०२ जीव-तत्त्वाधिकारः

ftararaara नाम द्वितीयः ॥ दुख- यन्माहात्म्यमिषेणैव देववद्गुरुगौरवम् । श्रुतिरप्याह तमिह श्रये श्रत्यन्तदेशिकम् ॥ १ ॥ जीवतश्वाधिकारेऽस्मिन् द्वैतीयीकतया मिते । जीवेश्वरभिदा सिद्ध्यै जीवधर्मो निरूप्यते ॥ २ ॥ ननु, “कृशान् अर्थान् ततः केचिदशान् तत्र कुर्वते” इत्युक्तकुतर्काभ्यासव्यसनिनः तत्त्वं भवदुक्तं पांसुभिरिवात्र किरन्तो भवतां प्रयासं वितथयिष्यन्तीति शङ्कायां सम्यक् न्यायकलापावलम्बनेन तेषामपि क्षणमा एव क्षपयितव्यत्वमाह, चित्तुम् इति प्रथमगाधया । चिदचिदीश्वररूपतत्त्ववयमपि स्पष्ट प्रतिपादयन्त्या, “क्षरं प्रधानताक्षर हरु, क्षरात्मानावीशते देव एकः” इत्याकारिकया निरतिशय– माहात्म्यवत्या श्रव्या, मोक्षस्येदमूलमिति निश्चिन्वतोऽपि मन्दान् अधिकारिणः जल्पवितण्डादिभिर्मोहयन्ति ये परमतनिष्ठाः कथक्यः तान् निराकरिष्याम इ ते गावार्थ: । कसर जल्पादिः । करें कथकानू । तु चेतनत्य सतो जीवस्य रागतस्सुखसङ्गे प्राप्तेऽपि कथं दुःखसागरनिमज्जनम्, कथा तत्त्वज्ञानेन प्रतिकूलत्रमनिवृत्तिः इत्यत्र पूर्वाधिकारोक्तमपि समाधानं पुनरादरादल विवृणोति हपाडे इति । पूर्वाधिकारोक्तरीत्येत्यर्थः । अविद्याकर्मादीत्यादिना वासनारुचिप्रकृतिसम्बन्धाना ग्रहण / दुःखसामरेत्यक, “संसारसागरं घोरमनन्तळे व भाजनम्” इत्यादिकं विक्षितम् । प्रवाहे पतितस्य अन्ततस्तागरारिभाविनीत रीतिमनुसृध्यानापि, ‘प्रवाहतिले ओलुगि, सामर- चिले अलुन्दुगिर" इत्युक्तम् । तथाच रागाभावेऽपि प्रबलकर्मभिरनिष्टयोगो भवतीति भावः । तन् विशेषणम् = खापृथक सिद्धविशेवणभूतं खशरीरम् । विवेकियामैयाले नायं देवो न नत्यों वा न तिर्यक् । २। ॥ १७ याले वरुगिऱ मुम्, तऩ् त्तै कयामैयाले वरुगिऱ ऩैमुम् कऴिगैक्काग कणम् पण्णवेणुम्। कालम् राणगागाळबाळमाय्, सिल तऩङ्गळिले naat foreist वा । ज्ञानानन्दमयस्वात्मा शेो हि परमात्मनः ॥ इ। ते अचेतनाद्देहात् स्वस्मिन् प्रसिद्धस्य मेदस्थावेवे चनेन ; अग्रहणेने ते यावत् । ततश्च तादृशमेदाग्रहणरूपकारणव, टेतसामग्रीवशतः स्थूलोऽह- मित्यादिप्रकृत्यात्मनान्तभवती ते तन्निरासाय जीवलक्षणमधिगन्तव्यमिति भावः । ’ तन् विशेष्यम् = ‘यस्यात्मा शरीरम् इत्यादिश्रवणात् जोपस्यापि स्व प्रति खशरीरस्येव परमात्मानं प्रति अपृथक- सिद्धविशेषणतया स्वविशेष्यीभूतः परमात्मा । एतदविवेकच, “शेषो हि परमात्मनः”, इयुक्तभगवच्छेष- स्वादिभेद काकारापरामर्श । अनेनापि भेदाग्रहादिकारणकल, पेन, ईश्वरोऽहं स्वतन्त्रोऽहमित्यादिश्रमो भक्तीति तन्निरासायापि जीवतत्त्वविचारः कार्य इति हृदयम् । तदुक्तमाचार्यैरेव ‘प्रकृत्यात्मभ्रान्तिर्गळत चिदचिल्लक्षणधिया तथा जीवेरौ कथन मृतिकरहस्तद्विभजनात्” इति । अत्राप्येतदधिकारान्ते, ‘एड्गुम्’ साधर्म्यम् अडियmera ऐक्यम वैधर्म्यदर्शनम् नि रुमाम्’ इति वक्ष्यते । ननु तत्त्वनिरूपणं सर्वैरपि सिद्धान्तिभिः किल इति न त पृथक् किञ्चित् कर्तव्यमस्ति ॥ ते त्वन्यथा निरूपयन्ति भतत्तत्र मया परिष्कृितिविधेयेति चेत् परिष्कयतां तर्हि नूननतया विव्यामि सर्वम् कि जीव दिमालनिरूपणेनेत्यव हतत्त्वशब्दम् इति । पे शन्दस्वास्थ मा प्रत्ययान्यत्वेपि शास्त्रकारानादिसँक्रेतेन धर्मवर्म्यादिरूपप्रामाणिकसर्ववस्तुसाघारण्यात् पृथिव्यादिकमपि तत्त्वमेवेति तनिरूपणमपि मामेव । अथापि मुमुक्षूणां प्रत्यात्मश्रान्त्यादिवारकतया जीवादिनिरूपण- मेवोपयुक्तमिति सन्निकृष्टत्वात् तद्वाचिचमेत्र तच्छन्दस्येति भावेनाह शिल द्रव्य विशेषङ्गळिले इति । चिरचिदीश्वरेषु इत्यर्थः । विवक्षाविशेषत्चाले खल्पोपयुक्तपृथिव्यादिनिरूपणस्यापि मुमुक्षु- (पासुरत्तिऩ पॊरुळ) सिद असित् ईच्वरऩ् ऎऩ्ऱ भागुबाडु उडैय तत्तुवङ्गळ् मुऩ्ऱैयुम् विळक्किक् काट्टुम् वेदान्दङ् गऩाले - इवैगळिऩ् अऱिवे मुददिक्कु वित्तु ऎऩ्ऱु नम्बि यिरुक्कुमवर्गळैयुम् वादत्तिल् कुऴप्पमुदच् चॆय्युम् तुर्वादिगळै याम तूरत्तिल ऒदुक्कुवोम्, अज्ञानग कर्मा मुदलिय तॊडर्न्दुवरुम् सुऴलिल् सिक्कि सारमऱ्‌ऱ संसार सागरत्तिल् मूऴ्गिग किडक्कुम् ऒरु मऩिदऩुक्कु तऩ्ऩैच् चार्न्दु वन्दुळ्ळ पुऱप् पॊरुट्कळै आराय्न्दु अऱियामै याले,“नाऩ् ऎऩ्बदु इन्द उडले’ ऎऩ्ऱ मयक्कम् उण्डागिऱदु। अप्पडिये तऩक्कु मेलुळ्ळ इऱैवऩै विवेकित्तु उणरामै याले - नाऩ् सुदन्दिरऩ्’ ऎऩ्ऱ तडुमाट्टमुम् एऱ्‌पडुगिऱदु। इन्द इरण्डु मदिमयक्कमुम् अऴिय निरुबणम् सॆय्यवेणुम्,इङ्गु तत्तुवम् ऎऩ्ऱदु, पॊदुविल् परमाणङ्गळाल् अऱियप्पडुम् ऎऩ् तेसि - ३ १३ srow विशेष प्रयुक्तort। inde रूप D का असाधारण प्रामाणिक कलङ्गुवर्गळ्। शिक्रं तत्रको साधारण१०१ का Gur aurya, nipa पाक्कियुम्, मऱ्‌ऱुम् क् कूट्टियुम् काही अप्रामाणिक परवादिक्षां क् कऴित्तु विग्येऽत्यन्तानुपयुक्तकाकदन्तपरीक्षासदृशत्र त्— अत्यन्तोपयुक्ततत्त्वत्रय, नेरूपण चैत्र, “भोक्ता भोग्य प्रेरेतारश्च मत्व” इति श्रुत्या विनवे प्रयुक्तमाम् इति मात्र रित शेत्रः। सर्वसिद्रान्ति मे रे ते वा । तदा तु शिव इ सामान्यतः तवदनिवृतिदेशे- वियर्थो भव्यः । अत एव ‘त जिज्ञासमानानां हेतुभिः सर्वतोमुजः । तत्त्रमेको महयोगी हरे- नारायणः प्रभुः ॥”, “अशे विद चेप्रकार मेव तत्त्वम् इयादिरीया बहुधा वादा यन्ते । अथ तत्वमैदे कारणान्याह इचत्वङ्गक्कु इते । साधारणरूपङ्गः करैत्तु सामान्यतः तत तरवृत्तिधर्माणां तदति प्रतिपद्य । अत्र सर्वसाधारणस्य वाच्ययवेवव। देवावृत्तित्वं, ताहरा- स्य सत्य चिरचिरवृत्तित्वं चिदीश्वरसाधारणस्य कर्तृव देश्विदवृत्तिचं चिद चित्साधारणत्य ब्रहाशरी त्यादेश्चिदवृत्ति नम् इत्यादिकं तत्तद्वादिभिः प्रतिपादितं ष्टयम् । असाधारणरूपङ्गलै- पोदुवा कियुस्तन्मह सिधर्माणां तदितरवृत्तित्वं प्रतिपद्य । ब्रह्मत्वस्येश्वरमात्रवृत्तेः, ‘त्रिविधं महा- मेरा इयचाप तदर्शनेन चिदविसाधारयस्य, अचिदीश्वरासाधारणस्य पराधीनभोक्तृत्वाभावत्य, ‘पुरुषस्तु पुष्करपलाशवनिर्लेपः इते रोया चित्साधारण्यस्य च प्रतिपादनेनेत्याशयः । एवं ग्रामणिके- क्षेत्र प्रकारेषु afare भावक गेन वादिनां विमुक्त्वा, सर्वचैव प्रामाणिकारप रे आगा देख् वित्रान्तरमाह प्राम विकड़ है इति । जीवेश्वरयोः प्रामाणिक महम्प्रत्ययगो वर देकं मणः प्रतिद्धं जगदुपादानत्य दिकञ्चापलय, ब्रह्मणोऽविद्याश्रयत्वं जीवस्य स्वातन्त्र्या दिकञ्चाप्रामाणिकमारो- पित्रन्त इत्यर्थः । परव। दि इति । तथात्र वाप्येतादृशेषु तस्वेषु निरूप्यमाणे, ‘आव। पोहा- पास्युः कतेकति कविवोचितवत् ततदयैवानन्त्यादस्तिनास्त्योरनव विकुहनायुक्तिकान्ताः वृत्तान्ताः’ इत्युक्तरीत्या बहुत्रा मतिमेप्रादुत्रान्मतमेवनार इति सर्वमपि तवं व्याकुलीभवतीत भावः ॥ अथ, “सदसद्भू मिक, मेदैस्तत्तत्सि शन्तनाटकैः । अद्भुतस्य तत्त्वस्य शुध्यर्थोऽयमुपरु ११ इत्युक्तरीत्या क्षोभ्शान्यै सङ्क्षेपेग तत्वं विजते तवेति ॥ अनेन तत्त्वसामान्य लक्षण थे, तितम् । तेन न सामान्य ज्ञानमन्तरा विशे जिज्ञासाया अनुपपत्तिः । इह लक्षणrant केवलं व्यावहारिकत्वादेव ; न तु व्यक्तिकत्वात् । सर्वस्यापि तत्त्वत्वेन लक्ष्यतया व्यक्क्ष्य- पॊरुळैयुम् सॊल्लुमायिऩुम कुऱिप्भाग सिल वस्तुक्कळै उणर्त् तुम कनगदिल् इङ्गु उपयोगिक्कप्पट्टुळ्ळदु। इत्तत्तुवङ्गळु टैय पॊदुत्तऩ् मैयैच् चुरुक्कियुम तऩ्ऩेऱ्‌ऱमाऩ तऩ्मै कळैप् पॊदुवागगियुम्, उण्मैयिल् उळ्ळवैगळै इल्लै सॆय्दुम्। इल्लादवैगळैक् कूट्टि वन्दुम् पिऱ मदत्तिऩर् नममै मयक्कुवर्। ङ्गळ् & Quran su ac#asÌ $१७। ?, (wenfirama) १९ तऩणत्तुक्कळायि नागुम्। इवै ऎल्लावऱ्‌ऱुक् कारणन्त्र-वेन्न-वाक्यविक । वस्त्वभव देते ज्ञेयम् । तच यथावस्थितस्त्ररूपं प्रामाणिकत्वम् ॥ तदुकं वरस्यायनभाष्ये “सत्स देते गृपणं यथाभूताविपरीतं तत्वम् । असश्वासदिति गृहानणं यथ भूतः वि। तं तत्त्वमित । ऐसेन- लक्ष्यतावच्छेदका यैव तत्रत्त्य कथं लक्षणतेत्यपि प्रत्युक्तम् ॥ द्रव्य द्रव्येति । श्राद्रव्यत्वं द्रव्यत्वा- भात्रः ; न तु द्रव्यभजत्वम् ; द्रव्यत्या पेय किश्चिद्रव्य मिनात् । नापि सबै व्यभिन्नत्वम् । तदपेच- । योक्तत्यैत्र लघुत्वात् । तथात्र क्रव्यत्वदमवाभ्यां तखविभजनात् सर्वतत्वकोडकारो भवति । नेत्र- पीतेव्या देता रूपवेrजने यथा रक्तात्मककोटवन्तरसद्वार तथा प्रवृतेऽसम्भवात् । परस्परविरोवे हि न प्रकारान्तरस्थ। ते।” इति न्यायान्त् । ऐन-द्रव्यगुणेय दि॥ नैयायिक दिवस श्रविभजनानौचित्यमुक्तं भवते । आत्मगुणभूतस्यपि ज्ञानादे सन्ते द्रव्यत्वाङ्गीकारात् । तथाच द्रव्यत्वगुणावयोः परस्परसमानाधिकरणत्वेन परस्परासमानावि हरणावान्तरवप्रकारको जनक शब्दप्रयोगरूपविभागत्स- नुपपत्तिस्तन्मते भवति । एवं केषाञ्चित् भावाभावरूपतया पर्दा विगोपि प्रत्युको दिव्यः । “भवन्तरमभ। वो हि कया(स्य) चेन व्यपेक्षय” इति सिद्धान्ते भावयैवामहरूलताङ्गीकारात् । भेदेते । “टो रूपवान् इते प्रत्यक्षेत्र रूपवयोश्रयाश्रयिमती या तस्य च दव्यत्वेन द्रव्यादव्ययं मेदः प्रत्यक्षित इतेि भवः । न चेदं प्रत्यक्षं वितवित्र्यं हिक्न्द्रप्रत्यक्षव दे ते वाच्यम् । अस्य प्रमाणान्तरानुगृहीतत्वात् दृष्टान्ते तदभावेन मियो विशेषात् । द्विन्यक्षं हि दो मुख्या चन्द्रकत्वज्ञानेन बाधिनम् । इदं तु न तथा । प्रत्युतानुमानानुगृहीनच भाति । तयाहि-यथा - पिण्डल,वस्थापनस्थ वस्तुतः तद्विहाय घटत्वावस्थायतिदर्शनम्, न तथा पूर्वरूपस्योत्तररूपेऽवस्थापत्ति- दर्शनम् । अपितु पूर्वमादन्यदेव रूपमुत्तरत्नोत्पद्यते । स्थान को ख्यात् स्वगता देवः तदहति- दशाख्ययोगात्, । यो हि यदवृत्तिवान् स तद्भिः यथा पटः कुधात् इति । अथ सम्यकप्रतेप सिंहेतुभूतसाच भ्यवयविमर्शनरूपत्वा निरूपणस्य प्रथमं द्रव्यादव्यरूप- “मस्ताना इवैइते । द्रव्याहव्येत्यर्थः । आकारः सा । समान धर्मो येषां ते सणः तेषां भावः साधर्म्यम्। समनो धर्म इ ते यावत् । कारणत्वेति । न हि लोके किञ्चित्यपि वा अकारण भूतं वस्त्वरेत । न हि वयं वसरेग्यतिरिक्तः णुकपरमाणुद्रयमङ्गीकुर्मः । यतः, “पारिमाण्डल्यात्मकमणुपरि माणं न कस्यापि कारणम्” इति नैयायिकपरिभाषितप्रक्रियया तयोः परिमाणस्य न कारणतेत्यव्यातिशङ्का स्यात् । एवं -अत्र श्येनः पतती ते गगनस्यापि प्रत्यक्ष सद्वत्वाङ्गीकारात् तदीयप रेमाणस्यापि तत्तुवङ्गळ् - तिरव्या, अत्तिरज्यम् ऎऩ्ऱु पॊदुविल् इरु पिरिवु टैयऩ, इव्विरु पिरिवुक्कुम् मदुदऩ्मै ऎदा यिऩुम् ऒऩ्ऱैप् पऱ्‌ऱ कारणमाय् निऱ्‌ऱल्, अऱियप्पडुदल्, सॊल्लप् २० वैशिकाशयप्रकाश सहिते Emi qanuarêzym। रावणश्रय प्रत्यक्ष कारणत्वमस्येवे ते न नैयायिकमत इव तत्नाव्यातिरपे । कि बहुना -स्थूलजगदारमे समस्तसूक्ष्मद्रव्यवारीरकतया ब्रह्मणः करणत्वमस्तीति सर्वस्यापि द्रव्यस्य कारणतावच्छेदकको टेप्रविद्यत्वेन निष्कृष्य तत्तत्स्थूलावस्थां प्रति कारणत्वमेष्टव्यमेवेति, अद्रव्याणामप्युत्तरस्वसमानाधिकरणाद्रव्य न्तरकारणत्वं निराबाधमेवेति च बोन्यम् । चेद्यत्वेति । सामान्यतो विशेषतो वा यस्य कस्यचित् ज्ञानविषयत्वं, विशेषत ईश्वरीयज्ञानविषयत्वं वा सावम्य मेत्यर्थः । एतेनेदम् वक्ष्यमाणं वाच्यत्वख ब्रह्मणे नास्तीति नानयोस् सर्वपदार्थसाधर्म्यरूपतेत्य तेनां पक्षः परिहरणीयो भवति । तथासति ब्रह्मणोऽमामा कित्त्रापस्था शशशृङ्गतुल्यता स्यादिति बोध्यम् । वाच्यत्वेति । वचनविषयत्वेत्यर्थः । शब्दरूपस्य वचनस्य स्वयं सविषयकत्वाभावेपि याचितमण्डनन्यायेन तज्जन्यज्ञानस्य तदी शक्तेर्वा सवित्र्यकत्वात् वचने तदाप्य व्यवह- तमिति बोध्यम् । अतएवोभयत्र ज्ञानाविषयत्वपर्यवसानेऽपि वेद्यत्ववाच्यत्वयोर्भचेतन निर्देशोपपत्तिः; वेद्यत्वस्य साक्षात् ज्ञानविषयत्वरूपत्वात् वाच्यत्वस्य परम्परया त द्विपयत्वरूपत्वादिते । ननु सिद्धान्ते ई। बरेच्छादि- रूपशक्तिखण्डनात् कथं तामादाय वनस्य सविषयकत्वोपपादनमि ते चेन्न तदनभ्युपगमे पे अर्थबोध - करवात्मकशक्तिसद्भावात् । अन्यथा शक्तिशब्दत्यैव सिद्धान्ते निरर्थकत्वापातात् । अत्र वाच्य वागिन्द्रयजन्यज्ञानविषयत्व मे। ते केषाञ्चिद्व्याख्यानं मन्दम् ; वागिन्द्रियस्य कर्मे न्द्रयान्तर्गतस्योचारण- करणत्वेन चरितार्थतया ज्ञानजनकत्वनियमाभावात् । कचित् तदुत्तरकालं ज्ञानोत्पत्तिदर्शनेऽ पे श्रोतृगतस्य तस्य तदीयश्रवणेन्द्रियजन्यतया व्यधिकरणवस्तुगतकर्मेन्दिग्भूतबा गिन्द्रियजन्यत्वाभावादिति । अथवा वेद्यत्ववाच्यत्वेति प्रमेयत्वाभिवेयत्वेत्यर्थः । तत्र - अमेयत्वं प्रमासामान्यविषयत्वम् । अभिषेयत्वं अभिधातुं योग्यत्वं शाब्दप्रमामाववित्वरूपमि ते मिदा बोल्या ॥ वाच्यत्वादीत्यादिना सत्तायोगादिग्रहणम् । । इत्थं साधर्म्यमुक्त्वा, लक्षणमन्तरा व्यावृरलक्ष्यप्रतिपत्त्ययोगादुद्देशक्रमेण प्रथमं द्रव्यल- क्षणमाह द्रव्यमिति । गुणाश्रयत्वादिलक्षणमिति बहुव्रीहिः । गुणाश्रयत्वं द्रव्यस्य लक्षण, मेत्यर्थः । गुणाश्च सत्वरजस्तनांसि शब्दशरीरूपरसगन्धाः संयोगः शक्तिचे त दशैवेयन्यत्र स्तिरः । अपृथ सिद्धयाख्यस्वभावसम्बन्धेनैतद्विशिष्टत्व द्रव्याणां सामान्यलक्षणमित्यभिप्रायः । समवायाख्यः सम्बन्धोऽ निराकरिष्यते वैशेषिकमगे । अत्र याणां स्वरूपेण नित्यवाङ्गीकारात् नूतन वस्था- वैशिष् यमानस्यैवोत्पत्तिशब्दार्थत्वात् न “उत्पन्नं द्रव्यं क्षणमगुगनकि तिते इति व्यायावत रोड- समास्तीति नोत्पन्नविष्टघटादावव्याप्तिर्भविष्यति । अद्रव्ये गुणाभावाच नाव्या।