरददिय परमतभ वैभाषिकाधिकार १० १ २९ कुवैयॊऴिय सदम् वरक्कडवदाऩाल् इवर्गळ् सॊल्लुगिऱ अत्तदै अक्क विधिक श्री की देशनेल प्रयोजनकी ज्ञानरूपात्मा, तदनुबन्धि शरीरादिकणुकg Coug सन्तानारम्भको विनाश अहेतुसाध्य । अथापि घटादीना कपालादिविशदृशसन्तानोत्पत्तिहेतुभूतोबिनाशः कदाचित्कत्वात् मुद्गराद्यभिघातहेतुकः तत्राप्यतिकर्षणे मुद्गराथमिघात कपालादिविभागोत्पत्तिमात्रे कारण, न तु घटादिविनाशे । अपि तु तत्र केवल स नियामक: । अतएव कादाचित्कस्य घटादिनाशस्याहेतु- कत्वेऽपि नान्यदोत्पत्तिः सर्वदानुत्पत्तिर्वा प्रसज्यते इति तत्रस्थितिः । तथा च भूतेषु खङ्गाद्यामिवातादिना तादृशविभागसन्तानोत्पत्तिः प्रतिषिध्यतेऽहिंसा विधिनेति सिद्धं शास्त्रसाफल्यमिति । विभाग:-विशदृशः । ननु विभागसन्तानोत्पत्ति प्राण्यप्राणिसाधारण्यात् न हिंसाशब्दार्थ इति, तत्प्रतिषेधोनाहिंसाविधिरित्यत्राह – वचेतनारूपचैतेति । चैत-चित्तस्य विकारः । तन्मते आन्तर पदार्थ: द्विविधः चित्तं चैचञ्चेति । चित्तं- ज्ञानसन्ततिः । चैत्तं - वचेतनादिस्कन्धपञ्चकम् । अस्यचानुपदमेव विस्तरोभविष्यति । एवञ्च वचेतनाविशेषजन- कव्यापारस्य हिंसास्वं युक्तमेवेति तन्निषेधो ऽहिंसैवेत्या कृतम् । अथैवं शङ्काया अस्तुहिंसाशब्दार्थो यथातथावापि । तस्यसाक्षाद्दुषणमनुपद भविष्यति । तथापि तबभते कर्तुरात्मनोऽपिक्षणिकत्वात् विधिनिषेधानर्थक्यं दुर्वारमेवे- त्याह- आत्मावै इति । तथा च कर्तुस्स्वस्य क्षणिकत्वेन कालान्तरे यावफलाति असत्त्वनिश्वयात् न afaat शास्त्रे प्रवृत्तिस्तभवतीत्यर्थः । यथा " हिंसाविधिura " इत्यारम्भे कृतायाशङ्कायास्साक्षात्स माधानमाह विनाश इति । मुद्गराद्यभिघाते घटादिनाश, तदभावेतु तदभाव इति घटादिनाश- स्यैव मुद्गराभिघातहेतुकत्वं लोके दृष्ट, न तु त्वदुक्तरीत्या विसभागसन्तानोत्पत्तेरितिथोत्यते । अत्र ‘’॥॥विस- भागसन्तानमात्र क्र लाडका की इत्येवपाठ्यम् । ननु " सन्तान मात्र इति । यथाश्रुतेऽनन्वयात् । मात्रपदेनोकरीत्या घटादिनाशस्य तद्धेतुकत्वव्यावृत्ति । तथाच तन्मते घटादेर्द्विविधोऽपिनाशः कादा- चित्कोऽपि हेतुनिरपेक्षः । दृश्यमानमुद्गरादि प्रहारस्तु घटादेर्विभागसन्तानोत्पत्तिमात्रे हेतुः । अन्यथा सभागसन्तानस्यैवोत्पत्तेरितिसिद्धम् । तदेतदाह - कादाचित्क्रेत्यादिना ) इत्यन्तेना । एवं निर्देशेन तथावस्तुमेवायुक्तमिति सूत्र्यते । तथाहि— घटादिनाशान्वयव्यतिरेकवत्त्वेन दृष्टायाः मुगराबाहते: कपालादिविशदृश भागोत्पत्तिमात्र हेतुतया व्यवस्थापने नकिञ्चिद्विनिगमकं उपलभ्यते । प्रत्युत नाशहेतुतास्वीकार । तागादु इव्विदम् नाम सॊऩ्ऩदै आरायनदाल् सिल वस्तुक्कळै अनिदयङ्गळ् “मिऩ्ऩिऩ् निलैयिलमऩऩुयिरासुगैगळ् - वाऴ्न्दार्गळ् ऎऩ्ऱुदाऩ् मुडिवु कट्टलाम् वाऴ्न्ददु मामऴै मॊक्कुळिऩ् माय्न्दु माय्न्दु ऎऩ्ऱु कूऱिऩदऱ्‌कुम् उडलिऩ् अऴिवु पडुम् तऩ्मैयैच् चुट्टिक्काट्टि वैराक्यम पिऱप्पिप्पदुवे नोक्कु ३० देशिकाश्यप्रकाशसहिते ऩ्ऱाल् सामै वरिलिऱे इवऱ्‌ऱै शरीरप्पियादेगॊळ् वेण्डुवदु @ga५ उपदेशि अहिसाविधि विभागसन्तानोत्पति प्रतिषेध, वचेतनारूपचेत्त विशेषजननप्रतिषेव एव तु तत् दृश्यते । फूत्कारेण दीपनाशे बिसहभागाद्यारम्भाभावात्, फूत्कारादेर्नाशहेतुताया एव यथान्वय- व्यतिरेकदर्शनं स्वीकर्तव्यत्वादिति । दीपनाशस्थलेऽपि विशदृशसूक्ष्मतदवयवारम्भहठात्कारे तदभावाद, एवंस्थितेऽपि दोषान्तरे प्रतिबन्दि- मध्याह चावकेति । अयमभिसन्धिः Craftar अपि घटादिभावा अहेतुसाध्याः । नच ते पूर्वमेव स्यु कदापिवानस्यु। अहेतुकत्वेन अपेक्षणीयान्तराभावादिति वाच्यम् । त्वन्मते कादाचित्कस्यापि घटादिनाशस्याहेतुसाध्यत्वेऽपि कालनियमवदत्रापि तदुपपत्तेः । तत्र बदादिनाशा हेतोरपि विसभागरसन्तानहेतु- मृतमुद्गरादिनिपातस्य घटादिनाशं प्रति नियामकत्व परं उत्तरीत्या स्वीकृतमिति भवति तत्रकाकनियम, इहतु कथमिति चेत् अत्रापि घटादि भावप्रत्यहेतुभूतस्य मृदादे। कस्यचित्तदुत्पत्तिप्रति निया एकत्वमात्रसम्भवेन व्यवस्थोपपत्ते । तथाचाभाववद्भावोऽपि चार्वाकस्यैव तवाप्यकेतुकस्स्यादिति चाचकव्यावृत्त्यर्थं त्वदभ्युपगत- कार्यकारणभावासिद्धिरेवेति । इयांस्तुविशेषः पूर्व भावेष्टधर्मकीर्ति कीर्तितनीत्याऽहेतुकत्वस्याभावेष्यप्यङ्गी- कारेऽनिष्टं निर्दिष्टम् । हृतु अभावेषूक्तेन न्यायेन भावस्याप्यहेतुकत्वाङ्गीकारेऽनर्थः प्रदर्शित इति । pit चार्वाकेति । त्वत्तः पूर्वमेवखण्डितचावकेत्यर्थः । यद्वाप्राचीनचार्वाकेत्यर्थः । " किण्वादिभ्योमदशक्तिवदि “ति सूत्रे पञ्चमी निर्देशप्रामाण्यात्, नवीन चार्वाकैः कार्यकारणभावस्याश्रयणात्प्राचीनग्रहणम् । अथ क्षणिकात्मपक्षे विधिनिषेधवैयर्थ्यदोषेण दूषिते सति तत्परिहर्तु कैश्चित् बौद्धरुक्तं आत्मनित्यत्व- पक्षमपिक्षिपति - - सर्व ८०० इति । अत्रेदं बोध्यम् - भगवता बुद्धेनहि तचदधिकारानुगुण्येनोपदेशाः कृताः । शिष्याश्चस्वमतिगतिमनुसृत्य बहुधाऽगृहन् । यथाऽस्तङ्गतस्सवितेत्युक्ते जारचोरानूचानाना स्वस्वेष्टमनुसृत्यामि- सरणपरस्वापहरणाध्ययनादिषु पृथक् प्रवृत्तिर्जायते । एव च केचिदबुद्धशिष्या आत्मनोनित्यत्वमध्युपयन्ति । वैभाषिकात् क्षणिकत्वात विभज्यान्यथानित्ययत्वकथनात् ते विभज्यवैभाषिकसञ्ज्ञा भवन्ति । अत्थिहि- । freat इति । अत्र बहुविधपाठोपलम्भेपि श्रीमदभिनवरङ्गनाथपरकालस्वामिभिः परमतभङ्गोपात्तत्वेन कारणमिऩ्ऱिये ऒऩ्ऱु अऴिन्दुबडुमाऩाल् इवागळ् सॊल्लुम् अहिमसैयैक् कट्टळैयिडुवदुम् वीण जज्ञानसन्ददिक्को पॊरुड परवाहत्तुक्को वेऱॊऩ्ऱिऩाल् नासमेऱ्‌पडुवदुण्डाऩाल् अऩ्ऱो - इवऱ्‌ऱै नी नासम् सॆय्येल् ऎऩ्ऱु उपदेशिक्क वेणुम। ऒऩ्ऱै वेऱॊरु पॊरुट्कळागसुगामैयो वेदऩै ऎऩ्ऩुम् मऩो २७ す १०८०, १५६५mm m विधिनिषेधशास्त्रानुष्ठानादिका परमभङ्ग वैभाषिकभङ्गाधिकारः १०। ३१ ? Tor offer-आरमा क्षणिकज्ञानरूपक stoor mi Csafingsunnyse विनाशक GG अन्वय व्यतिरेकवक्रता हेतुका विविध L स्वकृतभावप्रकाशे निवेशितपाठस्यैव युक्तत्वप्रतीत्या तथैवेहापि प्रदर्श्यते । प्राकृतप्रभेदपाली भाषामयमिदं अस्तिहि मिक्ष (मिक्षवे ) अकृतर्क, " इति । भिक्षोर्मम (मिक्षवे मवा) ४ पद्य साक्षाद्बुद्धवाकयमन्यत्रक्वाप्यनुदाहृतम् । (अस्यछायातु ) यदि नास्ति एतस्य जन्तोस्तत्त्वम् । मानसशुन्यावस्था ननु सम्पद्यते। बुद्धस्य, बुद्धाय, अकृतकन्नित्यमपि किञ्चित्तत्त्वमस्ति इष्टमितिशेषः । एतस्य जन्तोरात्मनस्सत्त्वं स्थिरत्वं नित्य- त्वमितियावत् यदिनस्यात्, क्षणिकत्वमेव यदिस्यात्, ननु तथा मानसशून्यावस्था मनश्शरीरादिरहिततादशा मुक्तिरितियावत् सा खलु सम्पद्यते, प्रतिक्षणमिहैवस्वद्ध सा स्यादिति सदर्थः । तदेवोक्तमेतद्वाक्यारम्भे “सर्व (Pin इत्यादि तत्त्व (or Color इत्यन्तेन । आभासोपपत्तिमूलं - उपपत्त्याभासमूलम् । सुव्यक्तमिति । एतदुक्तेस्तदीयैरेव स्वग्रन्थेष्वन्यथयितत्वस्य दर्शनादित्यर्थ । तत एव तश्वसङ्ग्रहे शान्तरक्षित एवमाह - “आग- मार्थविरोधेतु पराक्रान्त मनीषिभिः । नास्तिक्यपरिहारार्थ चित्रावाचोदयावत’ ॥ समुदायादिचित्तेनभारहारादि- देशना । विशेषप्रतिषेधश्व तद्दृष्टीन् प्रति रोचते " इति । आगमार्थ। - आगम: बौद्धागमः " वयेकृतकाभावा ते सर्वेक्षणमङ्गिनः । विनाशं प्रति सर्वेषामनपेक्षतया स्थिते “रित्यादिरूपेण तदर्थेन सह पूर्वप्रदर्शिवनित्यतत्त्वो के विरोधेतु विद्वद्धिः पराक्रान्तं विचार्यनिर्व्यूढमितियावत् । कथं निर्वाह: २ तदाह - नास्तिक्यपरिहारार्थ - सर्वशून्य- स्वस्यक्षणिकत्वस्यस्वेनोपदेशे, उपदेष्टरि स्वस्मिन् नास्तिकत्वबुद्धिः, श्रोतॄणा वा मनसि नास्तिकयं स्यादिति तत्यरिहाराय दयावतो बुद्धस्य इमाश्चित्रावाच: नित्वबोधकवचनानि विचित्राणि भवन्ति । समुदायादौ सन्तानैकयादी, नित्य- त्वचित्तन - नित्यत्वाभिमानेन भारहाराविदेशना तदुपदेशः कृता । साचान्यत्रद्रष्टव्या " भारवोभिक्षवो देशयिष्यामि । भारादानं, भारनिक्षेप, भारहारचेति । मार:- वक्ष्यमाणपञ्चस्कन्धी । भारादानं - वृष्टिः । भारनिक्षेप - मोक्षः । भारहार: पुदूगल " इति तेषां विवरणम् । विशेषतः तत्प्रतिषेधः नित्यत्वप्रतिषेधः क्षणिकत्वमिति यावत् तद्हष्टीन - सूक्ष्मदृष्टीन् प्रति रोचते इति । एतेन क्षणिकत्वस्यैव सिद्धान्तयितव्यत्वं नित्यत्वस्यापातरमणीयत्वं चोकं भवति इति स्वेष्वेवसयूथ्यकलहो दर्शितः । शिष्टमुपपच्या भासमूलत्वमुपरि विकारत्तै उणडागगामैयो अहिमसाविधियिऩ् उडगरुत्तु ऎऩ्ऱाल्–आदमा क्षणिकम् ऎऩ्ऱु तॆळिन्दवऩुक्कु ऎव्विद सास्तरराददानुष्टानादिगळुम् कूडादु। विनासत्तुडऩ् ऒट्टिवरुम् कारणङ्गळै अदऱ्‌काक्कामल् उडैन्द पॊरुळाऩ तुगळ् कळुक्कुमादरम् कारणमॆऩवागगि विनासत्तै कारणमऱ्‌ऱ तॆऩ्ऱाल् पऴय सरावागऩ् सॊऩ्ऩबडि कारय कारण उऱवु मुऱैये इल्लै ऎऩ्ऱाम् । ३२ देशिकाशयप्रकाशसहिते विभाग सन्तानमात्र डाककाककी कादाचित्कक विनाशकाल अहेतु कोटयति मा u चायै निर्हेतुकाको प्रसङग क मात्र sam# । १ विवरीतुं अथैकनित्यतत्त्वाभ्युपगमेऽपि तव नलाभ इत्याह- नित्यतच्चेति । नित्यैकतत्त्वाभ्युपगमेपितद्वयति रिक्तानां सर्वेषाक्षणिकत्वस्य सर्वविकल्पमिथ्यात्वादीनाच त्वयाऽपरित्यागात् तत्प्रयुक्ताः पूर्वोक्तादोषाः स्युरेव स्वस्मिन् श्रोतृषुचाद्योक्त नास्तिकयशङ्कापरिहारार्थत्वच नभवतीति उपपत्त्याभासमूलक मेवेदमिति भावः । अथ नित्यतत्त्वाम्युपगमो नकेवलमसाधकएव किन्तु बाघकोऽपीत्याह ७लवस्तु इति । विरुद्ध अनैकान्ति- कम् । क्षणिकत्वाभाववति नित्यतत्त्वे सत्त्वहेतुवर्तनादित्यर्थः । अथवा वक्ष्यमाणरीत्या विरुद्धत्वमेव बोध्यम् । विरोधमेवोपपादयति नित्यtor # इति । प्रथमव्याख्यान नुसारेतु-दोषान्तरं विशेषमप्याहेति अवतारणीयम् । विप्रतिपन्न सर्वे स्थिरं सत्त्वात् नित्यतत्त्ववदित्यपि माधनमभवात् क्षणिकत्वसाधक सत्त्वहेतु साध्याभावरूपस्थिरत्वव्याप्त इति विरोधी बोध्यः । नात्र सस्प्रतिपक्षप्रदर्शनम् । सत्प्रतिपक्षे प्रतिहेतोरेव साध्याभावव्याप्तत्वात् । साध्याभावव्याप्तप्रकृत तोर्विशेषरूपत्वात् । ननु न नित्यतत्त्वं दृष्टान्तीकृत्यपदार्थेषु सर्वेषु स्थिरत्वं सत्त्वहेतुना सावनीयम् । तस्यान्येन कृतकत्वहेतुना, प्रकृतसाध्याभावसाधकेन प्रतिरोधादि स्याशङ्कयाह – कृतकत्वादि Keram इति । प्रादिना कादाचित्कत्वपरिग्रहः । किंajor-नित्यात्म- तत्त्वव्यतिरिक्तानि । तथाचप्रयोग — नित्यतत्त्वव्यतिरिक्तानि समस्तानि क्षणिकानि कृतकत्वादिति । नित्येबाध- वारणाय तदतिरिक्तेति । हेतु कृतकत्वम् । प्रतिवादि इति । नैयायिकादीनामित्यर्थः । तथा च तेषा नित्यात्मतत्त्वातिरिक्तबहुविध नित्यपदार्थ जातस्येष्टतया नित्यात्मतत्त्वातिरिक्त समस्तपदार्थमध्ये केषुचिन्नि त्येषु कृतकत्वादे रसम्प्रतिपत्त्या पक्षैकदे शेहेतोरवर्तनरूपभागासिद्धिस्यादित्यभिप्राय । सिद्धान्ते नित्यात्माति रिक्तस्य सर्वस्यापि द्रव्यस्यस्वरूपेण नित्यत्वात् नभागासिद्धिमात्र, अपितु स्वरूपासिद्धिरेवेति प्रतिवादि " इति सामान्य निर्देशेपि नैयायिका एवात्र विवश्यन्ते नतुसिद्धान्तिनः । न च सिद्धान्तिपक्षमाद य तत्र स्वरूपासिद्धिरेवाधिकोष: वक्तव्य कथमुपेक्षित इति वाच्यम् । तथासति कचिदपि कृतकत्वस्य मुख्यतया निर्वाहासम्भवेन विशिष्टवेषतादि विषयकतया, सिद्धान्ते तस्यगौणताया समाश्रयणीव्याया तादृशविशिष्टविषयक ऎल्लाम् क्षणिक मॆऩ्ऱाल् नम्बुवारिल्लै ऎऩ्ऱु पारददु निदयमायिरुप्पदॊरु तदवम् उण्डु ऎऩ्ऱाऩ् विजयवैबाषिगऩ् ऎऩ्बाऩ्, अदऱ्‌कु-पिक्षुवाऩ पुत्त तेवऩुक्कु निदयमाऩ ऒरु पॊरुळ् कॊळवदुम् इष्टमे इल्लाविडिल् ऒव्वॊरु कणत्तिलुम् पॊरुळ् नासमडैय आदमावुक्कु मोक्षम् वर नेरिडुम् " ऎऩ्ऱ पुत्ता परमभ वैभाषिकभङ्गाधिकारः १०। ऒरे तत्वम-आदमा-नित्यम् ऎऩ्ऱ विबज्यवैबाषिग " k मदमुम् तवऱु ३३ इति । । समुम् सदम् ऎऩ्ऱाल् इसैवारिल्लै ऎऩ्ऱु पराददु Prमायिरुप्पदॊरु ऎऎ (poor Glory विभज्यवैभाषिकमत अत्यिहि भिक्सो (मिक्सते ) अकरम, जणत्थि एवस्त जन्तुणो सत्तम् । माणस सुणावस्था में सम्पज्जयिनित्यतस्याभ्युपगम (@poons arop# बुद्धवावय गौणं कृतकत्वं नित्यात्मतत्त्वेपि वर्तते इति तस्य व्यभिचरितत्वात् दुर्बलत्वेन नप्रतिरोधकत्वमिति यथास्सनि वेशेऽवैयर्थ्यात् । नन्वात्मव्यतिरिक्तं सर्वं कृतके उत्पत्तिमत्त्वात् इत्यादिना हेत्वन्तरेण कृतकत्वसाधनात् नतस्य