०८ योगाचारमतभङ्गाधिकारः

श्रीमते लक्ष्मीनृसिंहपरणे नम श्रीमते रामानुजाय नमः ॥ श्रीमते वेदान्तगुरवे नम श्रीमान ascererये कवितार्किककेसरी । derarerrari में सनित्तां सदा हृदि । परमतभङ्गे योगाचारमतभङ्गाधिकारः - ८ मुऱ्‌ऱुम सगददिल्दॆऩऱे पगट्टिय मूट्टरै नाम् सुऱ्‌ऱुम् तुऱन्दु तुऱैयिल् निऩ्ऱे तुगळागगियबिऩ मऱऱॆऩऱिलदु मदियलवुणडॆऩ्ऱु वञ्जऩैयाल सऱ्‌ऱुम् (सत्तुम्) तुऱन्द योगासारऩैच् चिदैक्किऩऱऩमे।

श्रीः श्रीमते लक्ष्मीनृसिंहपरब्रह्मणे नमः ॥ * ॥ देशिकाशयप्रकाशः परमतभङ्गव्याख्या ॥ * ॥ कृपां dearer कामपि स्पृहयामहे । यदधीना बुधानान्तु सदा सर्वार्थसिद्धयः ॥ १ ॥ ग्रहणं विषयस्तदाश्रयश्चेत्यखिलस्यापि खलापलापलाभे । तमपास्य गुरुर्धियोतिरिक्तं न किमप्यास्त इतीदमप्यपाह ॥ २ ॥ द्वैतीयीकं बौद्ध विषयविहीनां मतिं च मन्वानम् । नीच योगाचारं निराकरोत्यद्य निगमचूडार्यः ॥ ३ ॥ वृतवर्तिष्यमाणे गावयैकया सङ्गृह्णन् तयोस्सङ्गतिं च सूचयति । @pao इति । जगत्समस्तं शून्यमिति, UGL४UJ- स्ववचनेन परान व्यामोहयतः । PLLOI- मूढान् माध्य- सिकन् । अनेन, परवञ्चनार्थं प्रवृत्तावपि चतुष्कोटिविनिर्मुक्ततच्चोक्तथादिना स्ववचनादिविरोध- फलनात् न परप्रतारणसिद्धि:, प्रत्युत स्वमौढ्यमेवाविष्कृतमिति सूच्यते । pro apgh ९९५।५- वयं सर्वतः परिहृत्य, mp१iw fum- न्याय्ये पथि स्थित्वा, udar - चूर्णकृतवन्द- *मः तदनन्तरच । upagamy इत्यादि । नानाकारा ज्ञानसन्ततयस्सन्ति, तदतिरिक्तं न किश्चिदस्ति इति वादिन, कूटयुक्तिभिस्सन्तं बाह्यपदार्थम् अपलपन्तं योगाचारं विध्वंसयम इत्यर्थः । १३० देशिकाशयप्रकाशव्याख्यासहिते परमतभ मुऩ् मदददिल इदऱ्‌कु वासि कार्यकारणभावादि का चार्वाक, सर्व Canor दोष, ज्ञान Gonpa माध्यमिक Co कार्यकारण- अत्र पादादौ सर्वत्र “Guora " इति द्राविडभाषाव्याकरण प्रसिद्ध प्रास विशेषलाभाय, चतुर्थ- पादादौ “aptop hi” इति पाठे अभीप्सिते, ज्ञानातिरिक्तं किश्चिदप्यपलपन्तं इत्यर्थो माय्यः । अस्माभिस्तु पूर्वं “ॐ ॐ” इति पाठाश्रयणेन सन्तं बाह्यार्थम् अपलपन्तम् इति व्याख्यातम् । तदा पादाद्यैकरूप्यं कथञ्चित्सम्पादनीयम् । गाधान्ते मळgadipGw” इत्येव पाठः खरसः । न तु “arparu” इति । तथा च विश्वापलापिमाध्यमिकमतस्य सर्व- विद्विष्टत्वेपि नास्मन्मतस्य तथात्वं विश्वस्य ज्ञानाकारत्वस्थापनादिति पूर्वाक्षेपेण योगाचारोदय इति मङ्गतिविशेषसूचनं बोध्यम् । समनन्तरवाक्येनेदं स्पष्टीभविष्यति । अथ चार्वाक माध्यमिकमतखण्डनेनास्य योगाचारमतखण्डनम्य कृतकरत्वशङ्कामपोहितुं विषयवैलक्षण्यं प्रदर्शयन् तत्खण्डनं प्रतिजानीते- कार्यकारणभावेति । चार्वाकैः दर्शनानुरोधेन सर्वस्याकस्मिकत्व स्वीकारादिति बोध्यम् । G दोपकाऊबा - तत्तदधिकारयोः सिद्धान्तभागो उक्ताः “तेभ्यञ्चैतन्य’” मित्यादि aaraaryurमविरोध दृष्टार्थप्रवृत्तिविरोधादयः । unipal परिहर्तव्या इति प्रतीक्ष्य । ज्ञानGuruma इति । अस्यायमाशयः न सर्व- शून्यत्वं युक्तम्, जगदान्ध्यप्रसङ्गात् । तदुक्तं धर्मकीर्तिना - “अप्रत्यक्षोपलम्भस्य नार्थदृष्टि: प्रसिद्ध्यति” इति । अपि तु स्वयं प्रकाश वचेतनन्तावदङ्गीकार्यम् । तत्र च वचेतनसन्तती पूर्वपूर्व- त्योत्तरोत्तरं प्रति कारणत्वादस्ति कार्यकारणभावः । तस्याथ सन्ततस्सर्ववैकत्वे सुखदुःखादि- व्यवस्थावैयाकुली स्यादिति विचिता ज्ञानसन्ततयो बह्रयस्सन्तीति चाङ्गीकार्यमिति । अनेनोप- treat aran माध्यमिक व्यतिरेकसिद्धिः । ज्ञानQLmpujimaa इति । एकशब्दप्रयो- । श्रीमते लक्ष्मीनरुचिम्हबाबाहमणे नम् श्रीमते वेदाङदगुरवे नम श्रीमते रामानुजाय नम; श्री परमदबङ्गत्तिल् योगासारमदबङ्गादिगारम्-८ (पासुरत्तिऩ करुददु) उलगम् मुऴुवदुम् वॆरुम् सूऩयम् ऎऩ्ऱु पगट्टागप् पेसिय मादयमिग मूडरै विरट्टियडिददु, नोवऴियिल् निऩ्ऱु नाम् तुगळाक्कियबिऩ् पल अऱिवु अलैगळ् उण्डु उण्बैयाग अवऱ्‌ऱुक्कुप् पऱ्‌ऱुक्कोडाऩ विषयल्गळ् किडैय ऎऩ्ऱु वञ्जऩैयाल पुऱ पॊरुळ्गळैत् तुऱन्द योगासायऩै इङ्गु सिदैत्तिडुवोम् योगाचारमभङ्गाधिकारः १३१ भाव क्रG, सुखदुःखादिव्यवस्यै (D) ज्ञानसन्तति- योगा- arcão Acadé®à+ इममदमिरुक्कुम्बडि “अविभागो हि बुद्ध्यात्मा विपर्यासितदर्शने । ग्राह्यग्राहकसंवित्तिमेवा वक्ष्यते ॥” ऎऩ् गात् एतन्मते ज्ञानस्य निर्विशेषत्वमभिमतं सुच्यते । ‘Go कार्यकारणभाव mhujim Gavag इति, कार्यकारणभावस्य साक्षात् ज्ञाननिष्ठत्वोक्तया “अन्योन्यहेतुता चैव ज्ञानशक्तयो न टिका ’ इति श्लोकवार्तिकोत्तसौत्रान्तिकसिद्धान्तव्यावृत्तिः फलिता । तत्र ज्ञानातिरिक्तशक्तिनिष्टकरणता- स्वीकारात् । तदुक्तं तद्वयाख्यानन्यायरत्नाकरे सर्वचेदं ज्ञानातिरिक्तवासनाङ्गीकारेणोतमिति । सुखदुःखादीति । “नानात्मानो व्यवस्थातः” इति न्यायसूत्रोक्तरीत्येति भावः । योगा रेिति । एतदादिनामनिर्वचनं पूर्वाधिकारारम्भे विशदीकृतं वचेतनीयम् । “नाभाव उपलब्धेरिति शारी- रकसूत्र भास्करभाष्ये तु " शमया विपश्यनायुगनद्धवाही मार्गों योग इति योगलक्षणम् । शमयेति समाधिरुच्यते । विषयना सम्यग्दर्शनलक्षणा । यथा युगनद्वौ बलीवदों वहतः, तथा यो मार्गः (समाधि) सम्यग्दर्शनवादी स योगः । तेनाचरन्तीति योगाचारा इति व्युत्पत्यन्तरं प्रदर्शितम् बौद्धग्रन्थेषु माध्यमिकादिसञ्ज्ञासिद्विप्रकारा अन्यथापि प्रसिद्धा दृश्यन्ते । तत्र बुद्धस्य परिनिर्वाणा- नन्तर तदुपदेशा मागध्यां भाषायां समग्राहिषत । तेषु शुद्धपिटक - विनयपिटका भिधम्मपिटकरूपं पिटकत्रयं सुप्रसिद्धम् । अथ च शुद्धपिटकानुसारी सूत्रोपदेश इति, विनयानुमारी विनयपरि- भाषेति, अभिधर्मानुसारी अभिधर्मविभाषेति च संस्कृतभाषया ग्रन्था अशोकपुत्रकाले व्यरच्यन्त । तत्र विभाषाग्रन्थानुमारेण वैभाषिकस्य सूत्रोपदेशानुसारेण सौत्रान्तिकस्य च प्रवृत्तिः । अथ कforate ःकाले लङ्कावतारसूत्रादिदर्शितः महायानसमयः हीनयानममयत्र तत्प्रतिस्पर्धिन प्रादुर्बभूवतुः । तत्र पूर्वस्मिन् निविष्टौ योगाचारमाध्यमिकौ । तत्र योगाचारसञ्ज्ञा च पूर्वाधिकारे, अत्र चानुपदं द्विधा निवोचि । माध्यमिकशब्दार्थोप्यन्यथा माध्यमिकवृत्तावुताहृतः- भावाभावान्त- द्वयरहितत्वात् सर्वस्वानुपपत्तिलक्षणा शून्यता मध्यमा प्रतिपत् । म मार्गो मध्यमः” इति । तेन सश्वरमाणो माध्यमिक इति शेष इति । अथ तन्मतं तदनुवादिनां वचनेन विशदयति- अविभागोहीति । अत्र असा इति ऎऱै सार्वागऩुक्कुम् सूऩ्यम् ऎऩ्ऱ मादयमिगऩुक्कुम् कोन्द गति तऩक्कु नोागादॆऩक् करुदि, अवगळै विड लासि तोऩ्ऱ अदुवुम् सुसुक्काऱुबव वेऱुबाडुगळुक्काग इङ्गु काायम् कारणम ऎऩ्ऱ मुऱै किडैया 芯

आङ्सु ङ्गु अलैयलैयागत् तॊडान्दु तऩित्तऩिये ऒऴुगिवरुम्। मुऩ्ऩुक्कुप्पिऩ कारण कारिय उऱवु मुऱैयुम् इरुक्किऱदु’ ऎऩ्ऱु पेसिऩ योगासाऩै कण्डिक्किऱोम्। १३२ देशिकाशप्रकाशव्याख्यासहिते परमभके Dr Ganta इवऩ् “सहोपलम्भनियमादभेदो नीलतद्वियो " अनुवादक - “त्वत्पक्षे यद्यपि स्वच्छो ज्ञानात्मा परमाथैत । तथाप्यनादौ सम्मारे पूर्वज्ञानप्रसूतिभिः । चित्राभि- चित्रहेतुत्वाद्वासनाभिरुपप्लुतात् ( उपप्लवात्) । स्वानुरूप्येण नीलाविग्राह्यग्राहकरूषितम (द्वितम्) । पाठ: अधिकः । उपरि “समाधी” अनुवदिक giralia इत्येव पाठः । न तु शिष्या मा इति रहितः । अविभागत्वं ग्राह्यग्राहकरूपविजातीयभेदरहितत्वम् । नानाज्ञान- सन्तानाङ्गीकारेण सजातीय भेदसत्वात् । अद्वैतिनान्तु ज्ञानैक्यवादेन सजातीयमेदोप्यनिष्ट इत्य- स्यान्मताद्विशेषः । बुद्धयात्मा बुद्धिखरूपम् । विपर्यासितदर्शनै:- भ्रान्तैः । ग्राह्यग्राहकसंवित्तय:- प्रय प्रमातृ प्रमितयः । इवशब्देन ग्राह्यग्राहकयोमिथ्यावभासमाह । तर्हि नीलादिज्ञानानां निरा- लम्बनत्वप्रसङ्ग इति चेतत्राह सहोपलम्भेति । “भेदव अन्तिविज्ञानैर्दृश्यतेद्वाविवाद्वये” इत्युत्तरार्धम् । " नान्योनुभाव्यो युद्धद्यान्ति तस्यानानुभवोऽपरः । ग्राह्यग्राहक वैधुर्यात्स्वयं सेव प्रकाशते ॥ इति पूर्वश्लोकः । नीलादिक ज्ञानाभिन्न ज्ञानोपलम्भसहभाव्युपलम्भवत्त्वनियमात् । ज्ञानात्मवादिमतेनात्मवदित्यनुमानं विवक्षितम् । तदुक्तं शास्त्रदीपिकायां सहोपलम्भनियमोपि ज्ञानार्थयोर नियमोपलम्भव्याप्तं भेदं व्यापकविरुद्धोपलब्ध्या प्रतिषेधन् न भेदमुपस्थापयति । मिन्नानां चटपटा दीनामनियतसहोपलम्भनत्वात् । न चासिद्धः वैद्योपलम्भसमये वितेरुपलम्भ इति वाच्यम्, उत्तरकाले स हैव ज्ञानेन विषयस्मरणदर्शनात् ज्ञातो घट इति । न चाननुभूतस्मरणं सम्भवति” इति । भ्रान्तिविज्ञानैः भ्रान्तेः । अद्वये– एकस्मिन् चन्द्रे । द्वित्वग्रहणवत् भेदोपलम्भोपि भ्रान्ति- रेवेत्यर्थः । तथा च नीलाद्यर्थाकारोपि परमार्थतः ज्ञानाकार एवेति, ज्ञानस्य स्वतस्साकारत्वान्न नीलादिज्ञानानां निरालम्बनत्वप्रसङ्ग इति भावः । एकस्य नानात्वेनावभासे कारणकथनमुखेनैत- न्मतमनुवदतां भट्टकुमारिलपादानां वचनान्याह शिगGgळ इत्यादिना । “स्वत्पक्ष” इत्यत्र श्लोकवार्तिकतव्याख्यानादिषु “मरुपक्ष” इति पाठो दृश्यते । तदा योगाचारस्य स्खानु- सन्धानमिदमिति बोध्यम् । स्वच्छः- विषयोपरागशून्यः । यद्यपि ज्ञान परमार्थतस्वच्छं न नाना, तथापि पूर्वघटपटादिज्ञानप्रसूताभिः विचित्रघटपटादिज्ञानाकारहेतुत्वात्स्वयं विचित्राभिवचनाभिः उपप्लवात् क्षोभात् श्रान्तेरितियावत्, खानुरूप्येण, घटपटादिज्ञानाकारानुगुण्येन नीलघटादिग्राद्य- चैत्रादिग्राहकरूपितं (दूषितं ) प्रमात् प्रमेयोपरक्तं सत् प्रविभक्तमिव, नानेव उत्पन्नं, भातं, नान्यं पर- मार्थभूतं वा घटादिरूपं पदार्थम् अपेक्षते इत्यर्थः । अत्र “ज्ञानात्मे” त्युपक्रमेपि, “तथापी “त्यादि- पुत्तियॊऩ्ऱेयॆऩिऩुम अऱियादवर्गळाल् पुलप्पडुम् पॊरुट्कळ् ऎऩवुम्, पुलप्पडुत्तुम् आदमावॆळवुम् पुलऩागुम् पुत्ति ऎऩवुम् पुत्ति ऎऩवुम् मूऩ्ऱु वगै २० का पामिक्कप्पडुगिऱदु ऒरुङ्गे तोऩ्ऱुवदाल् अऱिविऩ् अंसमे पॊरुडगळुम्।” ऎऩ्ऱु योगाचार मतभङ्गाधिकारः srma १३५ विषयोपरागशून्यबुद्धि- प्रविभक्तमिधोत्पन्नं नान्यमर्थमपेक्षते ॥” ६७६bra Canars। पक्ष २ उपलम्भस्वार- त्या अनुमान साधि Ganw मोक्षा वाक्यभेदकरणात् “दूषितमुपपद्मम्” इत्याद्यनुमः रेणेदमिति नपुमकान्त विशेष्य पदमध्याहार्यम् । अत्र वासनया ज्ञानं ज्ञानेन वामनान्तरं तेन ज्ञानान्तरमिति नानाज्ञानवासनामन्तानस्याभिप्रेतत्वात्, निरालम्बनवादिना माध्यमिकेनात्रान्योन्याश्रयःशेषो नोडाटनीय इति दर्शयितुम् “अनादी संसार” इत्युक्तिः । तथा चानादित्वेन वीजाङ्कुरादाविवेष्टत्वात् नात्र सदोष इति द्योतितम् । अत्र वासना नाम क्षणिक विज्ञानप्रवाह एवेति वक्ष्यते । नातिरिक्ता सौत्रान्तिक मत इव । अब पूर्वपूत्रम् उत्तरो- तरस्य कारणम् । सजातीयघटादिज्ञानसन्तानेऽन्निमं ज्ञानं, विजातीयपटादिज्ञानकारण भवति । यथा बाह्यपदार्थमद्भावे सजातीयघटक्षणसन्तानेऽन्त्यःक्षणः विजातीयकपालक्षणोत्पादनशक्तः । एतन्मत- सारार्थश्चैवं श्रीमान्यकारैर्देर्शितः- “यदुक्तं ज्ञान वैचित्रयमर्थ वैचित्र्यकृतमिति, तन्नोपपद्यते । अर्थवत् ज्ञानानामेव साकाराणां