हरपोति बोध्यम् । गुणाश्रयत्वादीत्यादिनाऽवस्थाश्रयत्वपरिग्रहः । द्रव्यसामान्यस्यावस्थाचत्वंवजनीयम् । परेणामिनि अचेतनद्रव्ये पूर्वो वरपर गामा एवावस्थाः - अपरिगामिजीवेश्वरयोस्तु मूर्नान्तरसयोगा एवं ताः । आगन्तुको पृथ सिन्द्धधर्मोऽवस्थेते कीर्त्यते । अपृथक सिद्धधममावस्यावस्थारूपत्वे आत्मापृथक सिद्ध- ज्ञानादेष्यत्यात्वं स्यात् । अत भागन्तुकत्वनिवेशः । तचानित्यत्वरूपमिति ज्ञानादे नैव्यतान दोषः पडुदल मुदलियऩ, तिरव्यङ्गळुक्कु अडैयाळम् - कुणमुडैत्तल्। यऩ।तिरव्यदु { परमतम शीव। ३। २१ aat शब्दस्यान्यत्वाक्षे तत्र शक्तिस्वीकारे तस्या अनित्यत्वात् शब्दा पृथक् सद्रत्वाच्च शब्दं प्रति शब्दापृथक शकेरव्यवस्थात्वापतिः । न चेष्टापतिः, तथासति शब्दस्य द्रव्यत्व म्युपगन पत्ते रति चेन्न । स्वाथ्यो- स्वस्यनन्तरं तन्नोत्पदन्तु स्य । स्व श्रमसमानकालीनागभावप्रतियोगित मिति यावत् । अद्रव्येषु सर्वत्र शक्त, देरखाश्रयेण सवोत्पत्यङ्गीकारेण सत्यागभावस्य स्वाश्रय समानकालीनत्वाभावात् । अद्रव्येषु सहजैत्र शक्तिः, मन्त्रादिना मध्ये आधेयशक्तिस्तु द्रव्येष्वेवेभ्युपगमात् । घटस्य कदा- चिदागन्तुकपटेन सह संयोगे सति पटस्यापि घट प्रत्यवस्थत्व पतित्र रणाया पृथक सिद्धत्वनिवेशः । पटस्य घटं विनापि पृथक स्थम्भत्रेत तं प्रत्यनुसिद्धिविहान दोषः । न च पटस्यापि स्थाविशेष- रूपत्वे काऽनुपपत्तिः पूर्वे शब्दस्येव घटस्य तत्रापि द्रव्यवङ्गीकारे बायकाभावात् । घटस्य द्रव्यत्वः परिगणनात् इ ते वाच्यम्। स्वतन्त्रपटादिपदार्थस्य तथाविधान्यपदार्थ प्रति अवस्थात्वप्रसिद्ध्यभावत् । न च पुरुषेण दण्डधारणकले दण्डवत्रावत्याशब्दप्रयोग त् तद्वस्त्रस्य च दण्डरूपतया तस्यापि तन्त्र- पट, प्यावस्थात्वानुपपतिरिति वाच्यम् । उभयत्रास्थाशब्दार्थयोर्वस्तुनोर्भेदात् । तत्र देशकालौ हृयवस्थेति वा लौकिकाना तथा प्रयोगः । इह द्रव्यलक्षणघटकावस्थात्वं तु अन्यादशमुत्तरीसेव परिभाषितव्यम् । अन्यथा उभयस्याप्येकरूपत्वे देशकालरूपावस्या वस्त्रमादायाद्रव्येष्वप्यशेषेषु अतिव्याप्तिसाम्राज्य स्यात् । न हि देशकालाद्यसम्बन्धि किञ्चिदस्ति वस्तु । अथवा दण्डवत्वं न दण्डरूपम्, अपितु तत्संयोगरूपमि ते परतन्त्रस्य सयोगस्यावस्थानं सर्वसम्प्रतिपन्नमिति तदभिप्रायेण लौकिकानां तथायोगो भाव्यः । यत्त्वत्र रतपेटिका यामुच्यते - आवेयतासम्बन्धेन गगनादि- मत्वमादाय शब्दादौ तदोषता दवर यत्रा रणायाथ सद्रत्वनिवेशः । गगनस्यापि स्वाश्रयीभूतन्नस समानकालिकप्रागभावप्रतियोगितया आगन्तुकत्वसम्भवोऽस्ति इति शब्दान्तभविण तदभावेऽपि न क्षतिः । ननु निवेशितेऽप्यथसिद्धत्वे गगनादेरपि ब्रह्माधवसिद्धत्या पूर्ववत् शब्दान्तभविण तदभवेऽपि तदोत्रतादवस्थ्यम् । अपृथवसिद्धिसम्बम्धेनागन्तुकर्मवत्त्व, ववक्षायां तु पृथक सिद्धत्व- विशेषणं व्यर्थं स्यात् । स्वाप्पृधवधिर्मत्वं स्वस्य लक्षणमित्युक्तौ अननुगमात् सामान्यलक्षणत्वहानिरिति । चेन-अनुभवसि सम्बन्धेनागन्तुकर्मवत्यैव लक्षणतया विवक्षितत्वात् । धर्मेऽपृथक सिद्धत्व विशेषणं तु अथवसिद्वे, लक्षगतावच्छेदकसंवन्वत्वलाभ येवेतेि । तन; एवमपि शक्तिरूपधमादाय शब्द एक- दोस्तदवस्यात् । न च शक्तेरुत्तरीया शब्दे आगन्तुकत्वं नारतीति वाच्यम् । गगनस्य ब्रह्मणीव तयाः वन्येषु तथात्वसम्भवात् । न च सर्वत्र गगनस्यैकत्वेन तदादायातिव्यस्वचत्वेऽपि सहज- शब्दश द्रव्येष्वावेयशक्तिम्यो भिन्नवात् कथं तामादाय शब्देऽतिव्यातिदवस्थ्यमिति वाच्यम् । व्यकिने पितज्जातीयस्यागन्तुकत्वसम्भात् । अन्यथा सर्वत्र गगनखरूपैक्येऽपे तदागन्तुकत्वस्य ब्रह्मदेव सम्भवे तद्विशिदगगनवत्वं ब्रह्मण एव न शब्दम्येति तत्राष्यतिव्याप्यसम्भवात् । प कतिमा निक्षितमिति चेत् न प्रक्षाळनाहीत्यादिन्यायकवळितरवेन साबिकक्षा । । । धर्मपृथक १२ देशिकाशयप्रकाश सहिते Srivaar ॐ अव्य गुणश्रयrug Barpur वस्तुma gemst इसैन्दु कुतर्क ३ गुण कला के के कुछ गुग्भूषरूपदिश& A आश्रय auritage सर्वसाधाणा इदमम् का विशिष्ट- ततो वरं भागतुरुत्व के शेष्टवत्व निवेशनम् । तथात्र भान्मतेऽपृथक, सेद्धत्व वेशे षणं व्यर्थमेन प्रसज्यते । ततश्वापृथक से द्रत्वं रोपणप्रयोजनं अमदुतरी चैत्र बोध्य मे ते ॥

अथाद्रव्यलक्षगमा इङ्गलादु इते । । गुणाश्रय सामान्य भेन्नमित्यर्थः । अत्रस्थध्यात्य- न्तभेदोऽप्यन लक्षणतयोपलक्षणीय एव । अथाव्यलक्ष्य द्रव्यप्रायोगिकतया द्रव्यसिद्धावेवाद्रव्य सिद्धि कन्य से देव तलक्षणभूतगुणाख्याद्रव्य से द्विसापेक्षेव्यन्योन्याश्रय इति चेन्न । “पत्रान् घटः” इत्यादि- प्रत्यक्षेण परस्परानपेतयोर्दव्य, द्रव्पयोधर्म भावातीत अनन्तरं लक्षण जिज्ञासायां रूपादिवर्मयोगित्वं द्रव्य- लक्षण मे ते प्राण्यं साधयेत्या पश्चात् तद्वित्वेनाद्रव्य सिध्युपपतेः॥ अथ परोक्तरीत्योभयाङ्गीकारनाक्षिप्य समाधते गुणाश्रय इते । अत्र मात्र केचित् सौत्रान्तिकै मळेवा एवनाहुः, “निरा- धारा निधर्मका रूपादयश्चत्वारः पदार्थाः । शब्देन सह पक्ष वा । त एक पृथकत्वे, एकैकड़ा- सो जला दियेन च व्यवयन्ते । दर्पणा देव्यञ्जकभेदेन सुखादीनां मलिद कल्पवत् सव्यदक्षिण विकल्पॠच चक्षुरादिप्राक्रभेदेनैव रूपरसादिविकल्पसम्भवात् एक एव वा पदार्थोऽस्तु इसे । तदुक्तं सर्वार्थ सिद्धौं, “वत्सीपुत्रास्तु शब्दादीन् पञ्च वैभाषिका विदुः ! शब्दात्मानश्वतुर्वे केचिदेत्यपरेऽब्रुवन्” इते । वत्सी - वैभाषिकमाता । तत्पुत्रसम्बन्धिनो वात्सोपुत्राः । एत एत्र बोद्रेषु नित्यात्मतत्व ङ्गीका रङ्ग इति दस ग्रहपञ्चिकायां (३३६) दृश्यते । रूपादिषु चतुर्वेद के चेत् शब्दात्मानः शब्दवरूपाः । न शब्दस्तयन्तरमैते अरे सोवान्तिकादयोऽवनियर्थः । एक तर दो।पे तदूप्र येकः, “अत्यरूञइएक एअ घयति अरवमेआदो (अस्ति रूप दिनेक गाने असे देते) । अस्य तु विस्तरस्तत्त्वसागरा देषु बोध्यः । अत्र, “निरावा इति अनम “निम” इति केवट, सद्भावपत्य च । मिले प्रत्यारम् इत्यत्राप्येतदन्वे। ते । कुतर्क, “बुद्ध्या विवित्र्यमानानां सम । अको निर्मम्यते निस्वभावाच दर्शिता” इत्याधक्तया कथ वेद क्षेत्रो तपादनादिरूप इते बोध्यम् । तदिदं सर्व- साधारण है कु र्काले आश्रय- न इत्याचवरणाम वयम कार्यग्रहणादिवत् अस्य विशिष्टप्रत्ययस्य कित्तासंस्काराच तेन चाये रूपवन् इते वर्णन