भागासिद्धिर्भविष्यतीत्यत्राह – कैr इति । कृतकत्वमपीत्यर्थः । दोष इति सामा- न्योक्तया उत्पत्तिमत्त्वेन कृतकत्वसाधने पूर्ववदुत्पत्तिमत्त्वमपि भागवोसिद्धम् । प्रमेयत्वादिहेत्वनुसरणे व्यभिचार इति यथाई दूषण बोध्यम् । नन्वा “भासोपपत्तिमूलकमिदमिति न दोषः अस्मासुद्भावनीयः, उपपत्ति परित्य- ज्योपदेश बलादेवास्माभिस्साध्यसाधनादिति तदीयं वादमपि विदळयति उपपत्ति उपदेशमात्रेति मात्रपदेन श्रुतार्थप्रतिष्ठापनार्थतयापि उपपत्तिसापेक्षता निरस्यते । चलशब्दः “ उपदेशाद्धरिं बुद्धाविरमेत्सर्वकर्मक्षु” इति सिद्धान्तिभिरपि उपदेशमात्रस्यार्थनिर्णये आहतत्वमभिव्यनक्ति । Gararo ७० उक्तबुद्धवाक्यप्रामाण्यात् स्वीकरिष्यामः। विश्वचनीय or LDr Br इति । तदुपेदशस्थाप्रामाण्य शक्य कळङ्कितत्वेनार्थासाधकत्वमित्यर्थः । सिद्धान्ते उपदेशमात्रादरण शास्त्रपरिश्रमालससात्त्विकव्यक्तिविषयम् । तत्रापि विश्वचनीयोपदेश एव माथ इति च निर्णीतमिति तात्पर्यम् । ननु सर्वज्ञो नैव सुचेत्, नच निरिक्सुहृत् विप्रलिप्सेत कश्चिदिति, बुद्धस्य सर्वविश्वचनीयत्वो केस्तदुपदेश मात्रादर्थनिर्णणस्सुकर पवेत्यत्राह - EIDON इति । बुद्धोपदेशस्य प्रमादिमूलकत्वानङ्गीकार इत्यर्थ: । जैनादि इति । जिन- भक्तानामपि तस्मिन् “ सर्वज्ञोजितरागादिदोषस्त्रैलोक्यपूजितः । यथास्थितार्थवादीच देवोईन् परमेश्वर " इति महाविश्वासदर्शनेन विनिगमकाभावात् तदुपदेशोपि माय एव स्यादितिभावः । नन्वेवमपि बुद्धत्य भगवदवतारत्वेन वैदिकैरपि परिगणनात् जिनादेरतथात्वात अस्तितयोस्तारतम्यमिति चेदाह - पुरुषवैषम्येति । समुदायदोपाधि- कार इति । " जतीन्द्रियविषयक अर्हत्सुगता दिG या आधुनिक विश्वसि वाक्कुदाऩ् आदारम्। आऩाल् अदु नेराऩवऴियिल् पुददिसॆलुत्ति वन्दवार्त्तैयल्ल। ऒरु निदयदत्तुवत्तै ऒप्पिऩदाल् मऱ्‌ऱ तूषणङ्गळिलिरुन्दु तप्पमुडियादु। ऎल्लाम् क्षणिकम् ऎऩ्ऱदिल् ऒऩ्ऱु निदयमाऩाल् नीङ्गळ् सॊऩ्ऩदु विरुददम। अदुबोल मऱ्‌ऱ पॊरुडगळुम् निदयमागला मॆऩिल् नी तडुक्कमुडियादु। सॆय्यप्पडुदल् पऱ्‌ऱि मऱ्‌ऱवै क्षणिकङ्गळ् ऎऩ्ऱु अनुमागम् सॆय्गिऱो मॆऩ्ऩिल मऱऱवै ऎल्लाम् सॆय्यप्पडुबवै G#मी ५ ३४ देशिकाशयप्रकाशसहिते आभासोपपतिमूलक Gl१० सुव्यक्तळं ९६ नित्यतत्वक्र विरुद्ध नियम स्वादिकम् ण दूषणाला कल परिहारI १०ILLIT काठ क्षणिकत्वसाधकसत्वानुमान [१०] & सत्वानुमान ५०० वस्त्वन्तरा कृतकत्वादिका६uyaramroup piss क्षणिकत्वक्र विशेषहेतु क्रा०० क्षणभन्न विकल्पमिथ्या- ५५ वस्तुकa) नित्य की वस्तु दृष्टान्त स्थिरsaram साधिug।tum। साधिक की जीप शिकड़ हेतु प्रति- इति वाक्येनेत्यर्थः । भगवतोपि अभिसन्धिविशेषेण परव्यामोहनार्थमन्यथा कथनसम्भवा- दिति तत्रैव तसात्पर्य विशदीकृतं द्रष्टव्यम् । एतेन " ब्रह्मैकमेवसत्य, अन्यत्सर्वं तस्मिन्नध्यस्तं मिथ्याभूत” इति अद्वैतवादोऽपि निरस्त इत्याह– प्रच्छन्नबौद्धन् इति । एतत्सञ्ज्ञा निमित्तं चानन्तस्वादे भविष्यति । तहीन्द नित्यं इदमनित्यमित्यत्र काव्यवस्था भविष्यति इत्यत्राह इति । सर्वक्षणिकत्वशून्यत्वादेद्वेषितत्वेने स्वर्थ: १॥॥ नित्य इति । तदुक्त:- " सर्वास्वप्यवस्था प्रत्यभिज्ञानबलेनान्वय्यविच्छेददर्शनात्, अस्पष्ट- प्रत्यभिनास्वपि दशासु कचिद्दष्टेनान्वय्यविच्छेदेनान्यत्रापि तदनुमानाष्त्र (सर्वद्रव्याण्यपि स्वरूपतो निध्यानी) ति” । निवृत्ति:-नाशः । तस्मादवस्थाएव तत्रतत्रानित्या इति प्राप्तसिद्धम् । एवमियता प्रबन्धेन पदार्थान्ना क्षणिकत्वमेतदुक्तं निराकृत्य, अथाकाशविषये तुच्छत्वमपि तदुक्तं पूर्वोत धूषणस्सारणेन खण्डयति-या इति । विकल्पमात्रविषयत्वेना परमार्थभूतेषु नानाविधपरमाणुना पुज्जेषु परमाणुत्वान्यपारमार्थिकधर्माभावेन तेषु कल्पितस्य परिच्छेदस्य परितोऽनावृतत्वस्यैवाकाशरूपताऽड्रगीकार्या । गगनपुष्पादिवत् तुच्छमिति सौत्रान्तिकमतभङ्गेविशदीचक्रे । तदेवास्याप्यस्मिन् विषयेऽभिमतम् । तथा च तत्रोक्तमेवदूषणमत्रापिभाव्यमित्याशयः । स्वोक्त्या निस्तमिति प्रत्येकमन्वयः । तत्र बाह्यार्थानुमेयत्ववादि सौत्रान्तिक पक्षे, परमाणुषु परिच्छेदरूपाकाशचातु भ्रमकथने परमाणुनां प्रत्यक्षत्वमापतेदिति स्वोक्ति विरोध उक्तः । अत्रतु वैभाषिकस्य परमाणुप्रत्यक्षत्वमिष्टमेवेति स्वोक्तिविरोधमन्यथा वदति परिच्छेद ७ इति । परमाणुषु परिच्छेदस्यमिध्यात्वे अपरिच्छेदएव तेषां स्यात् । तथा च पराभ्युपगत विभुतुल्यतापतिरित्यर्थः । स्वमते विभ्वनङ्गीकारात् पराभ्युपगतेति । अत्र॥॥ अपरिच्छेद प्रतिकु० इत्येवपाठा, नतु॥॥ परिच्छेदम् इति । अनन्वयात् उत्तरवाक्ये॥। सर्वव्यापित्वo Ganaram Gareer Disqrt इति अल्लवे? अवै अप्पडिये ऎऩ्ऱु वेऱु युगदियैगगॊण्डु निलैनाट्टुगिऱोम् ऎऩ्ऩिल् अवऱ्‌ऱिलुम् इव्विद दोषङ्गळ् सुलबमाय अऱियलाम् युगदिगळे ऎमक्कु वेण्डाम् पुत्तरिऩ् उपदेशबलत्ताले ऒऩ्ऱु मट्टुम् निदयम - मऱ्‌ऱवै क्षणिकङ्गळ् ऎऩ्ऱु ऒप्पुगिऱोम ऎऩऩिल् - अन्द उपदेशमुम् तवऱलामागैयाले सरिप्पडादु। अणदुबोदु जैनागळुम् तङ्गळ् आचार्योपदेशत्ताले तङ्गळ् मदत्तै स्ताबिप्पर्। परमतम वैभाषिकाधिकारः १० ३५ साचिकल हेतुकक दोष @smrit gorl निश्यना raisin श्री- उपदेशक भ्रमादिमूलक उपदेशमात्र लत्रिका ॐ स्वपक्ष- वादिक भागासिद्ध। शुक्र या उपपत्तिBIL-G उपदेशमात्रबल क्षणिकाकी sarosa विश्वचनीय डा। स्थापनक पण्णुम्बडियाय्। का जेनादिकं पुरुषवैषम्योपपादन Chaklssori समुदायदोषाधिकार क्री दर्शनाथ । एवं बाह्यार्थभूत परमाणुषु परिच्छेदस्य मिथ्यात्वेऽनिष्ट प्रसञ्जयित्वा अथान्तर ज्ञानक्षणेष्वपि परि- च्छेदमिध्यात्वे दोषमाह– ज्ञानक्षण इति । ज्ञानंशेषसमपरिमाणमिति वैभाषिकादय आहुः । तथा च परमाणुपरिच्छेदवत् ज्ञानक्षणपरिच्छेदोऽपि कल्पित इति सिध्यति । ज्वालासञ्चरणन्यायेति । " प्रत्यक्षत्वं च ज्वालामेदस्यो कम् - तच्चरत्नाकरें - निपुणनिरीक्षणेच जलवेणिकावत् ज्वालासंवरणं दृश्यते इति न्यायसिद्धानोक्तरीत्या अवस्थितज्वालायास्वदेशत्यागपूर्वकं ऊर्ध्वाक्रमणवत्, आलयविज्ञानक्षणस्य कस्यचित् चैत्रादिसञ्ज्ञकस्यैकदेहत्यागपूर्वकं देहान्तरे गर्भकोशादिप्रवेशो भवतीति चावादिषुः । तदुक्तं- " तेच रागादयः ग्राहकाभिमानारूढस्य सूक्ष्मचिचसन्तानस्य प्रदेशान्तरं नीयमानस्य प्रतिक्षणमुपजायमानस्य दीपसन्तानस्येव मातृकुक्षिप्रवेशहेतवः” इति । गर्भकोश प्रवेशादि इत्यादिना तन्मतसिद्धसज्ञाविशेष- भाजां उत्तरोत्तरकार्यवर्गाणा ग्रहणम् । तदुक्त - " संस्कारवशाज्जीवस्य गर्भाशये प्रवृत्तिलाभः विज्ञान, विज्ञानसंसर्गात् कर्मद्रव्यस्य कलिलपेश्याद्याकारेणाभिव्यक्तिः नामरूपं तदभिव्यक्ति क्रमेण षडिन्द्रियायतन- शरीरनिर्वृत्ति: षडायतनं, निर्वृत्त शरीरेन्द्रियस्य गर्भगतविषयेन्द्रियसन्निकर्षजं ज्ञान स्पर्शः, तन्निमित्त सुखदुःखे वचेतना, सुखदुःखप्राप्ति परिहारार्थं विषयोपादानेच्छा तृष्णा, विषयेषु प्रवृत्तिरुपादानं, ततः क्रमेण गर्भान्निष्क्रमण भवः, निर्गतस्य मनुष्यत्वादिजात्यभिमानः जातिः क्रमभाविनीजरामरणे प्रसिद्धे, प्रियमाणस्य पुत्रकळत्राय- मिषादन्तर्दाहः शोकः, तदुत्थः प्रलापः परिदेवना, मरणक्लेशः दुःख दौर्मनस्य ततश्चाविचेति । तत- चैतेषामपि यथायय आत्मविभुत्वेऽनुपपत्तिर्बोध्या । घटिur grथानघटेत तथा । सर्वव्यापि- स्त्र०० इति । तथा च ज्ञानक्षणानां परिच्छेदमिध्यात्वे एकैकस्याप्यपरिच्छिनतया विभुवत् सर्वदेशव्यापि स्व स्यात् । तथा च त्वदिष्टस्य देहत्यागस्य गर्भकोशप्रवेशादेश्वानुपपत्तिः । सर्वज्ञानक्षणाना व्यापित्वेन ज्ञेयसमपरि- माणत्वानुपपत्तिश्चेत्यर्थः । पिऱन्द मऩिदागळिऩ् उपदेशत्तिल् पॆरुमैसिऱुमै इरुप्पदु उपयोगप्पडादु ऎऩ्ऱु समुदाय दोषादिगारत्तिल् सॊल्लियिरुगगिऱोम्। अदवैदिगळिऩ् उपदेशसुरमम् मेले अदिगारत्तिल् निरागरिक्कप्पडुगिऱदु आग ऎल्लाप्पॊरुळुम् अडिप्पडैयिल् अऴिवऱ्‌ऱवै याय् अवऱ्‌ऱुक्कुत्तोऩ्ऱुम् अव्वप्पोदैय माऱुबाडुगळ् अऴिवुळ्ळवैगळ् ऎऩ्बदे C। ३६ Gana सर्वद्रव्य देशिकाशयप्रकाशसहिते आगैयाल् प्रबौद्धक Genrag निध्यानित्यविवेकक्रम (po Groom दूषित स्वरूपनित्याssen, अगस्तुकावस्येक निवृति । काव्य की प्रास ** आगायम् सूरियप्पॊरुळ् ऎऩ्ऱदुम् सरियल्ल ** श्रशका काल्पनिक विचित्रकला १५/२० कल्पिता परिच्छेद आकाश, शाल खघुष्प Gurav सुरु or स्वोकिस्वाम्युपगत पृथिव्यादितुल्योपलम्भ निरस्त १०० अथ प्रसङ्गात् ज्ञानसन्तानस्यैवात्सत्यं तदुक्तं खण्डयति—बुद्धिसन्तान ७० इति । तदुक्तंशास्त्रदीपि- कायां- " सौगतास्तु-सिद्धे ज्ञानसुखादीना गुणत्वे, गुणिकल्पनम् । नतु तत्सिद्धमस्माकं तावन्मात्रोपपतितः ॥ नयाश्रयमन्तरेण ज्ञानमात्रमनुपपन्नम्, स्वतन्त्रमेवज्ञानं किन्नेष्यते । सुखादयः स्वतन्त्राज्ञानविषया एव । अन्य- स्याश्रयस्यानुपलब्धेः । ज्ञानमेवच नीलमहं जानामीति ज्ञातृत्वेन विपर्यासितदर्शने व्यवसीयते, नान्यः प्रमाणा भावात् । ॥॥ तस्मात् ज्ञानमेवज्ञातृ । ननु ज्ञानस्यक्षणिकत्वात् कथं पूर्वेद्युरुपलब्वस्य परेधुरिच्छा, स्मरण, प्रत्यभि ज्ञाच, नहितेवदतेनोपलब्धेऽथे यज्ञदत्तस्येच्छादीनि सम्भवन्ति सत्य-नसम्भवन्ति सन्तानभेदे । समानायान्तु सन्ततौ सर्वमिदं सम्भवति । नहयुपलब्दुस्स्मर्तुश्चैकत्वङ्कचिद्दष्टम् । एकस्य स्थास्नो: पुरुषस्यक्वचिदप्यनुपल व्धत्वादिति । =माध्यमिकव्यतिरिक्तास्त्रयः । अहमर्थ इत्यादि । " मम ज्ञानं जातं, अहमिदं जानामी " त्यायनुभवेनाहमर्थमूतात्मधर्मतया तन्त्र जातत्वेनच प्रतीतस्य ज्ञानस्यात्मामेानुपपत्ते स्वातन्त्र्याभावात् आत्मगुणत्वमेवेति न ज्ञानमेवात्मेतिभावः । ननु सिद्धान्तइव ज्ञानस्यैवसत आत्मनो ज्ञानाश्रयत्वमप्यविरुद्धमित्य- त्राह– चित्तविज्ञानेति । " तत्स्यादालयविज्ञानं यद्भवेदहमास्पदम् । तत्स्याद्धिचित्तविज्ञानं यन्नीलादिक- मुल्लिखे"दिति ज्ञानद्वैविध्य, " निर्वर्म का निराधारा निर्मूर्तिश्चित्तसन्ततिः । प्रतिक्षणं जायमाना दीपसन्तान- सन्निभे” ति तयोर्द्वयोः परस्परं धर्मधर्मिभावासम्भव च कल्पितवतामित्यर्थः । परस्परान्वय Shankar इति । तथाच नसिद्धान्तिमत इव निर्वाह एषामुपपद्यत इति भावः । अथ सङ्गतिवशात् तेषां मोक्षक्लप्तिप्रक्रियामपि अपक्रामयति-शुद्धज्ञानेति । तदुक्तमेतदधिकारारम्भे- मोक्ष Lara विषयोपरागशून्यबुद्धिसन्तानफुरण इति । तत्र विषयोपरागशून्यत्वमेवात्र शुद्धपदेनोक्तम् । विषयोपरागश्च ग्राह्यग्राहकभाववत्त्वेनभासमानत्वम् । एवादशाशुद्धिहेतुभूतज्ञानसन्ताननिष्ठ रागाद्यत्यन्तोपशमोवा वागळ् तङ्गळ् मदत्तिल् परमाणुक्कळुडैय कऱ्‌पितमाऩ कुम्बलिल् कऱ्‌पिक्कप् पट्ट ऒरु अळवुदाऩ आगासम् अदावदु सुऱ्‌ऱुम् ऎदुवुमऱ्‌ऱु इरुददल् अदुवुम् आगायत् तामरैबोल् सूऩयप्पॊरुळ् ऎऩ्ऱार्गळ्। अदुवुम् सरियऩ्ऱु- परुदिवी मुदलिय पॊरुट् कळैप् पोले आगायमुम् काणप्पडुगिऱदे, ऎऩ्ऱु मुऩ्बे इदै आक्षेपित्तु इरुग किऱोम्। परमाणुक्कळिऩ् अळवु पॊय्याऩाल् मऱऱवा उण्मैयागवे ऒप्पुम् आगायम् rrears वैभाषिकमाधिकार: १०। DLD सौत्रान्तिकमी Gen()१० तिले का परिच्छेद मध्ये परमाणु कठापाच- कळुक्कुम् पुलि सॊल्लुम् fरसुगळुगप्पोले मे ऎळिसुक्कुम् ज्ञानक्षणा(६५० urdu ज्वालासञ्चरणन्याय पूर्वदेहत्याग गर्भकोश प्रवेशादिकक्ष Gamaro परिच्छेद मिथ्ये मा घाटunpur एकैकशानक्षण मोक्ष इति कल्पान्तरमप्याह - ज्ञानसन्तान सर्वव्यापित्व nulgu इति । क्षणभङ्गादीति । तथाच पदार्थाना क्षणिकत्वस्य सन्तानैक्य नियामकस्य एकज्ञानवासनाया अन्यत्र सङ्क्रमस्यच पूर्वमेव बहुशोदूषितत्वेन एतेषामभावे एतन्मता- सम्भव इति निरस्तमिति भावः । एवमुक्तेन प्रकारेणान्यदपि तत्परिभाषित दूषितं मन्तव्यमित्याह– शात ash । । इति । सौत्रान्तिकवैभाषिकयोरित्यर्थः । अनयोः प्रत्यक्षत्वानुमेयत्वविवादेऽपि बाह्यार्थसद्भावे, न विप्रतिपत्तिरिति एकदोमयग्रहणम् । पञ्चस्कन्धेति । स्कन्धः - प्रवाह । तदुक्तं " दुःख ससारिणा स्कन्धास्ते च पञ्चप्रकीर्तिताः । विज्ञानं वचेतना सञ्ज्ञा संस्कारो रूपमेवच ॥” इति । एते च यथा श्रतप्रकाशिकायां प्रपञ्चिताः – भूतेन्द्रियविषयारूपस्कन्धः । ग्राहकाभिमानारूढाज्ञतिरेव विज्ञानस्कन्धः । प्रियाप्रियानुभयानुभवजन्य सुखदु: खोपेक्षात्मकश्चित्तस्यावस्थाविशेषो वचेतनास्कन्ध । गौरित्यादि Fafdaeपकप्रत्ययस्सञ्ज्ञास्कन्ध । रागद्वेष मोहादयत्संस्कारस्कन्धः । पृथिव्यादयः रूपस्कन्धः । अत्र कायस्थत्वादान्तरचित्तविषयत्वाद्वारूपस्कन्धोऽपि चितचैवान्तर्गत इति वाचस्पत्यादयश्शङ्करभाष्य च । रूपस्कन्ध व्यतिरिक्तस्कन्धचतुष्टयं चित्तचैतार्गतमिति भास्करभाष्ये इति । शङ्करभाष्यचेत्यत्र भावप्रकाशिकायामेवमुच्यते–” यद्यपि रूप्यमाणाः पृथिव्यादयो बायाः, तथापि कायस्थत्वाद्वा इन्द्रियसम्बन्धाद्वा भवन्स्याध्यात्मिका इति वाचस्पतिनोक्तत्वात् शर- भाष्येऽप्युक्तप्रायमित्यर्थः” इति । एवं माहकामिमानारूढा ज्ञप्तिरेव विज्ञानस्कन् इत्यत्र केषाञ्चित् निमदि- fares प्रवृत्तिविज्ञानमपि विज्ञानस्कन्यान्तर्गतमिति मत भवति । एतद्द्वयं प्रवाहापदण्डायमानं विज्ञान- स्कन्धः” इति वाचस्पत्युक्तेः । द्वादशायतनेति । तदुक्तं - " ज्ञानेन्द्रियाणि पञ्चैव तथा कर्मेन्द्रियाणि च । मनोबुद्धिरिति प्रोतं द्वादशायतनं बुधैः" इति, " पचेन्द्रियाणि शब्दाद्याविषयाः पञ्चमाक्सम् । धर्मायतनमेतानि द्वादशायतनानि ॥" इति च । चतुरार्यसत्येति । तदयुक्तं विवेकविलासे—" आर्यसत्यात्यया । पोल अवै अळवऱ्‌ऱवैगळाय ऒव्वॊऩ्ऱुमे उलगै वयाबित्तु निऱगवेण्डिवरुम्। अदुबोलवे जज्ञानाणुक्कळिलुम् अळवु पॊय्यावदाल् अवै ऒरु देहत्तैविट्टु मऱुबिऱविक्कागत्तायिऩ करुविऱसॆऩऱु नुऴैवदुम् कूडादबडियाय ऎङ्गुम् परविऩवाय् निऱग नेरुम्। पुत्तियिऩदारैये आदमा ऎऩ्ऱबोदु पौत्ता मूवरुक्कुम् आदमाविल् पिऱन्दु वळानद पुददिरियैये आत्मा वॆऩगै विपरीतम चित्तविजज्ञानम - आलयविजज्ञानम् (पोरुळऱिवु - आदमा) ऎऩ्ऱु तऩित्तुबबिरिददवाक्कु इरण्डुम् ऒऩ्ऱुसोवदुम कूडादु।