स्वयमेव विचित्रत्वात् । तच्च स्वरूपवैचित्र्यं वासनावशात् । कथं विद्याकारः अन्तरस्य ज्ञानस्येत्युच्यते? इत्थम् । अर्थस्यापि व्यवहारयोग्यत्वं ज्ञानप्रकाशा- यत्तम् । प्रकाशमानस्य च तस्य साकारत्वमावश्यकम् । अन्यथा तस्य प्रकाशायोगात् । एकथायं नीलादिराकार उपलभ्यमानो ज्ञानस्यैव । तम्य बहिर्वदवभासो भ्रमकृत" इत्यादिना । अयञ्च retariesशास्त्रार्थदीपिकायां निदर्शित:- “ननु सर्वस्याप्यान्तरत्वे बहिर्वदवभासः कथमिति चेन- उपरि स्थितानां नक्षत्रादीनामुद्यतां भूमिस्वत्वावभासवत् बाह्यत्वावभासस्य भ्रमत्वा” दिति । अथास्मिन्मते तत्सम्पतं प्रमाण प्रदर्शयन् मोक्षस्वरूपमप्याह- Duपक्ष इति । उपलम्भ- स्वारस्येति युक्तः पाठः । उक्त सहोपलम्भनियमस्वारस्येत्यर्थः । अनुपलम्भस्वारस्येति तु सर्वत्र दृश्यते । तत्र चोक्तरीत्या ज्ञानाकागतिरिक्तनीलाद्याकारानुपलब्धिस्वारस्येति कथचिचख्येयम् । अनुमान इति । तदुक्तं सर्वदर्शनसङ्ग्रहे- “ग्राह्यग्राहकयोरभेदवानुमातव्य’, यद्वेद्यते वेन वचेतनेन, तत्ततो न भिद्यते यथाज्ञानेनात्मा । वेद्यन्ते तैश्व नीलादय” इति । नन्वस्य मते का नाम मुक्तिर्भविष्यति? एकाकारज्ञानसन्ततौ चरमेण अन्याकारज्ञानधाराम्म्भाङ्गीकारात् कदापि विषयावभास विरामासम्भवात् । न च ज्ञानसन्ततेरेव कदाचिदुच्छेदान्माध्यमिकस्येव सर्वमुपपद्यत इति वाच्यम् । तथासति तन्मत इव स्वरूपोच्तेिरपुरुषार्थत्वापातादित्यत्र, तत्मम्मताद्विलक्षणं स्वाभिमतं मोक्षखरूपमाह शमो इति । एतदुक्तं भवति ज्ञानमन्तते- इवऩ् सॊऩ्ऩदै ऎडुत्तुक् कूऱुवोरुम्। उऩ् पक्षत्तिल् उण्मैयिल् ऒऩ्ऱेयाऩ मुऩ् मुऩ् अऩुबववासऩैगळिऩ् पलविदय पिरिवुगळाले पामित्तु, आङ्गालगु उळ्ळवाऱु नीलम वॆळुप्पु मुदलिय पॊरुट्कळिऩ् काहण वेऱुबाट्टै१८४ देशिकावायकाशन्याय्यासहिते परमभने सन्तानस्फुरण aps उपाय #Ganga २ भावि इवऩुक्कुक् कारिय कारण उऱवु मुऱै कै कूडादु। काल चार्वाक fam in fun कार्यकारणभाव Carrom निर्वाहिक Gorf क्षणिकस्वलक्षणव्यक्तिनियम कार्यकारणभाव - स्साकारत्वे पूर्वपूर्वज्ञानप्रसूतवासना वैचित्र्यमूलकत्वस्य प्रागुक्तत्वेनोपाधिकत्वात् समाध्या दिले- नानादिवासनोच्छेदे सति निरुपाधिकविपयोपरागशून्यधीमन्तानस्फुरणं भवतीति सेव मुक्तिरिति । तदुक्तं सिद्धान्तशिरोमणौ- प्रागुक्तभावनावलादशेषवासनोच्छेदे विगळितेदमाकारा या ज्ञानारा समुदेति, साऽनुभवैकताना मुक्तिरिति । “विषयोपरागे ‘त्यत - विषयशब्देन ग्राहकस्यापि ग्रहणं, तस्यापि कदाचिद् ज्ञानविषयत्वात् । अथ तन्मतेन, मोक्षोपायमाह- ९५०३ उपाय इति । Qu४CQzal by ज्ञानसन्ततिस्वतो निराकारा इत्यादिविभाव्य । एतेन “एतद्धि चित्त- विज्ञानं यन्नीलादिकमुहिखेत् । तत्स्यादालयविज्ञान यद्भवेदहमास्पदमित्युक्तविज्ञानद्वये चित्त– विज्ञानोपरागविगमावश्यकतोक्ता । केचित्तु आलय विज्ञानेपि अहम्भावानुवृतिविगमोऽपेक्षित इति वदन्ति । तदुक्तं “सवासनालयज्ञानानुवृत्तिन्ध इष्यते । विशुद्वालय विज्ञानसन्ततिपक्ष ईरितः ॥ इति । अथैतन्मतं विन्तरेण निरस्यन् प्रथमं तन्मते कार्यकारणभावाभ्युपगमं दूषयति- @ इति । अन्ययश्वास्थ “कार्यकारणभाव इत्यत्र । rag- स्वस्य । इदच भाक इत्यत्र वैलक्षण्येवेति । कार्यकारणभावश्चोपलम्भानुपलम्भपञ्चकेन, सिध्यतीति तन्मतम् । कार्यस्य खोत्पत्तेः पूर्वमनुपलम्भः, कारणोपलम्भादनन्तरमुपलम्भः, उपलब्धस्य नाशात् पश्चा- कारणानुपलम्भेनानुपलम्भ इति तत्पञ्चकक्रमः । तदुक्तं तदुत्पत्तिनिश्चयत्र कार्यहेत्वोः प्रत्यक्षो- पलम्भानुपलम्भनिबन्धन” इति । अनिर्वाहमेव दर्शयति- Gart इति । क्षणिकत्वम्- उत्पन्नमात्रस्य सत्तानुबन्धि, हेतुनिरपेक्षविनाशप्रतियोगित्वम् । स्वलक्षणत्वं सजातीयविजातीय- व्यावृत्तं स्वत एव यत् । तत्स्वलक्षणमित्युक्तं विशेष इति निर्णयः” इत्युक्त वैशेषिकानां विशेष- यडैगिऱदु, यदारत्तमाग नीलम् मुदलिय पुऱप्पॊरुट्कळ् तेवैप्पडा इवऩ् इप्पडिच् चॊल्लक् कारणम्- अऱिवैविड वेऱाग पुऱप्पॊरुळ् पुलप् पडाददुम्, ऒरुङ्गे इरण्डुम् तोऩ्ऱुवदाल् सॆय्युम् अबेदानुमाऩमुमदाऩ गतियिल् मोक्षमाळदु - पॊरुडगळैत् तोऩ्ऱच्चॆय्याद शुद्ध पुत्तियिऩ् सुडा। इदऱ कुसु कारणमुम्। इप्पडिप्पट्टदु तदलनिलै” ऎऩ्ऱु तॆळिन्दु तयाऩित्तले करियगारण उऱवु इवऩ् कॊण्डदुम् निर्वहिक्क इवऩाल् इयलादु। एऩॆऩिल् इवऱुक्कु कञाऩ् मगऩ कालमदोऱुम् माऱुबडुम् उदिरिगळ के योगाचारमधिकारः गर्दभधूमादिक ५६ कार्यकारणभाव Gand। कारुणा उत्तरक्षणाःक्षका कारणGooguna of सन्तानैक्य व्यवस्थापक Ganeer ra • १३५ Gun या पूर्वेक्षणाला अनुमान निर्मूलt। un “यस्मिन्नेव हि सन्ताने } पदार्थवत् स्वतः विशेषान्तर निरपेक्षव्यावृत्तत्वं निर्विशेषत्वमिति यावत् । व्यक्तिशब्दप्रयोगेण जातिपुरस्कृत नियमाभावस्सूच्यते तन्मते वक्ष्यमाणरीत्या जात्यभावात् । ततश्वैतावता- लोके स्थिरयोईष्टान्तष्टष्टसजातीययोर्द्वयोः पदार्थयोरेव, कार्यकारणभावावधारणात्, तद्वैपरीत्येन, क्षणिक- स्वलक्षणव्यक्ति विशेषयोर्नियमासिद्धिर्विवक्षिता । तथासति सम्भवन्तं दोषं दर्शयति- गईमधूमादि- क० इति । क्वचित्पूर्वापरत्वाविशेषादित्यर्थः । तथा च सर्वार्थसिद्धिः- “सर्व क्षणिकमिति चदतस्ते कस्यचित्किञ्चित्प्रति कार्यत्वमनन्तरभावित्वमात्राच्चेत्, त्रैलोक्पोदरवर्तिनः पूर्वक्षणास्सर्वे तदनन्तरभाविनां सर्वेषां क्षणाना कारणानि स्युरिति । कचिन्नीलक्षणोपि अन्यत्र पीतक्षणकारणं स्यादित्यर्थः । एवं जातस्यातिप्रसङ्गस्यानिष्टतमत्वाय स्वाभ्युपगमप्रतिकूलतामप्याह- Gur इति । अत्र क्वचित् “काळा” इतीदमधिकं दृश्यते । " तथा सत्येवे” त्यवधारणार्थकं वा भवतु । opp- इति । कार्यकारणभावस्योक्त त्या दुथत्वे " तादात्म्यतदुत्पत्तिभ्यामविनाभावः” “कार्यकारणभावाद्वा खभावाद्वा नियामकात् । अविनाभावनियमोऽदर्शनाश्न न दर्शनात्” इति स्वाम्युपगत कार्यकारणभावावधारणपूर्वक व्याप्तिप्रति गन्धानासम्भवेनानुमानं निर्मूल स्यादित्यर्थः । तथा हि- न तावदन्वयव्यतिरेकाभ्यामेव व्याप्तिधीस्सुलभा, शतशस्तयोदर्शनेपि पार्थिवत्व लोह - लेख्यत्वादेर्वज्रमण व्यभिचारात् । ततश्चाविनाभावनियम:- व्याप्तिः, अदर्शनान्न, दर्शनाश्च न- अन्वयव्यतिरेकाभ्यां केवलं न सिध्यति । अपि तु कार्यकारणभावाद्वा, स्वभावाद्वा तादात्म्यरूपात् नियामकrत् गृह्यते । यथा धूमाग्न्यो, वृक्षशिनुपयोश्चायं वृक्षशिशुपाया इत्यादौ इति तदभ्युपगमः । एवं च कार्यकारणभाववैयाकुल्यां नियामकाभावेनानुमानं निर्मूलं भवेदित्याशयः । नन्वेकसन्ताने पूर्वक्षणा उत्तरक्षणकारणं भविष्यन्ति । ततश्च न गर्दभमानयोस्तत्प्रसङ्गः । सन्तानान्तरत्वादित्य- वाह सन्तानैक्य इति । सर्वक्षणिकत्ववादिनम्तस्य देशकालरदे यदिरम्यसिध्या एकदेश- कालप्रभवत्वादिरूपं सन्तानैक्यमपि दुर्वचमित्याशयः । एवं सन्तानैक्यस्य दुरुपपादन्वोक्त्या तदैक्यमवलम्ब्य सुखदुःखादिव्यवस्थाप्रदर्शक सिद्धान्तदीपिकावचनमपि निरस्तमित्याह-०६- ture इति । ध्वान्तदार्थान्तिकेति । कार्यासस्य दृष्टान्तस्यापि क्षणिकज्ञानसन्तान रूपत्वेन, कॊण्डाल्, नॆरुप्पिऩ कळुक्कु ऒरुविद ऒऴुङ्गुमुऱैयुमिऩ्ऱि कारियगारण कारियमाऩ पुगैयैक् कऴुदैयिऩ् कारियमागवुम् कूऱलाम् वऱ्‌ऱिऱ्‌कुम् कारणमागि, कारियगारण उदवु मुऱैये सिदऱि अदऩ् ऒऴुङ्गिऩमेल् कट्टप् १५६ देशिकाशयप्रकाशव्याख्यासहिते परमतभ माहिता कर्मवासना । फले तत्रैव बध्नाति कापसे रकता यथा ॥" aram Gana दृष्टान्तदार्शन्ति- कळं घटिया अन्वयव्यतिरेकसिद्धसामान्य नियम कारणत्वादि Ganes सामान्यरूप guji, ape व्यासि अहिg fear साता- counta० SLIS। यै तदैक्यव्यवस्थापकस्योक्तरीत्याऽसम्भवात् लाक्षादिरञ्जकद्रव्यो परागकृतरक्तिनोऽन्यत्रापि प्रसङ्गेन, वनिदर्शनेन, देवदत्तादिरूपालयविज्ञानसन्ततावपि कर्मवासनायाः पुण्यापुण्यरूपाया: ज्ञानवास- नाया भावनादेश्व व्यवस्था न सिध्यतीति भावः । नन्वन्यसिद्धान्तिनां कथं कार्यकारणभाव सिद्धिः? अन्वयव्यतिरेकदर्शन सिद्धकार्यकारणतावच्छेदकजाति विशेषमूलकतयेति चेत्, ममापि तथैव स सिध्यत्वित्यत्राह अन्वयव्यतिरेकेति । अयं भावः- प्रथमतस्तत्र तत्र व्यक्तिविशेषेषु अन्वयव्यतिरेकौ दृष्ट्वा, पश्चात् दण्डन्वटत्वाद्यवच्छिन्नमामान्ययोर्नियमस्य प्राक्पश्चाच्च स्थिरेण केनचिद् चात्राऽव– धारणात् कार्यकारणभावसिद्धिर्विक्तव्या । तद्यद्यपि परेषां मते घटते । तत्र तु तत्सर्वं नोपपद्यते निर्विशेषक्षणिक विज्ञानवादिनः । व्यक्त्यतिरिक्तजातेर्ज्ञातृस्थैर्यस्य चानभ्युपगमात् । जात्यङ्गीकार- वैवं बौद्धैर्दूषितः इतिशास्त्रदीपिका- “न याति न च तत्रासीत् न चोत्पन्नं (नास्ति पश्चात् ) न चांशवत् । जहाति पूर्वं नाधारम् अहो व्यसनसन्तति” रिति । तदर्थश्व- स्थलान्तरे नूतनघटोत्पत्तौ पूर्वघटात् घटत्वजातिस्तत्र न याति अक्रियत्वात् । न च तत् तत्र पूर्वमेवासीत्, तस्य घटस्ये- दानीमेवोत्पन्नतया, पूर्व निराधारतत्स्थित्यनुपपत्तेः । न च तत् इदानीमेव तेन सहोत्पन्नम् । अनित्यत्वापत्तेः । किश्वानयोर्द्वयोरप्येक घटत्वजातिमत्वं युगपत्कथं सङ्गच्छते। न चैकेनाशेन तत्र, घटत्वमस्ति अंशान्तरेणावेति विरोधपरिहारः, अंशाख्यावयववश्वे तस्यानित्यत्वापातात् । किश्व नापि पूर्वघटं परित्यज्य घटत्वं सर्वथाऽत्रागच्छति, पूर्वस्यापि घटत्ववचेन व्यवहारादित्यहो दुरन्ता दुःखसन्ततिर्जातिवादिनामिति । ULL BY SUtar info Guno Go ऒरु तेसगालादिगळिल् उण्डाम् अलै वरिसैक्कुळ्बट्टवैगळिडैयेदाऩ् कारियगारणबावम् ऎऩ्बदऱ्‌कुच् चेर तेसगालादि कळुडैय ऒरुमैप्पाट्टैयुम् नी अङ्गीगरित्तिलै आगैयाल् “ऎन्द अऱिविऩ अै वरिसैयिल्, मुऩ् विऩैयिऩ् वाैैऩ पडरुगिऱदो, अन्द अऱिवु वरिसैयिलदाऩ अदऩ् पयऩागिय रिऩैवु मुदलियऩ उण्डागिऩ्ऱऩ। सायमेऱ्‌ऱप्पट्ट परुत्तियिऩिडमिरुन्दुण् डाऩ कारियबरम्बरैयिल् सिवप्पु?