विशत्यम् इत्य कूड़ादान् । एवं इदमै इसे m प्रत्ययgp, स्वत प्रत्यय विभागॐ विशेषाग्रह दूषयते परमतभने जीव, २। एकार्थ महण प्रत्यभिज्ञामात्रgoli, विशदाशिव- ur वरुगिऱ जीऩसरण्ङ्गळुम् कूडादे प्रत्यभिमतम् ज्ञातु धैर्ये । । गुणमात्राङ्गीकारपक्षं दूषय ते दर्शनस्पर्शने ते । अत्रापि पूर्ववदन्वयः । " दर्शनस्पर्शना त्यामेकार्थ- ग्रहगात्” इते न्यायसूत्रम् । अयनाशयः अस्ति हे मेत्र शामीयमातु वेषया बुद्धेः । न सा संशयः विरुद्वा नियतकोव्यालम्बनत्वात् । नापि विपर्ययः; स्वर निकाद्यदर्शनेनान्यथा- सिद्रत्वात् । न चैवम्भूताया यथार्थाया अस्याः गुणमात्राङ्गीकन वित्र्यलाभः सम्भवति । तथाहि– न तावपमान्नमस्या विरयः ; तन त्वमेवयाप्रवृतेः । अन्ययाऽन्यस्यापि रूपोपfer- रूपोपलब्धि- प्रसङ्गात् । एवमेव स्पमात्र वैयरुत्वत पे प्रत्याख्येयम् । तत्र च चक्षुत्रोऽसमर्थलात् । अन्यथा अस्तोsपे शा सपिङ्गात् । न चोपं त्रिषयः । इन्द्रियाणां नियत यत्वादेव । अतो की द्रयग्र रूपस्पशश्रियभूतं ततोऽ ते वेक द्रव्याम्यं वस्तु गमयतीद प्रत्यक्षमि ते । इदं वस्तु स्पर्श न चक्षुन् त् रूपवत् । एवं रूप भन्न स्पार्शन विपयत्वात् स्पष देत्यनुमानद्रय, मेहा- भिप्रेतम् । एवं धनमरूपज्ञेयपदार्थवत् ज्ञातस्यैव सा इन्द्रयभेदमनपेन्य मनसैव पूर्वा परगृहोनामरूप तिसन्धानमपि लिङ्ग मेत्यर्थः । अन्यथा रूपादिपदार्थ निरिक्तान्मानहीकारे, अङ्गीकारेऽपि तस्य क्षणिकस तानरूप वीकारे वा सोsह- मि । दिप्रत्यभिज्ञा न घटते । ज्ञातुरेवाभावात् । मात्रे वा तावाप्यैन्तमेकस्यानवस्थानात् इ शिवः । एवं धर्मिभेद ज्ञातृचैर्यश्च साधयित्वा एकस्मिन् धर्मिणि धर्माणामेव्यत्वचा विशदा- विशदे । लोकमनि घटदो ग्रोधसङ्ग्रह विशदप्रत्ययः । भालोकादिसहकारिवैकल्येन घानामहणमविशदप्रत्ययः तथाचैव धर्मिणि नाना art वैदमा उपभावः । एवमेकले विविधधर्म सद्धौ तेषु स्वरूपनिरूपकत्व-निरूपितं । परिशेषणत्वाभ्यामपि वैविध्यनावर नकमित्याह विशेषाग्रह मडियाग इ । अडि स्वरूपनिरूपकतयाऽसारणीभूतशुक्तित्वाद्यमहे को रिकतुल्या प्रत्वरजत वादिनानाथ पस्किो चं शुक्ति टूश, इन्दं रजः वे संशो भवति । मैं शुक्तौ शुक्तित्वग्रहेऽपि तस्यासा धारण्य ग्रहे शुति दृश, शुक्तिरिय रङ्ग रजने वेयपि संशयो भवति । ततश्च विशेषाग्रहेत्यन विशेष शिष्टम ग्रहो विवक्षितः । स चोकराव्या कचिद्धनस्य विशेयत्यै महात्, कचि विशेषत्वस्य विशेषणत्याग्रहात् भवति । यत्र तु विशेषस्य शुक्ति वा सर्वाग्रह तद्विरुद्ध रजतस्वाद्यको- पस्थिश्च भवति, तत्र शुक्ति हवा, “इदं रक्त इति विपते भवनि । अधिष्ठानातिरिक्तधन् अनभ्युपगच्छत इदं सर्वे न घटते । भने समानात् संशाधनुपपत्तिः । अमाने व सर्वन्यमानात् वरुम् - “इदु इत्तगैयदु “- ऎऩ्ऱ व्यवहारम् सरिप्पडादु पोम्, पार्त्तुम स्पर्चित्तुम् वरुम्, वॆळ्ळैप् पणिक्कट्टि कुळिर्त्तिरुक् किऱदु ऎऩ्बदु पोऩ्ऱ तॊडर् अऱिवुम् अवर्गळुक्कुक् कडडप्पडा । *७४ देशिकाशवप्रकाशसहितै स्वविagai @ing धर्मधर्मि LL अत्यन्तमेकं निर्वाध LOTG निर्गुणब्रह्मवादादिकलां निर्मूल । रवुम् पुऩुक्कु रगङ्ग्कुम्दॆऩ्ऩुम् तऩक्कुत्ताऩे तोऩ्ऱु कुल संशयादिः । माताभाताङ्गभेदाभावात् तदुक्तमाचार्यैः, “अधिष्ठानस्य कारून मानेमा- / ने च न अम भाantaraf fear a निधर्म भवेत् ॥” इ ि। इदमुपलक्षणम् कथञ्चित्, जातेऽपि वा सशयादि कथं बाधक नादिना तन्निवृत्तिः । तस्य पूर्वज्ञ नादधिकविषयत्वात् । ततश्च स्वरूपनिरूपक निरूपनखरूपविशेषणीम् नानाधर्माश्रितो धर्मो यावन्नाङ्गीकियते तावदिदं सर्व- मनुपपन्नमे त्रति भवः तदुक्तं भास्कर। यैः, “आविर्भाव रोभावधर्मकेनुपनि यत् तद्धर्मि यत्र वा ज्ञानं प्राणाद्भवेत्” इति । आ।वेर्भात्रः ग्रहगतिग्रह धर्मः इदन्त्वा दे: आ।वर्भावात् । तिरोभावधर्मः ग्रहणसमये कदा चितरोधान है धर्मः शुक्तिवादः । एतेष्वनुगतो धर्मी इत्येक लक्षणम् । लक्षणन्तरं यलवे ते । Taa वस्तु निरूपखरूपविशेषणीभूतधर्मग्रहणात् पूर्व ज्ञानं स्वरूपनिरूप- कधर्ममात्र विशिष्टतया भवते तद्वमते आनन्दायिन्यामिदं व्याख्यातम् । सवसाधारण दूषणमाह स्ववचनेति । इद मेत्यमिते प्रत्ययस्य स्वेनाप्यङ्गीकारात् । इदमेत्थं न भवतीत्यङ्गीकारेऽपे धर्मिणि इत्यम्भावाभावरूपेत्य भावान्तराङ्गीकारप्रसङ्गाच धर्मत्रभावदूषणं स्व। के। वेरुद्धमित्याशयः । तथाच न्याय सिद्धाञ्जनम्, “इदमित्थन्त्वयोः किञ्च दे केनापि भज्यते । इदं नास्ती। ते वाचोऽङ्गोऽन्य- तरभङ्गतः” इते । ननु “सदेव सोम्यचेतनम् आसीत् एकमेवाद्वितीयं ब्रह्म” इत्या देना निर्विशेष। चेन्मा- atta प्रामाणिकतया कथं धर्म कर्मिमेदसिद्धे रेत्यवाह इप्पडि इति । अत्यन्तभेदम् = अमेदात्यभानाधिकरणो भेदः । निर्गुणब्रह्मेति । गुणाः विशेषाः सजातीय,वजातीयखगतभेदरूपः । सद्रहितं ब्रह्मेत्यर्थः । त्रिविधभेदरूपोदाहृतम्, वृक्षस्य गतो मेदः पत्रपुष्पफला देतः । वृक्षान्त- । रास्सजतीयः, विजातीय शिलादितः” इति । वादादीत्या देना भेदाभेदवादग्रहणम् । तथाचाद्वितीय- श्रुतेः सान्तरनिषेधपरत्वेन निषिवस्तु सद्धो न कि वेदापे प्रमाण मे ते भाषः । एवं द्रव्याद्रव्यमेदेन पदार्थान् विभज्य तयदञ्च साधयित्वा सम्प्रते द्रव्यं विभजते द्रव्यम् परनुक्कु इति । परस्मा एवेत्यर्थः । ततश्च खने अपे भासमानस्याऽऽत्मनः परत्ने अपि T वेइदु SONT LOT & ऎऩगिऱ ऒरु उऱुदिप्पाडु उडय अऱिवुम् कूड उदिक्क वऴियिल्लै, अवर्गळ् तॆळिवाऩ अऱिवु इदु, तॆळिवऱ्‌ऱत्तु ऎऩ्बदै ऎप्पडि निर्वहिप्पर्गळ्? ऒरु पॊरुळिऩ् तऩित्तऩ्मै तॆरियामैयिऩ् age, विपरीत ET ६० EXT LD **** इवैयुम् पॊरुन्दा।तऩ ।