३८ देशिकाशयप्रकाशसहिते “ला शुक्र ६६orpti mpou F बुद्धिसन्तान आत्मा की बौद्धा एक बुद्धि अहमर्थक उपलम्भादिविरुद्ध चित्तविज्ञानसन्तान वर्गळुक्कुम् इवऱ्‌ऱुक्कु qRFqRरम् कूडादु अहमर्थक्रसी का Cop आलयविज्ञानसन्तान शुद्धशानसन्तानोदय ज्ञानसन्तान झक्कु रागादिव sara काव्य क्षणमङ्गादिदूषण निरस्त भ पीक।६० अस्यन्तोपशम मोक्ष- @ पस्कन्ध द्वादशायत न चतुरा- चतुष्टयमिदं क्रमात् । दुःखमायतनञ्चेति ततस्समुदयोमतः । मार्गश्चेत्यस्यचव्याख्याक्रमेण श्रयतामिह । दुःख संसारिणां स्कन्वास्तेच पञ्च प्रकीर्तिताः । धर्मायतनमेतानि द्वादशायतनानितु । रागादीना गणोयस्मात्समु- देति नृणामिह । आत्मात्मीयस्वभावारस्य स्सस्यात्समुदयः पुनः । क्षणिकास्सर्वसंस्कारा इति यावासनास्थिरा । समार्ग इति विज्ञेयस्तच मोक्षोऽभिधीयते ॥” इति । अन्यत्रच - दुःख समुदाय निरोधमार्गाख्याश्वत्वार आर्यबुद्धस्याभिमतानि तत्त्वनि” इति प्रकारान्तरेणगणनाकृता । अतोऽत्र “ चतुरार्यसत्येत्येव पाठोयुज्यते । चातुरार्थ्यसत्येतिपाठेऽपि कथञ्चित् अयमेवार्थोबोध्यः । चतुरर्थ्यासत्येति अशुद्धम् । अदृष्टेति । धर्माधर्मा वित्यर्थः । भव इत्यपि तयोर्नामान्तरं श्रयतेतन्मते । भवत्यस्माज्जन्मेति व्युत्पत्तेः । दशधात्विति । एतत्सरि- गणनेचबहुधा दृश्यतेतद्ग्रन्थेषु । तथाहि - " ऋतवश्ववचन्ताद्या पृथिव्याद्याश्वघातयः । दश॥॥" इति केचित् । अन्येतु - " बाह्यमाभ्यन्तरं तत्त्वयुगळ चेन्द्रियाष्टकम् । धातवोदशविज्ञेयाः" इत्याहुः । भूतभौति काव्यमा द्विविधमपि चात्येनैकीकृत्य, तथाचित्राचैताख्यं द्विविधमप्यान्तरत्वेनै की कृत्यचाहत्यद्वे, मनो- व्यतिरिक्त ज्ञानेन्द्रियपञ्चकं, स्त्रीकृत्य संस्थानस्वरादि व्यञ्जकस्त्रीन्द्रियमेकं पुरुषकृत्याद्यर्थं पुरुषेन्द्रियमेक, कर्ममूलचक्षुरादि प्रवृत्त्यनुपालनार्थ कल्प्यमानजीवेन्द्रियमेकं चेत्याहृत्य दशघातव इति तदर्थ । प्रभृतिशब्देन पडधातुवादादिग्रहणम् । तथाहि - " अङ्कुरोजायते बीबात् परधातुसमवायतः । ऋतुश्चपञ्चभूतानि पढा इति स्मृताः ॥ सङ्गृह्णातिक्षितिर्बीज अड्कुरः कठिनस्ततः । जलधातुस्स्नेहयति तेजोबीज पचेदपि ॥ वायु- धातुर्निहरति निर्गच्छति ततोऽङ्कुरः । " आकाशभातुबीजस्यत्वनावरणकृत्यकृत् ॥ ऋतुधातोः परीणामः प्रसिद्धोऽङ्कुरबीजयोः ॥ इति । परिभाषा = तत्तत्शास्त्रकारीयसङ्केतः । परिपाटी तत्त्वकरपनरीतिः । ल । षडवातव सुददमाग जञागम् सुयउरुविल् वरुवदो - अदऱ्‌कु अशुद्धि एऱ्‌पडुत्तिवन्द आसै पगै ऎण्णङ्गळ् अडियोडु ऒऴिवदो मोक्षम् ऎऩ्बदुम् उऩक्कुच्चेरादु erodoorin क्षणिकमॆऩबदाल ऎप्पोदुम् ताऩे नडगगलाम् पनदमुम् मोक्षमुम् (कट्टुम्-वीडुम्) इवर्गळुडैय मऱ्‌ऱ परिबाषैगळ् पोगगुगळ ऎल्लाम ऒरु कट्टुक्कुम् अडङ्गादवैयाय् नूलिल्षामालैबोल निऱगुम् निलैयै नुण्णिदाग नाम् कण्डुगॊळ्ळवेणुम्। इन्द तत्तै वेदागद टुदरम् सॆय्द वेद वयासर् निरागरित्तुळ्ळार्। सत्यादृष्टदशघातु प्रमृति परिभाषेक परमतमके वैभाषिकाधिकार: १०। ३९। परिपाटि www ९६ प्रमाण sam नूलिल्लमालैबोले निऱगुम् निलै नुण्णिदागक्कण्डुगॊळ्वदु इन्द रत्तै समुदाय उभयहेतुकेऽपि तदप्राप्ति की सूत्रकाराण निरसि ऱु तॊडङ्गि कुम्बिडुवार् आरॆऩऱु तेडुगिऩ्ऱाा कुणङ्गळैयुम् तङ्गळुक्कुक् कूऱुगिऩ्ऱाा तम्बडियैत् तमाक्कुरैत्तुब पडिवुक्किऩ्ऱाा तमक्किऩिमेल् वीडॆऩ्ऱु सादिक्किऩ्ऱाा वैभाषिकमत प्रमाणक Group २ - केनापि प्रमाणेनानन्वीय । एतदुक्तं भवति - केनचित्समाणेन किञ्चिदर्भ- साधने, तस्य प्रमाणान्तरेणाविशेष आवश्यक इति केचित् । अन्येतु– नकेवलमेतावदेव । किन्तु संवदेत किल- यत्प्रमान्तरैस्तत्प्रमाणमिति येहिमेनिरे " इति तस्य प्रमाणान्तरानुग्रहश्व आवश्यक इत्यप्यवोचन् । तथा च बौद्धमत प्रमेयाना स्थापकंवानुग्राहकं वा नकिमपि प्रमाण पश्याम इति । Gup ॐ इति । " सूत्रे मणिगणा इवे" त्येतद्वैपरीत्येन " असूत्रमथितामा लानोपभोगक्षमाभवेत् " इति उत्सूत्रा- मालेवेदम्मतं न केनापि हृदिधार्यमित्याशयः । अत्रैवङ्कथनेनेदं मतनुत्सूत्रमिति व्यज्यते । लोकामदमतस्यापि हि अस्तिवास्पध्यानि सूत्राणिमूलम् । नैवबोद्धस्येति । यी सूक्ष्मेक्षिकया । तथा च " अहिंसा प्रथमो धर्म:" इति वहिः प्रकटनात् एषा प्रसिद्धा विरतभूमिकामपास्य अन्तः सुसूक्ष्मं रुक्षहृदयं शोधनीयमित्यर्थः । एतन्मतनिरासकंसूत्रमाह– २% वैभाषिकेति । उभयहेतुकेपि समुदाये अणुहेतुके पृथिव्यादिभूतसमुदाये, । - पृथिव्यादिभूतहेतुके देहेन्द्रियादिभौतिकसमुदायेच, तदप्राप्तिः समुदायभागाप्राप्तिः तेषां क्षणिकत्वेन कारणं प्राप्ताना तावत्पर्यन्तमनवस्थितेरिति अर्थः । तथाचास्मिन्नविकरणेमध्ये " नासतोऽदृष्टत्वा “दिस्यादौ स्पष्टं सौत्रान्तिकनिरासदर्शनेऽपि तदतिरिक्तानिसूत्राणि सामान्यत उभयखण्डनपराण्येवेत्पर्थस्वभावाद्भाव्यमिति सूचितम् । । स्थनम- अथाधिकारान्तिमगाषया वैभाषिकस्य स्ववागुल्याघातमाद्द्यत इत्यादि । स्कर्तारः कुत्रसन्तीति विचिन्वन्ति । " कूटस्थाभ्यधिकस्य किमधिकः किंवा समोस्तीति अवगर्वेण स्वयमन्यान् न नमस्यन्तस्वस्यनमस्कर्तृत् प्रतीक्षन्त इति भावः । आत्मगुणाभावे नमस्काराळामात् स्वस्यशान्तिदान्त्यादि गुणान् स्वयमेव बहिषोषयन्ति । निधर्मेकज्ञानसन्ततेरात्मत्त्र पक्षे इदं कथं घटत इति भावः । एव मात्म- (पासुरक्करुददु) तङ्गळैक् कुम्बिड आळदेडुगिऱागळ इल्लाद कुणङ्गळैत् तङ्गळुक्कु पऱैसाऱ्‌ऱिक्कॊळळुगिऱार्गळ्। तम्मुडैय कोणल वादप्पऴसुगङगळै तमाक्कुम् कऱ्‌पिक्किऱार्गळ् तमक्किऩि मोक्ष सिददियिल् कडुगळवेणुम् ऐयप्पाडु किडैयादॆऩगिऱागळ्। उडल् नलत्तैप् पेणुवदुम् नऩगु उण्णविरुमबुवदुमे ४० देशिकाशयप्रकाशसहिते तम्बुडवैयुड (ण)ल कुऱित्तु नॆडिदॆण्गिऩ्ऱाा सन्ददिक्कुत्तवम् पलिक्कत्ताम् पोगिऩ्ऱाा सॆम्बडा सॆय्गिऩ्ऱ सिऱ्‌ऱिऩिप्पैच् चेवगप्पऱ्‌ऱुडऩे नाम् सॆगुत्तिट्टोमे कवितार्किक सहमायकल्याणगुणशालिने । श्रीमते वैकेशाय वेदान्तगुरवे नमः इति वैभाषिकमतभङ्गाधिकारस्समाप्तः ॥ गुणत्वत् आचारमध्यात्मीयं स्वशिष्येभ्य उक्ता अभ्यासङ्कारयान्त शिष्यविश्वासार्थं स्वस्येतः परं मुक्तिः करगतैवे – कुत इति । स्वस्य वस्त्रलाभ- कुछ इति पाठान्तरम् । तदा अशन आच्छादनमि त्याहुः । एवं कथयन्तोऽपि तद्विपरीतमेवाचरन्तीत्याह शरीरपोषणादिकमेव सदाचिन्तयन्ति । त्यादिकमेवध्यान्तीति भाव्यम् । स्वस्यक्षणिक ज्ञानसन्तति घटकैकज्ञानरूपत्वात्, स्वोत्तरसन्ततेरस्वतपः फलचि- । कीर्षया स्वयं तपसे अरण्यादिकं प्रविशन्ति । " मयि नष्टेऽपि मत्तोऽन्याकाचित् ज्ञप्तिरवस्थिते " ति न कोऽपि प्रयतेतेति भावः । एवमादिपरवञ्चनप्रधानत्वात् वैभाषिकान् GFDL or इत्यमेदेनरूपयति । धीवराइत्यर्थ’ । । । एवं चैतत्कृत गुडजिहिका (@paru) वचनमिति यावत् । वयं भगवन्मुखोलासहेतुकैर्यबुध्धा निरा- चक्रमेत्यर्थः । अथवा pm तदीयोति तदीयवीराभिमानेन सहाखण्डयामेत्यर्थः । Ga Lair - रक्तावरधारिणोबौद्धा इतिवार्थ: । पटशब्दस्य वस्त्रवाचित्वात् इति । व्याघातं वचनाना स्वेषामेव स्वयञ्झजानन्तः । वैभाषिकमतमुख्या वेङ्कटनाथेन जिग्यिरे चत्र ॥ १ ॥ वैभाषिकाख्यमतभेदविभचेतनेन वेदान्त सूरिरघुनाव्यधुनोसमोऽन्धम् । लोकस्य भास्कर इव प्रभयाभयाय यस्तं समस्तगुणमेमि निरस्तदोषम् ॥ २ ॥ इति श्रीवत्सशायनस्य श्रीदेशिकचरणपरायणस्य नारायणस्य- कृपिषु श्रीमत्परमत नव्याख्याया देशिकाशयप्रकाशामिख्यायां इति वैभाषिकमतभङ्गाधिकारोदशमस्सम्पूर्णः ॥ वर्गळ् पॊऴुदुबोक्कु। ताम् क्षणिकमागैयाल नचित्तालुम् पिऱगु अदे सन्ददियिल अडुत्तुददोऩ्ऱुम जञाङ अणुक्कुबबयम् उणडॆऩ नम्बिद ताम् पुणय यादरै मुदलियऩ पोगिऩ्ऱार्गळ्। इव्विदम् सॆम्बडवाबोल वञ्जऩै सॆय्दे पिऴैसुगिऩ्ऱ इवर्गळुडैय इऩिप्पुप्पेच्चुक्कळै अवर्गळिऩ् वीरावेसत्तोडु वॆट्टि ऎऱिन्दोम्। वैबाषिगमद पङ्गम् मुऱ्‌ऱिऱ्‌ऱु श्रीमते लक्ष्मीनृसिधापरब्रह्मणे नमः समूरयन्थाया श्रीदेशिकाशमप्रकाशव्याख्यायामुद्धृतप्रमाणग्रन्थानां अकारादिक्रमेण तदविकारस्थपुटप डिविशेष- प्रमाशिका । अत्र च एवं सङ्केतोबोध्यः १। प्रस्तावनाधिकारः २। जीवतत्त्वाधिकारः ३। afaaafeकारः ४। परतत्त्वाधिकारः ५। स समुदाय दोषाधिकारः भङ्गाधिकार: ७। भा माध्यमिक मज्ञाधिकारः ८। घोगाचार महाधिकारः ९। सौत्रान्तिक भङ्गाधिकारः १०। वैभाषिक महाधिकार पन्थाः अधि। पु पु॥ अच्युतशतकम् अद्वैतरत्न तत्त्वपरीक्षा अधिकरणसारणलि: १८६ १ माश्वमेधिकम् अ १०७ १८ ८२ ९ उत्तर रामायणम् अ २०३ २ ३५ ६ उपनिषद्धाप्यम् प २१६ १८ ३६ १९ उपदानतातत्त्व त्रिवेणी प २१६ ८ अ १०४ १६ ऐतरेयकम् प २७८ ६ " प २१२ २८ । कठवल्लो प २३२ १२ २२४ १५ ७ कळप (म) कोश: मा ९० १८ २५८ १२ कात्यायनकारिका प २५४ ५ 攀龔 ११ २६९ ४ खण्डनखण्डखाद्यम् मा ८७ ४ अनन्ताचार्यवादावलिः जी ७४ ८ गीवा जी ४२ १२ अन्तरत्वाधिकरणभाप्यस् जी ४४ २५ ७९ १५ अमरकोशः ६९ ११ 解 १०६ १२ * अहिर्बुध्न्यसन्दिता 蟹 १९४ २ १०७ B प २४६ १४ १२८ ८ ** „ आगम प्रामाण्यम् १२९ १२ १८८ ८ १७ स १६ ११ १ गीताभाष्यम् बी ५६ ३ आचार्यहृदयम् प २८८ १८ 肇事 ७२ १७ आत्मसिद्धिः श्री ५४ २ अ १०१ ८ आत्मतत्त्वविवेकः स २१ 磕 १५३ ७ " अ १९१ १३ N १६८ २ आनन्द गिरीयन् आनन्ददायिनी जी ७२ २१ प २७३ ८ जी ९४ ९ । गीतार्थसङ्ग्रहः अ १०७ २ भ १८३ १४ । चण्डमारुतः मा १२४ २० " हो ७१ १ मा १२५ ११ आनन्दवली प २५८ ३ छान्दोग्यम् भ १६८ ४ आप्तनिश्वयालङ्कारः AT ९१ ८ प २७७ १८ आरम्भणाषिकरण भाष्मम् मा ११४ १६ । ज्ञानसागर: मा ९५ २ ११४ 薯薯 २० तत्त्वकौमुदी ११८ ४ " आर्यलङ्कावतारः ८८ ६ तत्रटीका प २२६ १३ * ३ पत्या: अधि पु प्रत्थ प तत्त्वत्रयचिन्तनाधिकारः अ १७८ ८ । तत्त्वमुक्ताकलाप: सो १७३ ११ तत्त्वत्रय चुलकम् १४९ ६ तस्त्ररत्नाकर* अ १९७ २ १६८ ४ ८५ ४ १९ तत्त्वत्रयम् २२८ 婆 १८ । तत्वविचारणा ११७ ५ तत्त्वत्रयनिरूपणम् तत्त्वत्रयव्याख्या १३५ ६। अ १२४ ४ १८५ ११ अ १६२ १५ १४८ १९ अ " २०२ २ * १६१ १९ १ ** भा ८९ १२ प २१४ ११ तच्च सङ्ग्रहपश्चिका जी २२ १४ २८३ ** " १९ तत्वसग्रह: ३१ ८ अ २०२ 婆婆 ८ । तत्त्वसमीक्षा १२६ १५ २०८ ११ । तत्त्वसागरः जी २२ १७ १९४ ३ तात्पर्यचन्द्रिका प्र ३ ६ १९४ १० जी ७४ १८ " तत्त्वनिरुपणम् १२६ १० अ १०% २२ 警爨 变量 १६१ १५ प २७१ ९ 警婆 तत्यमुक्ताकलापः बी ७० १५ य २७३ ९ १२ अ १८६ १२ स १९० २ 掌嘴 ३७ १५७ 慕 ** १९ दिनकरीयम् मा ११७ ११ १७० १६ धर्मकीर्ति वचनम् यो १८० १५ १७४ ४ ११ वै २६ १ १५ " १७५ ११ नीतिमाला अ १९० २ ** १८० १५ नैषधम् स २२ २१ १८२ १ २ नृसिंहराजीयम् ७ ४ १८९ 算案 ८ न्यायकुसुमाञ्जलिः जी ४२ ४ -२७४ १६ श्र १०७ १९ तत्त्वमु काकलापः मा १०० ५ स १४ २० मा १२४ ६ न्यायतत्त्वम् अ १०० १९ यों १५५ १९ अ १९१ ६ „ चन्था: न्यायपरिशुद्धिः अधि मु अभ्या* स ७ ११ । न्यायसिद्धानम् २८ ११ स १३ १५ वै २६ ६