पाल” ऎऩ्ऱु सॊऩ्ऩ उदाहरणमुम्, निल्लाद क्षणिक पदार्त्तङ्गळ्" ऎऩ्ऱु कूऱुम् उऩक्कु अमैयादु। पलविडङ्गळिल् ऒप्पुमै वेऱ्‌ऱुमै इलक्कणङ्गळ् अण्डु, ऒरु ऒऴुङ्गुमुऱैयैप् पिऩ्बऱ्‌ऱि इवै ऎऩ्ऱु- निलैनिऱगुम् ऒरु अऱिवाळि तोन्दु ऎडुक्किऱाऩ ऎऩ्ऱु पिना ऎदैयुम् स्तिरमाग ऒप्पुक्कॊळ्ळामैयाल्, उऩ्ऩाल् अप्पडि अङ्गीगरिक्क रूप सॊल्वा वियलादु। फ इवऩ् जज्ञातम् ऎऩ्ऱॊऩऱु ऒप्पिऩदुम् तप्पु। कार्यकारणभाव क्रमL शान सत्यत्व, पूर्वोत्तरकालास १३७ साध्य- सत्त्वादि श्रान्तिरूपविकल्पमात्रसिद्धा शुरु ज्ञान मायावादि anvana नित्यत्व, माध्यमिक Care Gaam वॆळियुलगप् पॊरुट्कळ् इैैल ऎऩ्ऱदुम् तवऱु ज्ञान स्वयं प्रकाश ६ स्वयम्पकाशत्व प्रमाणान्तरनिरपेक्षत्व- आशा ०० ३०L अथ एवं कार्यकारणभावानिर्वाहेणैतन्मते स्वाभिलषितचार्वाकव्या वृत्त्यसिद्धिमुक्त्वा, ज्ञानतवाङ्गीकारेण स्वाभीष्टमाध्यमिकव्यावृत्त्य सिद्धिमप्याह- कार्यकारणेति । ज्ञानसन्ततिभेदस्य वासनामेदोपाधिकत्वात् पूर्वापरज्ञानयोः कार्यकारणभावोप्योपाधिक इति तात्पर्येण तस्यापि विकल्परूपभ्रान्तिसिद्धत्वोक्तिः, न त्वत्यन्तमिध्यात्वात् । अद्वैतिवैलक्षण्येन नानाज्ञानाङ्गीकारस्यै- तन्मत प्रतितन्त्रत्वात् । ज्ञान सत्यत्वto इति पाठस्वरसः । सच्च७ इति पाठे- प्ययमेवार्थी बोध्यः । ज्ञानस्यापि माध्यमिकेन मिथ्यात्वाभ्युपगमात्चद्व्यावृत्तये हि सत्यत्वं तस्यै- तेन स्वीकृतम् । पूर्वोत्तरकालासत्वमिति । क्षणिकत्वं हि ज्ञानम्य पूर्वोचरकालयोरसत्त्व एव भवतीति तदप्यभ्युपगमनीयम् । साध्यसत्त्वादीति । यत्पूर्वापरकालयोरसत्, तन्मध्येप्यसत्, शशविषाण- वदिति माध्यमिकमतखण्डनाय अनेन, ज्ञानस्य पूर्वापरकालयोरसतोपि मध्यकाले सच साध्यते, अन्यथा जगदान्ध्यप्रसङ्गेन सर्वप्रवृत्यवसादादिति मध्ये स्वस्य साध्यत्वेन निर्देशः । मध्य- सत्त्वेत्यप्यस्ति पाठः केषुचित्कोशेषु । आन्तिरूप विकल्पेति । तदुक्तं कल्पनापोढमभ्रान्तं प्रत्यक्षं निर्विकल्पकम् । विकल्पोऽवस्तुनिर्भासादसंवादादुपप्लवः । इति । निर्विकल्पकप्रत्यक्षमेव कल्पना- विरहितत्वात्मा । दिकल्पस्तु अवस्तुभासकत्वात्, असंवादाद- बाधात्, उपप्लवः- भ्रम इत्यर्थः । एतन्मते ज्ञानात्मस्वीकारेपि तस्य निर्विशेषत्वाङ्गीकारात् उक्तस्सर्वोपि धर्मस्तस्मिन् भ्रान्तिपरिकल्पित एवेति भावः । मायानादि नित्यस्वा इत्यादि । ज्ञाने कार्यकारणभावस्य कल्पित- वोक्त्या तस्य नित्यत्वमेव फलतीति, तवाद्वैतिमतप्रवेशस्स्यात्, ज्ञानसत्यत्वादीनां आन्तिसिद्धत्व- कथनेन ज्ञानतुच्छत्ववादिमाध्यमिकमध्याध्यासो वा स्यादित्यभिप्रायः । एवमेतावता तदीयामान्तरज्ञानाभ्युपगमपरिपार्टी विपrcane तदीयं भङ्गमपि मन् प्रथमं “अविभागोही” त्यादिनोक्तं स्वाकारस्यैव ज्ञानेन ग्राह्यत्व दूषयति- ज्ञान का जञराक्षणङ्गळिडैये नी सॊल्लुम् कारियगारण उऱवु, मुऩ्बिऩ् कारियम् इल्लामै, नडुवुळ्ळमै, इवै अत्तऩैयुम्, उऩ् मदप्पडि पॊय्याऩवैयागैयाल् ऒऩ्ऱु, जज्ञानम् अदवैदप्पडि निदयमायो, अल्लदु मादयमिगळ मदप्पडि सूययागवो इरुगै केरिडुवदु अल्लाल वेऱु वऴियिल्लै। १३८ क्षणिकत्वादिकक्ष ॐ ग्राह्य देशिकाशयप्रकाशव्याख्यासहिते परभतभत्रे सरGurup।g## ५०० क monov सर्वसङ्ग्राहकशानान्तर ## स्थाका- स्वपक्षविरुद्ध सन्तानान्तर एकसन्तान पूर्वापरक्षण - Talwarm ami@dy ज्ञान स्वस्वरूपातिरिक्तसत्यविषयCarib parata @mauLD सन्तानान्तर ब्राह्म००० शिष्यावार्यशत्रु मिलवादिप्रतिवादिसंव्यवहारा Commermai॥॥॥॥। G, एकसन्तानपरिशेष $६०, भद्वैतिam Gangala एकस्थिरपरिशेषा शु इति । एतदुक्तं भवति यद्यपि ज्ञानसामान्यं स्वयम्प्रकाशं, तथापि, स्वरूपस्वरूपनिरूपकधर्माति- रिक्तस्य निरूपितवरूपविशेषणस्य कस्यापि तेन स्वयं प्रकाशप्रत्यक्षेण ग्रहणासम्भवात्, तनिष्ठानां प्रमाणादिबाह्यार्थानपेक्षत्व, क्षणिकत्वादि, विशेषणानां स्वाकाराणामपि स्वेन प्रकाशानुपपत्तेः, ज्ञाना- न्तरेणैव ग्रहणं वक्तव्यम् । तथा च गतं ग्राह्यस्य ग्रहणाकारत्वसिद्धान्तेनेति । तादृशज्ञानान्तर- धर्माणां ततोप्यन्येन ग्रहणकल्पनेऽनवस्थां शङ्कमानानां कृते उक्तं सर्वसङ्ग्राहकज्ञानान्तर ३३१०० इतेि । कन्प्यमानं तादृशं द्वितीयं ज्ञानं ईश्वरज्ञानवत्सर्वविषयकमेवास्त्विति ज्ञानान्तराकल्पनाना- नवस्थेति भावः । ननु माभूत् खाकारस्यैव स्वन ग्रहणमिति नियमः । अथापि ज्ञानस्य स्वस्वरूपाति- रिक्तसत्य विषयकत्वाभावनियमात् ज्ञानातिरिक्तपदार्थमिध्यात्वमेतत्सम्मतमुपपद्यत एव । तेषा- माकाराणां ज्ञानस्वरूपत्वादित्यत्राप्यनुपपत्तिं दर्शयति- सन्तानान्तर इति । एकदेशावच्छेदेन जायमाननीलज्ञानसन्तानातिरिक्तपीतज्ञानसन्तानः, भिन्नदेशेषु जायनानदेवदत्तज्ञ नसन्तानाति– रिक्तयज्ञदत्तज्ञानसन्तानश्चेत्यर्थः । एकसन्तान इत्यादि । नीलज्ञानसन्तानघटकैकज्ञानक्षणा- पेक्षया पूर्वापरज्ञानक्षणाइत्यर्थः । २ इत्यादि । अत्रायमभिसन्धि- ज्ञानेन केनचित् सन्तानान्तरस्य स्वपूर्वापरज्ञानक्षणानाश्च प्रकाशनात् तेषां च तदभेदायोगात् वक्ष्यमाणरीत्या सत्यत्वाच्च ज्ञानस्य स्वंवरूपातिरिक्तसत्यपदार्थविषयकत्वाभावनियमोप्यसिद्ध एव तव मते भवति । तेषा तदभेदे सन्तानान्तरत्व पूर्वापरत्वादि निर्देशनावात् इति । स्वेन अकामेनाप्यङ्गीकार्यम् । एवमनङ्गीकारे दण्डमाह सन्तानान्तर इति । शिष्याचार्येति । शिष्यादि- ज्ञानसन्तानेनाचार्यादिज्ञानसन्तत्यग्रहणे, परस्पराप्रतीत्या वादोपदेशादिदौस्थ्यं दुर्वा मित्यर्थः । एकमन्तानपरिशेषेति । सन्तानान्तरसद्भावे प्रमाणाभावादित्यर्थः । ननु कथमेकसन्तान परिशेषः प्रसज्यते? एकजातीयज्ञानमन्तानान्तिमक्षणस्य विजातीयज्ञानसन्तत्या म्भणशक्तिस्त्रीकारादित्य त्राह- अद्वैति इत्यादि । तथा च ज्ञानेन सन्तानान्तरस्येव स्वपूर्वापरक्षणयोरपि ग्रहणायोगेन तस्मिन् क्षणिकत्वस्याप्यसिद्धया अद्वैतिनामिवैकस्थिरज्ञानात्मवादो वा प्रसज्येतेत्यर्थः । पुऱप्पॊरुट्कळ् अऱिविऩ् माऱ्‌ऱुरुवम् आगैयाल् तऩ्वरुवैत्ताऩ अऱिवु ऩ्बदुम् सरियल्ल अऱिवु सया परगासमायिऩुम्, तऩ्ऩिडत्तिलुळ्ळ अनेक तऩ्मैगळै अदु काट्टादागैयाल्, ईसङाजञरामबोल ऎल्लावऱ्‌ऱैयुम् अऱिविक्कलैल योगाचारमाधिकार याल् ऎागत्तै सरिङ्गगैक्कुच् चॊल्लुम् ताङ्गळॆल्लाम् १३९ तङ्गळाम्। कागम् ताऩुम् ऎण्णत्तिल् रणमऩ्ऱॆऩ्गिऱ लिवऩुक्कु राऩुक्कुच् चॊऩ्ऩ णत्तैत् तप्पवॊण्णादु। अऱिवु पॊरुळ् इवैगळिऩ् उरुवम वेऱु वेऱाऩदु पऩङ्गळुक्कु ऎणळक्कुम् काण्गिऱिलोमॆऩ्ऱदवुम्, ‘ऎऩ्गिऱ त्रितयप्रकाशात्मकस्वानुभव, सर्वलोकानुभव निरस्त इङ्ङऩ् कॊळ्ळादबोदु " कैयाल् तथा च बाह्यार्थभङ्गाय कृतो यत्तस्वचेतननिहितहुत बहज्वालायत इत्याह- इति । “ऩ्” ऩ: । ताङ्गळ् ज्ञानाकारातिरिक्तमत्याकारानुपलब्ध्यादयः । स्वसिद्धान्तबाधक इति । तथासति सन्ता - नान्तरस्वपूर्वापरक्षणादीनामप्यग्रहणात् सुखदुःखादिव्यवस्थासिद्धयर्थं स्वाभ्युपगतनानाबुद्धिसन्तान- हानिरेव फलतीति माध्यमिकसाम्यमेवेति भावः । ननु माध्यमिकेन सर्वशून्यत्व कक्षीकारात्, अस्सामित्र जगदन्ध्यपरिहाराय स्वमतसाधकतया ज्ञानाख्यपदार्थस्याङ्गीकारान्महदहो वैलक्षण्यमिति चेदाह - स्वपक्षस्थापक ३५० इति । तथा चाङ्गीकृतेपि ज्ञानतच्चे, तदतिरिक्त विषयानभ्युपग- भागु, ऎस वु ळि कऩ् ऩऩ् कऩ् स्वपक्षस्थापक प्रमाण परमार्थ१०१६६० पारमार्थि निषेव सिद्धि मिक्रमतदूषणमस्याप्यवमेवेति भावः । *W इवर्गळुक्कु इत्यादिनोक्तं माध्य- एवं ज्ञानेन स्वाकारम्यैव ग्राह्मत्वमुद्याथ “अविभागोही” त्यादिनोक्तं बाह्यार्थभं ज्ञानज्ञेयाकारमेदमर्थनेन दूषयति- ज्ञानज्ञेय इति । तस्मादर्थाकारस्सर्वोपि ज्ञानस्यैवाकारः ततच ग्राह्य न किञ्चिदस्तीति तदभिमानः । खानुमत्रस्य शपथनिर्णयत्वादुक्तं सर्वले कानुभचेति । वेऱु ऒरु अऱिवु वादु काऩ इवैगळैक् काट्टवेणुम् * काट्टुम् कॊळ्गै तॊलै वेऱॊरु अऱिवु वरिसै उण्डॆऩ्ऱुम्, इव वरिसैयिलेये मुऩ्बिऩ् उण्डॆऩ्ऱुम् काट्टुम् ऒरु जञगम्, उणमैयिलेये सुऩ- णैत् तविरददु वेऱु विषयङ्गळैयुम् अऱिविक्किऱदु ऎऩ्ऱे नीयुमिसैयवेऩुम् वेऱु अऱिवु उण्डु ऎऩ्बदु नमक्कुत् तॆरियादुबोऩाल्, नम्मैप्पऱ्‌ऱियवरै सिषयऩ्, आ आसररि - यऩ सदरु, मिदरऩ् ऎऩ्बदु पोऩ्ऱ वऴक्कु अऱ्‌ऱुप्पे वदाल्, ऒरे अऱिविऩ पाम् परैदाऩ उण्डु ऎऩ्ऱो अल्लदु अदवैदिगळैप्पोल ऒरेयॊरु निदयमाऩ अऱिवु ऎऩ्ऱो सॊल्लवेण्डिवरुम् आगैयाल् पॊरुट्कळै अबहरिक्क निऩैब पदु अऱिवै अऴिप्पदिलदाऩ मुडियुम् तऩ् मदददै स्ताबिगगच्चॊल्लुम् परमाणम्, ताऩ् अऱिविक्कुम् पॊरुळ् पऱ्‌ऱि नम्बत्तक्कदल्ल ऎऩ्बदाल् मादयमिगऩुक्कुप्पोल। इवऱुक्कुम् अवबक्षम् चित्तिगगा १४० देशिका शथप्रकाशव्याख्यासहिते परमतभ ग्राहकसंविन्तिभेदवानिव लक्ष्यते” stanamraj Guor। उपलम्भचलparda॥। ज्ञानाकारलाघव Ganoj निरस्त सम्प्रतिपन्न- विप्रतिपक्ष सम्प्रतिपन्नज्ञान pads आकार Gloamrpai विपरीत अर्थ ं सर्वलोक- आकार तथाचेदमहं जानामी “त्यादी इदन्त्वान्त्वज्ञानक्रियात्वादिना त्रितयमेदस्य स्पष्टदृष्टत्वात् आकारा- न्तरानुपलम्भोक्तिरनुपपन्नेत्याशयः । एतादृशाकार भेदभानानङ्गीकारे खोक्तिविरोधमाह- शि Garl Gur इति । भेदवानिवे ‘ति भेदस्योत्प्रेक्षणात् तस सर्वथाऽप्रसिद्धत्वे तदयोगात् तथाक्तिव्याघात इति भावः । नन्वाकारभेदोपलम्भेपि लाघवात्तस्य ज्ञानाकारत्वमेव युज्यत इति उक्तोपलम्भस्यान्यथासिद्धत्वमेवेत्यत्राह– २० उपलम्भवत इति । अन्यथास्याये “निर- स्त” इत्यनेन । यथाप्रतीति आकारमेदाङ्गीकारे बाधकाभावात् लाघवस्य च वैपरीत्यमनन्तर- वाक्य एव वक्ष्यतीति प्रतीतिस्वारस्य निरपवादमिति द्योतयितुम् " उपलम्भवलाCo” इति अधिकतया चलपदप्रयोगः । अन्यथा उपलम्भ इत्येव प्रयुज्येत । “८० आकार इत्यादि । “घटमहं जानामी " त्यादिज्ञानानां ज्ञानान्तरात् व्यावृत्तये तेषां घटादिविषयसारूप्यं- तावदङ्गीकरणीयम् । तच विपयादिरूपसदशरूपवत्त्वमिति कथने घटादिनाना विषयाकाराः तत्सदृशो ज्ञानाकारश्चेति बहुपदार्थकल्पनागौरवं स्यादिति " अनेककल्पनायाव ज्यायसीक- कल्पने” ति रीत्या विषयाकार मिथ्यात्वेन ज्ञानाकारमात्र कल्पनं लाघवायेति तदाशयः । निरस्त - न हि प्रत्यक्षविरोधे लाघवन्यायप्रवृत्तिरित्या कृतम् । ननु प्रत्यक्षविरोधे लाघचन्यायाप्रवृत्तावपि, ज्ञानार्थयोर्ज्ञानस्यैव सर्वसम्प्रतिपन्नत्वात् अर्थस्य चातथात्वात् सम्प्रतिपद्मज्ञानाकारत्वमेव कल्प- यितुं युक्तमिति चेदाह - सम्प्रतिपन्न विप्रतिपक्ष इति । निर्धारणे इयं सप्तमी । ज्ञान आकार इति । तदुक्तम्- तसादुमयसिद्धत्वात् ज्ञानस्याकारकल्पना । ज्यायसी॥। इति । विपरी - तत्वमेवोपपादयति- अर्थ सवलोकेति । इदं जानामीति प्रत्यये इदमाकारस्य जानातिकर्मतया भासमानस्य तदभेदायोगात्, अन्यथा नीलो घट इतिवत् " इदं ज्ञानम्” इति अर्थाकारस्य ज्ञानेन समानाधिकरणतया प्रयोगापत्ते’ योगाचारस्यापि ज्ञानातिरिक्तार्थसद्भावस्सम्प्रतिपन्न इति, नार्थ- स्वासम्प्रतिपन्नत्वमित्यभिप्रायः । ज्ञानस्यसम्प्रतिपन्नत्वं यदुक्तं तदपि विषयाश्रयविशिष्टस्यैव तस्म, इङ्गु अऱिवुक्कुम् पॊरुळुक्कुम् वॆव्वेऱु उरुवम काणप्पडविल्लै ऎऩ्ऱदुम् ‘ताऩ् इगैक् काण्गिऱेऩ्" ऎऩ्गिऱ स्वानुबव, सावलोकादुबवादिगळाले, तऩ्ऩैयुम् तऩ अऱिलैयुम्, अदऩ् पॊरुळैयुम् वेऱु वेऱाग ऒव्वॊरुवऩुम् अऱिगिऱा- कॊळ्ळादबोदु “अऱिवु मेऱ्‌कण्ड मूऩ्ऱुगु उळळदुबोल m ३ Opyaps नीङ्गळ् उदबरेक्षित्तुम् कूऱमुडियादल्लवार् इक्काट्चि rA garxam a garrazas मुयलुवदुम् तप्पु योगाचारमतभहाधिकार सिद्धिurung उभयनिरुण्यज्ञानमा १४१ सम्प्रतिपन सिद्धिरूप ९० शाता क्रं धर्म ज्ञान aunt ५। धर्माज्ञान Canon उभयाकारापहशक्य सर्ववादिसम्प्रतिपत्रके ( ६५००/- ग्राह्यप्राका– विप्रतिपत्तिमात्र ं वाधक लग कारक कुतG वाघिक माध्यमिकन्याया ज्ञान बाधितnic @L * न तूभयशून्यतया त्वदभिमतस्येत्यप्याह - २ इति, २gu इत्यप्यस्ति कचित्पाठः सर्वत्र " अर्थस्ये” त्यर्थः । सिद्धिरूप प्रकाशात्मा । उमयनिरूप्येति । तथा च श्रीभाष्यं- “सिद्धिरेव संविधितिचेत्, कस्य कम्प्रतीति वक्तव्यम्। यदि न कस्यचित्कञ्ञ्चित्प्रति, सा तर्हि न सिद्धिः । सिद्धिर्हि पुत्रत्वमित्र कस्यचित्कञ्चित्प्रति भवती ‘ति । ननु मम बाह्यार्थेऽस्ति विप्रतिपत्तिः, तव तु न ज्ञान इति इयता वैलक्षण्येन ज्ञानस्योर्जितत्वाचदाकारत्वकल्पनं