ेच्चे मुरणबडुम्, आग इव्विदम तऩमै अदुडैय पॊरुळ्-ऎऱै रण्डुम् कलवॆट्टागत् तेऱियबडि याल तऩमैयऱ्‌ऱ ऒरुबॊरुळ परमममागुम् ऎऩबारुडैय वादङ् गळ् तलैसाय्न्दॊऴिन्दऩ। मदॆऩ्ऱुम् इरण्डु वगै। परम श्री। २। २३ इवऱ्‌ऱै ऎदु ऎऩ्ऱुम् ऎऩक्कॆऩ्ऱुम्, अनारमा मारमा Gariwastar बारमबर्ग सधै शरीरित्यादिsurdo ईश्वर ळैप् । puch १९h विचिदोmr १ मासमानत्वेपि न विभागक्षतिः । विभागस्य परस्परासमानाधिकरणावान्तरधर्मबोधकत्वाभावात् । एवकारेण स्वस्मैभासमानत्वन्यवच्छेदात् । परस्मै इत्यत्र चतुर्थ्यास्तादर्थ्यार्थकत्वात् परतप्रयोजनकत्वं माने लभ्यते । प्रयोजनच संशयनिवृत्यादि । तथाच परमात्रसमवेत संशय निवृत्यादिप्रयोजनकज्ञानविषयत्वं घटादिपराजव्यलक्षणं फलितम् । आत्मादिप्रत्यद्रव्येषु च तद्वानस्य कदाचित्, ‘अहमस्मि न वा हत्या- दिखसमवेत संशयादिनिवर्तकतया परमात्रसमवेत संशय निवृत्तिप्रयोजन केल्या दिलक्षणासम्भवात् नातिव्याप्तिः । इदच घटादीनां परस्मै भानं कादाचित्कं बद्धान् प्रति । नित्यमुक्तादीन् प्रति तु नित्यम् । तनक्कुतान् तोरुम् इति । खस्मै स्वयम्प्रकाश मित्यर्थः । प्रकाशमानत्वं घटादावप्यस्तीत्युकं स्वयम्प्रकाशत्वमिति । स्वात्मकज्ञानविषयत्वमित्यर्थः । घटादिविषयज्ञानस्य serenitaara atषः । एवमपि धर्मभूतज्ञानस्य दोषः घटादिविषयप्रकाशनवेळा स्वयम्प्रकाशत्वेन स्वात्मकज्ञा स्वयम्प्रकाशत्वेन स्वात्मकज्ञानविषयत्वसत्वात् स्वस्मै ariप्रकाश- त्योक्तिः । खसमवेतसंशयनिवर्तकतावच्छेदकख निरूपित विषयतावत्यमिति तदर्थः । धर्मित्वरूपचैतन्यस्व स्वयमेव सर्वदा भासमानत्वात् तत्फलभूतसंशयनिवृत्त्यादेः स्वस्मिन्नेव विद्यमानत्वेन तत्र लक्षणसमन्वयः । धर्मभूतज्ञानस्य तु खात्मकज्ञानविषयत्वेन स्वनिरूपित विषयतावस्वेऽपि तज्ज्ञानजन्यस्य संशयनिवृत्त्यादेः स्वस्मिन्नसमवेतत्वेन नातिव्याप्तिः । इदय स्वस्मै स्वयम्भानं सार्वदिकं बद्धमुक्तादीनां सर्वेषाम् । सुतावपि आत्मभानस्याविच्छेदात् । अनयोरेव पर्यायेण विभागान्तरमाह-इव इति । पूर्वोकयोरेव ययासङ्ख्यं अत्र शब्दान्तरेण निर्देशः । परस्मै अवतीति पराक् । प्रति प्रतीप, पूर्वोक्तविपरीततयेत्यर्थः । खस्मै इति यावत् अश्वतीति प्रत्यक् । प्रायः पदार्थानां परस्मै भानस्यैव प्रसिद्धतया, आत्मवस्तुनच तत्प्रातिलोम्येन खत्म मानात् तनामकत्वमिति भावः । आत्मत्वं - अहमिति भासमानत्वम् । तदभावोऽना- । त्मत्वम् । अथात्मानात्मनोरेव द्वयोश्चिदचिदीश्वररूपतत्त्वत्रयात्मना विभागं तत्र विच्छन्दस्य जीवमाने सङ्कों- चश्च सयुक्ति भक्ति आत्मवर्गचित् इति । द्वयोस्त्रेधा विभागे तनान्यतरस्य वैविध्यावश्यम्भावात् आत्मा- नात्मनोः कस्य द्वैविभ्यमित्यत्रात्मवर्गस्यैव द्वैविध्यमाह आत्मवर्गचित् इति । श्रात्मसामान्यस्य शरीरप्रति- सम्बन्धिस्वरूपशरीरिव तुल्येपि, “यस्य पृथिवी शरीरम्” इत्यादिना स्वेतरसर्वद्रव्यशरीरवत्वस्येश्वरे सत्वात् तेनाकारेण तं जीवर्गात् पृथक्कृत्य सामान्यतस्तस्त्रस्य वा निर्देश इति भावः । चिदविदीश्वररगलू तथा । । । तिरव्यङ्गळ् – पिऱरुक्के तोऩ्ऱुमदॆऩ्ऱुम् तऩक्कुत्ताऩे तोऩ्ऱुवदॆऩ्ऱुम् इरुवगैयाग इरुक्कुम् इवऱ्‌ऱै मुऱैये पराक्, प्रत्यक् ऎऩ्ऱुम्, अनात्मा। आत्मावॆऩ्ऱुम् सॊल्लुवर्। इव्वात्माक्कळुळ् - उलगमे उडलाऩ तऩ्मैयिऩाल् ईच्वरऩैप् पिरित्तु सित् असित् ईच्वरऩ् ऎऩ्ऱु मूऩ्ऱाग ऎण्णुम् पोदु – सित् ऎऩ्ऱ सॊल् ० २६ देशिकाशपप्रकाशसहिते Siti Qur गोवलीवर्दन्याय चिच्छ जीवविषय। ( ENTRETârâpapučni an mir) ५àgi अचेल बेवन Gursauri, ईश्वर । आकारको माघेऋत्वादिनां “सर्वत्र वसति” इत्यादि [pa] व्याप्तिमान- ‘एन्नुम्पोदु इति । तत्त्वेन यश्चिदचिदीश्वरतत्वभावभोगापर्षातदुपायगतीरुदारः” इत्यादावित्यादिः । वस्तुनः विभागस्य परस्परासमानाधिकरणधरेव कार्यतया विश्वस्य ज्ञानात्मकत्वरूपस्य जीवेंश्वरसाधारणतया जीवाचिदीश्वरत्येष प्रयोकुमुचितमिति भावः । तथापि अन्ययोक्तितात्पर्यमाह - गोबलीवर्दन्याय इति । “गामानय, बलीवर्दमानय इत्यादिरीत्या गोबलीवर्दशब्दयोरसहप्रयोगे सामान्यवाचिना गोशब्देन बलीवर्द- स्यापि ग्रहणसम्भवात् पृथक् बलीवशब्दप्रयोगवैयर्थे प्राप्ते तदवैयर्थ्याय प्रथमप्रयुक्तगोशम्ब्दस्य बलीवर्दव्यतिरिक्तगोविषयत्वाश्रयणं गोबलीवर्दन्यायः । तद्वदत्रापि - चिदचिदीश्वरेत्या चिच्छन्द ईश्वरव्यतिरिक्त- चिन्मात्रप्रियो भाग्य इत्यर्थः । ra वैयाकरणा गोबलीवर्दन्यायसञ्ज्ञां नेच्छन्ति । महाभाष्ये- गोबलीवर्दीमिति समाहारद्वन्द्वोदाहरणदर्शनात् द्वन्द्वे च व्याप्यव्यापकभावरहितपदार्थतावच्छेदकधर्मभेद- स्यावश्यकत्वेन गोवस्य स्त्रीत्वविशिष्टव्यक्तावेव स्वीकर्तव्यतया बलीवर्दसाधारण्याभावेन गोशब्दार्थसङ्कोचा- प्रसक्तेः । ततश्च तन्न्यायस्य ब्राह्मणपरित्राजकन्यायादिसमाख्यैव युक्तेति प्रदीपोधोतादौ विशदमिति । तम्भ । यतः गोबलीवर्दमिति भाष्योदाहरणेऽपि-गामानय, बलीवदमानयेत्यादाविव एतन्न्याय सञ्चीरोत्तरकालं प्रथमम्प्रयुक्तम्यतिरिक्तविषयकत्वस्य फलनात् फलितस्य व्याप्यव्यापकभावरहितपदार्थतावच्छेदकमेदस्य सम्भवेन द्वन्द्वसमासोपपत्त्या लोके प्रसिद्धगोशब्दस्य बलीवर्दसाधारण्यं नापोदितं तावतेति न्यायस्यास्य सैव सञ्ज्ञा भवितुमईतीति। अथ चिचिदीश्वराख्यतस्त्वत्रयस्य प्रत्येकं लक्षणतत्तत्तदितरसर्वव्यावृचस्यापि सजातीयविजातीय- व्यावृत्यर्थं साधर्म्यवैधम्र्म्ये वक्ष्यन् सम्प्रति चिदचितोरीश्वरवैधर्म्यमाह–अचेतन इति । भवाचेतनस्य प्रथमं निर्देशः शास्त्रनिरपेक्षप्रतिपत्तिक्रमेण कृतः । अचेतनं हि आपामरं प्रथमबुद्धधा- रूढम् । पोदुपाय साधर्म्यतया । ईश्वरनुविकल्लाद - ईश्वरस्य वैधर्म्यरूपम् । एतेन - " यदुक्तं यस्य साधर्म्य darificरस्य तत्” इत्युक्तरीत्या किश्चित्प्रति साधर्म्यस्यैवान्यत्प्रति वैधर्म्यरूपत्वं भवतीत्युक्तं भवति १ आधेयत्वादिगल इति । चिदचितोरीश्वरस्त्ररूपायत्तत्खखरूप स्थितिप्रवृत्तिकत्वेन तं प्रत्यावेयत्वमेतयोरित्यर्थः । आदिना तदीयसङ्कल्पायत्त स्थिस्यादिमत्त्वरूपविषेयत्वस्य पारार्थ्यरूपशेषत्वस्य च परिग्रहः । शत मीदमुळ्ळ जीवऩैये सॊल्लुम्; इदु कोक्कळुम् काळैगळुम् ऎऩ्ऱ इडत् तिल् कोक्कळ् ऎऩ्ऱ सॊल् मीदमुळ्ळ पसुक्कळैच् चॊल्लुम् कणक्किल् ईच्वरऩुक्किऩ्ऱि मऱ्‌ऱ ऎल्लाप् पॊरुळुक्कुम् पॊदुवाऩ तऩ्मै - ऒऩ् ऱैप् पऱ्‌ऱि निऱ्‌ऱल् ऎऩ्बदु मुदलेयाम् ईश्वरऩ्