मा ११४ १ वै २८ १० 翼翼 न्याय रत्नाकरः यो १३१ ४ ८५ यो १५१ १६ । न्यायसुदर्शनम् अ ११५ १ न्यायरत्तदीपावली न्यायसिद्धानम् भ १५४ १५ प २६२ १६ जी २४ १२ न्यायसूत्रम् प्र १० १० जी ४० ५ यो १८१ ५ ४३ ३ पञ्चपादिका विवरणम् अ ९८ १४ जी ५२ २८ । पराशरमाघवीयम् लो ८७ ४ जी ५३ १२ पर शरसण्डीता प २७५ १५ जी ५८ ११ प्रबोधचन्द्रोदयः ८ ९

नी २६ १७ ५ । नातञ्जलयोगसूत्रम् ब्री ५२ ३ अ १०५ १६ लो ४० १४ ११ 婆婆 警 ११५ ११ पादुकासहस्रम् मा १२८ अ १३३ ७ स ४८ १४ अ १४१ ८ स ४८ १५ * ११ अ १४२ F २२ पद्मपुराणम् अ १६४ ११ अ १६१ १६ अ १८१ ६ १७ 警 अ १६५ 婆婆 ८ । पादमम् ९२ २८ अ १६८ १० प १११ ११

अ १८६ म १०२ १७ १८ पादसंहिता ९ पाद्मोत्तरम् tr २८७ ६ अ १०२ २४ भ १९२ १८ प २७५ ७ अ १०५ ** १ पाशुपतम् जी ८५ २०५ ३ पौराणिकवचनम् म १०० ८ ** प २१२ २० पौष्करसंहिता अ bha प २०० i७ कृत्यधिकरणं भाष्यम् प २६१ १४ वै २२ ६ / प्रदीपोधोतः २८ १० ** m अधि प नम् । पन्थाः पु। प्रमेय seonidua मा १०५ १६ श्रीभाष्यम् १७८ वै २ ११ १७ मनुस्मृतिः प १०९ १ २ ८ महाभारतम् १०३ aeyloavittar Je २५३ ६ अ ११० १८ प २७५ ८ (विदुरकथा) 好 ७ ११ बृहत्सहिता लो ३५ २ महाभाष्यम जी २६ ७ वृहदारण्यकम् प २७८ २ अ १२१ २ 算素 ब्रह्मत्रसूम् वै १७ ८ q २८० १७ ब्रह्मदचपक्षः प २४७ ५ महोपनिषद अ १२२ २ ब्रह्माण्डपुराणम् १८१ २ माण्डूक्योपनिषद् प २५२ २५ भगवच्छास्त्रम अ १५६ ८ माण्डूक्युतिः प २३२ १२ भगवद्गुणदर्पणः प २४० १६ मारस्यपुराणम् प ११० ११ भागवतम् जी ५२ ८ । माध्यमिक वृत्तिः यो १८१ १७ जी ५४ १२ मन्त्रिकोपनिषद् 鳄 १८६ ६ भारतम् " 繁華 मायप्रकाशः ists tr १२५ १४ / मीमासा वौस्तुभः प २२६ ३ १४७ ८ मीमासा सूत्रम् नी ३७ ३ वै $७ ११ मुण्डकम् प २९३ भास्करपक्षः घ २६८ १ मुक्तावलिः श्री १९ २८ भास्करभाष्यम् भ १०० ९ मोक्षधर्मः २०५ ४ यो १८१ ७ अ १४७ १७ ८७ ११ ( जनकयाs क्लक्यसंवादः) r १६० १९ भाष्यम् अ ९२ २८ बी ५६ 蘧 भ १२६ ६ यमस्मृतिः अ १२८ १५ प २२२ ६ । यादवाभ्युदयः अ १४४ प २३७ १० योगभाष्यम् जी ५४ प २८८ ६ योगसूत्रमणिप्रभा ke १५० १५ पू २७८ १८ । स्वपेटिका श्री २४ १८ यो १५५ 售 श्री ४२ १२ यो १५६ १६ 事業 ६ पन्थाः अधि। Fre पु नं। पत्थाः अधि। पू न रत्नपेटिका यो १८७ रत्नप्रभा वो १८५ १४ । विष्णुचिचीयम् ७ विष्णुचर्मोत्तरम् अ १८३ ४ प २८३ २२ रहस्यत्रयसारः जी ३२ १३ विष्णुपुराणम् 篛 ११ १७ नी ८८ ८ जी ५० ११ 梦萋 जी ८६ २८ (चिन्तयन्ती कथा ) अ १०४ १ ४४ ६ अ १०९ १३ जी ५४ १६ अ ११६ १६ जी ७१ ५ अ ११८ १८ ** * ts कs क ९१ २० भ १२५ १८ ९२ १४ अ १८० १८ १२९ ७ अ १५८ १ *५ १९८ ६ स्म १८८ १ अ २०० १२ अ १८८ १८

७ रहस्यरक्षा बी

• ८८ ७ अ १६९ १२ प २८८ ७ अ १९२ २६ रामरूदीयम् मा ११७ ११ विष्णुरहस्यम् च १०९ १३ रामायणम् प्र ४ १५ विष्वक्सेन सहिता प २७€ २ ( शबरीकथा) अ १०३ १८ प २७७ २ " म ११९ १७ वीतरागस्तुतिः स ८ ४ कङ्कावतार: वकुलाभरणीयगाघासहसी प २३८ यो १५६ २१ । वेदान्तसूत्रम् सो १७९ ८ ४ वेदार्थसङ्ग्रह। जी ३७ ५ प २६६ ४ अ १४७ १५ 攀 वचनभूषणम् प २५० १८ अ १९९ ७ करदराजपञ्चाशत् प २७० ११ । वेदार्थसङ्ग्रहव्याख्या त २५७ १० वरदराजस्तवः प २४३ & । व्याकरणवाकिम् अ १२३ १४ वात्स्यायनभाष्यम् जी १९ १ व्यासमाप्यम् जी ५२ ५ विवेकविलासः १६९ २ लो ४० १४ ३७ १७ । व्युत्पत्तिवादः जी २७ १० विष्णुविचीयम् 畛 १४८ ६ जी ३५ १४ १ ७ पन्धाः अधि पु। नं पन्थाः अधि। पु। न्युत्पत्तिवादः जी ५५ २४ श्री भाष्यम् १९१ ७ शतदूषणी प्र ३ ६ ሃ २२९ १० 業 शावरशब्दाधिकरणम् स २८ ९ प २३४ ८ चरणागतिदीपिका प २७१ २ प २३४ १७ शाङ्करभाष्यम् जी ७२ २० ७ १ अ ९७ ११ । श्री रङ्गराजस्तवः प २२५ ५ ०९ १७ लो २५ *९ ११

यो १४९ १६ को २८२ ११ सौ १७३ ६ हो २३६ १९ १ ४ १० लो २४८ १५ १ १७ " ४ श्री वैकुण्ठगचम् २०२ १५ ८७ १० । श्री बैकुण्ठस्ततः जी ८४ शान्तिपर्व (वृत्रासुरकथा) (तुलाधारकथा) (कौसलकथा) भ १०२ १४ । श्रुतप्रकाशिका जी ४९ ८ १०८ १ 攀業 जी ३६ १८ T म १०४ १ अ ९२ २४ शारीरक शास्त्रार्थदीपिका थो १८३ १४ 事業 अ १२८ ६ शारीरकसूत्रदीपः अ १८३ २ F अ १८२ १६ शारीरकसूत्रभाष्यम् अ १३५ २० 警業 अ १३९ ८ शास्त्रदीपिका सौ २६७ २ 梦 阿 १४० २ यो १३२ ९ 婆 अ १४१ १२ यो १३६ ९ " म १४७ ७ ६ १ 業 भ १५२ ५ ८६ १ अ १७९ ६ * 響 १४४ ८ प २८७ १९ शिल्पशास्त्रम् शौनकस्सूतिः श्री भाष्यम् प २८१ २१ ** 耀 २३८ ९ प २८३ २१ 翼翼 प २६८ ४ छा २ २ 繁复 प ३७८ १ बी ४४ २५ यो १५० २२ ** ४८ १० १५६ ३४८ अन्याः erfa। पु CT SPRIT: पू। तकाशिका १७८ ३६ / सर्वार्थसिद्धिः अ १८७ ६ १८६ ८ १९० ३ बैं ३७ ६ ११ प २६३ १८ लोकवार्तिकम् यो १८१ ३ 警龔 १८ ७ यो १५१ १५ मा 攀攀 १७९ १२

श्वेताश्वतरम् अ ११२ ३ मा अ १२० १९ 簍簍 FFFF १०४ ३ मा १०५ ९ १४५ १८ यो १३५ ५ षट्सहस्त्री प २१३ १८ थो १४६ ९ परतरहस्यभचेतनम् कल्पसूर्योदयः मा ७४ २१ M यो ११८ ११ हो १७ १६ १७० १५ जी ७८ १५ १७१ ५ ५ १६ १७५ १७ १ सङ्क्षेपशारीरकम सरिक्रया कल्पमञ्जरी सप्ततिरस्तमालिका * 帮 ८ ८ १७६ ९ प २७५ १० १८० १७ जी २ १२ २ ६ सप्तान्नब्राह्मणम् प २५८ १६ ८ ७ सर्वदर्शनसङ्ग्रह १८८ १८ ११ १९ १६ १६६ १७ २२ ८ सर्वसिद्धान्त सङ्ग्रहः समा १२५ १४ । साङ्ख्यकारिका अ १०१ २ सौ १६५ १८ १०५ २० सर्वार्थसिद्धिः जी २२ १२ १५० २३ जी ५८ २० साङ्ख्यप्रवचनभाष्यम् ९७ १ जी ७० १ अ ९७ १४ १४ अ १२९ ४ अ १८१ १८ अ १३२ ५ सोरुममाष्यम् अ १२६ २९ " म १४४ १९ 勤業 म १२८ १६ १५७ १५ 肇攀 धा ९७ ६ H भ १७६ ९ 攀攀 भ १५९ ७ ९ पन्थाः साँख्मसूत्रम् अधि। पु। पं। ग्रन्थाः अधि * पु। प अ १३५ १८ सेश्वरमीमांसा स १३ ७ १५६ ७७७ को ३४ १४ " सान्त्वनसंहिता सारास्वदिनी अ २०८ ३ लो १३ ९ La १९५ १ लो १४ २४ सिद्धान्तदीपिका यो १३५ २१ लो १५ १५ १०५ १२ । सौगतदर्शनम् १५६ ५ सिद्धान्तलैशसङ्ग्रहः स ९ ७ स्त्रोत्रभाष्यम् ८८ १४ सिद्धान्त बिन्दुः २६ छ २६६ २० सिद्धान्तमुक्तावलिः ४ १३ ए २७५ १० सिद्धान्तलेशसङ्ग्रहः स ९ ७ स्तोत्ररवार जी ८३ ६ सिद्धान्त शिरोमणिः श्रो १३४ ८ स्मृतिचन्द्रिका स ३५ २० सिद्धान्तसिद्धाब्जनम् अ १८६ १८ स्थाद्वादमञ्जरी स ८ ८ सुवालोपनिषत् अ १३६ ६] हरिवंशः (घण्टाकर्ण कथा ) अ १०२ १८ इतिशम् श्री श्रीदेशिकाशय प्रकाशव्याख्यायामुद्धृतप्रमाणानि इन्द अगरादियिल् नक्षददिरग कुऱियिट्टवै तमिऴ वागियम् पासुरगङ्गळिऩ् पगुदियागुम्। पन्या पु। पं। ग्रन्थाः अधि। पु। अकर्तुरपि जी ७७ १० अच्छेद्योऽयम् गी जी अक्षण्वन्तः जी ७२ ९ । अजातकृतिः अ ९९ १८४९ पं ४७ १७ १६ अक्षरात्परतः (मु १।२।१) अ १२४ १ अजामेकाम् अ ९९ २१ अक्षरे परमे अ २०१ २१। अज्ञात निर्गमं (देशिकस्तो) प २४९ ८ अक्षरं तमसि अ ११९ १ अज्ञोजन्तुः प २२० ९ अक्षरं न क्षरं अ १२३ १३ अज्ञोविनश्यति स ३ ९ अक्षरं भिवा अ ११९ १८ अटन्नपिमहीम् जी ४३ ११ अखिल भुबन (श्रीमाण्यमङ्गलपद्यम् ) प २२७ ३ । अणवध (न। सु।) अ १८९ २ अगणि सदसि (स्तोत्रमा) ९ ५ अण्डानावरणैः १८४ ५ अमिरुषाः लो ६ ८ अण्डानां त्वदुदरम् अ १८४ ४ अम्रिज्योतिरह: जो ७८ १२ अतश्चायने अ ८८ २० अग्निर्ययैक: जी ४६ ४ अतिप्रसङ्गोऽसम्बद्ध अ १४४ १९ अमिर्वाग्भूत्वा 财 १८० १३ अतिष्टत् प्रत्ययापेक्ष १२ १८ अग्निहोत्रं त्रयः जी १० १३ । अतीन्द्रियमिन्द्रियम् लो ७ अः शिवस्य (मा। प्र) अ ९५ १० अतोनिरमिळण्यास्ते भा ९६ ११ अम्मौ तिष्ठति प २७१ ५ अत्यन्तासत्यपि (खण्डन) मा ११६ ९ अङ्करो जायते ३८ १३ अत्यर्कानक व २०१ १० अङ्गादङ्गात् यो ६२ १३ । अत्ताचरग्रहणात् २६६ १९ भगुलयत्रेण (रामा यु) प २६५ १८ अत्र वृद्धाः (तत्त्वरता) अ १४७ २ raata सनातनः (गी) जी ४२ १२ अत्राय पुरुषः जी ४८ २० अदिविशिष्टान् (देशिकस्तो) प २२६ १८ । अथयदतः (छा ३। १८।७) प २७२ ९ अचिदविशेषितान् प २२६ १७ । अथ लोकायतम् लो ४ ७ श्रीरङ्गराजस्त, उत्तर- ४१ अथ वेसरः । सकृद्रयों लो ८७ ९ अचेतना (परम सं।) २-१८ अ ११८ ८ अम शिष्यान् स १६ १४ ११ पन्थाः अथयोवेदेदम् (छा। ८।१२। ५) म अथraiseङ्कारादेश: (छा।७।२५।१) जी अचि। पु। पै १२६ १६ अनुत्पत्ति चर्माणाम् ५० ७ अनुविदधतिनित्य अथैतदप्यशकोसि प २५२ ७ । अनुस्मृतेश्व बाव ti। मा ८८ ९ अ १९१ १४ वै १७ ३ १९ प्रदर्शनादिहायातः लो ७३ १९ । अनेककल्पनायः at १४० ११