बाह्या- र्थस्य युज्यत एवेति चेत्तदाप्याह - विप्रतिपत्तिमात्र ७ इति । सन्देहसामान्यमित्यर्थः । उपदिश्यमानं बाधकमप्यविगणय्य केनचिन्मन्दधियोद्भाव्यमाना विप्रतिपत्तिरिति भावः । सर्वसम्प्रतिपन्न इति । अन्यथा ज्ञानेपि केनचियाघातगन्धमप्यनाघ्रातवता विप्रतिपत्तेस्सुप्रदर्शत्वादिति भावः । ननु वाह्यार्थाना तर्कवाधितत्वात् अस्ति ज्ञानस्यावाधितस्य तेभ्यो विशेष इत्यत्राह - Qu । इति । " इम जानामीत्युपलब्धानित्यर्थः । कुतर्का:- सहोपलम्भनियमादयः । एषां कुत्सि- तत्वं चैवं बोध्यम् । ग्राह्यस्य ग्रहणतादात्म्ये एकस्यैव नीलाद्याकारस्य पुरुषभेदभिनानेकग्रहण- तादात्यमापाद्यते । नचैकस्यैव सवोर्थस्य अनेकग्रहणतादात्म्यं नाम सम्भवति । प्रतिसंवचेतनं नील- भेद इत्यपि न, तस्य कम्पनस्व ग्रहणग्राह्या मचेतनिश्रयोत्तरकालीनत्वात् । तस्य चैतावताप्यनिश्चयात् । किञ्च “ग्राह्यग्रहणतादात्म्यं वरशृङ्गाद्यसद्ग्रहे । अस्ति चेद्व्याहतिनों चेव्यभिचारस्सुदुरूर” इति सर्वार्थसिद्ध्युक्तरीत्या शशविषाणादिज्ञानस्या थैङ्क्यायोगः, सत्यतुच्छ दार्थयोस्तादात्म्यानुपपत्तेः । तयोस्तदभावे सहोपलम्भनियमस्य क्वचिदेक्यव्यभिचारापतिरिति । माध्यमिकन्याया इति । “नसन्नास दि” त्यादिना तर्केण ज्ञानस्यापि तुच्छत्वमेव । न च जगदान्ध्येन सर्वप्रयुच्छेदः प्रसज्यते, संवृतिसत्यतया, सर्वस्यापि समर्थनात् । ततश्रार्धजरतीयायोगात् सर्वशून्यन्त्रमेत्र तन्त्रमिति माध्यमिककूटयुहत्येत्यर्थः । . पादयक्षत्तिल् सॆट्टु उदवादल्लवा? विवादिक्कप्पडुगिऱ, तीर्माऩिक्कप्पट्ट इरणडु कळिल् तीर्माऩिक्कप्पट्टदिऩुडैयगे इन्द उरुवम् ऎऩ्गिऱीर्गळ् पॊरुट्कळ उणमै यिल् " उण्डु इल्लै” ऎऩ विवादिक्कप्पडुगिऩ्ऱऩ जञागम उण्डॆऩ मुऩ्मे ऎल्लो मालुम् तीर्माऩिक्कप्पट्टुविट्टदु ऎऩ्ऱु उङ्गळ् करुत्तुबोलुम्। पुऱप्पॊरुट्कळे आबालगोबालम उण्डॆऩ्ऱु करुदप्पट्टवै निऩ तोऱ्‌ऱमाग, आसुमाविऩ तऩ्मैयाग चित्तिक्कवेण्डियिरुक्किऱदु आदमावैयुम् १४२ देशिकाशयप्रकाशव्याख्यासहिते परमतभ सीत्तान्दत्तिल अणुक्कुवियल्गळे पॊरुट्कळ् ऎऩ सादित्तल् अवयवरूपाद्यार्थ प्रमाण वेदान्तिका Gा साथि, अथ वाह्यार्थबाधं सिद्धान्तिभिरेवाभ्युपगतं ख्यापयन् योगाचारशङ्कते अवयविरूपेति । वेदान्तिक ATE&Car इति । एतदुक्तं भवति- अवयवातिरिक्तावयवी न सम्भवति, तथासति घटयोर्घटपटयोरिव वा अवयवावयविनोर्युगपद्भेदेनोपलम्भप्रसङ्गात् । न च कुम्भसम्भृतसलिलस्येत्र पृथगनुपलब्धिर्युक्ता कुल कस्यान्तर्भाव इत्यनियमात् । न तावदवयवेष्ववयविनः, अल्पपरि- माणेऽधिकपरिमाणस्य प्रवेश। योगात् । न चेश्वरगगनादीनां घटादिष्विव तदुपपद्यत इति वाच्यम् । तेषां प्रतिघातानर्हत्वेन तत्संस्वेपि एषां मूर्तत्वेन सप्रतिघत्वात्तदनुपपत्तेः । नाप्यवयविन्यवय- वानां, आधाराधेयभावप्रातिलोम्यात् । अतिरिक्तग्वयविवादे समवायिकारणभ्रा अवयवा हि कार्यस्यावयविनोऽधिकरणम् । अत एव “कपालयोर्घटः, तन्तृषु पटः” इति प्रतीतिव्यवहारी भरतः । न च “घटे कपालमस्ति, पढे तन्तवोऽनुस्यूताः” इत्यप्यस्त्यनुभव इति वाच्यम् । अव - यविनोऽवयवसङ्घातरूपतापक्ष मिप्रायकत्वात्तस्य । " बनेऽस्ति वृक्षः, शते पञ्चाशदनुविशती" ति वत् समुदाये प्रत्येकान्तर्भावविवक्षया तदुपपत्तेः । त्वया च तत्पक्षानङ्गीकारात् । न चावयवि प्रादुर्भावानन्तरमत्रयवा एवं विनष्टाः, येनैकवस्तूपल विश्वरुपपद्यते इति वाच्यम् । तथासतेि सम- वायिकारणनाशेनावयविनाशस्याप्यवर्जनीयत्वात् । एवं चावयविरूपवाचार्थसद्भावे न प्रत्यक्षं प्रमाणमित्युक्तं भवति । नापि नामसङ्ख्या भेदादिहेतुनाऽवयवातिरिक्तावयव्यतुमितिः एव स्यैव सतोऽवस्थामेदेन नामादिभेदेऽपचेस्तेषां भेदानैवान्त्यात् । अस्य च विस्तर आरम्भणाधिकरणा- दिष्वनुसन्धेयः । नतु मानाम्भूवयवी कश्चिदतिरिक्तः, तथाप्यवयवसङ्घातात्मकत्वस्य घटादि- । पॊरुट्कळैयुम् ऒप्पाद उऩक्कु अवै इरण्डैयुम्बऱ्‌ऱि वरवेण्डिय अऱिवु मट्टुम् उण्डॆऩ्ऱुम्, अवै इरण्डुमिल्लै मऱैत्तिड मुडियादु arrwartan विवादम् सॆय्वदाल पॊरुळ इल्लै ऎऩ्ऱागिविडादु पॊरुडगळै इल्लै ऎऩ्ऱु कुयुगदि सॆय्दु वादित्ताल् उणक्कुमेल् कुयुगदियिल् कै तोदै मादयमिगऩ् वादप्पडि अऱिवुम् अऴियुम् पादयेगम् उरुप्पुगळैत् तविरन्दु पॊदुवाग अवयवि ऎऩ्ऱॊरु पॊरुळ् किडै- याऱु ऎऩ्ऱु वेदानदिगळ् कूऱियुळ्ळऩा अवयवक् कुवियल् ऎऩ्ऱॊरु पॊरुळुम् तऩित्तुददोादु अवयवङ्गळै मेऩमेलॆऩक् कूऱिट्टुक्कॊण्डे पोऩा परमाणु ऒरु पॊरुळ मऱ्‌ऱॊऩ्ऱोडु सेरुम्बोदु अदऩ् आऱुबुऱङ्गळिल् समयोगम् पिऱक्कवेणुमागैयाल्, परमाणुवक्कुम् पलबुऱम उण्डॆऩ्ऱागि, अवैगळुक्कुम् अव्वाऱे भागङ्गळ् उण्डागि मुडिविऩ्ऱि सातिसङ्गात माणुपरिशेषonii, ६६ योगाचारमाधिकार: १४३ द्रव्य, सङ्घातिGmnip पर- पट्पार्वादिविकल्पस्थ अनवस्थादोप स्वनुसरणात् बाह्यार्थभङ्गः कथङ्कारं कार्य इत्यत्राह साति इति । सङ्घातघटक- प्रत्येकपदार्थान् अवयवान् विनेत्यर्थः । अयं भावः तो नाम परस्परसंश्लेषविशेषभाजः प्रत्येक पदार्था एव, प्रत्येकपदार्थानां संश्लेषविशेष एव वा भवति । तत्र प्रथमे दोषोऽनुपदं वक्ष्यते । द्वितीये संश्लेपविशेषस्य संयोगादेर्गुणत्वात् द्रव्यानित्वेन तद्योग्यतयैव प्रत्यक्षादि – प्रमाणे योग्यत्वं गुणस्य भविष्यतीति, द्रव्यसिद्धौ सन्दिहानम्प्रति तत्सद्भावोपन्यासः व्यर्थः । अत एव “सङ्घारिका सात द्रव्या” इत्यत्त द्रव्यपद- प्रयोग इति । अथास्तु समुदायस्य प्रत्येकानतिरेकादवयवा एव तत्सङ्घात इत्यत्र प्रथमे पक्षे दोषमाह - सङ्घातिका G१ इति । अवयवानासुसरो तनुधावन इत्यर्थः । अस्याथ क्रियाया: “परमाणुपरिशेष" इति परिशेषणक्रियायामन्त्रयः । तथा च पटस्य तन्तुसमुदाय- रूपत्वे, तत्य च तन्तुभ्योऽनतिरेकात् तेषां चांशुसङ्घातात्मकत्वात् एवं उत्तरोत्तरं विमर्शे अंशवः, तदंशाः, तदंशा इति अवयवपम्परायाः परमाणुपर्यन्तमनुधावनाय परमाणुष्वेव तस्या विश्रम इत्यर्थः । ननु तर्हि परमाणव एव सिद्धा बाह्यपदार्था इत्यवाह- 瓤 埽 इते । परमाणत्रोपी त्यर्थः । पार्श्वे त्यादि- अवेदं बोध्यम्- परमाणुस्सांशो निरंशो वा? आधे परमाणोरप्यधस्ता- sarsarराङ्गीकारेणानवस्था वक्ष्यतेऽत्रैव । अन्त्ये- कथं तस्येतरेण परमाणुना संयोगः । तस्य प्रादेशिकगुणत्वेन परमाणोः प्रदेशभेदाभावे, तदसम्भवात् । ननु कथन्नामाकाशो निरंशः परेण संयुज्यते? औपाधिकप्रदेश भेदमादायेति नमः उपाधिसम्बन्धो वा निरंशस्य तस्य कथमिति चेत् । न, आकाशस्य निरंशत्वेपि उपाधिभूतघटादेश्सांशतया तदीयप्रदेशभेदमादाय तयोस्संयोगस्य प्रादेशिकत्वोपपत्तेः । एक एवहि संयोगो द्विनिष्ठः । स चाव्याप्यवृत्तिरेव । कचिदुभयोरप्यधि– करणयोरव्याप्यवृत्तित्वं तस्य यद्युभे अपि परिच्छिन्ने । क्वचिच्चान्यतराधिकरणावच्छेदेन तथात्वम्, यथा घटाकाशयोः । अन्यतरस्यापरिच्छिन्नत्वात् । अपरिच्छिनयोर्द्वयोस्तु संयोगो नेष्यत एव । नैरन्तर्यमात्रेण तु तयोस्संयुक्तस्वव्यवहारः । एवं वोक्कनीत्या परमाणोः परिमितघटादिना सह संयोगोपपादनेपि, परमाणुद्रयसंयोगस्य कथञ्चिदप्युपपादनासम्भवान् जगदारम्भानुपपत्तिः, परमाणोस्यावयवत्वं वा भरते इत्यथै । तदुक्तं योगाचारानुयायिना वसुबन्धुना वैभाषिक- दूषणावसरे विंशतिकारिका विज्ञप्तिमात्रता सिद्धौ षट्केन (कोण) युगपद्योगात् परम। पोपडेशता । षण्णां समानदेशत्वे पिण्डस्यादणुमात्रकः । इति । विवृतं च तेनैव सर्वतत्- पडभ्यो दिग्भ्यः ।१४४ शकय त अप्रत्यक्ष consumer बाह्यार्थग्रहण प्रमाण इयमानपरणाणु- पभिः परमाणुभिर्युगपद्योगे सति परमाणोष्शदेशता प्राप्नोति । एकस्थ वो देशस्तत्रान्यस्या। भावात् । अथैकस्य यो देशः, स एव षण्णामिति वदसि तर्हि सर्वेषां समानदेशत्वात् सर्व: पिण्डः अणुमात्रस्स्यात् परस्परव्यतिरेकात् ( अव्यतिरेकात् ? ) इति । । अत्र ऊ धरयोरपि परिगणनात् दिशां षट्त्वं बोध्यम् । विधिशामापे परिगणने तु दश दिशो भवन्तीति तथापि कचिचास्ति । कस्यचित्केनचित्संयोगे वक्तव्ये इमे दिग्भेदा यथायथं समस्ता व्यस्ता या तदवच्छेदकतयाऽपेक्ष्यन्त इति पपार्श्वसंयोगः, दश दिक्संयोग इत्येवमादिव्यवहाराः क्रियन्ते । एवं चाल कैचित् यदुक्तं “द्वयोरङ्गुळयोः परस्परं संयोगे यथैकया महादिशा विधिग द्वयेन च प्रत्येकमवच्छिद्य आहत्य पमिः पार्थैस्संयोगो भवति, तथैव परमाण्वोरपि तेन भवितव्य- मिति भाव इति । तम्भ । तरतगभावापचवलयाकारवस्तुद्वये एकम्य परितः अन्यस्य संयोगे षण्णामप्यपेक्षणेन लोकबुद्धयनारोहात, प्रदर्शितग्रन्थकारव्याख्याविरोधाच । एतेन रचनानुपपत्य- धिकरणभावप्रकाशिकापि चिन्त्या भवति । ननु निरंशस्य ज्ञानद्रव्यस्य युगपन्नानाविषयैस्संयोगा- ङ्गीकारवत्, निरंशपरमाणुष्वपि " न हि दृष्टेऽनुपपन्नं नामे ‘ति न्यायात् परमाण्वन्तरसंयोगो- स्त्वित्यवाह अब प्रत्यक्षurg इति । अब परमाणवः । तथा च ज्ञाने नानाविषयसंयोगस्य दृष्टस्य सर्वसम्प्रतिपन्नत्वेनोपपत्तावपि परमाणूनां सर्वथाऽप्रत्यक्षतयोक्त- न्यायानवतार इति भावः । ततश्च बाह्यार्थभङ्ग निगमयति- बाह्यार्थग्रहण७ इत । ततथैवं रीत्या परमाण्वादिद्रव्यवर्गापहारे कृते तदाश्रयतया प्रतीयमाना गुणादयोपि स्वयं भग्ना इति कृत्स्न- बाह्यार्थभङ्गसिध्यतीति भावः । समाधत्ते - दृश्यमानेति । जालालोकविलोकनीयारनामेवावयव- वारापर्यवसानभूमित्वेन परमाणुत्वमङ्गीक्रियते । तत्र चोकज्ञानादिष्विव यथादर्शनं षट पार्श्व- कम्पनोपपद्यते इत्यर्थः । एतदुक्तं भवति- निरंशे परमाणौ तथाविधपरमाण्वन्तरसंयोगः तथा- विधाकाशसंयोगो वा तत्संयोगावच्छेदेनैव विद्यत इति तस्य प्रादेशिकत्वोपपत्तिः । न चात्रा- उरुप्पुगळिऩ् वरिसै नीळुम् Amar JUL LITTAM pi पॊरुट्कळ् सूसयय ऎऩ्ऱ ऎङ्गळ् मदमदाऩ ऐयप् पॆऱुम् ऎऩ्बदु सरियल्ल ऩुक्कुप् पुलप्पडुम् सिऱिय तुगळ्गळैये पामाणुसगळाय् कॊळ्ळुगिऱोम्। भागङगळ उण्डा इलयैा? ऎऱै केळ्वि पिऱन्दाल् “नीङ्गळ् पादयक्षमाय् काणुम् पॊरुळुक्कु नाङ्गळ् वयागयाऩम् तिलगण्ड विदत्तिल् नीङ्गळे तीर्माऩम् सॆय्युङ्गळ्” ऎऩ्ऱुदाऩ् सॊल्लुवोम्। ऎङ्गळ् कलबऩैयिलुदित्त पॊरु- ळुक्कुन्दाऩ ऎङ्गळुडैय विळक्कम् तेवै। अन्द अणुक्कूट्टङ्गळिऩ् कूट्टुऱवु मुऱै आङ्गाङ्गु माऱुवगाल ऎल्लाविद वेऱ्‌ऱुमैगळुम्, काट्चि वेऱुबाडुरळुम् सरिगाट्टिक् * G योगाचारमभङ्गाधिकारः १४३ ऎदैक्कॊळ्ळुमळविले पणम्गळ् कूडुगैयालुम्,अवऱ्‌ऱिऩ् सङ्घातविशेष Ferrace ले क सर्ववौचित्य उपलम्भतारतम्यादि GITQLy अतीन्द्रियपरमाणुक, शिल्पशास्त्रधर्मशास्त्र परमाणु के Gाता परिमाणकल्प - Gappa अतीन्द्रियपरमाणु सङ्ख्योत्कर्षकल्पने GF ६ ६ अभिसन्धिविषयrung प्राप्तवाक्यसिद्ध Cosm त्माश्रयदोपपत्तिः परमाण्वादीनां तत्संयोगस्य चाध्यक्ष सिद्धत्वेन, तदुपपश्यर्थं बीजाङ्कुरादावन- वस्थादोषस्येवातात्माश्रय दोषस्यपि सोढव्यत्वेनादोषत्वात् । तदुक्तमाचार्यैरेवाव्यक्त परिणाम विषये- “प्रदेशवर्तिसंयोगाद्याधाराणुविभुक्रमात् । निरंशस्यापि घटने प्रादेशिक विकारिते” ति । अन्यत्र च- “परश्शत परिक्षोभात्परस्तादपि वादिभिः । “उपलम्भवले स्थेयं तदादौ किन्नगृह्यते” इति । ननु किमेत्रमङ्गीकृतेः