• ऎङ्गुमुळऩ् - ऎऩ्बदऱ्‌ कुम् - अवऩ् ऎङ्गुम् परन्दुळ्ळाऩ् ऎऩ्ऱदुवे करुत्तागुम्। म जीव। २। १।२। पर । नियाम्यत्वशेषत्वादिओ माथितवात्सल्यादिप्रयुक। अदि ०७ ईश्वर Qur जीवानंr भाकार पराधीनभावनामाव saura एवेश्वरस्य विषये अतिव्याप्तिमाशङ्कय वक्ष्यति-नियाम्यत्वशेषत्वादिगल आश्रितवात्सल्यप्रयुक्त इति । जीवे तकत्वस्य पूर्वमकथने उत्तरत्र तादृशशङ्कानुत्थानात् । परगतातिशयाधानेच्छयोपादेयत्वमेव यस्य स्वरूपं स शेषः, परोषीति शेषशेषिभात्रो जगद्ब्रह्मणोर्वोच्यः । ननु, “सर्वनासौ वसति समस्तं च बसत्यत्वेति वै यतः । ततस्स वासुदेवेति विवद्भिः परिपक्यते ॥” इति श्रीवासुदेवनाम्मनिर्वचनेन तत्र सर्वत्रासौ वसवीति विग्रहपक्षे भगवतत्सर्व निरूपितात्रेयत्वलामात् कथं तस्य तद्वैधर्म्यत्वमित्याद सर्व वसतीति । तथाच तत्र धात्वर्थः केवलं व्याप्तिरूपस्संयोग इति सर्वद्रव्यसंयोगित्वमेव तेन लभ्यते, न त्वाधेयत्वमिति न दोष इति भावः । ननु संयोगेन वृत्तिस्थले संयोगित्वस्यैवाधेयत्वरूपतया तद्दोषतदवस्थ्यमिति वाच्यम् । तथासति वदरादिसंयोगिनः कुण्डादेरपि वदरं प्रत्याधेयतापत्या संयोगि- त्वमात्रस्य तद्रूपत्वाभावात् किन्तु संयोगप्रतियोगिता रूपस्याखण्डधर्मान्तरात्मकस्य वा तस्वाड़ी- कार्यत्वात् ब्रह्मणि च तदभावेनादोषात् । विशदमिदं व्युत्पत्तिवादे सप्तमीप्रकरणे । ननु, “सर्वत्र वसति” इत्यनेन ब्रह्मणि सर्वसंयोगित्वमात्रकथने, “सर्ववासो वसति, समस्तं चान वसः” इत निर्देश भेदानुपपत्तिः, तस्यार्थमेदप्रयुक्तत्वात् । न च परस्परसंयोगित्वापादनं निर्देशभेदप्रयोजन भवितुमर्हति । संयोगस्य द्विनिष्ठत्वमधिगतवतां एकेनैव वाक्येन तत्सिद्युपपतैः । तथाच निर्देश भेदोपपादनाय प्रथमवाक्ये सर्वानुयोगिकसंयोगपयोगितायाः द्वितीये सर्वप्रतियोगितदनुयोग- ताबाच मेदेन ब्रह्मणि स्वीकार्यतया प्रथमनिर्देशानुसारेण ब्रह्मणस्सर्वनिरूपिताधेयतायाः संयोगपतियोगितादि- रूपाया लाभादुक्तदोषतादवस्थ्यमिति चेत् सत्यम् । तथाप्यन्यव तथाप्यन्यख पायत्तस्वस्वरूपस्थित्यादिमत्त्व रूपा- न्यनिरूपितायतायास्तावताऽपि ब्रह्मण्यला मेनादोषात् । तादातया एव गोर्क तथाच, “मातरम्” इत्यत्र मातृपदेनैवादृशाधेयत्वस्यैव व्यवच्छेदः । न त्वावेक्त्वमाक्स्येति योग्य इदं सर्वे नारायणशन्देपि तत्पुरुष - बहुबीहिसमासपक्षयोर्बोध्यम् । नन्वीश्वरस्वावतारदशायां पित्रादि- पारतन्त्र्य वसिष्ठशेषत्वा भाकारदर्शनात् कथं तेषामीश्वरवैधम्र्यत्वोक्तिरिति शङ्कायामाह नियाम्यत्वेति । नवीश्वरस्वरूपप्रयुक्तमिति भाव । तथाच खाभाविकाधेयत्वादिकमेव ईश्वरस्य वैधर्म्यमित्युक्तं भवति । आश्रिताः =मकाः पश्चा वा । तेषु वात्सल्यं “ स च मम प्रियः” इत्यादिसिद्धः गोर्बत्स इवाऽऽश्रित निष्ठदोषानादर हेतुस्स्नेहविशेषः । आदिना वखातन्त्र्यादिप्रहः । एवमचिनीक्योरीश्वर धर्म्यमुक्त्वा सम्प्रति अचिदीश्वरयोजीववैधर्म्यमाह-अचित् इति । अविदीश्वर- साधारणः जीवव्यावृत्त आकार इत्यर्थः । पराधीनमोक्तत्वाद्यभावम् इति । अचितः मोक्तृत्वस्यै- बाभावेन विशेष्याभावाद, ईश्वरस्य मोक्तृत्वसद्भावेपि तदीयस्य तस्य स्वाधीनतया पराधीनत्वाभावेन विशेषणाभावाच पराधीनत्व विशिष्टभोक्तृत्वादेरभाव उभयत्राविशिष्ठ इति समन्वयः । जीबे तु भोक्य तत्पराधीनतायाश्च प्रामाणिकत्वेन विशिष्टप्रतियोगिसत्वात् तदभावाभावेन नातिव्यातिश्व । भोक्तृत्वादीति देशिकाशयप्रकाशसहिते कण्ड साधीनभोक्तृत्व भ्रान्तिसिद्ध ईश्वरकं पराधीनस्त्वं गुणत जीवेश्वरां Gurgairii अचिñorg प्रादस्वभोक्त- स्थादि करण ज्ञातत्वादिव्यवहारः औपचारिक Qui garria प्पडि ओरॊऩ् । कर्तृत्वादिपरिग्रहः । ननु– “ईश्वरोऽहमहं भोगी” इत्यादिना जीवस्थापि स्वाधीनभोक्तृतादर्शनात् पराधीन- Haranasक्षतः इति कथं तस्य जीवव्यावृत्तत्वमित्यत्राह जीव इति । तथाच - “तत्रैवं सति भावोऽक्ष कर्तारमात्मानं केवलं तु यः । पश्यत्यकृतबुद्धिवान्न स पश्यति दुर्मतिः” इति रीत्या प्रकरणस्य जीवभ्रान्ति- प्रतिपादनपरत्वात् वस्तुतस्तस्य कर्तृत्वादिकं पराधीनमेवेति तत्त्वविशिष्टकर्तृत्वाद्यभावस्तद्व्यावृत्त एवेति भावः । अथ भगवता - “दास्यमैश्वर्ययोगेन ज्ञातीनाञ्च करोम्यहम् । अर्धभोक्ता च भोगानां वागदुरुक्तानि च क्षमे " इत्यादिकथनात् तस्य भोक्तृत्वादिकमपि पराधीनभेत्रेति कथमुक्तोपपत्तिरित्यत्राह - ईश्वर इति । " मनुष्यदेहिनां चेष्टामित्येवमनुवर्तते । तेन वञ्चयते लोकान् मायायोगेन केशवः” इत्यादिना तस्याss- भिनयिकत्वसौलभ्यादिगुणकृतत्वाद्युक्त्या न वास्तविकं तदिति भावः । एवं अचिदीश्वरयोजक्वैधर्म्यम- भिधायाथ जीवेश्वरयोरचिद्वैधर्म्यमाह जीवेश्वर इति । शाहवंशानाश्रयत्वम् । भोक्तृत्वं योगा-
• । श्रयत्वम् । भोगश्वानुकूलतया प्रतिकूलतया वा कस्यचिदनुभवः । आदिना कर्तृत्वपरिग्रहः । ननु चक्षुर्जानातीत्यादिना चक्षुरादिकरणानां ज्ञानाश्रयत्वव्यवहारात् अचेतनस्याप्यस्ति ज्ञातृत्वमित्यवाह– करण इति । आदिना-“हस्तौ गुरुतः” इत्यादिसिद्ध- कर्मकर्तृत्वग्रहणम् । औपचारिकमिति जानातीत्यादौ आख्यातस्याऽऽश्रयत्वार्थकत्वात् ज्ञानाश्रयत्वादिरूपमुरल्यार्यस्य चक्षुरादौ बाधितत्वेऽपि तत्प्रसरणहेतुत्वा- श्ररूपणार्थमादाय निर्वाह इति भावः । हस्तादीनां च कृत्याश्रयत्वबाधेपि तज्जन्यशिल्पचेष्टावा- ranate गौणत्वं स्वीकार्यमिति च बोध्यम् ॥ एवमेताना तत्त्ववये एकैकध्यावृत्तोभयसाधारणधर्मानुवत्या अधोभवध्यावृतैका साधारणधर्मा- नया इप्पाsatara । त्रैतदनन्तर सर्वकोशेष्यपि वरण्डा इत्येव पाठो दृश्यते । अवऩ् तऩ्ऩै पक्तर्गळुक्कुक् कट्टवुम् अडिक्कवुम् आम्बडि अडिमैप् पॊरुळाग आक्कि वैत्तिरुप्पदु अवर्गळिडम् तऩक्किरुसगुम् वात्सल्यादि कळाल् वन्द निलैयागुम् अचित्ताऩ जडप्पॊरुळुक्कुम् ईसवरऩुक्कुम् पॊदुवाय्जीवऩुक्किल्लाद तऩ्मैयुम उण्डु अवै - परादीऩमागि ऒऩ्ऱै अनुबविप्पदिल्लामै मुदलियवैये GOT काटे, तऩ्ऩै स्वतन्त्रऩाग अनुबविप्पवऩ् नाऩ्– ऎऩ्ऱु निऩैत्तिरुप्पदु वीण् परान्दि अदु पोले ईच्वरऩ्,तऩ्ऩै, “परादीऩमाग अनुबविप्पवऩ् नाऩ्” ऎऩ्ऱु करुदुवदु प्रान्दियल्ल पिऩ् एदॆऩिल्, अदु ऎळिय तऩ्मैयाले वरुगिऱदु आगुम् जीवऩुक्कुम् ईच्वरऩुक्कुम् पॊदुवाय् असेदऩङ्गळुक्किल्लाद आगारम् अऱिवुडैमै, अनुबविक्कुम् आऱ्‌ऱल् मुदलियऩवागुम् इन्दिरियङ्गळै अऱिवुडैयऩ् ऎऩग कूऱुदल् मुक्कियप् पॊरुळिल्ल्ल इव्विदम् ओरॊऩ परमतम जीव। ३। Gai(Gaon आकार महत्वादि ऩुक्कु १९ ऱुक्कुण्डाय् परतन्त्रचेतनत्वादि निराधारत्वादि मचिद्विकार अन्तःकरणल ज्ञातृत्वादि Gori parts coup आत्मापचाप प्रसङ्गितंल। Geraparitaai gog जीव ल अवस्थाविशेष ० निरपेक्षखातgoli ईश्वर कङ्क अशस्वgori अथापि ओरोकु इति वीप्सानुसारेणोत्तरत्रापि ईरिरण्डकिल्लाद इत्येव तु युक्तम् ; द्वयोर्द्वयोरवृत्तिः एकैकमावृत्तिरित्यर्थः । प्रथमं अतिस्तथाविधधर्मं दर्शयति-अज्ञत्वादि इति । आदिनाऽनात्मत्वपरिग्रहः । अज्ञत्वच ज्ञानानाश्रयत्वम् । न त्वज्ञानाश्रयत्वम् । एतेन ज्ञानाज्ञानयोस्सामानाधिकरण्यानुभवात् “घटोऽज्ञ।” इत्यादिव्यवहाराभावाच्च ज्ञानाश्रयत्वप्रसक्तिशून्येषु घटाबचेतनेषु कथमहत्वमा पराता । अक्ष इत्यत्र नञः, “अनुदरा कन्या” इत्यादाविवाल्पत्वार्थविवक्षायां अल्पज्ञ इति तात्पर्येण घटादिषु तथा प्रयोगविरहेपि