• अविलुपेरिदान प २१८ ३१। । अन्नमयं हि सोम्य अ १४७ १८ अद्भयः पृथिवी अ १६४ ५ अन्नमशित (छा) अ १६९ २ अद्भ्योऽमि (मनुस्मृ) म १८० १७ अन्तर्ज्योति: (देशिकस्तो) लो ८८ २१ अधिकारी फली प २४० १६ अन्तर्बहिश्च (ते। ना। १८ ) अ १९८ २ अधिष्ठानं तथा (गी) ३५ ८ । अन्तवन्त इसे (गो) जी ६० ११ अविष्ठानस्य कात्स्यैन जी २४ १ अन्तरशाक्तावहि: स ९ ४ rature: foet ६ १८ । अन्तरसञ्ज्ञाभवन्ति (मनुस्म् ) जी ३९ I अध्यक्षश्चानुमन्ता प २२१ १७ अन्यत् परिभाषान्तरम् (महाभाष्य ) प २८० ४ अध्यवसायामिमान अ १३३ १ । अन्यत्र तापसस्वाच लो २८ १ अध्याहारस्तर्कः ( अमर ) प्र १० १७ अन्यथैवाभि ६ ४ अनन्तपारम् अनन्तस्यनतस्यान्तः अ अनन्तवीर्यामित अनन्तावैवेदाः (तै। १०) अनन्याराघवेण अनश्नन्वन्यः KR to br b प्र १३ १७ । अन्यावाच। अ १०६ ६ १२० प २५५ २ ) अन्येतु पुरुषव्याघ्र (विष। १०४ अ) प १० अन्यैराम्नाय चर्चा २८५ ७ स ९ ५ स १४ ८ अन्योन्यपक्षप्रतिपक्ष ( वीतरागस्तुतिः ) स ८ ११ प्र ४ १५ । अन्योन्यहेतुताचैव यो १३१ २ २७० ३ । अपः एव ससर्जादी अ ११९ ५ अनात्मन्यात्मबुद्धि: (विप्र।६।७।१०) म अनात्मन्यात्मविज्ञानम् (२-१६-८२) जी अनादिर्भगवान् ११ २० । अपक्षयविनाश (विष) प २२८ १० ५० ११ अपराधशतं क्षाम्यम् जी ६६ १२ अपवादैरिवोत्सर्ग: (रघुवंश) १९८ ७ । अपुनर्भवाय भ अनादि मायया (मा। का। २-२१) प २२० ९ अपेक्षते प्रत्ययम् अनादि सन्तान यो १५५ ७ अप्रज्ञातमलक्षणम् br to ५er ५ प २४८ ७ १५ १६ ११९ १२ वै १२ १८ अनादौ खल लो ३३ २० । अप्रत्यक्षोपलम्भस्य (खण्डन) अ ११८ २३ यो १३० अनित्यमसुख (गी) म १०४ ५ अप्राकृनं सुरैर्वन्धम् अनुतापादुपरमात् (रहस्यत्रय) २१ ५ । अनावृत इदं सर्वम् १३ अ २०२ ५ छा १८० १७ १२ अन्या अधि पु अधि पु पँ अथाभावप्रत्ययालचना (यो सू। १-१-१०) जी (१-१-१०) ५२ ३ । अविधाहि नाम यो १५६ १६ अभिन्न देशकालयत् सौ १६९ १ अविनाशीवा अरे (बृ। ६।५।१४ ) लो ७० २ अभिमन्तारमीश्वरम् अ १२६ २ । अविभागोपि बुद्धयात्मा लो १८ ११ अभिरक्षितमप्रत: (देशिकस्तो) अ २०६ १५ अवैष्णवानामप्राप्यम् प १९९ ८ अभिलषितदुपाः (पूर्वाचार्यसू) प २४९ अव्यक्तं अक्षरे लीयते अ ११४ ८ अभीतिरिe (देशिकस्तो ) स १० ९ । अव्यक्तं च महाचैव अ १२५ १४ भीष्टार्थव्ययेनापि ( इलोकवा) को ५१। ६ अव्यक्तं पुरुषे (भा शा। मो ८।१४ ) प ११४ १९ अभ्युपगमात् हृदि हि (ब्र। सू) जी ४३ ११ अव्यक्तोऽयम् जी ५५ २७ अमलस्य वारस्य मा ९० १९ अभ्युच्छिन्नास्तत अ १८३ ३ अमरा निर्जरा॥॥ (अमर: ) अ २०२ १८ असन्वास दिमि १७६ १२ अमृतेनामृता अ २०२ १८ असत्वान् नास्ति (सख्य वृद्धका ) मा ११३ ३ अयमात्मा बाच्चयः प २६४ १ असद्वा इदं (तौ, आ ७।१ ) मा १०५ १५ अयमेव चाहङ्कारः अ १२९ ४ असन्निकृष्टवाचा (लो।वा।अ।प।५५) प २१२ ७ अयं निजः परः जी ८७ ९ असभ्यपरि ( सङ्कल्पसू ) लो ५५ १६ अर्थसोऽभिरिति स १६ ११ । असम्भवस्तुसतो (ब्र। सु। २।३।९) अ १९८ ५ अयुद्ध्यमानस्यादानम् लो २९ २० असिद्धः क्षणभङ्गेन १६८ १४ अपराधीन (श्रीरङ्गस्त) प २७४ १७ असूत्रमथितामाला ३९ ५ अर्चापि लौकिकी प २७६ ५ अस्तिदेहान्तर लो ७० १७ चवतारोपादान प २७६ ७ । अस्तिहि भिक्षो (बौद्ध पालीभाषा) वै ८१ २ अर्थानुपेताम् वै १८ २ । अस्त्रामासतृणम् प्र ६ ९ अलष्वामद्विषः अ १०४ ८ । अस्त्रीपरुवकं सिन्दू अ १५४ १५ अल्पस्यहतोः अ २०१ ४ अस्माच्छन्दतन्मात्रात् अ १६१ १८ अवशादुत्तान ( सङ्कल्पसू) प २८७ ११ । अस्मान्मायी प २१७ १५ अवश्यमनुभोक्तव्यम् हो ७५ ५ । अत्यसोम्यमहतो जी ४४ १४ अवस्थितेरसम्भवात् अ १४५ १९ । अष्टकाः पितृदैवत्यं (रामा-आ) लो १० १ अवस्थितेरिति काश य १७८ ७ । अष्टभिः कथ्यते विष्णुः प २७९ ९ अवाक्यनादर (छां ३।१४।२ ) प २२४ २ अष्टवर्थ ब्राह्मण लो ८३ ६ अवान्तर तथा नाम प्र ८ अविकल्प विषय मा ३ ८ । अष्टानयोगसिद्धानाम् १ । अष्टादशनिमेषास्तु प २७४ ९ जी ०८ ११ १३ ग्रन्था* अधि। घु पं ग्रन्था अधि पु। अष्टापद कटकमत्यौ ( सकल्पसू) प २८८ ८ आत्मेतितूपगच्छन्ति (ब। सू। ४-१-३) अ १३० ४ अष्टौ ग्रहाः अ १५० २२ । आत्मैक्यं देवतैक्यम् प २८० ८ अष्टौ प्रकृतयः अ १५३ ७ । आत्यन्तिकस्तु मोक्षाख्यः लो ७८ ६ अशरीर चाव लो ७० १६ आदित्यवर्ण ( पु सू ) २०० १८ अशरीरं शरीरेषु प २३२ १२ तमस अ ११९ ११ अशेषचिदचित्मकार (न्य यसि) जी १८ ५ " आदित्यः चक्षुः अ १८० १५ अमर्थो न चेदात्मा (श्रीभाष्य) जी ५० ८ आदित्योयूपः प २१७ ९ अहङ्कारश्च अ १३६ ७ । आदोशारीरकार्थ मा १२६ १० अहङ्कार बलं दर्पं (गी १६।१८) जी ४९ ७ आपः पुरुषवचसः अ १७४ ८ अहङ्कारात्शब्द अ १५९ ११ आपद्गतोनधर्माणाम् लो २८ ३ अइकैलास छा १०२ २० आपीठानमौलि प २८५ ११ महत्वास (गी) प ९७० ४ थापोनाराः ( म स १-१०) प २७९ ६ अहं बुद्ध्या परागर्थात् (श्रीभाष्यं) जी ५० १६ । आप्तस्वहित लो ५८ ४ अहिंसापरमः वै ३९ ७ आतोविष्णो प २७५ ११ आकाशमिन्द्रियेषु अ १५१ ७ आप्यायन्ते च अ १४७ १७ आकाशस्तुविकुर्वाणः अ १५८ ६ । आभूत सम्प्लवे प्राप्ते प २८२ १९ आकाश्गद्वायुः अ १२७ ८ आम्रान् पृष्टः (प्राचीनन्यायः) मा ९७ ११ आगच्छविtणो अ २०३ आगमार्थविरोधे वै ३३ आराममात्र। (श्र। ५-८) ८। आवतारिकवृत्ता (तेनू कलैका) जी ४५ १८ प २४० २५ मागमिष्यतितेरामः अ १०८ १ (वडकलैका) प २४० २६ आगमेनविना अ १५७ ५ आवापोद्वापत जी १८ १६ आचार्यटङ्कभर्तृप्रपञ्च लो ७७ १३ (तत्त्वमुक्ता) मा १०० ५ 婆婆 आज्ञा कुर्यान्नकुर्यात् 可 २२१ ७ आवाभ्यां कर्माणि ( विवाहम) लो ३० २ आत्मनः आकाशः १६६ ४ आविर्भावतिरोभाव जी २४ ५ आत्मन्येष न ( विष्णु २-१६-१८) जी ५० १० । आविस्युर्मम जी ७५ १२ आत्माजीवेत (कौशः) लो ४८ आत्माने सङ्क्रम लो २९ ४ आशामोद कतृप्ता आत्माभिमानानुगुण जी ३० आत्मवादं प २७८ २ । आशसायामूत (षा। सू। ३८-१८२) प १६ आसीदिदन्तमोभूतम् (म स्पृ। १-५) प ५ । आस्थूपिकण्ठे २२६ १० सौ १८४ १४ २७९ ५ ञ ३ १६ ग्रन्था अभि १४ सल्या अधि पु इच्छाग्रहीता (वि। पु। ६-६-८४) प २३४ ११ । ईश्वराव्याकृतप्राण (यादवप्रकाशका) प २५४ ५ इच्छात एव (पञ्चस्त) प २५० ४ ईश्वरे कर्तृताबुद्धिः भ १०७ २ इति हास पुराणाभ्याम् लो ७८ ४ ईश्वरोऽहम् (गी) जी २८ १ (मा। मा। था १-२-१८) उत्तरोत्तर विज्ञानस् यो ५० ४ इत्येवं पञ्चविंशतिः अ १८५ १८ उत्पत्तिमत्वात् ( आत्मसि ) हो ४० २४ इदमित्थत्वयोः जी २४ १२ । उत्पत्तिस्थित्यभिव्यक्ति प २५७ १४ इदं वस्तु बलायातम् मा ८९ १४ । उत्पाद्यपृथिवी सम्यक् प २८३ २० इदं शरीर कौन्तेय (गी। १३११ ) लो ७५ ११। उत्सन्नान् भगवान् स १६ १३ इन्द्रियमिन्द्रलिगम् (पा। णि।सू॥) अ १८८ १६ उपचारशतेनापि प २१५ १५ इन्द्रियाणि तन्मात्रे अ १३२ १९ उपदेशाद्धरिम् ३३ ७ इन्द्रियाणि दश (गी १३।५ ) अ १८० १४ । उपयन्नपयन्धर्मः (नै सि।) प २१५ १५ इन्द्रियाणां मनः (गी) अ १८७ १० । उपर्युपर्यब्जभुवः (आळव। स्तो) जी ७८ २५ इन्द्रियैर्गृश्यते जी ५६ १ उपलब्धिवदनियमः जी ७७ २० इन्द्रो मायाभिः बृ। ४५।१९ ) जी २९ २१ उपष्टम्भकं चलम् अ १०४ १४ अ १३८ १८ उपसंहारदर्शनात् प २८६ १८ इन्द्रो हव-देवानाम् लो १९ १३ । उभयात्मकमत्रमनः (सा। का। २७) अ १२७ १ इमे मानव जी ७१ ९ उभावेतौलीयेते अ ११५ १६ इमान् लोकान् जी BL ६ उलकु तन्नोड ओन्ति प २११ १४ इयं सा यत्कृते (रामा। सु) प २३८ २१। । उषस्तिः किल (छा) लो २८ ६
• इवन्तान जग-ताय प २१४ १० । ऊर्ध्वं सत्व विशाल: अ १०० ८ इषुक्षयानिवर्तन्ते (वि पु) प २७२ १५ । ऋणं कृत्वा वृतं लो ९ २ इष्ट हि विदुषा लो १ ५ । ऋतवय वचन्ताद्या: वै ८८ ८ इष्टापति ब्रुवाणस्य मा ८७ ८ । एकएवतु सार्वलौकिक लो ८० १५ ईशतेभगवान् प २७२ ३ एकरवरूद्रः प २७९ १८ ईश्वरप्रेरित: जी ६७ १६ एककालेऽभिसृज्यन्ते अ १८४ ४ प २१८ २४ प २२० ईश्वरस्य च सौहार्दम् प्र १२ ईश्वरात्मक तिपुरुषौ म ११७ एकरूपस्यैव कालस्य ११ । एकायादिस्वभावै: (तत्त्वमुक्ता ) वै १६ । एकस्तु fred देवः ५ एकरुप न क्रम। कापि (न्या। कुसु) अ १९० १९ ४ ६ अ १८५ १७ वै २१ २ १५ सन्था: अधि पु। पं। पन्याः आषि। पु। पै। एकं चैश्वित्रतानस्यात् लो 翼情 १८ (तत्त्वमुक्ता) अ १५६ १६ एकं दुःखं सुखं च (रामा। कि) प २४० २१ । कचिनदुष्टो ब्रजसि (रा-अयोध्या) प २११ १ एकं यदिभवेच्छास्त्रम् स ३ १८ कस्त्वं ब्रह्मवपूर्वः प २८८ ६ एकाकिया अर्थकरी स ११ १४ कस्मै स्वदेव (वरद-पचा) प २८६ १२ एकादशीस्कन्दषष्ठी एकैवमूर्तिः लो १० ४ कस्योदरे हर विरिव प २६६ १८ प २७९ १६ । काचिदावसथस्य ठा १०३ २५ एक हवेनारायणः प २१२ ८ काम कोष प्र १२ ९ एतद्धिचित्तविज्ञायम् यो १०४ ६ कामतोरूप अ १२२ ९ एतेभ्यो भूतेभ्यः एवमात्मास्वतस्सियन् (आमसि) लो एवं परस्त्रिधः प्रकुर्वीत ( चार्वाकसू ) लो लो ११ ११ कामरूपि (तै भृ १०-५) लो ७६ १ ४० २८ । कामस्सङ्कल्पः (बृ ८-३-८) अ १८६ २२ ५१ ११ कामिन्यादिषु यो १५८ ४ एष वन्ध्यासुयः मा ११६ ११ । कारण गुणसँग (गी। १८-२१) जी ८० १६ औत्पत्ति कस्तु शब्दस्य को ५७ ९ कारणं तु ध्येयः प २८० १२ (जै सु। १-१-५ ) काराकल्प वपुः (रहस्यत्र) प २८६ १२ करीयरोधः प्र ११ ११ । कालस्यहि च प २४० १ कपूयचरणा: (छा।) लो ७८ ४ । कालस्वभावः जी ७८ १६ करणं त्रयोदशविधम् अ १३६ ९ कालान्तर्यामितादेः (तत्त्वमुक्का ) अ १९२ १८ करिष्ये वचनं तव (गी) अ २०६ १० । काठोपरिष्टवेषेण अ १९० २५ कर्णामृतं रक्षत हे कवीन्द्राः स ४ ९ । कालोsस्मिलोकयकृत् (गी) 群 १९३ २ कर्ता कारयिता च प २१७ ८ किमात्मिकैवैषा (पाच-वाक्य) अ कर्ता शास्त्रार्थवत्त्वात् कुणपादिमतौ (त्रस् २-३-३३ ) कर्तुरीतितमम् (पा।सु १-४-४९) श्री कर्तृस्यात्कदाचित् (तत्त्वमुक्ता ) कर्माविद्यादि चक्रे (रहस्यत्र ) प २२० ६ । कुशला : कुशलैः ३५ १२ कुसुमे बीजपुरादेः २०६ १ बो १६१ १० लो ७६ १ वै १७ १७ जी ८६ १९ । कूटस्थोऽक्षर: (गी। १५-६) अ १३३ ७ जी ७० १९ कृतप्रयता पेक्षः (त्र।सू।) प २०१ १२
• तत्र दर्शनात् कलामुहूर्तादिमय: स १३ ३ ८ । कुचिः कमण्डलुः यो १५९ २ অ १९० १७ । कृत्वा भारावतरणस् प २४० ४ कल्पनापोढमत्रान्तम् कल्पादौ भूतसूक्ष्मप्रभृति यो २८७ ११। कृशानर्थान् तत: ( भारत-सभा) कृष्णरूपाण्यनन्तानि जी १६ १० of २७४ ६ १६ ग्रन्था भाधि। पु। पं। ग्रन्था शाधि, पु। पं। कृष्णे न मे hriaa: अ २०७ १० चक्षुश्चद्रष्टव्यं (सुबा) अ १८६ ६ को भवानुरूपः (गी) अ १९३ १) चक्षुः श्रोत्र लो ६४ ११ को वा चक्षुः (देशिकस्तो ) प २१० कोहि तद्वेद लो ७२ १६ । चतुर्मुखायुः ८ । चतुर्युगसहस्रान्तम् प २७२ १५ लो ७७८ २ कोशन्योभुवि प २८७ ३ चतुर्विधोऽपिदेहः अ १८१ ५ कौटिल्येसति (रहस्यत्र ) Je २०० ६ चन्द्रमसमेवते जी ४३ १ कौन्तेय प्रतिजानीहि (ग) २०७ १० । चातुः प्रस्थानिका: बौद्धा: वै २ १७ क्रीडावस्सृजत: (श्लो-बा) प २२५ १५ । चातुर्वण्यैश्च लो ३४ ६ क्रीडार्थ सृष्टिः (माण्डूक्य) (गौड - का) प २२६ २१ चित्राभिश्वित्रहेतुत्वात् यो १५५ ĥ टि ग्रावसु (श्रीगुणर) प २४० ७ चितं च चेतव्यं च (सुवा) अ १३६ ७ क्षत्रबन्धुरितिख्यातः अ १०८ १ । चिदवसानो मोगः (सा।सू।१-१०४) जी ७७ ९ क्षत्रिये वृत्तिसंरोधे लो २८ १ चिन्तासाफल्यमाचात् (तत्वमुक्ता ) अ १७० १६ क्षयन्तमस्य अ। १९९
• चेतननु कारणमाकमाडान् ६ जी २२८ १४ क्षरं प्रधानम् 純 १६ [g चेदिराजकुलेजातः प २४७ १८ क्षिपाम्यजतम् (गी) लो ८० १५ । चेष्टाहिताहित प्राप्तिः जी ८८ १७ क्षीरादिदं ततः (वृद्धकारि) अ १५९ ६ चेष्टेन्द्रिार्थ ( न्या। सू ) जी ३८ १६ क्षेत्रज्ञशक्ति: जी ४५ २५ । छेतुश्लेषस्यचाभावे (श्रीभाष्यं) यो १४ " क्षेमदर्शी नृपसुतः झं १०४ २ जक्षत्क्रीडन् (छा। ८। १२। ३ ) लो ७९ १ aarगत काम (it) प २४५ ३ जगत्प्रकृति प २७२ ६ गतानुगतिकः हो १० १५ जगत्सर्व शरीरम् प २१३ ८ गर्वोऽभिमानः (अमर-नाट्य) जी ६० १२ जगत्सशैलं (रामा। युद्ध।) 尋 २६५ १८ गुणसाम्यात्ततः अ १२५ ८ जगद्धिसर्व प २२८ १० गुणान् षोडशघा अ १०९ ११ जगळ्या पारव जैम् (अ। सु। ४-४-१७) जी ८२ १२ गुणैरियता प २६३ २ जनकस्यकुले अ १२१ ९ गुणैषद्भिः प २७१ १५ जनन मरण करणानाम् (सां। का।) जी ७७ १ गुरु arreste अ १०५ २० जनानुरागप्रभवाः को २१ १० गोमायुनां मलय मा १२८ ८ जनेनावमतोयोगी लो २१ ८ गोविन्देति यत् प २५१ १७ । जय्यो नायुधिभिः (चाटुश्लो) को २० १ गौर नाचन्त अ ११ २ जरा मरण मोक्षाय (गी) ७४ १८ १७ यन्धा* अधि घु पं। geet अधि पु पं। जातस्य हि ध्रुवः (गी) मा ९४ ६ ततरसकिङ्करान् (रामाय। सु ) सौ १६३ ८ जाग्रत् स्वप्न ( वरद, स्त) जी ५४ ११ ततः स्वयम्मूर्भगवान् (मनु। स्मृ) अ ११९ ६ जाबालिरपि रामा। अ ) ८१ ८ । ततोचिरेण कालेन अ १०८ ८ जाबालि ब्रह्मणोत्तमः (रामा। अ।) लो २० ११ । ततो दुर्योधनं (भारत) लो I १० जायमानं हि (भा मो व ८४४-१९) प २४५ ११ ततो युद्धपरिश्रान्तम् (रामा। यु ) प २४१ ६ जालसूर्य यो १४५ १५ ततोऽहमिति कुत्र ( वि प्र । ) लो ४८ ४ faaslege चौर्यस्य पु २०० १० । adatga (५१) अ १६० ५ जितबाद्यजिनादि (श्रीरङ्गस्त) लो २९ १३ ततेजोऽसृजत (छा) अ ११८ ३ जीवनमणे नम्राः (कुवलयान ) प २४४ १८ तत्रतं बुद्धिसंयोगम् (ग) जी ६६ १ जीवमुरख्यप्राण अ १९८ १० । तत्र ये कृतकाभाव ३१ १० जीवा : नीचोच (आनन्दतीर्थका ) जी ७८ २८ तत्र सत्वं निर्मलत्वात् (गी) अ ९६ ७ जीवेदुःखाकुले प २२५ १६ तत्रैवं सति कर्तारम् (गी) जी २८ २ जुषन्रजो गुणं तत्र (वि।प्र। १-२-६३७) प २८८ तत्त्वं जिज्ञासमानाना ( मार-शा) जी ८ तत्त्वाध्यवसायसंरक्षणार्थ (न्या- सू) प्र १८ ४ ११ ९ ज्ञाज्ञौद्रो (स्त्रे १-९ ) प २५६ २ । तत्त्वेनयश्चिदविदीश्वर (आळ - स्तो) बी २६ १ ज्ञानं नैवात्मनो धर्मः ध ४८ १४ तत्सर्वं वै हरेस्तनुः ज्ञानवैचित्र्यसिद्धयर्थं सौ १७९ १२ (वि।५।१।२२।८८) जी ४० १ ज्ञानशक्तिवल प २७२ ८ । तथा च निराधारा वै २ ८
• ज्ञानशक्त्यादि विशिष्टनायू प २१४ ११ । तथा च सन्ततिस्मृत्या लो ८५ ११ ज्ञानस्वरूपमत्यन्त (वि।प्र। १-२-६) जी ५१ ७ तथा च हरिशब्दस्य (आगम।प्रा।) अ १२९ १२ ज्ञानानन्दमया अ २०२ ५ तथा गुणध्वंसात् ज्ञानान्मोक्षोपदेशे 寫 १५ २० (विष्णुष। १०४।५७) जी ५१ ७ ज्ञानेन्द्रियाणि वै ३७ १५ तथैवेयं द्विजोत्तम प २६१ १ ज्योतीषविष्णुः (विप्र। २-१२-३८) प २६१ १ तदक्षरे परमे अ १२४ ८ तहव्याघोषा (छा ६९-८) लो ७१ १७ । तदण्डमभवद्वैनम् (मनु स्मृ ) अ १८४ २ ततः कलियुगस्यादौ मा ९१ i १८ तदविगमउत्तरपूर्व (ब्र।सू। ४। १ १३) जी ७३ ११ ततः कौसल्यमाहूय अ १०४ ५ तदनन्तम सख्यातम् 說 १२० ३ तद् ज्ञान ब्रह्मसञ्ज्ञितम् २७८ ८ तदनन्यत्व (ब। सू २।१।१५ ) मा ११४ १७ ततश्वदिपतेर्देहात् प २४५ ८ तदन्तकाले संशुद्धिस् अ १०८ ५ ११११८ अस्था: अधि। पु पं। यथा* अधि। पु। पं। तदस्यास्ति (पा शू। ५। २।९४ ) लो ३ २८) तवानन्तगुणस्य (वि।प्र।) प २७२ ११ तदिच्छ्यामहातेजाः अ ३७४ १७ । तस्माच्छूद्रस्य लो ८३ ७ तदेकावयव अ १२८ १२ तरमादप्यद्येहाददानां (i) को १९ २० तदेतच्छ्रयता छ ११८ १२ । तत्स्थादालय विज्ञानम ३६ ११ तदेतदक्षयनित्यम् तस्माद्वा एतस्मादात्मनः (तै।अ।) अ १६३ १४ (वि। पु।१।२२।६०।) 可 १८३ १ । तस्मात् वैदृष्टान्त: बै २० ६ सद्धि वासुदेवाख्यं (पाश्चरा।बा।) प २८१ १४ तस्मिंस्नास्मिंस्तु तन्मात्रम् ञ १५७ १ तद्भावभाव सौ १८० १२ संस्थागन्ध गुणोमतः अ १७१ १६ तद्युक्तं तत्र नच्छलम् (न्यायसू) वै २८ ४ सं षड्शिक मित्याहुः अ १८५ १६ तद्वव जीवः जी ४२ १२ वा ऐक्षन्त अ १६० b तद्विष्णोः परमं प २१२ १२ तानहं द्विषतः (गी। १६-१९) जी ६९ ११ ,, (gar। ६।) 師 २०५ १४ तानि सर्वाणि तद्वपुः तन्मात्राणि भूतादौ अ १५२ ८ (वि।प्र। १-२२-८६) जी ३९ २२ तपोन कलक: गमः खलुचलं (मीमासकका) 可 २८ १७८ १४ । विरोधान करीशक्तिः प २४६ १५ १८ * तीरइरुम्बुण्ड नीरदुपोल श्री ८२ ७ तमश्शूदे रजः लो ३५ १९ । तुरीयोऽयं जगन्नाथः प २७७ ८ तमः परेदेवे लो ११५ २० तुल्यार्थत्वेऽपि चैतेषाम् तमसः परमः लो २०१ १४ (गु।च।लो।वा) मा १०१ २० तमसस्तु पारे को १९९ तृणस्यैवास्त्वम् Я ६ ९ तमस्ससर्ज लो १७९ १६ तृणानामिवहिव्यर्थ को १९ ४ तमसोभूतादिं लो १६७ १५ । तृष्णाखनि: प्र ८ १५ तमीश्वराणा परमम् (श्वे ६।७।) प २५३ ९ । ते ते स्वस्वमतेर्गनेरनु तमेवैकञ्जानथ (मु।२२।५।) प २१४ ८ (तिरुवायूमोळि अनुवादः) अ १०७ ८ तमोष्ठा-हि-ताः प २५८ १९ । तेन नारायणः स्मृतः अ ११९ ६ तयातिरोहितत्वाच्च (वि।प। ६-७-६८) अ १८१ १३ : तेन प्रद्योतेन जी ४५ १८ { तयोरन्यः पिप्पलम् (मु। ३-१-१) अ ०० १९ तेन मायासहस्रम् (वि।प्र।१-१९-२०) अ १२१ १० तर्कैकालं बिगोष्ठ्याम् (तत्त्वमुक्ता) अ १८० १७ तेनैतन्नाभिजानन्ति अ १८६ १ anहिना (श्रीभाष्यम्) प्र १० १५ तेन प्रोक्तम् (पाणि। सू। ) स १५ १९ daara इति (माघ) मा ९० २० तेपि मामेवकौन्तेय (गी) प २८२ १४ १९ पन्था* अधि। ध्रु 薛 तेभ्यश्चैतन्यम् (चार्वा। स।) लो ११ ६ । दिविसूर्यसहस्त्रस्य (गी) अधि पु। प २७२ ९