परमाणुभिरतिरिक्तोवयव्यारभ्यते परिमाण वैचित्रयाद्यर्थ नैयायिकादीनामिव इत्यत्राह ap] इति । तथा चावयत्रसङ्घात एवावयची, नातोन्यः । भूयोवयवान्यावयव- सङ्गात संस्थानादिविशेषः परिमाणाकारादिसर्व वैचित्रयनिर्वाहः । यथैकस्य केशस्याप्रत्यक्षत्वेs- विशदप्रत्यक्षत्वेपि वा तत्समुदायस्य विशदप्रत्यत्वाद्युपपत्तिः तथैाणूनां सङ्घातवैचित्रयादेव विशद विशदतस्तमादिप्रतीतितारतम्यै च भवतीत्यतः कल्प्यमान एवं परमाणौ पपाश्वादि- विकल्पदौस्थ्यं, न तूक्तरीत्या प्रत्यक्षे तस्मिन्निति, तदकल्पनान्नास्माकं सविकल्प इत्याह- अती- न्द्रियपरमाण्विति । ननु देवताविग्रहादिनिर्माण, स्वर्णस्थेयादिप्रायश्चित्तविशेष निर्णयार्थ परमाणु- मवधीकृत्योत्तरोत्तर परिमाणकल्पनायाः शिल्पशास्त्रधर्मशास्त्रादौ दर्शनात् अतीन्द्रियपरमाण्वभ्युप- गमोsवर्जनीय इत्यत्राह शिल्पशास्त्रेति । तथा च तेषामपि शास्त्राणां दृष्टपरमाणुभिरेव चरिता- र्थत्वात् नाप्रत्यक्ष परमाणुकल्पने निर्बन्ध इत्यर्थः । तर्हि तवध्यानां वचनानां “जालसूर्यमरीचिस्थं सूक्ष्नं यत्परिश्यते । तस्याष्टमो वा षष्ठो वा भागोणुः परिकीर्तितः ॥" अन्यत्र “जालसूर्य- मरीच्यां यत् सूक्ष्मं तस्याष्टमो मतः । भागोणुरपि वा षष्टः तद्वयं दूष्यणुकं मनम् । दूव्यणूना - मापे पटकन्तु पुरुर्नाम प्रकीर्तितः इत्यादीनां कथं निर्वाहः तत्राप्रत्यक्ष परमाणो स्पष्ट कीर्तनात्, इत्यत्राह app इति । तथा च सर्वार्थसिद्धिः- “ शिल्पादिशास्त्राणा परमाणावतत्परत्वात् मानोन्मानादिविशेषनिर्धारणं हि तत्र विधित्सितत् । ततो हैतुकोक्तानुवादमात्रमिह स्यात् । तत्र चसरेणुतः किञ्चित्सूक्ष्मं भवतु वा, मावाभूत् दृष्टोपक्रमं विवक्षिनसिद्धिरित्यवाकृतम् इति” । अत्र “अमिविषय कॊण्डुबोगप्पडुगिऩ्ऱऩ सिलबसालदाम् तामसालदाम् इवैगळिलुम् अळवुमुऱै कूऱुमिडत्तिल् परमाणुविऩ् पासदावमिरुक्किऱदु। आऩाल् अङ्गु सॊऩ्ऩ परमाणु काम आप्तवाक्यसिद्ध " तति कचित्कोशे वाक्य- १४६ अतीन्द्रियपरमाणु बलसिद्ध देशिकाशयप्रकाशव्याख्यासहिते परमतभ सङ्घातapna प्रत्यक्ष शाख tom one un ६०, Daaruice अतीन्द्रियमूलप्रकृतिक परिमाणपरम्परै समाप्तिर्दश्यते । तथासति अनन्तरवाक्ये “अतीन्द्रियपरमाणुळGLI” इत्युपक्रम- दर्शनात्, “केन प्रमाणेनातीन्द्रियपरमाणु स्वीकार” इति तत्र प्रमाणाकाङ्क्षायां “उक्तशिल्पशास्त्रा- द्यावाला’ दित्येव समाधानस्य स्वयं वक्तव्यतया, ततोपि वरं स्पष्टतया “आप्तवाक्यसिद्ध- C१oora अतीन्द्रियपरमाणुGL इत्येकवाक्यतया पठनम् । तथैव क्वचित्पाठस्थ दृश्यते । “आता” इति वाक्यममाप्तौ कृतायां तद्भागस्यानतिप्रयोजनकत्वाच्च । अतः “॥। सिद्धQDorm” इत्युत्तरेणैकवाक्यत्वमेव ज्याय इति कृत्वा तथैव व्याख्यास्यामः । तथा हि ननु उक्ते आप्तवाक्ये यथाश्रुतार्थपरित्यागे कारणाभावात् तत्र प्रतीतः अतीन्द्रिय एव परमाणु- रिति स एव ग्राह्य इत्यत्र प्रौढिवादेनातीन्द्रियपरमाणुमन्वारुह्याह- आप्तवाक्यसिद्ध इति । “शास्त्रतत्र क्वचिदनन्यथासिद्धत्परमाणु सिद्धावति सर्वार्थसिद्धिमूक्तिरप्येतत्पदानुगुणैव । “आप्त- वाक्यसिद्ध १० अ। न्द्रियपरमाणु १GL८०” इति तत्य केवलागमिकत्वोक्त्या, ईश्वरस्येव तस्याप्यनुमानागमाभ्यां सिद्धि सिद्धान्तिनोऽनिष्टेति रख्याप्यते । नैयायिकादीनां तु “अणुपरिमाणतारतम्यं कचिद्विश्रान्त, परिमाणतारतम्यत्वात् महत्परिमाणतारतम्यस्य गगने विश्रमवदिति अनुमानेन तत्सिद्धिरभिमता । तथा, “परमाणुरपि सत्वरजस्तममां सर्वापकष्टसङ्घात” इति साङ्ख्यागमः । नन्वतीन्द्रियपरमाणुमिरारब्धस्य जगतः कथं प्रत्यक्षतेत्यत्राह सङ्घातपui Co इति । उक्तरीत्या केशपाशस्येव परमारगृनां सन्धातावस्थायां प्रत्यक्षत्वसम्भवस्यापि अतीन्द्रियपर- माणुरूपधर्मिग्राहकणैत्र शास्त्रेण ‘दर्शनाय चक्षुः” इत्यादिनावगमादुपपन्नमित्यर्थः । परमाणुपुञ्ज- दशाप्रत्यक्षत्वस्य साक्षादेतच्छास्त्रादिषयत्वात् शास्त्रवल सिद्धतिबलपदप्रयोगः । अथेममेव न्यायं सिद्धान्ते अतीन्द्रियमूलप्रकृतितः जगदारम्भवादेप्यतिदिशति - @LLuiGo इति । अनेन प्रकारेणेत्यर्थः । प्रकृति- प्रकृतिपूर्वकतया । भृतानि - आकाशादीनि पञ्च । भौतिकानि । काणुम् सिऱियदुगळे ऎऩक् ६f off of L सॊल्लिऱ्‌ऱागक्कॊण्डालुम्, अप्पडियॊरु कलबऩै सॆय्दु अळवु मुऱैक्काग SULIST R HEDULE ऩ्बदिल् करुत्तु किडैयादॆऩ्बोम् ४६ Firm gatha के का है कॊण्डालुम्, अवैगळिऩ् सॆऱिवे इन्द उलगम् ऎऩग कॊळवदिलुम् यादॊरु तडै SOLUT आऩाल् अवै पुलबबडादबोदु उलगम् पुलप्पडक् ऎऩ्ऩिल्- अवैगळ् तऩित्तऩिये अबरदयक्षमाऩालुम् कूडि निऱ्‌कुम्बोदु पादङ् Equa योगाचारearङ्गाधिकारः १४७ ॐ भूतभौतिकरूपपरिमाणदशैScu पैन्द्रियकत्व Genuine वाद्यद्रव्य तद्गुणादि- प्रत्यक्षप्रमाणसिद्ध push अऱिवु तविर अऱिवाळिबाऩ आत्मावुम् उण्डु। आत्मा अणुचा विभुnarone। अहGunoonin Canoparaps ज्ञान ई GunG पाध Gaon ( ग्राहकाकार सत्य कूडवे इरण्डुम् तोळऱुवदाल् इरणडुम् ऒऩ्ऱॆऩऩप् कोगादु। सहोपलम्भनियम ज्ञानशेयकक्षा एक स्ववच स्वप्रवृत्तिख सेवन्त- तेषां पञ्चीकरणेन जाता घटादयः पदार्थाः । वाह्यार्थसिद्धिं निगमयति- बाह्यद्रव्य इति । गुणादि इति । गुणसद्भावे पृथक्पूर्वपक्षसिद्धान्ताकरणेपि तदाश्रयद्रव्यसिध्यैव तेषामपि सिद्धप्रायसाभिप्रायेण तेषामिह सिद्धत्वोक्तिः । एafter at ग्राह्यपदार्थान् साधयित्वाथ ग्राहकाकारमपि साधयति- आत्मा इति । अग्बिति लिद्वान्त्यभ्युपगम, विंविति नैयायिकादीनाम् । अथवा आत्मशब्देन जीवब्रह्मोभयस्य विक्षितत्वात् यथायर्थ सिद्धान्त एवं तयोरणुत्ववित्वास्या निर्देशः । “gura शु” इति तयोः प्रकृतविचाराविषयतया औदासीन्याभिव्यञ्जनम् । न तु विकल्पेन मतभेदद्योतनम् । अQ- प्रत्यक्त्वेन । “छेत्तुरच्छेद्यस्य चाभावे छचेतनादेरसिद्धि दि” त्युक्तरीत्या कर्तृकर्मकावभासस्यैव ज्ञानपदार्थत्वेन तदुभय मुक्त्वा न ज्ञानमात्रसाधन- प्रत्याशा ae ae भवतीत्यर्थः । ज्ञान puGura इति । अन्यथा ज्ञानस्यापि विलोप- प्रमङ्ग इति भावः । एवं “अविभागो ही " त्यादईएणान्तरं “सहोपलम्भनियमादि!” त्यादिदपयति सद्दोय- लम्भेति । महोपलम्भेत्यत्र साहित्यस्य भेदवटितत्वेन तेनाभेदवचने साधनविरोधः, “महं ant” त्यादिना स्वयं बाह्यार्थीदशेन प्रवृत्तिकरणात् घटाद्यर्थजातस्य चान्तरज्ञानाकारतयाभ्युपगमे mar रियमाऩ उलगम् पुऱप्पडुगिऱदु ** मूलबक्करुदि पुलप्पडादिरुक्कच्चॆयदे। अदऩ ऎऩ्ऱु कूऱुमिडत्तिलुम् वेदानदिगळ् पिबैऱ्‌ऱुगिऱा इव्विदम आदमा ऎऱै उळ्ळुऱैप् पॊरुळुम् उण्डु * विबुवाग ऎङ्गुम् पन्गदाग)वेऩुम् इरुक्कट्टुम् अन्द विवादम् इप्पोदु वेण्डाम् अऱिवुबोल अदुवुम् “नाऩ्, ऎऩदु” ऎऩ्ऱु तोऩ्ऱुगिऱदलैवा? १४८ विरुद्ध ग्राहमाहकाकार एकत्व प्रखहि शून्यवाद शयय ज्ञान CGL अभिघना ६१६ अनेकान्तवाद, सत्यमिध्यार्थ गुरु unsoup शान अति annean of Goविषयव्यवस्थै यथादर्शन मिध्याविषय स्वप्रवृत्तिविरोधः, ज्ञानार्थयोरभेदेऽर्थस्यापि परमार्थतया ज्ञानमात्रं परमार्थ इति स्वसिद्धान्तविरोध- श्वेति भाव्यम् । स्वसिद्धान्तविरोधमेव प्रकारान्तरेणापि विशदयति- ग्राह्यग्राहकेति । द्विचन्द्रज्ञाने चन्द्रद्वयसहोपलम्भनियमात् द्वितीयचन्द्रस्य सत्यचन्द्रादव्यतिरेक इतिवत् ज्ञानार्थयोरव्यतिरेकस्यै- तत्सम्मतत्वात् शुक्तिरजतज्ञानादौ सत्यभूतज्ञानस्य मिथ्याभूतेनार्थेनैक्यापातः । स च न सम्प- न्तव्यः, सत्यत्वमिथ्यात्वयोरेकत समावेश विरोधात् । अन्यतरत्परित्यज्यत इति चेत् किं भोः! सत्यत्वं अथवा मिध्यात्वं आधे, ज्ञानस्याप्यर्थस्यैव मिथ्यात्वात् सर्वशून्यवादः प्रसजेत् । अन्त्येऽर्थ- स्यापि ज्ञानस्येव सत्यत्वे स्वसिद्धान्तविरोधः । अथ यदि, तयोर्विरोधमेव नाङ्गीकरोषि ततश्च सत्य- स्यापि कथं चिमिध्यात्वं युज्यत इति मनुषे, तदा ‘स्यादस्ति (कथञ्चिदत्ति) स्थान स्ति (कर्थञ्चिन्नास्ति) इत्यद्यनैकान्तथादिजैन मतप्रवेशापत्तिः, इति तात्पर्यम् । ननु यद्यतो मिद्यते, न, तसेन सहोप- लभ्यते, भिन्नयोरपि सहोपलम्भे, भिन्नत्वाविशेषात् सर्वज्ञानेनापि सर्वं वेद्येतेति कयोश्चिदेव ज्ञानार्थयोस्सहोपलम्भनियमात् तयोरभेद इति शङ्कते - Gunjapp इति स्वभिन्नार्थी- नित्यर्थः । समाधत्ते- विषयव्यवस्थ इति । अयं निष्कर्ष:- किं ज्ञानस्यार्थग्राहकत्वं, अर्थ- सरूपतावाप्तिः, उतार्थविषयकत्वम् आधे नीलपीता मयावगाहिज्ञाने, तस्य परस्परविरुद्धोमया- कारप्राप्तिप्रसङ्गादर्थ विषयकत्वरूपमेव तद्वाच्यमिति, तदिदमर्थविषयकत्वं ज्ञानस्येन्द्रियसन्निकर्षादि- दृष्टकारणकलापव्यवस्थयैव व्यवतिष्ठते, अर्थजातस्य सत्यत्वेपि । कथमन्यथाऽर्थ वर्गस्य मिथ्यात्वेपि ज्ञाने विषयव्यवस्था ! तत्र चेत् सा यथादर्शनं भवति, अत्रापि तथैवेति गृहाणेति । ननु ज्ञानस्य व्यवस्थितविषयकत्वं न सम्भवति, कथम्भूतार्थो ज्ञानस्य कस्य विषय इत्यत्र नियामकादर्शनात् । सोादु तोऩ्ऱुवदाल् अऱिवुम् पॊरुळुम् ऒऩ्ऱु ऎऩ्बदुम् सरियल्ल। सोक्कै ऎऩ्बदु इरण्डुबट्टु निऱ्‌कुमवऱ्‌ऱुक्कुत्ताऩे वरुम्। कुडम् मुदलियऩ वॆळियिल् वेऱाग इरुप्पदाग किळैत्तुत्ताऩ् नीङ्गळुम् अवऱ्‌ऱै ऎडुक्कग कै नीट्टुगिऱीर्गळ् पॊय्याऩ पॊरुळै अऱिवु मयङ्गि काहिक्कुम्बोदु, अन्द पॊय्प्पॊरुळुम् मॆय्याऩ अऱिवुम् तऩ्ऱॆऩ उङ्गळालुम् कूऱवियलादु। अप्पोदु जञागमुब सूऩ्यमागुम् लदु जैजाबोल मुरणबट्टदै ऒरुङ्गुसो ऒत्तुक्कॊण्डदागुम् अऱिवु तऩ्ऩै विड वेऱॊऩ्ऱै काहिक्कुमागिल्, तक्कग कारणमिऩ्मैयाऩ ऎदै वेण्डुमाऩालुम् कादहिक्कलामॆऩ्ऱदागि किलैगुयैादा ऎऩ्ऩिल् - उलगिल् काणगिऱबडिये इन्दरियङ्गळिऩ् ताडाबै इट्टु इदैक् कट्टुबट्टुत्तलाम् पॊय्याऩ पॊरुळै तैैऩविड वेऱु - mur Sa इव्विदमेयल्लवा MILIA सॆय्यवेणुम्। ULLA योगाचारमतमत्राधिकार १४९ पोले ऎण्णत्तिलुम् काणलाम्। इददाले ऎप्पडिप्पट्टदु ऎन्दत्तुक्कु ऎवुम् लक्षण ६०० Pop निरस्त स्वप्नज्ञानादिशन्तpoopaaron सर्व- ज्ञान निरालम्बनत्व० साधि, सर्वलोको पलभत्ववचनादिविरुद्ध तस्मात्तत्तद्ग्रहणाकारतादात्म्यमेव तत्तद्विषयलक्षणं वाच्यम् । “यादृशग्रहणाकारतादात्म्यं यसिन् अर्थे, स एव तद्विषय इति व्यवस्थासिद्धेः । अन्यथा नीलादीनां दृष्टः प्रकाशः किमौपाधिकः उतानपाधिक इति विकन्पावतारात् । तत्र च स्वयमप्रकाशत्वे नीलादीनां पश्चादुपाधिशतेनापि प्रकाशकरणायोगदोषेण द्वितीयकन्प आश्रयितव्ये स्वाभाविकप्रकाशस्य स्वयम्प्रकाशत्व ज्ञानत्यादि- Transfer ग्रास्य ग्रहणेन तादात्म्यलक्षणसिद्धि " रिति बौद्धचित्त विवरणोक्तेरित्यत्र कातिदेशेन समाधत्ते - DaGa इति । यथादर्शनं विषयव्यवस्थोक्तेरित्यर्थः । - न पश्यामः । अयमाशय:- ग्राह्यस्य ग्रहणाकारतादात्म्यलक्षणकत्वे उक्तरीत्या मिथ्यार्थविषयकज्ञानस्थं तदर्थ- तादात्म्य अनिष्टप्रसङ्गः । पूर्वमप्रकाशस्य कारणसमवधाने प्रकाशकरणश्च न विरुध्यते । यथा पूर्व- ज्ञानेऽसतो नीलादेर्निषयस्योत्तरज्ञाने सत्त्वापादनं स्वयमङ्गीकृतं, अन्यथा शून्यवादापदेरिति । ननु स्वमज्ञानानामिव सर्वज्ञानानामपि स्वव्यतिरिक्त चिपथशून्यत्वं साध्यते । न हि तत्व ज्ञानं विना