तेषान्त्ववयवान् अ १४१ ९ दिवीवचक्षुरावतम् (नारा अ।) अ १४५ ८ तेषामपीयत्परिमाणम् (बैकु।ग।) अ २०१ तेषा मोहः पापीयान् प्र ४ तैजसतस्तत्रमन: अ १३२ ११ । दिव्यस्थान ३ । दुःखाज्ञानमकार्मो (वि-पु) 有 २०२ ६ ११ दिव्यैरवेद्यविभवेमि (गी।भा।ता।) प्र ३ ७ जी ८० १४ ‘तैजसानीन्द्रिभाण्याहुः अ १३० १३ । दृश्यते च महाज्वालः (रामा सु।) को ५६ ११ तोयेन जीवान तौहान्वीक्ष्य (घां) जी ६० ९ दृष्टएहि नः (रामा अ ) प २८५ ११ छो ८१ १७ दृष्टपञ्चपुरुषानारीगम्या त्याज्यं सुखंविषयसङ्गम (प्रबोधच ) त्रस्नरि नयेनस्थापिना (देशिक स्तो) सौ लो ८ ९ (वाल्माय। सू।) लो ३० १७ १८६ १ देवतासन्निधानेन (न्या कुसु।) हो ५४ ८ त्रिपादस्यामृतं दिवि (इछ।सू।) प २५३ ४ देवत्वं सात्विकाः अ १०९ २ त्रिविषं ब्रह्ममेतत् जी १८ ४ अ ११० २ त्रिविधात्रिविधैषा अ १०९ ३ देवान्देवयजोयान्वि (गी। ७।२३।) स २८२ १३ त्रीन् लोकान् (रामा-सु) यो १६१ २ । देवानापूः अ ५०२ १२ त्रैगुण्यविषयाः (गी) अ १०७ ३ । देवावैकारिकाः अ १३० १४ स्वदाश्रितानाम् त्वन्यञ्चद्भिः कि जी ८३ ६ । देवोवैकुण्ठनाथः अ २०९ ४ म १८८ १४ । देव्याचपल्या (चाटुइलो) यो २९१ ८ दण्डदण्डनिपाते अ २०० ८ देहविच्छेदः (चार्वा। सु ) लो १७ १४ ददाम्येततमम् (रामा। पु) प्र २४१ ५ ) देहस्यरक्षणार्थाय (रामा।सु। स २ ८ दयान्येषां दुःखाप्रसहनम् देहिनोऽरिमन् (गी) लो ७३ ७ (श्रीरज। स्त।) प २३७ ७ देहेन्द्रियमनः (आत्मसि) को ६८ ६ दया सर्व (गौत सू प २३९ १६ दैत्येन्द्रसुदोपहृतम् ५६ ८ दर्शनस्पर्शनाभ्याम् जी २३ १। देवैरेषा निगमपदवी (सङ्कलपसू) को १० & दशरात्रोषितं कास्ये (आयुर्वे) लो १३ ९ । द्रव्यकर्मगुणज्ञैश्च ( मार।आ।) स ७ ११ दशवर्षसहस्त्राणि (रामा। बा।) प २७४ १४ । द्रष्टुञ्चक्षुः (भार आ ) लो ६८ ६ दशास्या पुत्रान् लो ३० ७ द्वन्द्वस्सामासिकस्यच (गी) प २८९ १९ दानसंवनना: (रामा। अ ) लो १० Greater (it) जी ३८ दिवतीकाशान्करोति लो ७२ १६ द्वेधा भूतानिमित्त्वा (तत्त्वमुका) । ५ । धन्यावयं (श्राद्धका ) प १७४ ४ ६ द्वे सत्ये समुपाश्रित्य (बौद्धका ) यो यो १५६ ९ स ६ ११ २० पन्थाः अधि arts ठु प अस्था* पु। पै anant ratna: यो १५६ ५ नतदपलपति स्वर्गकर्णी लो ८ १३ धर्माent फbarg लो २८ ८ न तदस्ति पृथिव्यावा ३६ १ धर्माविरूद्ध (it) हो २१ ३ नदीहालाहलानाम ५६ ८ प्रमीयमाणेतु (इलो – बा) प २१० १२ न धर्मान् चरेत् (वात्स्या। सू।) १९ ७ घातायथापूर्व g २२७ १८ न नास्तिकाना वचनं (रामा- अयो) लो ८१ ९ धारावाहिक विज्ञानम् यो १६८ १४ । नन्वत्राचेतनानाम् (तत्त्वमुक्ता ) प २६९ ५ विष्ण्यमोकः (अमर) 輝 २८२ २३ नपरदारान्गच्छेत् लो ७३ १२ नकदाचिदनीदृशञ्जगत् (श्लो।वा।) अ १८४ ९ न प्रेत्यसञ्ज्ञास्ति जी ६२ १८ नकर्मणा वर्षॆते (६ नारा १२।३ ) थ २३४ १७ न ब्रानेशान: ( अधवेशि) प २७८ ११ * कर्माविभागात् (ब। सू। १ १।३५ ) प २२४ ९ न ब्राह्मणं हन्यात् प २८४ १ लो ७५ १७ । नमूतसङ्घसंस्थानः जी ८९ १६ न कलेलं भक्षयेत् को ८१ २० । नमऋषिभ्यः स १६ ११ नकामाचरेत् (वात्स्या। सू।) लो २७ ७ नयाति नच तत्र यो १८६ ९ न कालस्तत्र प्रभू: ठा १९९ ८ नयोत्स्ये (गी। १।) अ २०६ ९ नक्षत्रे तारका (कोशः ) यो १५२ ८ नवमेघजन्यम् लो ३३ ७ नक्षत्राणामहं (it) भ १३७ १२ नवयं कवयस्तु ( मुक्तकको) प्र g ४ raanrat योँ १४९ १७ । नहरै पुरुषेप्राणाः अ १५० २२ नादवधूय (आत्मत ) लो ३२ ६ नविगृह्य कथा स ५ न च गत्यन्तरं स्थिरें (न्या। कुलु) को ६२ ११ afang: (४।६।८।१० ) जी ४८ २० न च वाचंविजिज्ञासीत प २५४ १३ जी ५७ ७ न चेदुत्पत्तिरुत्पतेः १८ ६ नशब्दशास्त्र लो २० ९ न जायते म्रियते १२ १५ नशान्तानापि १५६ १२ ८० १० । नष्टपज्ञः लो ८२ १४ नवरसमश्ध ( श्वे। ६।८।) प २६२ १४ । नसत: कारणापेक्षा मा ८९ ६ प २८४ १४ । नसन्न चासत् प २७८ ६ नवत्रसूर्यः प २७२ १० । नस्थानतोऽपि (ब।सू। ८-२-११ ) प २३६ ६ नतथादोषः हो ८८ ५ a rajarajar लो १९ १ न तु दृष्टान्तभावात् 耀 २३५ २० । न हन्यते हन्यमाने लो ७० ४ ४८ १० । न हवे सशरीरस्य (छां ८-१२-१) जी ७६ S * २१ अधि। पु पन्या साथि। घु नहि कश्चित्क्षणमपि (गी) लो ७६ १० । नासतो विद्यते अ १८२ १२ नहि तत्करणं लोके (लो। वा) लो ३५ १६ नासीत्तमः अ १२१ २ नहि पालन म १९९ १६ । नास्तिचेन्नास्तिनोहानि को ३२ १२ नहि मृगा: ( महामा) लो ८ ८ नास्य जरयैत् ध २७० A नहि मे जीवितेनार्थः (रामा अ ) प २३५ १९ । निचाय्यत्वादेव भ १२२ १६ नासन्घटादि: (खण्डन) मा १०५ १ नित्या लिङ्गास्वभाव प २३५ ४ न बाला शक्यते (भारत) अ १४७ ८ नित्यसत्त्वामवन्त्येते लो ४९ ७ नागरं द्राविडं ( पाच ) अ १११ १२ नित्यस्सर्वगत। (गी) जी ४५ २५ नात्यश्नतस्तु (गी) अ १०६ ७ नित्यसिद्धेतदाकारे (पा। पौ स।) अ २०३ ४ नात्रेयी हन्यात् प २३४ २ नित्या सततविक्रिया अ ११३ १ नानवात ( गी) प ९२५ १८ नित्यं करीशतिमिराविल (देशिकस्तो को ८३ १९ नानात्मानोव्यवस्थात: नित्यं प्रियास्तव (पञ्चस्त) जी ८४ ३ (कणा सू। ८-२-१९) यो १३१ ५ नित्यं नित्याकृति अ २०३ २ नानावीर्या : (वि।प्र। १-२६२) अ १८० २ नित्योनिध्यानाम् प २३४ १४ नानाशास्त्रार्थस्यैव ( भारत ) हो २० २१ नित्यो वा अरे लो ६० ४ नान्त गुणाना ( वि प्र । ) प २७२ १४ । निम्नोगतश्च प २२५ ५ नान्यदृष्टं स्मरति (न्या कुसु।) लो ६२ १ नियति कालइत्येते अ १९४ २ नान्याautsfucas लो २७ १३ निरस्ते देहचैतन्ये (आत्मस) लो ६० १४ नान्योनुभाव्य यो १८२ ७ निराधारा: निर्धर्मकाच जी २२ ९ नाभाव उपलब्धे (ब।सू। २-२२७ ) यो १४९ १४ । निर्गुणत्वान्नचिद्धर्मा नाभुक्तं क्षीयते अ १४ १ (सा।सु। १-१४६) जी ४९ १८ नाभ्या आसीत् (पुरुष) अ १८८ १० निर्दोष हिसi ( गी) जी ६४ ७ नायमात्मा (क। १-२-२८) प २४५ ७ निर्ययावथपौलस्त्यः (रामा। सुन्द) १५ ३ नाये देवः जी १६ २२ निर्वाणमयएव जी ८० ११ नारायणाद्ब्रह्मा ११८ ७ निवर्तनार्थं तवराम [रामा। अयो] को ८१ १ नारायणो जगद्योनिः अ ११६ १९ निवासशय्यासन [आळ स्तो] क्ष २०२ २ नारीणा व्यभिचात् लो ३४ ७ निशिनेति जी ७८ २० नार्थीश्वरेत् (वात्स्या सू।) नासतोऽष्टत्वात् लो २७ जी ४ निश्शेषात्मापवर्गे [तत्त्वमुक्ता] ७० १५ h ३९ ११ निष्कलं निष्क्रियम् (श्वे। ६।१९ ) प ०९८ १० २२२ प्रस्था* अधि। घु प चन्या आदि, पू।

---

निस्संशयेषु सर्वेषु स ३ १० परस्परविरोधेहि (न्यायकुसु ) मा ८८ ०० ८ नीरन्ध्यम्बुकाचादौ अ १४६ १० नीलतोयदमव्यस्था (नारा-तुवा) अ ९४ नेतरोनुपपत्तेः (ब्रसू) प २३४ नेष्टस्स्वान्यग्रह: (तत्त्वमुला) यो १५५ २० परस्योत्सादनार्थ (गी) ६ । परातिसन्धानं (शाकुन्तलं ) १७ । परास्तु तच्छ्रुतेः (त्र सू २ ८।४०।) परास्यशक्तिः (श्वे ६८ ) को १७ १८ ८ १७ प २२० १७ प २६६ २४ नर्क भूतमपक्रमात् (न्या-कुसु ) लो ६२ २ परितः पतितैः (वैकुण्ठग) अ २०८ १० नैवोदेतानास्तं प २८३ १२ परित्यजेदर्थकामौ को २७ २० न्यस्वमात्रस्य तस्याके (भारत) q २४८ ४

• परित्याज्यत्व मा १०७ ६ न्यायतत्त्वार्थविज्ञान लो २० २२ परोवाव्यूहोचा (पञ्चस्तव) प २४३ ८ पञ्चचेन्द्रियगोचराः 阿 १३७ ९ पशुपक्षिमनुष्याधैः प्र १२ ११ पञ्चातीता तुबन्धकी लो ३० २२ पशुमारणकर्म ( शाकुन्तलं) प २८९ ५ पञ्चेन्द्रियाणि ८७ १६ । पश्यन्तीषु श्रुतिषु (देशिकस्ती) प २२६ १५ अ १२६ ४ । पादमूल गमिष्यामि [ रामा-आर] अ १०८ २० पञ्चोपनिषदात्मके क्ष २०५ १० ! पादोस्य विधा [ पुरुषसू ] अ ११९ १७ पटवन्च (त्र सु।) अ १८२ १ पापप्रज्ञानाशयति [भा। उद्यो। ] प्र ११ I४ पण्डितास्समदर्शिन: (गी) जी ६४ ७ पापिष्ठः क्षत्रबन्धुश्च भ १०३ पदमदक्षिणम् (देशि - स्तो) प २८९ २ । पारुष्यमतिवादश्च स ४ २ पदार्थे तत्र तद्वचा (न्यायमु) मा ११६ १५ पिणङ्गियमस्र् जी ८६ १० पद्माभिरामवदन ( दोशिकस्तो ) प २७१। २
• पिण्डः पृथग्यतः जी ६८ ३ पया भूमि: (पुरुष) 铸 १८८ ९ [वि।पु २ १६।८५।] को ७० १५ पयोऽम्बुवचेत् ( ब्र।सु।) प २६९ ६ पितामाताच भगवान अ १०३ १४ परमं साम्यं (मु।८।१।३।) परमात्माच सर्वेषां (वि।पु। ६४।४०। यो परमानन्ददायिन्य: [सङ्कल्पसू ] को लो ७८ १४ पितृदेवमनुष्याणाम् 確 ८३ १२ २७३ ७ पितेवत्वत्प्रेयान् (श्रीगुण-रत्न) भ ४ १६ १७ १८ । पिवन्त्येना अ १८५ १६ परमार्थत्वमेवैकः (वि।पु।६, ४।८८। अ १९३ ४ * पिपडुमुक्तरा जी ७१ ५ परमेष्टी पुमान् अ २०५ ६ । पुराणं मानवोधर्मः अ ११० १८ पररन्ध्रेषु जात्यन्धाः लो ८५ १ पुरुषश्चकर्मार्थत्वात् [जै सू।३।१।६] जी ३८ १ परविद्यासुजीवोक्तिः (न्यायसि ) परश्शत परिक्षोभात् (न्यायसि ) प २२२ ६ । पुरुषश्चाप्युभावेनी [वि पु।६।४८९] जी ६२ १२ यो १४५ ४ । पुरुषोऽस्ति भोक्तृ [सा का।] जी ७७ ७ २३ चन्था: अधि। पु। पं। ग्रन्था enfe। पु। पं। पुसाञ्जटाभरण [भागवत] लो १० ८ । प्रदेशवर्तिसंयोग [ न्यायसि ] यो १४६ ८ पूर्णमदः प £६५ १० प्रधानतत्त्वमुद्भूतम् अ १६५ ७ पूर्वपदात्सञ्ज्ञायां [पाणि] प २७७ १४ । * प्रपन्न रु विहितविषय लो ८० ८ पूर्वसम्बन्धनियमे [खण्डन] मा १०० १८ । प्रपन्नस्य धर्मबुद्धयास्वतार लौ ८० ७७ पूर्वोत्पन्नमसकं १५४ ६ प्रबलैश्वशास्त्र [आळ - स्तो] प २७९ ७ पृथक्त्वेव्यक्तितोजाति: सौ १६/ ७ प्रभावान् सीतया [देशिकस्तो ] प्र ४ १५ पृथिव्यपसुप्रलीयते क्ष १५१ ५ । प्रलयसमय [ श्रीरङ्गस्त ] प २८६ १९ पृथिव्या ओषषय अ १७८ ९ प्रवृत्तिचनिवृत्तिच [ग] अ १२६ ११ पृथिव्यापस्तथा तेजः अ १६४ ११ प्रशासितारम् प २१९ २ पृथिव्यापस्तेजः लो ७ १८ प्राकृतोद्विपरार्षक: लो ७८ ५ पृष्टोपिनवदेदर्थं सौ १६४ १८ । प्राक्पश्चारसत्वहानेः [तत्त्वमुक्ता ] मा १२० १२ प्रकृतिः गुरुतेकर्म ७९ ७ । प्रागसत्तुऽहमेवस्यात् मा १०५ ९ प्रकृतिर्यामया [विप्र। ६-४-३९] जी ६० ६ । प्राचीनैर्व्यवहार [ सिद्धाश ] स ខ ७ प्रकृर्ति पुरुषं [गी १८-१९] प २२३ ८ प्राणनेव प्राणोनाम [बृ। ३-४-७] स १४५ १६ प्रकृतेः क्रियमाणानि [गी] जी ७९ ११ प्राणमनुत्क्रामन्नम् [ब्र। ६-४-२] स १८९ ४ प्रकृत्यात्ममान्तिः [रहस्यत्रय ] जो १७ ७ स १५४ १९ 婆婆 प्रजयाहि मनुष्यः लो ३० ७ प्राणाद्वायुः [पुरुष] स १८८ ९ प्रजातन्तु मा को ८० ८ प्राणायामेनपवने प २८५ ६ प्रजापतिः प्रजाः जी ६० ९ । प्राणेन्द्रियमनास्येव को ७० २२ प्रजापतेरसभां अ २०२ १३ । प्राणोऽस्मि प्रज्ञात्मा [कौ ३-१] लो ६१ ४ प्रतिलोमातुलोमाभ्याम् ८७ २ । प्राणोह पिता ६१ ४ प्रतीतिश्चेदिष्टा [तत्त्वमुक्ता] मा १२७ ५ । प्रादुर्भावान्तरोपेतम् प २८८ १२ प्रत्यक्षमनुमानं च प्रायेण पूर्वभागार्थः प २७८ १८ [मस्मृ १२-१०३] जी ३० ९ । प्रीयसे दूयसे चत्वम् लो ५२ १५ प्रत्यक्षा श्रुतिरथी: [श्रीरजस्त] टो ३२ १३ प्रेरितारमत्वा प २११ ८ प्रत्ययार्थं च मोक्षस्य लो २६ १ फलवर्द्धाभ्यामिनज (पाणि सू। 驛 २५७ २१ प्रत्ययोsutrशपथ [कोशः ] १२ १९ । फलमत उपपत्तेः (ब्र।सू। ३-२-१७) प ३८० १८ प्रत्यालीढ स्थिति [ देशिकस्तो ] प्र ६ ७ बलवानमवद्वायुः अ १७२ २ प्रत्येकं दृश्ययौम्यत्वे सौ १७१ १९ । बलिभुजिशिशुपाले पी २४८ १५ २४ गुन्थाः अधि। पु पं। अन्था’ अधि पु। प बहिः प्रज्ञोविभुः पी २५२ १८ । मूततन्मात्रशब्दोयम् अ १३० १७ बहिरन्तश्च तद्वयातिः [रहस्यत्रय ] पी २६४ ८ भूतं स्थावरजङ्गमम् अ १९३ ८ बहिरन्तमच्छेदि म ५ १५ भूतादि ग्रसते अ १२८ २० बहिर्मास्येन धारयेत् स ६ १ भूतादिस्तुविकुर्वाणः य १३० १३ बहुस्यामिति प्रजा [तै आ ६।] अ ११७ ११ भूतादेराकाशम् अ १६६ ५ वहीं प्रजाजनयन्तीं १५४१ अ ९९ १८ अ २०२ २० ** लो ३ २२ भूतादेशशब्दतन्मात्रम् अ १६१ १९ बुद्धिश्वबोद्धव्यं अ १३६ ७ भूतेन्द्रियाणा हेतु सः