तदालम्बनं कचिदस्ति विषयः । यथाहुः " स्तम्भादिप्रत्ययो मिथ्या प्रत्ययत्वातथाहि यः । प्रत्ययस्समृषा दृष्टस्वमादिप्रत्ययो यथे” ति । इतीमामाशङ्कां परिहरति स्वमज्ञानादीति । निरा- लम्बनत्वं- पारमार्थिकविषयशून्यत्वम् । तत्र सर्वलोकोपलम्मेत्यादिना साध्यस्य बाधं दर्शयति । तथा च “नाभाव उपलब्धेरित्यत्र श्रीभाष्यं “एवमेव हि सर्वे लौकिकाः प्रतियन्न्ति “eces जानामी ‘ति । एवं रूपेण सकर्मकेण सकर्तृकेण ज्ञाधात्वर्थेन सर्वलोकसाक्षिकमवभासमानेनैव, ज्ञानमात्रमेव परमार्थ इति साधयन् सर्वलोकोपहासोपकरणं भवती” ति । च सूले शाङ्करभाष्यं च- न खल्वभावो बाह्यस्यार्थस्याध्यवसातुं शक्यते । कस्मात् ? उपसब्धेः । उपलभ्यते हि प्रति प्रत्ययं बाह्यर्थ:- " स्तम्भः कुडये घटः पट” इति । न चोपलभ्यमानस्यैवाभावो भवितुमर्हति । यथा कश्चित् मुञ्जानो वजि साध्धायां तृप्तौ स्वयमनुभूयमानायां एवं यात् । " नाहं मुझे, न तृप्यामी” ति । तद्वदिन्द्रियसन्निकर्षेण स्वयमुपलभमान एव बाह्यमथे “नाहमुपलभे न च सोस्ती” ति ब्रुवन् कथमुपादेयवचनस्यात् । १ न हि कश्चिदुपलब्धिमेव " स्तम्भः इव्यमिति उपलभते । उपलब्धिविषयत्वेन तु स्तम्भकुड्यादीन् सर्वे लौकिका उपलभन्ते । यत् प्रत्याचक्षाणा इदऩाल् ऎप्पडिप्पट्टदु ऎङ्ग जञगददुक्कु विषयम् ऎऩ्ऱु कूऱुम् अडैयामै ऒळऱुम् कण्डिलोमॆऩ्ऱदुम् तळ्ळुबडियागियदु सुऩवुबोल् सिऩैवुगालत्तिल् वरुम जञराङ्गळुम् पॊरुळऱ्‌ऱलै ऎऩ्ऱु ऊगियदुम् सरियऩ्ऱु। उलगिल् अदऱ्‌कुम् इदऱ्‌कुम् वागिगाणबदाल्, १५० शय प स्वप्नज्ञानादि ६५३५ सत्यसङ्कल्पदृष्टिविशेषादि तदा त्वक, कालन्तरादि- आलम्बन १५५ D। अनुपपन्न। अपि बाह्यपर्थे, एवमाचक्षते " यदन्तर्ज्ञेयरूपं तद्बहिर्वदवभासत” इति । तेपि हि सर्वलोकप्रसिद्धां बहिश्वभासां संविदं प्रतिलभमानाः प्रत्याख्यातुकामाच बाह्यमर्थ, “वहिर्व’ “दिति वत्करणं कुर्वन्ति । इतरथा हि कस्माद्वहिर्वदिति श्रूयुः । न हि वसुमित्रोयं वन्ध्यासुतवदवभामत इति कश्चिदाचक्षीत । तस्माद्यथानुभवं तस्लमभ्युपगच्छद्भिर्वहिरेवावभासत इति युक्तमभ्युपगन्तु " मिति । स्ववचनादि विरुद्वेति । यः प्रत्ययस्य निरालम्बनः प्रत्ययत्वात् स्वामप्रत्ययवदिति अनु- मानवचने अस्यापि प्रत्ययस्य यदि निरालम्बनत्वं, तर्हि निरालम्बनत्वरूपसाध्याख्यालम्बनासिद्धिः, यदि सालम्बनलं, तर्हि सर्वप्रत्ययानां निरालम्बनत्वको कवचनविरोध इति भावः । अथ निग लम्बनस्वमज्ञानादिदृष्टान्तासिद्धिः प्रदर्श्यते श्वमज्ञानादिक इति । सत्यसङ्कल्पः- भगवान् । इदञ्च विशेषणं स्वमार्थसृष्टयनुगुणसामध्ये द्योतयति । सृष्टिविशेषेति विशेषशब्दः बाह्यपदार्थसृष्टि- रूप्यं सूचयति । तदुक्तं श्रीभाष्ये- “स्वप्ने च प्राणिनां पुण्यपापानुगुण भगवतैत्र तत्पुरुष- मालानुभाव्यास्त तत्कालावसानास्तथाभूताचार्थात्सृज्यन्ते । तथा हि श्रुतिस्वमविषया- “न तत्र रथा न रथयोगा न पन्थानो भवन्ति, अथ स्थान स्थयोगान् पथस्सृजते स हि कर्तेति” इति । एवं स्वप्ने सर्वत्र तादाविकपदार्थसृष्टि पक्ष सिद्धान्विसम्मतो दर्शितः । यदा तु विजाखमदर्शन- न्यायेन भाव्यर्थसूचकत्वं समाना, तत्र स्वमविषयाणां तत्कालत्वासम्भवात् तत्कालसृष्टानां कालान्तरेपि पुनस्यर्गकल्पनस्य गौरवपराहतत्वाच्च तत्र स्वप्नालम्बनस्य कालान्तरीणत्वमेवेति " सूची " ति सूत्रसूचितं पक्षान्तरमप्युच्यते कालान्तरादिक इति । अयं च पक्ष- श्लोक वार्तिकादावप्युक्त:- “तिष्ठतु वा स्वप्नार्थसृष्टिपक्षः, पक्षान्तरेप्याहु:- जन्मन्येकत्वमिन्ने या तथा कालान्तरेपि वा । तदेशे वान्यदेशे वा स्वप्नज्ञानस्य गोचरः” इति । आलम्बनका surge इति । तथा च दृटान्तासिद्विरित्यर्थः । ततश्च सन्ध्याधिकरणे “मायामात्रन्त्विति सूत्रेण तत्काले “ही” ति सूत्रेणोक्तरीत्या कालान्तरे च पदार्थसृष्टिविवक्षया स्वप्नसामा- न्यस्य सत्यत्वं सूत्रकुदभिमतमिति भावः । एतेन यत्कारै: “वैधर्म्याच्च न स्वप्नादिवदिति स्वप्नज्ञानस्यार्थशून्यत्वमुक्तं, तदप्यन्वारुह्यवाद इति बोध्यम् । तथा च श्रुतप्रकाशिका - “स्वप्ना- देर्मिथ्यात्वाभ्युपगमेनोपतं सूत्रकारः । तदेव नास्तीति वक्ष्यते “मायामात्रान्त्वित्यादौ " इतीति । ताऩ् सॊल्लुम् वागयङ्गळुम् पॊरुळऱ्‌ऱुप्पोऩ काल् मेलुम् कऩवुगळुक्कुम् पॊरु- नण्डु सावेसवाऩ अवङा पुण्य पाबङ्गळुक्केऱ्‌प तक्कालत्तिले पॊरुट्कळै: पण्णि अवर्गडगुमट्टिल् पुलप्पडुत्तुगिऱाऩ् ऎऩ्बदु चित्तान्दम् सगुऩम्बोल सूसग- मास अगैयुम् कळवुगळुक्कुम् कालान्दात्तिल् पॊरुळ् उण्डु।

योगाचारमतभङ्गाधिकारा पुऱप्पॊरुट्कळ् पलरुक्कुप् पलविदमाय् तोऩऱुवदाल् उण्मैयिल् इल्लै ऎऩ्बदुम् तवऱु, 直線 परिव्राट् कामुकशुन एकस्यां प्रमदातनौ । कुणपः कामिनीमक्षः (भक्ष्यं) इति तिस्रो विकल्प- नाः ॥” or purg।u बाह्यवस्तु परस्परविरुद्धविकला Spasun, ३५ निःस्वभव- CG१५, ज्ञान परीक्षकादि सत्यत्य तु छव डव- arrantee क्षणिकत्व नित्यत्वादिपरस्परविरुद्ध विकल्पशत gossaunda हान ऩुम् ६०२ न तस्यैकरूपतया प्रतीत्यवश्यम्भावात् प्रमदातन्वादेर्वाह्यार्थस्य बहुभिर्बहुधा ग्रह- णात् बाह्यार्थास्तत्त्वतो न सन्त्येवेत्याशङ्क्याह परिवादकामुकेति । भक्ष्यमित्यत्र मक्ष इत्यपि पाठः । निस्वभाव १० Camra इति । तथा च “बुद्धया विविच्यमानानां स्वभावो नाव- धार्यते । अतो निरभिलध्यास्ते निस्स्वभावाश्चदेशिताः । इदं वस्तुबलायातं यद्वदन्ति विपश्चितः । यथा यथाऽचिन्त्यन्ते विशीर्यन्ते तथा तथा ॥ इति रीत्या दुर्निरूपत्वाद्वाह्मा अर्था अप्रामा- णिका एव । परस्परविरुद्धानां कामिन्यादिविकल्पानां एकत्रोपसंहारायोगात्प्रकारान्तराश्रयणस्यापि दुष्करत्वाच्चेति तेषामभिमानः । तामिमामाशङ्कां ज्ञानेपि नानाविधविरुद्ध विकल्पदर्शनेन तस्यापि मिथ्यात्व सङ्गप्रतिबन्धादूषयति- ज्ञान का बुरा दति । परीक्षका दिवाळॐ इति । प्रमाण- न्यायाभ्यामर्थनिणेतृणामित्यर्थः । एतेन वकासुकादिविकल्पयुक्त्यपेक्षया परीक्षकाणा मतिविक- ल्पस्य बलवत्त्वोक्त्या कामुकादिविकल्पेन वाह्यार्थाना न भङ्गः प्रत्युत परीक्षकवैमत्यात् ज्ञानस्यैव भङ्गस्सेत्यतीति सूचितम् । सत्यत्वं- अर्थक्रियाकारित्वम् । तत् योगाचारादिसम्मतम् । तुच्छत्वं शून्यत्व माध्यमिकस्य । जढत्वं- अस्वयप्रकाशत्वं नैयायिकादीनाम् । स्वयम्प्रकाशत्व- स्वयत्ताव्यापक प्रकाशाख्यविपयताश्रयत्वं वेदान्त्यादीनाम् । क्षणिकत्वं च पूर्वोक्तं योगाचारादे- रेव । नित्यत्व- वेदान्त्यादीना । कामिन्यां श्वादेः कुणपादिविकल्पस्य च वस्तुतस्यपाघानं श्लोकवार्तिके एवं उक्तं- “कुणपादिमती चैवं सार्वरूप्ये व्यवस्थिते । वासनारसहकारिण्यः व्यवस्थाकारदर्शने ॥” इति । व्याख्यातं चैवं न्यायरत्नाकरे यत्त्वेकस्सा प्रमदाया परिवाद- कामुकशुनां कुणपादिमतिभेदोऽनुपपन्न इति, तत्राह- कुणपादीति । कुणपादीनि रूपाणि सर्वा- येव प्रभदायां सन्ति । परिव्राजकादयस्तु स्वस्ववासनानुसारेण किञ्चिद्रूपमेव पश्यन्ति । न सर्वे

१ काणुम् योगिक्कुम्, अवऩ् कादलऩुक्कुम् ओनायक्कुम्, मुऱैये पिणम् ऎऩवुम्, कादलि ऎऩवुम्, इऱैच्चि ऎऩवुम् मुरणबट्ट पलगिक् पॊरुळे किडैया Br टगवो ऎऩ्ऩिल् नी ओप्पिऩ जञागम तऩ्ऩिलुम् आरायच्चिय ऩरुक्कु किदयम् अनिदयम्, ऐडम्, अजिडम् ऎऩ्ऱ पलविद विरुत्त वादङ्गळ् ऎऴुवदाल ऐञ्जामुम् इल्लादु पोय् १५२ देशिकाशयप्रकाशव्याख्यासहिते परमतभने निस्वभाव onusf] cib। एकवस्तु विरुद्धलिङ्गसङ्ख्यापरिमाणा दिव्यपदेशक #voomi सोपा- region दियपदेशssom धिकाunce तु इङ्ङऩ् कॊळ्ळादबोदु ओरोरु ज्ञानका विरोध पूर्वत्वापरत्व कायत्व कारणव नीलपीताकारत्वादि विरुद्धविकल्प Goo vulg। मिथ्यात्व on शून्यवाद m। guwig बाधितानुवृत्त्यादिक्षुद्रोपद्रव लाम् पुजाम् कण्ॆेगाळवदि। केल सर्वाणि । परिवाजको हि विषयवैराग्यानुबन्धिचेताः । कामुकस्तु तद्रागानुबन्धिचेताः । श्वापुन- रामिषगन्धिमनाः ताळफलायमानस्तनशालिनीं कवळयितुमिच्छति । सेयमेषामात्मीयवासनासह- वारिता विकल्पध्यस्थेति । एवं चोद्यस्य वस्तुतः परिहारे जाग्रत्यपि मुले प्रतिबन्दिप्रदर्शन, " कामिन्यादिषु विकल्पकथनेन वाह्यार्थदूषण ज्ञानेपि तुल्ययोगक्षेमत्वात् स्वच्याघातकं” इति योगाचारस्य मतिमान्द्यसूचनायेति बोध्यम् । ननु एकस्मिन् वस्तुनि तत्तत्पुरुषीय मतिविकल्पानां तत्तत्पुरुषवासना चित्रीमूलकत्वेनोपपत्तावपि, एकेनैव पुरुषेण एकस्मिन्नेव वस्तुनि विरुद्धलिङ्ग। सङ्ख्यादिव्यपदेशाः कथमुपपद्यन्तां यदि वस्तुन एकरूप्यं प्रामाणिक मित्याह एकत्रस्तु इति । विरुद्धेति प्रत्येकमन्वेति । परिणामेत्यत्र परिमाणेति युक्तः पाठः । विरुद्धलिङ्गव्यपदेशः “नक्षत्रं तारका विष्यः” इत्यादौ । विरुद्धसङ्ख्या व्यपदेशः " सीता रामदाराः” इत्यादी । तन्तुपटयो- रभिन्नत्वेपि अनेके तन्तवः पटस्त्वेकः इत्यादी वा । “घटो मेर्वपेक्षयाऽणुः कपालापेक्षया महान् " इत्यादी विरुद्ध परिमाणस्य । आदिना ज्येष्ठत्व कनिष्टत्वादिविरुद्धकालव्यपदेशो ग्राह्यः । सोपाधि- केति । अयमर्थ:- नक्षत्र, दिशब्देषु लिङ्गभेदः पाणिन्याद्यनुशिष्टतचय क्रियाभेदोपाधिकः । दाग शुध्देषु बहुवचनमध्येवमेव निर्वाह्यम् । अनेकतन्त्रभिनत्वेपि पटस्य पटशब्दोत्तर मेकवचनं समुदायोपाध्यभिप्रायम् । यथैकत्र द्रव्ये संयोगतदभावयोः प्रदेशभेदोपाधिकत्वादविरोधः, नथैवैकत्र घटादी तत्तत्पुरुषी बुध्यध्यादिरूपोपाध्युपग्रहात् अणुत्व महत्वैव नानात्वादिव्यपदेशाना- मप्यविरोध इति । अथ विरुद्धानामप्यौपाधिकत्वानैकत समावेशविरोध इत्यस्यानङ्गीकारे बाक माह - शाळा Gur इति । मध्यवृत्तिज्ञानक्षणस्य पूर्वक्षणापेक्षया परत्वं, उत्तरक्षणा- पेया पूर्वत्वं स्वकारणापेक्षया कार्यत्वं स्वकार्यापेक्षया कारणत्वं चोपाधितो भवन्ति । नीला- off Die ऒरु वसदुविले विरुत्तमाऩ लिङ्गङ्गळ्, ऒरुङ्गे कूडुवदुम्, वॆव्वेऱु कारणङ्गळ् पऱ्‌ऱियदागैयाल् Lil torr सिगैक्कादु। इल्लाविडिल् ऒरे अञाऩत्तिल् मुऩ, पिऩ,कारणम्, DOEAP वि ईत्तमाऩ मुऱैगळ् वन्दु सोन्दुविडुवदाल् जज्ञानमुम् पॊय्याय् सूऩ्यवादमे वरुम् पुऱप्पॊरुट्कळ् इल्लै ऎऩ्ऱु कॆरिन्द पिऱगुम् पलमाऩ पऴक्क वासऩैयाल् मीण्डुम् मीण्डुम् इरुप्पदुबोल तोऩ्ऱुगिऱऩ ऎऩ्ऩुम् सिऱिय समादाऩमुम् एऱ्‌कप्पडादु योगाचार अऱिवु ऒऩ्ऱैप् पऱ्‌ऱुवदु मुऩविऩैयिऩ वासऩैप्पडि ऎऩ्बदु उऩक्कु ऒव्वादु ९६ नीलज्ञानसन्तानखभाव ९pg पीतज्ञानांश मशन १५५ पीतज्ञान- कारज्ञानसन्ततिरेव कदाचित्पीताकारज्ञानसन्ततितां चाश्नुते कालरूपोपाधिभेदात् । अस्य सर्वस्था– विरुद्धत्वानङ्गीकारे क्षणोपि क्षुण्णस्स्यात् इति सर्वशून्यत्ववाद एवं शरणं तत्र भवेदित्यर्थः । ५LE- शरणम् । यद्यपि पूर्वमपि परीक्षका का सत्य तुच्छत्वा- दी” त्यादिना एतादृश ए। दोषो दर्शितः, तथापि तव सत्यत्यतुच्छत्वादीनां कथञ्चिदप्युपसंहारा- नईत्वं अत्र तु पूर्वस्वापरत्वादीनां औपाधिकत्वेनोपसंहार्यत्वेपि तद्बुद्धिरीत्या तदनन्वङ्कामात्र- मिति मिदा बोध्या । अथ विज्ञानमात्रास्तित्ववादादिसाम्याद्वैतिन इवैषि तत्त्वज्ञानाद्वाधितस्यापि बाह्यार्थजातस्य व्यावहारिकमयदयाऽनुवृत्तिं