अ १३२ १८ बुद्धया विविच्यमानानां (ल अ।सू।) जी २२ १९ । भूतेभ्यस्समुत्थाय को ७४ ४ } बृहस्पतिसमोबुद्धया (रामा। बा - ) लो २० १ भूमिपालादिसङ्केतः लो १० २० अ २०७ ३ । भृशभवति दुःखितः (रामा।अ।) प २४० १५ ब्रह्मरुद्रार्जुन प २८३ ४ भेदश्व भ्रान्तविज्ञान- यो १८२ ६ ब्रह्मवतन्त्रा प २१२ १८ । मेक्ताभोग्यम् (श्वे। १ १२ ) जी १८ १ quared (E।३।४।११) प २७८ २ । भोगमात्रसाम्य (ब्र।सु। ४।४२१) जी ८२ १४ ब्रह्मवादिनोवदन्ति अ १०२ ८ भोग्यमुकुन्दगुण (देशिकस्तो) जी ८४ १८ ब्रह्मविदामोति (तै। आ। १) प २६० ३ मस्कर्तृतामननुकीर्त्य ब्रह्मविष्णुरुद्र प २७९ १६ (तौतातिक्रमततिलकम) स ४ ८ arrafiar अ १८८ ८ तस्सर्वमहं (वि।पु।) प २५५ ११ ब्रह्मादक्षादयः अ १९२ १६) मदेकवजैकिमिदं (अळव-स्तो) अ २०७ ११ ब्रह्माविश्वसृजोधर्मः अ १०८ २१ मद्मामवासी भगवान् प २७५ २ ब्राक्षणक्षत्रिय (it) लो ११ मधुकेनतुगाक्षीर्या (आमुर्वे) लो १९ ११ ब्राह्मणस्यचदेहः लो ३७ १६ मध्ये विरिञ्चिशिवयोः (देशिकस्तो ) प २७६ १३ ब्राह्मो नैमित्तिकः लो ७८ ४ मनश्च मन्तव्यञ्च अ १३६ भवान्मे प्रियकामार्थ लो ८१ ४ मनष्टानीन्द्रियाणि अ १४५ १० भारतः पचमोवेदः भ १३० ७ अ १५१ ४ भावान्तरमभावोहि- मा ९५ ४ मनसैतान्कामान् (छा।८। २।० ) जी ७० ९ भावो यथातथाऽभाव: ( न्या। कुसु।) मा १०० १८ लो ६५ ९ 翼翼 भाषाप्रयुक्तस्सर्वो ( श्लो वां) स ११ १५ । मन सर्वेन्दियाणिच अ १८: ३ भीष्मद्रोणायतिक्रम्य अ १०० १८ । मनुष्य देहिनाञ्चेष्टां जी २८ ७ २५ प्रत्थाः अधि- पु। पं। ग्रन्थाः मधि पु मनूनां सर्गमकरोत् प २७७ ८ । मिश्रः करम्बितैरेव (न्यायसि) अ १९२ १३ मनोजवेष्वसमाः जी ७२ २८ मनोबुद्धिरहङ्कारः (गी) श्र १२५ १६ मौमासायाः कबन्धं (अधिकरणसा) प माहिंस्यात् सर्वामूतानि २१० ९ प २३४ १ अ १२५ १९ वै २८ १२ मनोऽस्य दैवचक्षुः लो ६५ ९ मुकुन्दकरुणां वन्दे (आचार्य वचनम् ) प २८९ १ मन्त्रकृतो वृणीते स १६ ११ । मुक्तात्मानोऽषि शिवाः (पाशुप ) जी ८५ १७

• मन्दमान आनुकूल्यम् (विरोधप) नी ५१ २० । मूल प्रकृतिरविकृति (सा। का।) म १५९ २३ मन्वर्थविपरीता (भृगुस्मृतिः) श ११८ १८ मूले मूलाभावात् (सा। सू।) ९७ १० मम त्वमनयानित्यम् अ ११९ २० । मृग तृष्णाम्मसि स्नातः मा १०२ १ ममप्राणाः को ६१ ८ । मेघान्धकारवृष्टयमि अ १२२ ७ ममयोनिर्महदुत्रा (गी। १४। ८ ) प २७८ ८ मैवं कर्मक्षकाल (अधिसारा) जी ३५ ९ He साधर्म्यमागताः (गी। १४। २) जी ७६ १२ मोक्षं सालोक्यसारूप्यं बी ७१ १४ लो ७८ १४ मोहनाख्यस्तथा बुद्धः प २८३ १७ मया तु विविधं वन्यम् (रामा। आ ) अ १०८ २१। मोहयित्वा जगत्सर्वम् प २४१ १ मर्त्याय सारस्त्विह प २४० ६ य आत्मदा बलदा प २१४ ८ महता पुण्यपध्येन प २४४ १२ । व आत्मा अपहतपाप्मा (छा। ८।७।१) को १९ ८ महदाद्या: विशेषान्ताः अ १८४ १ य एव लौकिकास्तएव (शावरमा) स महान्यै बुद्धिलक्षण: अ १२५ १६ यजन्ते साविका (गी) अ १२६ ९ यजमानपञ्चमा महाबलान्महावीर्यान् वै २८ ६ FB to १८ १५ स १०५ १ १८७ ११ १३८ ४ महाभूधान्यहङ्कारो (गी १८। ५) अ १२८ ३ यजुर्वेदतरोश्शाखाः स १६ १६ अ १५३ ९ यतो वा इमानि (तै भृ। १ ) लो ७४ १० जी ५० ८ । यतो वाचो निवर्तन्ते (तै आ। ९) प २८६ १० माध्यामिकं कर्म समाप्य प २८४ १३ यत्कल्पकोटिनियुत को ५५ ४ मान प्रदीपfte म १० १ यत्किञ्चिदपि कुर्वाणो अ १०८ ६ मामात्मपरदेहेषु (गी। १६। १८ ) प्र १२ मायां तु प्रकृतिं विद्यात् (चे। ४।१०) अ मायामात्रतु (बसू ३२।८) यो मार्गमाहिषमांसानि (भार। आ।) अ १०३ IV १। यत्नादपि परक्लेशं प २३७ ६ १६८ ४ यत्ने कृते यदि लो २५ ६ १५० १८ यत्र विश्वं भवति प ९७२ ६ १५ यत्र सुप्तो न कश्च न (बृ। ६।८।१९) प २५२ १५ २६ ग्रन्थाः अधि। पु पै। अन्था: अधि। पु। चं यत्सताना निमेचया प २५९ १६ । यथद्भवन्ति तथाभवन्ति जी ७१ १७ यत्सत्तत्क्षणिकं यथाजलधरः वै १९ १३ यद्यन्योsस्तिपरः यत्साक्षाद परोक्षाद्ब्रा (बृ। ५-४-१) अ १३४ ८ (वि। प्र। २-१३-९०) जी ६४ १४ यत्सारभूतं तदुपाददीत १०६ ६ । यद्यस्मादमिजा येत अ १५८ २३ यथा कथञ्चिदारब्धे जी ७० १० । यन्न दुःखेन सम्भिन्नम् यथा च कचित्परशुं लो २६ १ (शा। दी ४-८-१५) प २२५ २३ यथा दस्युसमर्यादाः २९ १६ यः प्राणेन प्राणिति प्र ४४ २५ यथा नद्यः स्यन्दमानाः यस्तूभयोस्तमः अ १४९ २० (सु। ३-२-८) जी ८१ २ यस्त्वयासह (रामा। अ) प २८५ १९ यथा मधुकररावं लो ४० १४ यस्मात्क्षरमतीत: (गी) जी ४८ १८ मा ९० ४ । यस्माद्धर्मस्योपचितिः लो २७ २१ यथा सर्वगतो विष्णुः प २१३ १२ । यस्मिन्कल्पेतु यत्प्रोक्तम् (मात्स्यम्) अ १११ ४ यथा सोम्यैकेन (छां ६-१-४ ) प २२९ २ यस्मिन्न नित्यता नास्ति (बौद्धका ) वै २० ५ १०० यथा हिमवतः पार्श्वम् जी ७३ २० । यस्य पृथिवीशरीरम् (सु। ७) म ३९ २२ यथाहि पादपोमूल प्र ११ १६ । यस्य मृत्युः शरीरम् (सु। ७) अ ११९ १५ यथोदकं शुद्धेशुद्धं जी ८१ १२ यस्याक्षर शरीरम् (सु। ७) अ ११५ ५ यथोर्णनाभिः सृजते प २८२ ४ । यस्याव्यक्तं शरीरम् अ ११५ ४ अ ९९ यदग्ने रोहितं रूपम यदाग्नेयोऽष्टाकपालः (à। é। २-६-५) प २८१ २२ । यस्सर्वे नाभ्युपेयात् (तत्त्वमुक्त) १९ । यस्यार्थस्तस्यमित्राणि लो ९ १५ यस्सर्वज्ञः सर्ववित् (मु। १-१९) प २७२ ६ मा १२४ ६ यदा तमस्तन्न दिवा प १२१ १ । यकञ्चिदुज्ज्वलं पुरुषं लो ३१ ८ यदा तमसि सत्त्वञ्च प १३१ १४ यदा पञ्चावतिष्टन्ते म १३२ teaाचापरं लाभम् १४ यः पार्थिवानि विममे (नारायणा) अ जी ७४ १४ ९८ १ यदायतं जगत्सर्वम् (देशिकस्तो ) प्र ५ १९ । यः पृथिवीमन्तरे प २१८ २५ यदितं दर्शयाम्यस्मै लो ६४ ८ याज्ञवल्क्य तदा प्राह प १६ २० यदि विप्र न जानीषे अ १०३ १६ । यावज्जीवं सुखं जीवेत् लो ९ १ यदुक्तं यस्य साधर्म्य ( न्यायसिद्धा) अ ९८ १ । यावज्जीवं सुखं जीवेत् जी ८१ २८ यद्भूतयोनिम् 可 २२९ ९ । यावदस्मिन् शरीरे प २५४ १४ यद्यदेवं तदातस्य (तत्त्वटी) प २२६ १३ १ या वेदवाद्याः स्मृतयः ३ ११ प्रन्था आधि। पु। २७ ग्रन्था अधि। पु। पं। युवा कुमार: येन येन गुणेनेमान् युगान्तकाल प्रतिसंहृतात्मनः (माघ) प युष्मदस्मात्ययगोचर (शक्करभा) येना क्षरं पुरुषं वेद (मु। १।२।१३) जी येना श्रुतं श्रुतं भवति (छा। ६।१।३) प २६६ ७ रोमकूपेष्वनन्वानि (गी) अ १८४ ४ प २३१ ११ । लभते च ततः कामान् (गी) प २८१ २४ स २ १४ लब्धिरूयात्यर्थिनान्तु स ७ ७ छा १०९ १ लाभोपायोहि शस्तानम् लो १९ १० ६० १ लिङ्गदर्शनाच्च (जै सू- २।८९ ) स १५ १८ २२८ १८ लिङ्गम्यस्त्वाद्धि (त्र सू-३।३।४३] प २८० २१ ये पुनर्धर्मशास्त्रेण लो २९ १७ लोकसिद्धो भवेद्राजा लो २१ १४ येवैकेचास्माल्लोकात् (छा) प्र ४५ २४ लोकेषु विष्णोर्निवचन्ति जी ७१ १६ योगाचारो जगदपलपति (श्रीरज्ञ-स्त) सौ १६५ २ कोहितंरजः अ ९९ ११ यो ब्रह्माणं विदधाति (श्वे। ६।१८) अ १८८ १६ । लोहितशुक्लकृष्णाम् अ १०० ९ योवेति युगपत्सर्वम् (न्याय त ) प २७२ ५ वने वा नगरे वापि जी ६९ १७ योऽसाधुभ्योऽर्थ लो २८ १४ यो हैवानन्तान् अ १३९ ६ वरद तबखलु प्रसादाहते ( पञ्चस्त) भ वर्णाश्रमाचreat २०१ ६ को २१ १० रघुवर यदमस्त्वम् (आळव-स्तो) (आळव-स्तो) प २४६ ११ वर्षादिवद्भवोपाधिः (न्या कुसु ) অ १८५ ४ रजस्यदर्शयित्वा (सा, का) अ १२२ रजस्तमश्चाभिभूय अ १०० २० । वशिष्टो वामदेवश्व (रामा। यु) ५ । वस्तुस्थैर्थं विरुद्धानुपहित लो २० १० रजोरागात्मकं अ ९६ ८ (तत्त्वमुक्ता) सौ १७२ ५ रमणीयचरणाः लो ७८ ८ वस्त्रेदीक वन्तु (तत्त्वमुका) अ १८२ १ रसो वै सः (तै- आ। ७) जी ७६ १२ । वाचारम्भणविकारः अ १८२ १२ रसोहमप्सु (गी ७।८) अ १७१ १७ । वाचाविरूप स १५ १३ रुक्माभम् अ २०० १८ वाचिकैः पक्षिमृगताम् रुद्राक्षकङ्कणहस्ते लो १० ८ (म। स्मृ। १२-९) ५५ १ रूढया तु कामं पुरुषोत्तमः वात्सीपुत्रास्तु (सर्वार्थ) जी २२ १२ (हरदत्तकारिका) मा ९० २२ वादेन ब्राह्मणं जित्वा प्र ६ १५ रूपलेषोहि सम्बन्धः रूपं रूपं प्रतिरूपा (क।५।९) रूपाचायतनास्तित्वम् a វ ७
• वानुसार रियलाहा B ७ ४- २४६ ११ वायव्यं श्वेतं प २२५ २१ मा ८८ १२ । वायुराकाशे लीयते १६३ ९ रूपान्तरं तत् द्विज 耀 २२३ १२ । वायुर्भूत्वा ततो गच्छेत् को ६१ १ रेखामात्रमपि (रघुi) प २०८ १ वायुर्वेक्षेपिठा प २२५ २१२८ अधि पु पं। गल्या। अधि पु ជុំ वायुश्चान्तरिक्षं (बृ। ४-२-८) अ २०२ २० विश्वातिशायिसुख (देशिकस्तो ) अ २०६ २ वायुः सर्वगः जी ४६ २ । विश्वान्तर्वर्तिबालोदर – प २६६ १८ वारणस्यों महाप्राज्ञः अ १०३ ६ विश्वारमे विवर्तम् (तत्त्वमुक्ता ) प २५८ १२ बालामशतमागस्य (श्वे। ५-९) न १८९ १० विश्वेभ्यः काण्डऋषिभ्यः स १६ १२ वासनासङ्क्रमो नास्ति (न्या। कुसु।) लो ६२ ५ चिचम्पुराण ११९ to वासासि जीर्णानि (गी) लो ७० १६ विषयः करणं १४ २ वासुदेवस्ययो भक्तः जी ६० १० । विष्णुराराध्यते लो ८२ १३ वासुदेवात्सङ्कर्षणोजायते (पाञ्चरा।) प २७५ १७ विष्णोरन्ये-राध्यमानाः य २८२ २१ विकल्पोऽवस्तु निर्मासात् (बौद्धका) लो १८ २ । विष्णोरर्चावितारेषु प २७६ ८ विकारजमनीम् अ १८५ १५ । विष्णोरेताविभूतयः प २६१ १२ विकार विरहोवीर्यम् प २७२ ८ विष्णोस्स्वरूपात् परतोदिते अ १८९ १८ विकारा: षोडशापरे अ १५८ ८ वीक्ष्यमन्यद्विमुक्तौ (तत्त्वमुक्ता) प २७६ १७ विक्रीणन्तं च पुण्यानि अ १०३ ६ वीतरागजन्मादर्शनाद ( न्या। सू।) लो ६९ १० विगतेच्छा भय (गी) जी ७४ विचित्रा देह सम्पत्तिः प २२४ विज्ञान धन एव (व। ४-४-१२) जी ४९ १। वेदमधीत्यस्नायात् विज्ञानादिभावे वा ( सू।) प २७८ १५ । वेदानव्यापयामास विज्ञान यज्ञ तनुते (तै, आ ५) जी ७७ विदुरान्नानि बुभुजे (भार) TOS १६ / वृक्षस्य स्वगतोमेद : ३ वृद्धिसमानैस्सर्वेषाम् (आयुर्वेद) अ १५ वेदान्तेषुयमाहुः (कालिदासपद्यम् ) मा १२ । वेदेनरूपे व्याकरोत् जी २४ १६ १०० ६ प २२५ १८ अ १३८ ५ १०० १२ स १५ ५ वियनादी उभावपि (गी) लो ७५ विद्याकाली भवत्कृत अ १९ ४ । वेदोऽनृतोबुद्ध ( यादवप्रका) १ । वैधर्म्याच्चनस्वप्नादिवत् प २५६ ६ विद्याचोरोगुरुद्रोही प्र १३ १४ विफलाविश्ववृत्तिर्न (न्या। गुरु) लो ७८ विभवाः पद्मनाभायाः प २८३ विभीषणोवा सुग्रीव (रामा।यु।) प २५२ (ब्र। सू। २-२-२८) १० वैशेष्यात्तु तद्वादखद्वादः (ब्र।सू।) १५ । वैषम्यनैर्वृण्ये- न ( ब्र। सू। २-१-३४) ४ । व्याक्ताव्यक्ते तथैवान्ये सौ १७९ ८ अ १३१ १५ लो T १८ प २२३ १२ विरजा परमव्योम्नोः जी ७४ १५ व्यक्त्युल्लासौविसृष्टि (तत्त्वमुता) अ १८२ ११ विवादाध्यासितं सर्वम् विशेषाविशेषलिङ्ग प २२८ अ १५८ विशेषेऽनुगमाभावात् (बौद्धका ) लो ४ १६ व्यपदेशिवदेकस्सिन (पासू ) १६ व्यसनेषु मनुस्याणाम् (रामा।अ।) १५ । व्यूहस्तोजोभिमानी (सुदर्शन) १२ ५ 耀 २८७ ३ प्र ५ २१ २९ पन्था आधि, पु पे ग्रन्था अधि प। शङ्काचचेतनुमास्त्येव (न्या। कुस) लो २३ ८
• शूयून्ददनिरूपेरिय ४० ११ शब्दज्ञानानुपाती ( योग, सू।) सौ १६८ २२ । शेषः परार्थत्वात् (जै सू) जी ३७ ८ शब्दमात्रेतथाकाशम् अ १५८ ६ श्मशानेजायते वृक्ष स ६ १२ शब्दश्रोत्रं तथाखादि अ १४७ १३ श्रद्धावान्भवतेज्ञानम् स ३ ४ शब्दादिष्वनुरक्तानि लो ४० १७ श्रमणीशवरीनाम (रामा आ) १०३ १८ शब्दाद्यास्तत्तदक्ष (तत्त्वमुक्ता) अ १७५ १२ श्रुतिलिङ्गवाक्य (जै-सू) प २८१ ધ્ર शब्दक गुण आकाशः अ १५५ १६ श्रुतिस्मृतिमैव (गी) ५७ १९ १७ अ १७१ १२ । श्रोत्रचक्षुः अ १४९ १० शमयाविपश्यना यो १३१ १७ षट्कोणयुगपद्योगात् (बौद्ध-का) सौ १६८ ९ शरीरप्रलयोमुक्त हो १७ १६ षत्रिंशद्भेदमित्र स्ते घ २७४ ४ शरीरवाडमयत् (it) जी ७९ १८ षाष्टगुण्यप्रसरोनित्यम् (पाचरा) अ २०२ ५ शरीरस्थिति-हेतुत्वात् लो २७ ७ षाड्गुण्याद्वासुदेव: (श्रीरङ्गस्त) प २७१ ११ शरीरं यदवाप्नोति अ १४२ ८ सउश्रेयान्मवति प २८८ १२ शाखापत्री महावृक्षः मा ९० १८ सरकधाभवति जी ४० ५ शास्ताविष्णुरशेषस्य प २७४ ७ सएको मानुष आनन्दः जी ७२ २ शास्त्रदृष्टविरोधाच (जै। सू ) ३३ १८ सपको ब्रह्मण आनन्द: जी ७२ १३ शास्त्र भूरिनिजस्वरूपमतये प २४४ ६ स एवायस उश्वः प २३४ १४ शास्त्रेषुसस्कृतादन्यत् स १४ २७ स एवैनप्रीतः लो ५६ १ शिक्षविद्योपादाने २०० ३ स कारणं करणाषिप अ १२८ २१ शिविकादारसङ्घात (विष्णु-पु) लो ४३ ८ स कृत्वा श्रवमात्मानम् लो २८ १० शिरश्वराजसिंहस्य ( भारत ) लो १ १० स घोषो धार्तराष्ट्राणाम् 錢 ९ १ शिरोयक्ष्म प्रतिश्याय (आयुर्वे) म १२ १० सङ्कर्षणस्तु देवेशः ध २७८ १६ शिशुपाला पराधास्त्वम् प २४३ ६ सङ्कल्पः कर्ममानसम् (अमर) भ १३५ १६ शिष्यस्देहम् (गी) प्र १३ १७ सङ्कल्पादेव तच्छ्रुते। जी ८८ S शीदोष्णवर्षाम्बु झ १२ १२ सङ्कीर्णास्सात्त्विकाव अ ११० ११ शीदोष्णे चैव वायुश्च अ १०७ १७ प २८१ ७ शीर्षकपालमिनति २०२ ४ सङ्ख्यातुं नैवशक्यन्ते प २७२ १६ शूद्रयोना वहं जातः शूद्राशूद्रस्य भार्येका अ १०३ ९ सकीर्णेषु सरस्वत्या: ( मात्स्यपु) २८१ लो ३६ १७ सङ्कातपरार्थत्वात् (सा। का।) लो ८५ ३० मेन्था अधि पु पै प्रत्या अधि ६४ स च संस्कारकोशस्ते लो ६७ । १३ सप्त वै शीर्षण्यानि अ १५० २२ स च स्वर्गीगतस्त्वर्ग अ १०२ २८ । स ब्रह्मासशिवः (नाराय) प २८१ १ स चानन्त्याय कल्पते जी ४७ १८ । समन्तु दर्शनं (जै। सू ) स १३ ४ सजातीयाः क्रमोत्पन्नाः यो १५४ सततं दूषयन् विष्णु १०२ ८ समयाः शपथाचार (निखण्ड) १९ समस्तशक्तिरूपाणि ( वि पु ) हो २१ १२ प २७५ १९ सततं सेव्यमानापि ३ २२ समस्तहेयरहितम् (वि। पु) २०५ १२ सत्यकामस्सत्य सत्य चानृतं च प २३४ ९ समाननामरूपत्याच (। सु।) अ १८५ I प २३६ २ । समीरणश्चोदयिता प्र ४ ३ सत्य ज्ञानमनन्तम् सत्वरजस्तम इति (गी प २३४ १४ समोह सर्वभूतेषु गी) जी ७० १८ जी ७३ २९ । सम्पदः स्वप्नसङ्काशाः २८ ४ सत्वंलघु प्रकाशकम् (सां का।) जी सत्वं विष्णुप्रकाशकम् सत्त्वं च सदसद्वेति ( सर्वार्थ) मा सत्वं स एवरमसः (देशिकस्तो) अ १०१ २ सबन्धि सखिश्रोत्रिय लो ८१ ५ जी १०२ ८) सम्भोग प्राप्तिः ( ब्र-सू) प २७० ८ १०४ २ सम्भ्रमैस्तुष्य गोविन्द अ १०८ ११ २०७ १२ सम्मानना परोहानिम् लो २१ ८ सत्वात् सञ्जायते ज्ञानम् (गी) प्र १८ १५ । सयदिपितृलोक जी ६४ ११ सत्वादयो न सन्तीशे प २३३ १४ सयोगी परमो मतः (गी) लो ६० १७ सत्सदिति गृष्यमाणं (न्यायमा) जी १९ २ । सर्वएवसमाः म १८९ १५ सदसत्मूमिकामेदैः (न्यायसि ) जी १८ १९ सर्गस्थित्यन्तकारिणीम् प २७९ १० सदापश्यन्ति सूरयः (नाराय) अ २०२ १७ । सर्पापसारौषधिसम्प्रयुक्ता सदाहि तस्मिन् अ २०३ २ (यादवा-१३।) अ १४४ ३ सहशाहष्टचिन्ताद्याः लो ५३ १६ सर्वकृन्नानुमा (तत्वमुक्ता ) लो ८२ ११ सदेव सोम्येदम् (छा।) अ २०१ १९ सर्वज्ञस्सर्ववित् प २३८ ११ स निरन्वयनाशस्स्यात् (बौद्ध। का।) वै सन्त्यक्ते बन्धुलोकेन १८ २० सर्वज्ञस्तुगतोबुद्ध: ( अमर ) मा ८७ १९ अ १०८ सन्दृश्य शास्त्रतो योगान् को ३१ १५ २ । सर्वज्ञोजितरागादि (जैन-का) (आप्तनिश्वये) मा ९१ ३ सन्मात्र ब्रहमेववत्त्वम् सप्त इमे लोकायेषु चरन्ति सप्त प्राणाः प्रभवन्ति सप्तमी पञ्चमी (पाणि, सु।) अ ११७ ९ ८८ १४ M अ १३२ १२ सर्वज्ञोदृश्यते तावत् ३३ ६ म १५० २२ । सर्वज्ञोऽपिहि विश्वेशः (पाश्चरा) प २८९ २ अ १२० ७] सर्वत्रसमदर्शिनाम प २७१ ८ ३१ अस्था: अधि, पु प्रत्या* अचि। पु। d। सर्वत्राऽशौचमस्तञ्च जी २७ ३ सुस्वराट्रभवति श्री २९ २० सर्वथानुपपत्तेश्च (ब्र।सू।) भा १२५ ७ स ह शान्तहृदय हो १९ १७ सर्वथा सदुपायानां (श्लो- वा) मा १२५ ५ सहस्रस्थूणे विमिते लो १७ १९ सर्वद्रव्याच लो ८५ ८ सहि विद्यातः म १८ १५ सर्वभूतहितैषित्वं दया प २३७ ८ सहि सत्यतपाः पूर्वस् को ६३ १६ सर्वभूतान्तरात्मानम् प २८३ १४ सहोपलभनियमात् (बौद्धका ) यो १४७ १४ सर्वसहिष्णु: (श्रीरस्त) प २७४ १६ ससरति बध्यते मुच्यते (सां।का) जी ७७ ११ सर्वस्येशानः ष २३४ १४ संसारसागरं घोरम् जी १६ १९ सर्वखश्विदं ब्रह्म (at) ७७ ८ साक्षी चेता केवलः प २१६ १५ सर्वप्रोतं त्रिविधे लो ७७ ३ साख्यस्य वक्ता कपिल : (भारत) Я ८ ५ सर्वतन्मद्विचेष्टितम् लो ५४ १२ साख्यैस्त्रेधीर साख्यैस्त्रे धोकमन्तःकरणम् सर्व साध्वर्थमेवेदम् लो २८ १६ (तत्त्वमुक्ता) म १८६ १८ सह पश्यः (छ) ७५ ८ साङ्ख्ययोगः पाञ्चरात्रम् ( भारत ) म १११ १ सर्वात्मसाधारण (श्रीरजस्त) सर्व हि सत्यमिति सम्प्रति (अद्वैत। र। परी) लो सर्वातिशायि षाङ्गुण्यम् (पाश्चरा) सर्वार्थसिद्धिश्शतदृषणी च सा च प्रशासनात् (ब्र। सू।) अ १२८ ८ ३२ ७ सात्विकस्सतुविज्ञेयः प १०१ २० प २७५ ४ सात्विकेषु तु कल्पेषु ( मात्स्य। पु) प ११० १४ २०२ अ १६ सात्विकेषु तु कल्पेषु सात्विकैस्सेव्यतेविष्णुः प १०२ ८ ** अ १०२ ८ (महाचार्यः) प्र २ २६ सात्विकोराजसश्चैव अ १२६ ११ सर्वार्थान्विपरीता (गी) सर्वाशुचि निदानस्य Exh प्र २५८ १४ साधितं त्विह निर्बाधम् (तत्त्वटी) लो २ १ २३ सर्वाश्चर्यमय देवम् प सर्वे निमेषाजज्ञिरे अ १८९ २ साधुकारी साधुर्भवति (का।८८०) २७८ ७ सामदानेच १६ सामान्यविधिरस्पष्टः (श्लो। वा) प २८६ ९ अ १२२ २ छ २८८ १४ सर्वेषामेव जन्तूनाम् जी ५२ ७ सामान्यबुद्धिजनकाश्च (देशिकस्तो ) प २७८ १० सर्वेषु च नृपश्रेष्ठ प्र ८ ९ सायुज्यम्प्रतिपन्नाये श्री ८३ १६ सर्वैश्वर्यसम्पन्नः प २८१ १७ सिद्धानुगममात्र हि (रलो। बा) १५० ९ सवासनाकयज्ञान यो १८४ ९ सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः प २३१ १८ सव्यं पादं प्रसार्य अ २०२ १२ । सीतालाङ्गलपद्धतिः (कोश:) स १५ ९ ससंशयान्हेतु बलात् स १ ९ । सुखसगेनबध्नाति (गी) भ १०६ १८ ३२ ग्रन्थाः अधि, पु। पे भ्रन्थाः अधि पु। पं। सुरूपां प्रतिमांविष्णोः (पावरा ) प २८४ १६ स्वयं मृत्पिण्डभूतस्य Q २२० १० सुक्ष्मस्थूलस्वभाव (तत्त्वमुक्ता) अ १५७ ६ स्वयं विवादग्रहिलं ( वीतरागस्तु) स ८ मणिगणा इव (गी) a । स्वमव प्रभवा अ ३०० ५ सूर्यावृत्त्याद्युपाधि(तत्त्वमुक्ता) य १८९ ९ । स्वरूपयोग्यभावेऽपि जी १० ८ सोऽभिध्यायशरीरात् (मनुस्मृ ) प २७० ५ स्वर्गानुभूतिभृष्टाष्टिः चार्वाक ) स ८ १४ सोऽश्नुते सर्वान् जी

१० स्वरुताभासकम् अ १९९ ९ प २१४ ८ । स्वातन्त्र्यमैश्वरम् प २२४ १६ सौत्रीतर्का प्रतिष्ठा (तत्त्वमुक्ता) प्र १० २४ स्वास्मानुभूतिरिह (पञ्चस्त) जी TA १० ‘स्तनकेशवती नारी ( वैयाकरणका) अ १४० १९२ १ स्त्रीषुदुष्टा वार्ष्णेय (it) लो ३३ २१। स्वापेसुखत्वविज्ञानम् (श्रीमाण्य) लो ०९ ४ स्थानं काल विकालना स्वाभाविकीज्ञान प २८४ ११ (श्रीशठकोपरामा) १९९ ४ । स्वासु प्रजारसजातीया: लो ३६ १८ स्थावरा : क्रिमिकीटाच 鲜 १०९ ६ हन्वाहमिमाः (छां।) जी ४८ १८ स्थावरान्तास्सुराद्यास्तु अ १८१ ६ हरिः दुःखानिभक्तेभ्यः प २२५ ३ स्नेहादस्थानरक्षा (श्रीगुण) जी ८६ ३ । हस्तादयस्तु (त्र। सू।) 讚 १८३ २ स्मृतिः पूर्वानुभूतेऽर्थे लो ६६ १२ । हस्तौ पायुरुपस्थं १३१ स्वकर्मणामभ्यर्च्य (गी) लो ८२ १२ । हिरण्मयः पुरुषः प २१२ स्वतन्त्रः कर्ता (पाणि। सु।) जी ८० ५ । हिरण्यगमेस्समवर्तत प २७८ ६ स्वत्वमात्मनिसञ्जातम् (रहस्यत्र) जी २७४ १९ हिरण्यमक्षुः प २८३ ११ स्वधी विशेष सर्वज्ञः ( न्यायसि स्वयमागतविज्ञानाः स्यान्नागरन्द्रविड वेसरं च (शिल्प-शा) अ स्वयं तु हन्तुमिच्छामि (रामा। यु) लो १०० जी ५८ ११ हृत्पुण्डरीकेवरदं ( कुमारवरद ) प २८: ११ जी ५६ हृदि प्राणा: ( अमर ) जी ४८ ८ १८ । हृदि द्ययमाला जी ४३ ११ ८० ११ ‘हीने परमके धर्म लो २९ ५ ४४३२२००* त्रिनते कारागारः प्रस्तावनाधिकारे (१) ३३ शुद्धपाठाः भगन्दरैः जीवताधिकारे (२) इतियोजनीयम् १२५ ८ युळ्ळ वाक्कियङ्गळुक्कु १२८ २७ ६ परिग्रहम् १२९ ३ १२ ९ प्राधान्येन १२ १८ १३१ १६ सहोत्कान्ति १८२ २० -फारचिशब्दैः १८८ ४ इत्याचा १६ २१ लक्षण २१ २३

• इक्षुक्षीर गुडादीना माधुर्यस्थातरं महत् । अथापि न तदाख्यातुं सरस्वत्यापिशक्यते ॥ * अमेदासमाना २४ १८ इदमपियोजनीयम् २४ २३ पदार्थेष्वडूकु १५७ १६ १७१ ६ प्रसिद्धं २६ १७
• अन्यश्चराजन् सपरः तथान्यः इत्यधिकः पाठः ॥ इत्यधिकं फलं ३१ १४ “सर्व प्रमाण” इत्यारभ्य बहुप्रमाणानु- १८४ ३ नन ३८ २६ वैयर्थ्य गुणमिति पर्यन्तं च मुद्रणमधिकम् १८४ ६ ३६ १५ चवि ८७ १४ क्षणादिषुसङ्ख्यानस्य १९१ ११ प्रत्यया
• ५६-५ " ज्ञानविषये"त्यारभ्य ‘ज्ञान०कु० तुल्या’ मिति पर्यन्मं द्विः मुद्रणं प्रामादिकमितिविज्ञेयम् * ५२ ८ उपनिषन्मय २०५ १२ ६७ २० परतच्चाधिकारे (४) सूरिगाधा २४५ १६ एतावन्तं सितासित सोग विरकेश्रो सम्यग्विचार्य ६७ ८ ताःपन्थान २४६ ६ ६७ १९ tag: २४८ ७० ८ भग २४८ ९ ७ ३२ शेषाध्व २४९ १८ ८८ १८ अहमे इति २५२ ७ प्राप्स्यामी २५२ ८ अचिवाधिकारे (३) इदचाद्वैत २५२ १।० प्राप्नोति, नापि आपेक्षिक महत्त्वशाली सूत्रम् २५४ १६ तथासति समष्टि तत्त्वेषु " मोग्य २५५ ६ ३४ कारित्वं २५९ ६ तिष्ठे ९ ५ सृष्टयादिः २६१ २१ शुद्धः ९ ६ क्कथनम् २७४ ६ दृश्य १० ३ पञ्चाशति २७८ १।५ व्यं १० ५ कइतिसंश २७९ ९ समुदा ११ १० गुण २८३ ६ दूषणं १३ २९ शृणु २८८ १५ स्वार्थ १४ ६ व्याख्यापि २८३ २२ विलोक्य १४ २० आापीठा २८५ १३ धारणा १४ २१ मित्यत्र २८५ २० वेदान् १६ १४ सहस २८५ २१ कलहायमानः १६ १८ पुरा २८७ ५ मन्त्राननधी १६ ८० प्रगाणाम् २८७ ९ मित्रादि १७ ६ दत्त २८७ १८ देशसन्धानादि १८ ३ चातुर्य निगमने २८७ १५ प्रतिभायात् २७ १५ २८७ २१ चेष्टश्व ८६ ८ बघत २८७ २५ यया ४४ १३ समुदायदोषाधिकारे (५) लोकायतिकमगाधिकारे (६) दण्ड्या नार्थः ८ अनुवादस्य ४ ॐ २ ६ माहितां २ १४ बाचक ३ ५ सञ्चूर्णनस्य $ १९ जानी ३ ७ शृणु ४ ८ समर्था: ८ ९ अनुपपन्नत्वात् ५ ५ ददाति ४ १ द्रष्टव्यं ८ १९ तारुम् ४ ६ कचिदु ८१ ९ माते ४ ८ व्यवस्थेति ८४ १९ शाक्ये

९ श्लोकतात्पर्य ३५ ६ सा ४ १४ आत्मनोऽवयवः ८९ तैन्त ४ १६ कलहायेतापीति ४५ १९ कण्डूल ८ १८ इत्यकामेनापि ४७७ १२ तदसम्भवात् श्रुति लीयेते ७६ प्राणेन पूर्व २ २ २ २ ५ ४८ ९ वैशेषिकाणान्त १६६ १५ ७० २८ पृथगुप १६७ २६ হश १६९ ३ ७७ ६ स्वलक्षण ।६९ ५ ८० १८ आकाश १६९ २ माध्यमिक मङ्गाधिकारे (७) १७६ $ उपलब्ध्या १७६ & सत्त्वासत्वादीनां ९२ ८ प्रथमं १७७ १४ कालपरिमहा १० व्या सिग्रहणेन १७७ कायै ९८ १४ घटोनासीदि परमाणून १७० १९ १०२ १७ परमाणुषु १७१ १७ रूपएव १०८ ७ परमाणुत्वं १६९ 曦 मृन्मयो १०१ १७ स्वमव १७९ १ समाधत्ते १०४ २० वाह्यार्थप्रत्यक्ष १८४ ६ योगाचारभङ्गाधिकारे (८) सन्ताना: १८५ जात्रा १३६ १० दृष्ट १८६ १९ पाठश्य १४ ६ शृणु १८६ १५ पाठानुगुण १४६ II वैभाषिक मङ्गाधिकारे (१०) संवादद १४६ १० ज्ञानज्ञेय २ २ सङ्घाताव १४६ १७ सौत्रान्तिक ८ ५ १४८ ९ बाह्या ३ १५ भूतोऽर्थी १४८ २० परमाणुत्वं ८ २० १५१ १८ निर्विकल्प ८०० ७ १६ अनुष्ठान १५६ १६ आश्रयासिद्धयादि ८ ११ द्वेसत्ये १५६ १४ सपक्षत्वा सिद्धौ ८ १२ निर्णेतृणाम् १५१ १५ अमिलापः स्वलक्षणं ६ ६ गोष्ठीनिष्ठः १५७ १९ अधिपति १४ २ अमोऽपिभवेत् १५८ १० शकते १२ १५ सौत्रान्तिकमङ्गाधिकारे (९) asareana ११ ११ नङ्गीकारात् १६६ ८ अवैयुण्डा ३ Naajaaor LITTLE १४ ३ एतान् हेतून ३६ १४ ७ तदुकं २० १० १४ ७ शक्यम् २० १० १४ १८ श्लोकशेषेण २० १९ सन्तानान्तरे 董嗉 १४ शुणु २८ १७ तोऱ्‌ऱुगिऱ १४ २० असिध्यादि २८ २१ इत्यादिवाक्यै १५ ५ तकस्मिन् २४ १२ राक्षसे १५ ७ पूर्वापरकाल २४ १६ सदृशीयं १६ ६ निवारकाभावात् २४ २२ ज्ञेययोः १६ ७ कुर्वते २८ २ अशक्यतया १६ ११ त २९ १७ कृत्स्नार्थकः १७ २ समाश्रणीयायां ३२ एतन्मतेऽपि १७ ६ यथायथं ३५ २० कर्ताक १७ my नद्युपलब्धुः ३० १२ बुध्यन्तोमुखा १८ २ स्फुरणम् ३६ २१ असती १८ २ तत्त्वानि ३८ ११ स्वयं चासती १८ षड्धातवः ३८ १९ ग्राह १८ ५ ३८ १९ सुदर १८ १२ गुणवत् ४० ७ ग्राहिणी १८ १४ कारयन्तः ४० ७ पर्याप्तैरेव १९ २२ ध्यायन्ती ४० १० भवति २० ९ सॆम्बडवर् ४० १२ इतिशंश्रीः dalido oft die श्री कवितार्किक सिंह- सर्वतन्त्र स्वतन्त्र - श्रीमद्वेङ्कटनाथ