वदन्ति । अतः तत्परिहारस्यान्यत्रोक्तस्येह द्रष्टव्यत्वमाह- २०५ इति । एषामिदं प्रत्यवस्थानं प्रामाणिकानां हिमामुपजनयत् उपद्रवरूप यद्यपि भवति, तथापि द्विचन्द्रज्ञानादि दृष्टान्तदर्शनमात्रेणेत्थितस्याय प्रत्यवस्थानस्य प्रबलयुक्तिरहिततया सुनि- रसत्वेन क्षुद्रत्वमेवेति न ततोऽतीव भेतव्यमस्माभिरिति क्षुद्रोपद्रवशब्दाभिप्रायः । तथा चात्र सर्वार्थसिद्धौ “नतु बाधितोपि द्वितीयश्चन्द्रादिः पुनरपि प्रकाशमानो दृश्यते । न चात्र बा किञ्चिदप्यधिष्ठानं कारणं वा पश्याम । अतो ज्ञानभ्येवादिष्ठानत्वं समनन्तरप्रत्ययस्यैव च कार- पत्वं कल्पयितुं युक्तमित्याद्याशङ्कय समाधीयते - अन्वयव्यतिरेकावधारितं प्रथम अमाधिष्ठानमेव वाघितानुवृत्तिभ्रमेष्यधिष्टान भवति । तत्कारणमेव चानुवृत्तं कारणम् । अतो बहिरण्यधिष्ठान- कारणयोस्मम्भवात् नान्तरं वन्य” मिति । अत्र चाधिष्ठान चन्द्रसमीपदेशः कारणं चाङ्गुळयव- टम्भतिमिरादिदोष एव । नायनरश्मयो हि अङ्गुव्यवष्टम्भादि प्रतिहतगतयो वक्रगत्या चन्द्र स्वदेशस्थं तत्समीपदेशं च गृहन्ति। ततथ भेाग्रहादिकारण वैविध्यात् द्वौ चन्द्रादिति मति- मैत्रति । तत्र प्रथमभ्रमे तदनुवृत्तौ च पूर्वोक्तमेवाधिष्ठानादिकमपेक्षिततया वर्तत इति, नान्वर- पदार्थपरिकल्पनमिति अबाधिततिमिराद्यनुवृत्त्या न बाह्यार्थे बाधितानुवृतियुक्तेति भावः । अथ बाह्यर्थाङ्गीकुर्वतः अनिष्टान्तरं ज्ञानानां विषयाव्यवस्थारूपं वक्तुं तद्व्यवस्थापक- तया पराभिमतं वामनाविशेष प्रथममनुवदति- ८३ नीलज्ञानेनि । ननु वाह्यार्थाभावे नीलज्ञान- क्षणादिकं बाधक, पीतज्ञानक्षणादिकं वाध्यमिति विश्वविशेषावतो वाध्यवाकभावः कथं व्यवतिष्ठेत? तदभावे च सर्वज्ञानक्षणानां सर्वविषययोग्यत्व हि भवेदित्यत्राह - ३ नीलज्ञानेति । एतदुक्तं भवति - ज्ञानानां वाध्यबाधकभावादिषु न तद्वति तदवगाहनं, तदभावावगाहनं वा विषय-१५४ ए। देशिकाशवप्रकाशव्याख्यासहिते परमतम सन्तानान्दे सभावशto नीलाविज्ञानांश० अज्ञान m। guump स्वप्नज्ञान- सन्तानमेद afpGund अपर्यनुयोज्यानादिवासनावैभव याह्यार्थनिरपेक्ष॥ नीलपीतादि- कृतं वस्तुतो हेतुर्भवति । किन्तु विषयोपरागशून्यत्वेपि वासनाचशतः ग्राह्मग्राहकसंवित्ति मेदवत्त्वेन भासमानः नीलादिज्ञानसन्तान विशेषः स्वस्वभाववशात्, तदाऽनवभासमान पीलादिविषयान्तरोप- रतज्ञानसन्तानम्य बाधक इति कल्प्यते । ततथ कलार्थाभावेपि बाध्यबाधकभावव्यवस्थया न सर्वज्ञानानां सर्वविषयकत्वप्रसङ्ग इति । अज्ञानं भ्रमः निवर्त्यमिति यावत् । ज्ञाने नीलाद्याकार- भाने, ततः पूर्व भातस्य पीताद्याकारस्य निवृत्तेः, नीलज्ञानसन्तानस्य पीतज्ञानांशोऽज्ञानं भवति । तया च तनिवर्त्य विषयकत्वमेव तद्वाध्यत्वरूपं अमत्यमित्यर्थः । नीलज्ञानसन्तानेत्युक्तया, यावत्कालं ज्ञानक्षणेषु नीलादिभानं, न तावत् तत्र पीतादिमानमिति तावत्पर्यन्तमेक सन्तान इति च लभ्यते । तदुक्तं “सजातीयाः क्रमोत्पन्नाः प्रत्यासन्नाः परस्परम् । व्यक्तयस्तास्तु सन्ता- नस्सचैक इति कथ्यते” इति । स्वभावका इति, निवर्त्यज्ञानस्य तत्त्वे तदभावावगाहनादि - हेतुकत्वं व्यवच्छिनत्ति । एवं पीतादिज्ञानांशस्य नीलादिज्ञानसन्तानं प्रत्यज्ञानत्वकथनेन सन्निव सुवा, विपि भिन्नक्रमेण पीतनीलादिज्ञानोत्पत्तौ दर्शयति- पीतज्ञानसन्तानादि – ॐ स्वभाव १६ नीलादिज्ञानांश अज्ञान वा इति । अत्र॥ नीलादिज्ञान श्यामज्ञान इति सर्वकोशेष दृष्टः पाठस्तु लेखकप्रमादकृतः अनन्वयादिति बोध्यम् । ननु नीलादिज्ञाने सन्तन्यमाने सति पीताद्याकारज्ञानसन्तत्युत्पत्ती किनिबन्धनम्। न हि चितिरेवाहत्य पीताद्याकारपक्षपातिनी । बाह्यार्थानां सत्त्वे तु तत्सन्निकर्षचला द्विजातीयज्ञानप्रवाहस्ते धुमर्हति, इत्यत्राह - Q४ खप्तज्ञानेति । बाह्यार्थाङ्गीकारिणामपि स्वप्नज्ञानस्य बाह्यर्था मिति, तत्र परस्परविभिन्नक्रपनीलपीताद्याकारज्ञानोत्पत्तौ अपर्यनुयोज्यानादिवामनावै भवस्यैव कारणताया आश्रयणीयतया जाग्रदादिष्वपि तथैवोपपत्तौ न तत्र बाह्यार्थमद्भावोऽपेक्षित इति भावः । विषयविपर्यासे वासनाविपर्यासस्य कारणत्वे कथिते वासनाया एव विपर्यासः कथमिति नानुयोक्तव्यमित्याह- अपर्यनुयोज्येति । वासनायाः कार्यैकनिरूपणीयत्वेन तद्वैचित्र्ये तद्वैचित्र्य- aarateefafa Haः । एवं दृष्टान्तवललभ्यमंशमाह - बाह्यार्थनिरपेक्षेति । एव च वासना- वैचित्रया नीलपीतादिमानं तदा तदा व्यवस्थया ज्ञानक्षणेषु भवतीत्युक्तं भवति । तदेतति- SAUL १०० S२ ऒरु नीला तिगज्ञानबालाहम् ऒडिक्कॊण्डिरुक्कुम्बोदु इयऱ्‌कैयागवे अदऱ्‌कु BAGHTORLD LA इप्पडिये पीदादिरज्ञानददिऱगुम् नीवादिजञाऩसादाऩम् अञाऩमागुम्, इवजिरम् एऩॆऩ्ऱु” केडगमुडियाद अादिवाणऩैयाले, पुऱप्पॊरुळ् इल्लामलेये कऩविऱ्‌पोल नील- योगाचामाचिकार LL, १५५ विकल्प on imper Gouran Gana पसनै आधार Gung स्थिरzoga Garera ज्ञानस्वरूपGmg वासनै गुफा- Ganer anntourlo, दिलक्षणप्रत्ययस्वरूपप्रवाह चासने का अनादियान संसार सर्वज्ञान क्षण सर्ववासनारूपा Goan र्न लपीतः दिप्रति- नियतविकल्पोदय afras एकेकक्षण Gar सर्वविऋलोदयहे सर्वज्ञानसन्तानक । वासक आधार इति । एतन्मते ज्ञानस्य क्षणिकeria farstars areना कुछ स्थिरे स्थित्वा स्वमम्बन्धिनं कं वा वासयेत् । तदुक्तं भाष्ये- “निरस्यविनाशिनां ज्ञानानां अनुचर्त– मानस्थिराकारविरहात् वासना दुरुपपादा । विनष्टेन पूर्वज्ञानेनानुत्पन्नमुत्तरज्ञानं कथं चास्यत” इति । एवं वासनाया आधारहानिमुक्त्वाऽथ खरूपहानिपप्याह- ज्ञानस्वरूपG१०१ इति । ज्ञान- १ स्वरूपतया तदङ्गीकारस्तु ज्ञाने विषयव्यवस्थायाः कथञ्चिदपि अयोजक इति अभिप्रायेण “ज्ञान- स्वरूप इत्युक्तम् । तर्हि “चित्रामिचित्रहेतुत्वाद्वासनाभिरुपप्लवा’ दित्यादी वासनेति किं व्यपदिश्यत इत्यत आह- विलक्षणप्रत्ययेति । तदुक्त रखनमाया- “अनादिसन्तानान्तर्गतं पूर्वपूर्वज्ञानमेव वामना । तद्वशादनेकक्षणव्यवधानेपि नीलाद्याकारज्ञानवैचित्रयं भवति, यथा चीनवासनया कार्पासरक्तत्व” मिति । ajiLL- निश्रयीकरणादनन्तरम् । अथ विलक्षण- प्रत्ययस्वरूपप्रवाहस्य तदूपटक प्रत्येकज्ञानानतिरेकात् ज्ञानक्षणानामेव वासनात्वं फलित मित्याह- अनादि इति । अत एवोपात्तरल प्रभावाक्येपि- “पूर्वपूर्वज्ञानमेन वासने” ति तन्मतमनूदितम् । तथा च वासनाया ज्ञानत्रणरूपत्वे, कस्को ज्ञानक्षणः किं किम्मासनारूप इत्यत्र नियामकं न भविष्यति । न हि तत्तदर्थावगाहित्वं तत्र तन्त्रम् । बाह्यार्थाभावात् । तथाचानादौ जगति, तथा तथा ज्ञानोदयेनापेक्षणीयान्तराभावात् सर्वे ज्ञानक्षणास्सर्ववासनारूपा भवेयुरित्यर्थः । कस्तु तथैवेत्यत्रानिष्टं प्रमञ्जयति- नीलपीगादिप्रतिनियतेति । अयं भाव - कदाचित् नीलज्ञानक्षणा- नन्तरं नीलज्ञानक्षणान्तरमेवोदेति एकसन्तानमध्ये । सन्तानान्तिमकाले तु नीलाकारविकल्पा नन्तर पtarumartविकल्या जायन्ते इत्येवंविधनीलपीतादिविकल्प्रतिनियतोदयो न स्यात् । सर्वज्ञानक्षणानन्तरमव्यवस्थया सर्वे ज्ञानक्षणा जायेरन् । सर्वज्ञानक्षणानामपि व्यवस्थिन विकल्पो- दयहेतुभृतमवासनारूपत्वादिति ईश्वरज्ञानवत् सर्वं सर्वविषयकं स्यादिति । तथा च तत्त्वमुक्ता- Terrateft:- ‘नेष्टवान्यग्रहश्चेत् क्वचिदपि न हि धीधर्मिणी । कृतान्ते, बुद्धयात्मा चार- नातो न च किमपि तयापेक्षणीय वहिम् । धीसन्तानेत्वनादौ भाति च नि।ख नावासनैकः क्षण- स्तत् निःशेषध्वंसिनी सा युगपदखिलमप्युद्धमेत्कल्पनौधमिति ॥ पीदादिजञाावरिसैगळ माऱिमाऱि वरुगिऱऩ ऎऩ्ऱु सॊल्लुवा। इदु अवर्गळुक्कु १५६ है देशिकाशयप्रकाशव्याख्यासहिते परमतभ सर्ववि करूपयोग्य काi Soto। Opance शुभैा चित्तवासनैधर्म loco fp सौगतप्रति तन्त्र- Crosbf व्यवस्थै कि देशना (उपदेश) मूलव्यवस्थितशास्त्रार्थानुष्ठानक व्याकुल waenia rasan६० मोक्षार्थशास्त्र निर्माणश्रवणोपदेशादिCon निरर्थक & STD। अनादिसन्तान मोक्ष Goto। अज्ञानतत्वज्ञान (G अथ ज्ञान णस्स सर्वस्य सर्ववासनारूपत्वे स्वसिद्धान्तविरोधमप्याह- Disco शुभै- इति । तदुक्तं लङ्कावतारे- संस्कारस्कन्धनिर्मुक्ता शुभा चित्तस्य वासना । धर्मस्सौगत- सिद्धान्ते इति । संस्कारस्कन्धः- रागद्वेषमोहादय इति अतप्रकाशिका । चित्तस्य वासना - चित्ताभिन्नवासनेति च । चिचश्च ज्ञानसन्तानः । " उत्तरोत्तरविज्ञानं स्थूलं चित्तमितीर्यत” इति सौगतदर्शने । उक्तरीत्या सर्वस्य सर्वात्मकत्वात् ‘॥। धर्माधर्मौ भवो मतः । शुभाशुभा वासना- स्याच्चित्तसन्तानवरिनी” इत्युक्तशुभत्वाशुभत्वव्यवस्थाहानिरिति भावः । प्रतितन्त्रेति । पुरुषा- नुष्ठितकर्मजन्यादृष्टरूपधर्माधर्मयोस्सर्वैरपि आत्मगतत्वेनाङ्गीकारात् सौगतानामयं चित्तगतत्वपक्षः प्रतितन्त्रम् । परतन्त्रासिद्धस्वतन्त्रमात्र सिद्धो हि प्रतितन्त्रसिद्धान्त इति भावः । देशना मूलेति । उपदेशमृलेति क्वचित्पाठः । देशना उपदेश इत्यनर्थान्तरम् । “द्वे सत्ये समुपाश्रित्य शुद्धानां धर्मदेशने " ति वचनात् । द्वे सत्ये- पारमार्थिकव्यावहारिकसत्यद्वयम् । तथा च योगाचारनाझा एषां उक्तलक्षणयोगानुष्ठातृत्वसिद्धेः धर्माधर्मव्यवस्थाद्दानौ शास्त्रार्थानुष्ठानवैयाकुली स्यादित्यर्थः । धाष्टर्याद्भवत्वेवमिति वदन्तं प्रत्याह- अji इति । शास्त्रार्थानुष्ठानादिकमित्यर्थः । तथा च बुद्धेन “विशुद्वालयविज्ञानसन्ततिमोक्ष ईरितः’ इत्युक्तमोक्षार्थागमप्रणयन, तच्छिष्याणां तच्छ्रवणोपदेशाविषश्च निर्मूलं निष्प्रयोजनश्च स्यादित्यर्थः । ननु मोक्षस्य यादृच्छिकत्वेना हेतु- साध्यत्वात् उक्तं सर्व इष्टमेवेत्यशङ्कयाह- अनादिसन्तान इति । अनाद्यविद्यासन्तान- इत्यर्थः । तदुक्तं भाष्ये- “अविद्या हि नाम विपरीतबुद्धिः क्षणिकादिषु स्थिरत्वादिगोचरा । तथा संस्कागख्या रागद्वेषादयो जायन्ते । ततश्चित्ताभिज्वलनरूपं विज्ञानम् । ततथ नामाख्यादिवत्त- तहिक्क मुडियादु। वरवऩैक्कु स्तिरमाऩ ऒरु इरुप्पिडम् अवर्गळुडैय कूण्बगै- मगत्तिल किडैयादु। आराय्नदाल वालऩैयुम् अऱिविऩ् उरुवमाये इरुक्कुम्। इप्पडि तीरादबिऩ अनादियाऩ समसरात्तिल् सावज्ञानक्षणङ्गळुक् साववासऩारूपङ्गळाग आऩबडियाल्, नीलबीदादिजञरामगळिऩ् वरिसैगामम तप्पि, ऒव्वॊरु जज्ञानक्षणङ्गळे ऎल्लाविषयङ्गळैयुम वॆळिप्पडुत्त तगुदिवायादऩवाय् मुडियुम्। इप्पडि ऎल्लाम ऎल्लामावदिऩाले “सुबैयाऩ सिदगवाैैऩ तामम्” ऎऩ्गिऱ पौगदरिऩ् तऩिच् चिऱब- कॊळ्गैयुम् तॊलैयुम्। इदऩाल् उबदोमूलमाऩ सरसदराादगानुष्टाऩङ्गळुम् “अप्पडियेयायिडुक्” ऎऩ्ऱाल्, नीङ्गळ वीडुबॆऱ नूल् ऎऴुदुवदुम्, सिष कुऴप्पमुऱम् यागळ् केडबयै मऱ्‌ऱवैयुम् निष्पलगऩाम्। आमा अनादिसमलारत्तिल् मोषम् योगाचारमवभधिकारा १८७ संसारमोक्षकाल सर्वतन्त्राभ्युपगमविरोध तत्त्वज्ञान) श्रवणादिप्रतिनियतकारणव्यवस्थापरित्याग अहेर सर्वोत्या पक्ष– & तुल्यani चार्वाक्रमाध्यनिकसयूथ्य गति pnG दमहं जानामि Gappam parts सत्यत्व- नियम (pun, विषयाश अधिष्टानरूप्या(सारूप्या) दिसत्यत्व७० आरोपितांश देशान्त चैताः पृथिव्यादिकञ्चरूपिद्रव्यम् । ततष्पडायतनाख्यमिन्द्रियपट्कम् । ततश्च स्पर्शाख्यः कायः । ततो वचेतनादयः । ततश्च पुनरविद्यादयो यथोक्ता इति । एषा च विवरणं वैभाषिकमतभ भविष्यति । तथाचैत्रं रीत्या इतरेतरहेतुके अनाद्यविद्यासन्ताने, कदा तद्विरतिः, कदा मुक्ति- रित्यस्य मन्दप्रज्ञः पूर्वमेव ज्ञातुमशक्यत्वात् यदा तु भवति, तदा तदवगतिरिति न पूर्व किश्चि- तदर्थं संविधातव्यमिति शास्त्राद्यानर्थक्यमिष्टमेवेति भावः । तदेतदूषयति अज्ञानतत्त्व– ज्ञानेति । अज्ञानाद्यन्धः ज्ञानान्मोक्ष इति चार्वाकव्यतिरिक्तसर्वसिद्धान्ति सिद्धस्य न्यायस्य वदानीं विरोधः, मोक्षस्या हेतुमाध्यत्वोपपादनादिति भावः । अथ तच्छास्त्रमार्थक्याय मोक्षस्य यावच्छि कत्वं मुक्त्वा तत्त्वज्ञानस्य तद्वदताम्मतमपि निराकरोति तत्त्वज्ञान इति । घुणक्षत- लिपिक्रमात् ज्ञानस्यापुरुषतन्त्रत्वेन यादृच्छिकत्वं युज्यत इति भावः । श्रवणादिप्रतिनियतेति । पुस्तकनिरीक्षणादिकं विना गुरुसकाणाच्छ्रवणादिभिरेव तत्त्वज्ञान सम्पादनीयमिति तेनाप्यङ्गी- कारात्, तस्याहेतुसाध्यत्वे तत्कारणव्यवस्थापरित्यागप्रसङ्गः, तस्येच सर्वस्यापि कार्यस्याहेतुसाध्य- त्वापातात्कार्यकारणभावमात्रस्यैवोच्छेदप्रसङ्गस्येति तदनङ्गीकर्तृचार्वाकमाध्यमिकमध्यनिवेश एव तस्य भविष्यतीति भावः । सयुथ्य:- समानगोष्ठीनिष्टः । एवं विस्तरेण कृतं दूषणांश निगमने सविशेषं सङ्गृह्य दर्शयति- @isa इति । एतदधिकारोक्तप्रक्रियाभिरित्यर्थः । - ज्ञातृज्ञेयज्ञानेषु । Dron Gig- ज्ञावज्ञानयोः । । सत्यत्वनियम७७ इति । विषयेषु वक्ष्यमाणरीत्या सत्यत्वस्यांशिकत्वेपि न ज्ञातृज्ञानयोत्तस्स तथात्वमिति द्योतयितुं अत्र नियमशब्दप्रयोगः । ज्ञेयविषये वक्तव्यांशसत्त्वात् तं पृथगाह - विष- यांश: g इति । ज्ञानविषयो द्विविधः । अनारोपितः आरोपितश्चेति । प्रमाविषयस्सर्वः अना- वादबोदुदाऩ् निलै"ऎऩ्ऱाल्, तदवजञाऩदगाल मोक्षम्। तदवप्रमत्ताल् सबलारम् ऎऩ्ऱ ऒरु नियदिबाय ऎल्लोरुम् सममदिददवऴिक्कु हानिविळैयुम्, अन्द तदवजञागम कण्डदगदऩै ऎऩ्ऱाल्, सरवणम् सॆय्दल मुदलिय कुऱिप्पिट्ट तत्वज्ञनगारणङ्गळ् तवऱिप्पोय्, “कारणमिऩ्ऱिये कायम्” ऎऩ्गिऱ सावाग माद मिग पक्षम्बोलागुम् ७ SOIL G १५६ पाद GunGoo काताध्ध शिकाशथप्रकाशव्याख्यासहिते परमतभ Suppi स्थिरास्थिरविभाग यथादर्शन Genusar par ज्ञान क्षणिकसन्ततिरूपGs ज्ञान manov Gano मोक्ष प्रामाणिक our oppल वेदविरुद्ध वैपाचारज्ञानयोगादि- रोपितः अमाधिष्ठानञ्च । तत्र पूर्वस्य सत्यत्वेऽनतिविवादात् शुक्तिभ्रमाधिष्ठानभूतरूप्यादिविषय- सत्यत्वं प्रथमं दर्शयति- अधिष्ठानरूप्यादीति । अधिष्ठानस्यापि मिध्यात्वे निरधिष्ठानभ्रमोदयस्य लोकानुभवविरोधादिति भावः । अत्र “अधिष्ठानसारूप्यादिसत्यत्व इत्यपि कचित्पाठः । तदा अधिष्ठानसारूप्यं फाळफळ्यादिः । आदिना तिमिरादिदोषश्च । तत्सर्वमनारोपितत्वात्सत्य- मेवेत्यर्थी भाव्यः । अथारोपितस्य सत्यतां समर्थयते आरोपितांश इति । अत्रापि “विष- यांशgu” इत्यनुवर्तते । अन्यत्र देशकालयोः प्रसिद्धमेव हि वस्तु देशकालान्तरादावारोप्य गृह्यते । अन्यथा अप्रसिद्धशशविषाणादिभ्रमोपि भूयादिति भावः । एतेन " इदमहं जानामि " इत्यत्रार्धजरतीयायोगात् इदमर्थारोपितविषयांशस्येवाहमर्थज्ञावंशस्यापि मिथ्यात्वमङ्गीकार्य इति माध्यमिकशङ्काraकाशः । नन्वेवमर्थत्रयस्यापि ज्ञातृज्ञेयज्ञानरूपस्य सत्यत्वे, तेषां नित्योपलब्धि- प्रसङ्ग इत्यवाह - gapha स्थिरेति । दृष्टेऽपहुत्यभावात् यथोपलब्धि केषाञ्चिनित्यत्वं, केषाञ्चि- दनित्यत्वं अभ्युपगमनीयमिति नोक्ताशङ्केति भावः । एतावतोपपादनेन फलितमाह- ज्ञान- CusG इति । सन्ततिरूप इति । अविनाशीवारे अयमात्मा अनुच्छित्तिधर्मेत्यादिना ज्ञाननित्यत्वावगमादिति भावः । यद्यपि सिद्धान्तेपि " तदुपप्रत्ययेचेका सन्ततिश्चान्यनिस्पृहा । तत्ध्यानं प्रथमैष्षमिरङ्गैर्निष्पाद्यते तथा । " " धारावाहिक विज्ञानं नीरन्धनिर्यातमणिमयूखवत् एकरूपं वा स्नेहदशादिसमवायसन्तन्यमानदीपवत् सन्ततिरूपं वे ‘ति वचनात् क्वचित् क्षणिक- ज्ञानसन्ततिरङ्गीकृतेव भाति । तथापि अत्र क्षणिकत्वस्य त्रिचतुरक्षणवृत्तित्वरूपत्वेन, तस्यापि इन्द्रियाधीनज्ञानप्रसरण निष्टत्वात् ज्ञाननिष्ठत्वाभावेन च, साक्षात् ज्ञान एवं उत्पन्नमालस्यैव खतो - विनाशित्वरूपद्वितीयक्षणोत्पन्नध्वंसप्रतियोगित्वात्मकक्ष णिकत्वाङ्ङ्गीका रिप्तवैलक्षण्यसिद्धिः । ततथ प्रधानतया तन्मते मोक्षतदुपायस्वरूप विवेचनविरोधो भवतीत्याह- aajaaraण मोक्ष आगैयाल् “काऩ इदै अऱिगिऱेऩ्” ऎऩ्ऱु तोऩ्ऱिऩ् मूऩ्ऱिल् जञाऩमुम् कज्ञातावाऩ आदयावुम् उण्मैयिल् उण्डु। पॊरुळ् पऱ्‌ऱियुम् विसारिदगाल्, पामङ्गळिऩ् लुय अडिप्पडैप् पॊरुळ उण्मै ऎऩ्ऱे कॊळ्ळवेणुम् अदिल् कऱ्‌पिक्कप्पडुम पॊरुळुम् इङ्गिल्लाविडिऩुम् वेऱोा इडत्तिल् लावदु उण्मैयिल् उण्डु, पॊरुट् कऩिल् निदयम् अनिदयम् ऎऩ्ऱ वेऱुबाडु कण्डदैयॊट्टि कॊळ्ळवेणुम्। BOL Genia LILA अदिल् ऐञागम ताऩुम नीङ्गळ् सॊल्लुम्बडि क्षणमदोऱुम् वेऱु * योगtercareerधिकारः १५९ के कारणGosirps समुदायदोषाधिकार न्याय निरस्त, योगाचारपक्ष coo चार्वाक माध्यमिक GunGov स्वर्गापवर्गादिसकलपुरुषार्थविरुद्धombogia मत “नाभाव उपलब्धेः वैधर्म्याच्च न स्वप्नादिवत्” “न भावोऽनुपलब्धेः " सूत्र– Sona वेदान्तसूत्रकारा निराकरि Gomado इति । ज्ञानस्य नित्यविभुत्वसिध्द्या विषयोपरागशून्यबुद्धिसन्तानस्फुरणस्य मुक्तित्वा सम्भवादित्यर्थः । वेदविरुद्धवेषाचारेति । तदुक्तं विवेकविलासे- “कृत्तिः कमण्डलुमण्डचं चीरं पूर्वाहभोजनम् । सङ्घो रक्ताम्बरत्वं च शिश्रिये बौद्धमिक्षुमिरि” ति । पूर्वाभोजनं सप्त घटिकाभोजनम् । ज्ञान- योगेति । ज्ञानं, योगश्च पूर्वोक्ते । अथवा ज्ञानयोगः- सर्व क्षणिक क्षणिक “मित्यादि पूर्वोक्त- भावनाचतुष्टयम् । समुदायदोषाधिकारेति । इयं तत्रत्यश्रीसूक्ति:- “वेदविरुद् प्रमाणQ& वेदवाह्यांऊड इष्टा अतीन्द्रियविषय ॐ अर्हत्सुगनादिनी के @gar आप्त विश्वसिकलकल विशेषहेतु २०। बुद्धिमद्धहुजन परिग्रह हेतु - Gao देशकालमेका प्रज्ञातिशयवान् अनुप्रवेशपरित्याग कैমইph Gurgazuyu a तुल्य।” इत्यादि । निगमयति- योगाचारपक्ष - किळर्न्दु पोरुगैयुम् कुळ । इति । अत्र वेदान्तसूत्रकृत्सम्मतिं प्रदर्शयति- २० मन इति । सूत्रार्थस्तु बाह्यार्थानां ना- भावः ज्ञातुर्ज्ञेय विशेषप्रतिपत्तिरूपतया ज्ञानस्योपलब्धेरिति प्रथमस्य खमज्ञानवत् सर्वज्ञानाना- मध्यस्त्वर्थशून्यत्वमित्यत्राह- वैधर्म्याच्चेति । जागरितखमज्ञानयोर्वाधितत्वावाधितत्वाभ्यां विशे- पाद, न स्वमवदर्थशून्यत्वमिति द्वितीयस्य, केवलस्यार्थशून्यस्य ज्ञानस्य न सद्भावः तथाविध- ज्ञानस्य अनुपलब्धेरिति तृतीयस्य चेति । वस्तुतस्स्वमज्ञानस्याप्यर्थवत्त्वमेवेति च पूर्वमेत्रोक्तम् । एषां सूत्राणां सौवान्तिकमतनिराकरणपरतया यादवप्रकाशव्याख्यानं चिन्त्यमिति अर्थात् दर्शयितुं अनैतदुक्तिः ॥ पडुम् नत्ति रूपमल्ल अदऩाल नीङ्गळ् “शुद्ध ज्ञानणत्तिस्पुरणम् माय” ऎऩ्ऱ नदुम तवऱु। इन्द मोक्षत्तिऱ्‌कु वेदविरुत्तमाऩ वेषम् आचारम् इलैगळैक् कारणमाग नीङ्गळ् काट्टिऩदुम् समुदायदोषादिगारत्तिल् नाडि सॊऩैबडियिले कऩ् टिक्कप्पट्टदु आग इन्द योगासारमगमुम सारवाग मादयमिग मदम्बोल् स्वाक्क मोक्षादि वरवयल्ङ्गळुक्कुम् इन्द मत्तदै वेदान्द नागरागुम is Omis reULL तॆऩ्बडुवदाल्” ऎऩ्ऱु तुवळि मुऩ्ऱु वडुनाङगळाल् श्रीकीx relat १८० वैरिकाप्रकाशव्याख्यासहितै परमतभ उळक्गतियै नामुळ्ळियुळळम् तेऱि उलगत्तारुगनदिसैय उलगुण्डॆऩऱोम् इळसुगवरिदागिय नऱ्‌ऱरुगगम सेर्न्द ऎऴिलमऱैयाल् ईसऩुडऩॆममैक्कणडोम् (कॊण्डोम विळक्कुदिरैबोल मदिगळवेरुय् वेऱॆऩ्ऱु अऱियादे विळङ्गुमॆऩ विळम्बुगिऩऱ कळगगरुत्तऩ कणणिरण्डुमऴिददोम् नाणागगागमबोल् तिरिन्दवऩॆऩ कदऱुमाऱे इति श्री कवितार्किकसिंहस्य सर्वतन्वस्वतन्त्रस्य श्रीमद्वेङ्कटनाथस्य वेदान्ताचार्यस्य कृतिषु श्रीमत्परमभङ्गे योगाचारमतभहाधिकारः अष्टमस्सम्पूर्णः ॥ कवितार्किक सिंहाय कल्याणगुणशालिने । श्रीमते वेङ्कटेशाय वेदान्तगुरवे नमः ॥ एवमधिकारान्ते, विप्रकीर्णे प्रतिपत्तिसौकर्याय सङ्क्षिप्य प्रदर्शयन्, योगाचारमुपहसति गाधयैक्रया - २०१३८।८mu इत्यादि । इत्येतत् मध्यपाक्षग्लोपेन २०१८ $ इति श्री & २६ पठ्यते । (सर्वजनानां इदमह जानामीति) स्वबुद्धिप्रवृत्तिमित्यर्थः । तत्त्यस्थिति वा । तां वयं मनसि कृत्वार्थे निश्चित्य च यथा लौकिका अपि तत् अभिनन्द्याङ्गीकुर्युस्तथा वाह्यार्थसद्भावमस्था- पयाम इति प्रथमपादार्थः । श्रथयितुमशक्येन सत्तर्केण सनाथया श्रुत्या शोभमानया ईश्वरेण सह तच्छेषभूतजीव गं च असाधयामेति द्वितीयपादस्य । दीपज्वालेव विभिन्ना ज्ञानसन्ततिः परमार्थ- भूतवाह्यार्थानवगाहिनी प्रकाशत इति वादिनः, वञ्चनापरान्तः करणस्य, योगाचारस्य चक्षुर्द्वय- मपि वयमविध्याम । तथापि स निर्लजावत् सर्वतः परिगत्य स्वयं आक्रन्दति अहो इति तृतीयचतुर्थपादयोः । - परम्परा । ॐ&Gh♚M - कलाऊं &Hॐॐ- स्तेन- कऩक्करुददऩ - कळ्ळक्करु मनाः । इति तदीयमतप्रमाणभूते सहोपलब्धिनियम, ज्ञानातिरिक्ताकारानुप- asure प्रत्यक्षानुमाने विवक्षिते। मोक्षहेतुभूततत्त्वाचारौ वा । नयनद्वयवेधनोक्त्या प्रसिद्धकाका- (पासात्तिऩ् पॊरुळ्) ऎल्लोरुडैय उळ्ळक् उलगै उण्डॆऩ्ऱु सदाबित्तोम्। कुलैग मुडियाद वादङ्गळुडऩ् सोन्दु तिगऴुम् वेदददैक् कॊण्डु रच्वरऩुडऩ् नाम् (जीलागळ्)इरुप्- पदैक् कण्डोम्। विळक्कॊळिबोल विट्टु विट्टु वरुगिऱ जज्ञान सनत्तिगळ् वॆव् वेऱाय्वेऱु पुऱप्पॊरुळैप् पऱ्‌ऱदु परगासिक्कुम् ऎऩ्ऱु पगाईत् योगाचारमतभङ्गाधिकारः १८१ सुरादपि अस्यात्यन्तदुर्विनीतत्वसिद्धिः । तस्यैकाक्षिमात्र शातनात् । &Cusa इति च ‘वीन् लोकान् सम्परिक्रम्य तमेव शरणं गतः’ इत्युक्तविलज्जितपूर्वोक्तकाकन्यावृत्तिः । अपराध- शिक्षणानन्तरश्च काकासुरस्य लजाभरान्वितो विनयविशेषः कार्यद्वारा कविभिरुपवते । “देव्या च तुल्या करुणा परा काई रामेण तुल्यश्च दयानिधिः कः । इतीव चुष्यन् जगतीह सर्वतः नानापि तेनैव बभूव काक। ॥ इति । अयन्तु दण्डधारणानन्तरमपि तीनू, लोकान् सम्परिक्रम्याश्रय- मलभमानः किमाक्रन्दतीति न वयं जानीम इत्याशयः । इति शम् ॥ योगाचारविचारं चाचा नाराचरुक्षया स्वस्य । विव्याध चाष्टमेऽस्मिन्नधिकारे वेङ्कटेशगुरुवर्यः ॥ १ ॥ योगाचाराधिकारे विषयविरहितां बुद्धिसन्तानक्लप्सिं मित्रां तैस्तैः क्षणैव प्रशममुपनयन्देशिकेन्द्रो यदाह । तद्युक्तशेषयुक्तीस्वयमिह दयया तस्य चैव प्रयुक्त– प्रज्ञालोको विलोक्य स्फुटतरवचसा व्याक्रियामन्वभूवम् ॥ २ ॥ इति श्री वत्सशायनस्य देशिकचरणपरायणस्य, नारायणस्य कृतिषु श्री परमभङ्गव्याख्यायां देशिकाश्यप्रकाधारयामा अष्टम योगाचारमभङ्गाधिकारस्तेपूर्णः ॥ ॥ श्रीकृष्णार्पणमस्तु ॥ कॊण्ड योगासाऩिऩ इरु कण् ऎऩद तगुनद त्तवम् -आसागम् इवैगळैत् तार्त् Chira आयिऩुसु अवऩ् वॆडगबुऱ्‌ऱु काक्कैबोलत् तिरिन्दु कऱ्‌ऱुवदॆऩैवोर् याम् अऱियोम् श्रीबामदबङ्गत्तिल् योगासारमदबगादिगारददिऩ तमिऴ् मॊऴिबॆयाबबु मुऱ्‌ऱिऱऱु। ॥ श्रीः ११ eft: ११