ज्ञानात्यन्ताभावविवक्षया तेषु तथा प्रयोगे बाधकाभावात् घटोऽचेतन इति प्रयोगवदिति भावः । सम्प्रति जीवस्त्र तथाविधं धर्ममाह परतन्त्रचेतनत्वादि इति । भचितः परतन्त्रत्वेपि चेतनत्वाभावात् ईश्वरस्य चेतनत्वेपि परतन्त्रत्वाभावाश्च विशिष्टमिदं जीवमात्रनिष्ठमेवेति भाव: । आदिना अणुचेतनत्वस्य ग्रहणम् । इदानीम् ईश्वरस्य तथाविधधर्ममाह निराधारत्वादि इति । आदिना विभुचेतनत्व परिषदः । ननु ज्ञातृत्वस्याचेतनेश्वसम्भवश्चेतनेष्वेव सम्भव वोक्को न युक्तः ; चेतनस्यात्मनो नित्यनिर्विकारतया ज्ञानकियारूप विकाराश्रयत्वासभवात् । किन्त्वचेतन परिणाम- भूतान्तकरणस्यैव तत्सम्भव इत्यवाह अचिद्विकारेति । विकाराश्रयत्वसम्भवद्योतनाय तस्याचिद्विका- रत्वोक्तिः । प्रकृतिपरिणाम महत्तवपरिणामभूतः आन्तरो मांसपिण्डविशेषः अहङ्कारग्रन्थि :- अन्तः- करणम् तस्यैव ज्ञातृत्वं साङ्ख्या अद्वैतिनश्यामनन्ति । खात्स्थतयाऽभिव्यज्याभिव्यञ्जनं अभिव्यकानां स्वभावः । यथा दर्पणजलादीनां स्वात्मस्थतया सुखचन्द्रार्थभिव्यञ्जकत्वम्, तथैव खण्छद्रव्यमन्त करणं ज्ञानस्वरूपमात्मानं स्वनिष्ठतयाऽभिव्यनक्ति अहं जानामीतीति । आत्मापलापम् इति । अयं भावः- अन्तःकरणस्यैव ज्ञातृत्वे तत्समानाधिकरणकर्तृत्वभोक्तृत्वाहंशब्दवाच्यत्वादीनामपि सर्वेषां धर्माणां तस्मिन्नेवाभ्युपगन्तव्यत्वे प्राप्ते किमर्थः पुष्करपलाशवनिर्लेपस्यात्मनोऽङ्गीकार इति चार्वाकादिवदचेतनवर्ग- मात्रात् सर्गाद्युपपत्तिरिति अन्तत आत्मापहार एवैतत्पर्यवस्येदिति । ननु जीवस्य परतन्त्रचेतनत्योतिष- रुध्यते । “स खराड् भवति इत्यादिना तस्य मुक्तौ निरपेक्षस्वातन्त्र्यश्रवणात् । तथैवाचितोऽज्ञत्वमसा- ‘वारणमित्यपि न शोभते । इन्द्रो मायाभिः पुरुरूप ईयते” इत्यादिना ब्रह्मणोऽज्ञानाश्रयतया जीव- भावोपदेशात इत्याशङ्क्याह जीव इति । परतन्त्रस्यापि खव्यापारे खातन्त्र्यमापेक्षिकमस्तीति तत् व्युदसितुं ऱुक्कु उण्डाय् रिरण्डिऱ्‌कु इल्लाद तऩ्मैगळ् - अऱिवऱ्‌ऱमै मुदलियऩवुम्, परदन्दिर सेदऩ्ऩागै मुदलियऩवुम्,आदारमऱ्‌ऱु निऱ्‌कै मुदलियऩवुम् आग जडप्पॊरुळाऩ उळ् मऩत्तिऱ्‌के अऱिवुडैमै यैक् कऱ्‌पिक्कुम् सिलर्क्कुम् मुडिविल् शरीरादिगळैविड वेऱाऩ आत्मावे इल्लै ऎऩ्ऱ ऎवमे वन्दु सूऴुम्, इप्पडिये - जीवर्गळुक्कु मोणूादि । ३० शस कॊळ्ळुवार्क्कुम् तीऩयगरम् वरुम्। ईश्वरापळा। इत्ताङ्गळ् तस्य अवि$ DLIL निकट (gusurparrb) तुवादिगारम्) काश्री, प्रेरिता की श्रुति Lal, सॊऩ्ऩ । शास्त्रोपपत्तिनिरपेक्षLDIN सम्प्रतिपत्तिक्रम pras प्राप्त (की) भोका काकी, भोग्यं अऱिन्दु निरपेक्षत्वविशेषणम् । सार्वपथीनं स्वातन्त्र्यमिति यावत् । ईश्वरनुक्कु अज्ञत्वमुम् इति । कोल्लुवार्क इति । मुक्तौ जीवखातन्त्र्यवादिनः भास्करीयाः । तथाच तदधिकारे वक्ष्यति “ईश्वरनोडे मुक्तर वेण्डिनपडि विभक्तराम् अविभक्तराम् निळ्” इति । ईश्वराज्ञत्ववादिनोऽद्वैतिनः । ईश्वरापलाप इति । सर्वथा स्वतन्त्रेण जीवेनैव जगत्यादिकार्यनिर्वाह ईश्वरस्याप्यज्ञानाश्रयत्वे तस्य जीवादवैलक्षण्येन च कृतमीश्वरेणेति तदपह्नव एव पर्यस्यतीति भावः । परतत्त्वाधिकारे वेदं स्पष्टीभविष्यति । । एवं सामान्यतः तत्त्वत्रयमुद्दिश्य साधर्म्यवैधर्म्याभ्यां पृथक् च लक्षयित्वाऽथ प्रथमं जीवतत्रपरीक्षां करिष्यन् तत्प्राथम्यं आक्षिप्य समाधत्ते इत्तत्व इति । मूमिल इति सप्तम्यर्यघटकत्वस्य अचित इति अचित्यन्वयः । तस्यैव प्रथमनिरूपणीयत्वे युक्तिमाह शास्त्रोपपत्तीति । शास्त्रं शब्दप्रमाणात्मकम् । उपपत्तिर्युक्तिरनुमानात्मिका । तनिरपेक्षा च सम्प्रतिपत्तिः प्रत्यक्षमेव । तत्याश्च क्रमः “प्रत्यक्षमनुमानश्च शास्त्रश्च विविधागमम्” इत्युक्तप्राथम्यरूपः । शास्त्रानुमानयोर्व्युत्पत्तिव्याप्तिग्रहादिषु प्रत्यक्षोपजीवनात् । मुर्पद्ध-जीवादपि पूर्व । अयं भावः चार्वाकवैभाषिकप्रभृतयोपि हि प्रत्यक्षेण अचिवर्गमभ्युपगच्छन्तीति तस्यैव सर्वत्रादिसम्प्रतिपन्नता भवति । अनन्तरमुपपच्यादिना जीवजातस्याङ्गीकार आस्तिकानां सम्मतो भवति । ततोप्युपरि वेदान्तिनः शास्त्रबलादीश्वरमभ्युपगच्छन्ति । तत्र तत्र प्रत्यक्षासम्भवात् । तथाच निरपेक्षप्रत्यक्षप्रमाणेन सर्वना दिसिद्धतयाऽचित्पदार्थनिरूपणमेव प्रथमङ्कार्यमिति । समाधते भोक्तेति । aa भोक्ता भोग्यं प्रेरितारख मत्वेति श्रतिर्विवक्षिता । अडैवु क्रमः । वैदिकैरस्माभिर्वेदोक्तकमस्यै- वाङ्गीकर्तव्यत्वादिति भावः । ननु अतिरेव कथमेवं कथयतीत्यत्राह तन्नै इति । श्रयमाशय:-“आत्माभि- मानानुगणपुरुषार्थव्यवस्थया” इत्युक्तरीत्याऽयमधिकारी खमात्मानं यथा यथा मन्यते तत्तदनुगुणमेव पुरुषार्थ कामयते, तथैव चोपायान् परिगृहाति, विपरीताञ्च त्यजतीति प्रथमं स्वरूपप्रतिपत्त आवश्यकायां तसैयिले सर्व स्वादन्दिरियमुम्, ईच्वरऩुक्कु तऩ्ऩडियार् तिऱत्तिल् कुऱ्‌ऱङ्गळिल् अऱियामैयुम् उण्डॆऩ्बवर्गळुक्कुम् मुडिविल् ईच्वरऩिल्लै ऎऩ्ऱ तीमै वन्दुऱुम् इत्तत्तुवङ्गळ् मूऩ्ऱिल्- सास्तिरम् युगदि मुदलियवैगळिऩ्ऱि वॆऱुम् प्रत्यक्षम् कॊण्डे अऱियक्कूडिय अचित्तै मुदलिल् निरूपिक्क वेणुम् आयिऩुम् श्रुतिगळिल् - अनुबविक्कुम् जीवऩ्, अऩुबविक्कप्पडुम् असेदऩम्, इव्विरुवरैयुम् नडत्तिप् पोगुम् ईच्वरऩ्’ ऎऩ्ऱु ओरिडत् तिल् कूऱियुळ्ळ क्रमत्तै ऒट्टियुम्, मुदलिल् तऩ्ऩै यऱिन्द पिऱगु ताऩे जीवऩ् - तऩक्कु इदु एऱ्‌कुम्, एऱ्‌कादु ऎऩ्ऱु पगुत्तऱियप् परमतो जीव। २। त्यास्योपादेयविवेक तस्य निषि १। ३१ Ganirmar रोपदेश श्री- जीवनं लक्षण माधेयस्व-विधेयत्व-शेषत्वा चेतनत्व, अहमद Barring ओरॊऩ्ऱोडे मायेयत्वादिसंवन्ध नियम भचि prow तदर्थमेव जीवस्य स्वस्य निरूपणं तेन तेन कार्यमिति । श्रथाप्यसाम्प्रदायिकत्वशङ्का निराकरोति यथोपदेशमिति । “तत्वेन यश्चिदचिदीश्वर” इति “खाधीनत्रिविधचेतनाचेतन” इति च पूर्वाचार्य- सूक्तिदर्शनात् श्रयमपि क्रमस्तत्सम्मत एवेति भावः । न्यायसिद्धयञ्जनादौ तु प्रत्यक्षसिद्धत्वादचिन्निरूपण- प्राथष्यमभिप्रेतं भवति । अथ यथाप्रतिज्ञं प्रथमं जीवलक्षणमाह जीवनुक्कु इति । अत"॥॥ ॥॥ मातल इत्येव सर्वकोशेष्वपि वाक्यसमा तिदृश्यते । अथापि आम् इति क्रिया तत्र पूरणीया : कोसेल द्रष्टव्या वा । आधेयत्वादीनां स्वरूपं पूर्वमेवोक्तम् । अहन्त्वं अहंशब्दवाच्यम् । तथाचाचेयत्वे सति चेतनत्वं, अथवा आवेयत्त्वे सति अहन्त्वमित्यादिरीत्याऽऽवेयत्वादिभिर्श्वतुर्भिरसह “चेतनत्वादोर्द्वयोः विकल्पेन योगे अष्टौ लक्षणानि भवन्ति । भाषेयत्वादिमात्रस्याचेतनेषु, चेतनत्वादेरीश्वरे चातिव्याप्या परस्परवैशिष्टचकरणम् । नन्वणुले सति चेतनत्वादिकमेव लक्षणमस्तु, किमाधेयता दिलिकग्रहणेनेत्यत्ताह आधेयत्वादीति । तथाचावेयत्वादीनां लक्षणत्वकथने जीवस्य तत एवं शरीरत्वसिद्धिरित्यादिकं त्वं । तेषामरतीति भावः । आधाराधेयभावादीनां द्विनिष्ठत्वेन व्यासज्यवृत्तित्वबोतनाय सम्बन्धत्वोक्तिः । नियमपदेन कदाचिदाधेयत्वविषेयत्वादिमतो घटपुन्नादेर्भूतल पित्रादिकं प्रति शरीरत्वव्युदासः । यत् पव्यति नियतात्रेय- स्वादिमत् द्रव्यं, तत् तत्प्रति शरीरमिति व्याप्तौ दृान्तः अचिद्रव्यं इति । यथाऽयमचेतनपरिणाम- भूतो देहः जीवं प्रति शरीरम् उक्तसम्बन्धनियमात् तथैव तत्सम्बन्धनियमेन जीवोऽधीश्वरं प्रति शरी- रमित्यर्थः । यद्यप्येकस्मादेव सम्बन्धनियमानीवेश्वरयोश्शरीरात्मभावसम्बन्धसिद्धिरिति त्रितयकथनं व्यर्वम्, तथापि आधाराचेयभाक्कथनेन भगवदज्ञानशक्त्यादेर्भगवन्तं प्रतीवास्माकमपि तं प्रति अपृथकसिद्धखरूप- तावगतिः भवति शेषशेषिभावोदाहरणेन आत्माभिमानानुगुणपुरुषार्थव्यवस्थया भगवत्प्राप्येकप्रयोजन- त्वमस्माकं सिध्यति ; नियन्तृनियाम्यभावप्रतिपादनेन पशुपरिग्रहश्च भवतीति प्रयोजनमेदो बोध्यः । नन्वाधेयत्वादिसम्बन्धनियमेन जीवस्येश्वरशरीरत्वं न सिध्यति ; जीवस्याचेयत्वे पूर्वासारियर्गळ् पुऱप्पडुवाऩ् ऎऩ्ऱ युक्तियै ओट्टियुम् ऎमक्कु उपदेशित्त क्रमत्तिले मुऱ्‌पड जीवदत्तुवत्तै निरूपिक्किऱोम्। इन्द जीवऩुक्कु अडैयाळम् ऎदु ऎऩ्ऩिल् - ऒऩ्ऱैप् पऱ्‌ऱि निऱ्‌ऱल्, परादीऩ माग इरुत्तल्, मऱ्‌ऱॊऩ्ऱुक्कागवे अमैन्दिरुत्तल्, अणुवायिरुत्तल् ऎऩ्ऱ नाऩ्गिल् ऒऩ्ऱै ऎडुत्तु, अत्तुडऩ् कूट्टिय सेदऩत् तऩ्मै यो, अत्तुडऩ् कूडिय नाऩॆऩ्ऩुम् तऩ्मैयो आगुम्। मुऩ्ऩॆडुत् ३२ ळि पोले ऎऩुम् ऱुक्कु एऩ्मायिरुक्कुम्। परिगळुक्कु ईगारियाय् वेऱॊऩ्ऱुक्कु कामऩ्ऱिक्के तोऱ्‌ऱु किऱ रिऎऩ् अऩ्बुऩागक् कूडादॆऩ्ऩिल्? ऎरमादल् वरिगळुडैय सामादल् ळजामाळर्ऎऩात्तैर्क्कमाट्टामैयाले- ओऩङ्गळ् ओऩयै यॊऴियत् तोऱ्‌ऱुमा पोलवुम्, । ऎङ्गळाले प्रत्यक्ष विरोधादित्याशङ्कते शरिरादि इति । खशरीरादिक प्रतीत्यर्थः । आदिनेन्द्रियादिपरिग्रहः । प्रकारी = विशेष्यम् ; आधार इति यावत् । बेरोन्कु-ईश्वरादिकं प्रति । प्रकार: विशेषणम्, आधेयमिति यावत् । तोसुकिर इति । देवोई मनुष्योहं इत्येव भानात् “मच्छरीरी ईश्वरः” इत्यभानाश्चेत्यर्थः । आधेय इति । तथाच यदि जीवे प्रत्यक्षबलात् किञ्चिदङ्गीकर्तव्यं तर्हि तस्य खशरीरादिकं प्रति आधारत्वमात्रं स्वीकियताम् । न त्वीश्वरं प्रत्याधेयत्वमित्येवं पूर्वपक्षे प्राप्त इत्यर्थः । तत्र देवोहमित्यादि- प्रतीतिसद्भावः किं जीवस्येश्वरशरीरत्वे बाधकतयाऽभिमतः, अथवा “ईश्वरो मच्छरीरी” इति प्रतीत्यसद्भावः ? न प्रथमः एकं प्रति शरीरिण एवान्य प्रति शरीरत्वसम्भवात् । शरीरशरीरिभावस्यापेक्षिकत्वात्, पितृपुत्रभाववत् । द्वितीये तु तादृशप्रतीत्यभावस्तदा प्रतिबन्धकस्स्यात्, यदि सत्यामपि सामग्रर्धा तादृशप्रतीति- र्न स्यात् । तदानीमेव तदभावस्य विषयाभावसाधकतया प्रतिबन्धकतोपपत्तेः । न च तथा प्रकृतेऽस्ति । जीवस्येश्वरशरीरत्वे स्थितेपि विशेष्यभूतेश्वरग्रहणसामप्रयभावात्, “ईश्वरो मच्छरीरी” इति प्रत्यय विरहोपपत्तेः । न तु विषयाभवादित्याशयवान् समाधत्ते आत्मस्वरूपेत्यादिना । आत्मखरूपस्य स्वखापृथक्सिद्ध प्रत्यक्त्यै– नतु कत्वानुकूलत्वाख्यधर्मत्रयव्यतिरेकेण वस्वन्तरग्राहकत्वाभावात् ईश्वरस्य च तदूव्यतिरिक्तस्य तेन ग्रहणा- योगादिति भावः । तादृशवस्त्वन्तरग्रहणं हि धर्मभूतज्ञानस्यैव धर्मः । तदुक्तं श्रीमद्रहस्यत्रयसारे धर्मभूतज्ञानचक्कु विषयित्व एट्रम् विषयित्वमावदु तन्नै योन्दिदो काहुकै इति । तन्नैयो लिन्दद् स्वपृथक् सिद्धम्, न तु स्वभिन्नम् । तथासति धर्मिणोपि स्वभिन्न प्रत्यत्वादिधर्मत्रयप्रकाशकतया विषय- नाऩ्गिल् मुदल् मूऩ्ऱुम् कट्टायमाग जीवऩुक्कु इरुप्पदिऩाल् असे तऩप् पॊरुळैप् पोल सीवऩुम् परमात्मावुक्कु शरीरमागिऱाऩ्। तऩदु शरीरत्तै उडैयवऩाय्, मऱ्‌ऱॊरुवरुक्कुम् शरीरमागत् तोऩ्ऱादवऩाय् इरुक्किऱ सीवऩै ईच्वर शरीरमॆऩऱदु ऎप्पडि कूडुम् ऎऩिल्, केळुङ्गळ् ओर् उदाहरणम् - सन्दऩक्कट्टैयिऩ् मणम् अदिऩ्ऱि तऩित्तुत् तोऩ्ऱुवदु पोल् ईसवरऩिऩ्ऱि सीवऩ् तऩित्तुत् तोऩ्ऱुगिऱाऩ् अङ्गुक् कारणम्, मणमऱियुम् मूक्किऩाल्, अदैयुडैय मलरै अऱिय मुडिवदिल्लै इङ्गुम् आत्म स्वरूपमो - अवऩुडैय ज्ञाऩत् तऩ्मै यो ईसवरऩै अऱिय ऎट्टादु मऱ्‌ऱोर् उदाहरणम् – कण् मुदलिय वऱ्‌ऱाल् आत्माविऩुडैय इन्द पूदवुडल् अवऩै विट्टुत् तऩित्तुदाऩे तोऩ्ऱुगिऱदु ऎप्पोदु नम्मै उडैय ईच्वरऩ् सास्तिर पिरमाणङ् गळाले अऱियप्पडुगिऱाऩो –अप्पोदु नम्मैयुम् नाम् अवऩुडलाक्क काणक् कुऱैयिल्लै। इदे न्यायम् असेदऩङ्गळिलुम् वरुम्। परमतम जीव। २, ३३ मनुष्यादिशरीरको शरीरिक Guru Gripgi Qurwaj, जीव करियै यॊऴियत् तोऱ्‌ऱुगिऱाऩागैयाले कॆरियोडे कूडगाट्ट प्रमाण Guppur मधे Gappamrutad @is १ त्वापतेः । अत्र केचित् तन्नैयोलिन्ददु इत्यस्य स्वभिन्नार्थकत्वमेत्र स्वीकृत्योक्तदोषपरिहाराय प्रत्यक्त्वादि- धर्माणां भवत् खातन्त्र्येण स्वयम्प्रकाशत्वमेत्राहुः । तेषां श्रुतप्रकाशिका - भावप्रकाशिका - न्याय- सिद्धाज्ञ्जतविर, धपरिहारादिग्रन्यविरोधः अस्मदध्यात्मविद्यागुरुभिः सारबोधिन्यां तद्वाक्य- व्याख्यानात्रसरे स्पष्टमुपपादितस्तत्रैव द्रष्टव्यः । अमवादि इति । संसारिणमित्यर्थः । यद्य। पे धर्मभूतज्ञा- नस्य स्वपृथक सिद्धसर्वत्रस्तुग्रहणसामर्थ्य सद्भावात् तेनेश्वरग्रहणं सम्भा, तथापि संसारदशाया- महमदा दिज्ञानस्य कर्मणा सङ्कुचितत्वात् तदसम्भव इति भावः । आधारं विनाऽऽयमानस्य प्रतीति- सद्भावमुदाहरति– गन्धादीति । आदिना रसग्रहणम् । तद्ग्राहकयोर्घाणरसनयोर्द्रव्यग्रहणापोग्य- त्वादिति भावः । प्रकृतशरीरशरी, रेणोविषय एव तादृशप्रतीतिमुदाहरति चक्षुरिते । स्पर्शनं- त्वगिन्द्रियम् । तयोरात्मपर्यन्तग्राहकत्वाभावादित्याशयः । नन्वेन्त्र पिशाचादिकं प्रत्यपि अस्मदादि- । जीवानां शरीरवं स्यात् । न चात्रास्मच्छरीरी पिशाचादिरिति प्रतीतिविरहो बाधकः । ईश्वरविषय इवानपि प्रकारिणोऽप्रत्यक्षत्वादप्युपपत्तेरित्यवाह प्रकारि इति । प्रमाणं “रु ह पश्यः पश्यति” इत्याद्य मुक्तिकालीन सर्वसाक्षात्कारि विकसितज्ञान विशेषः । तेनेश्वरस्यापि साक्षात्कारात्, तदैव प्रकारि- प्रती भावभाविप्रकारप्रतीत्या जीवानामीश्वरशरीरत्वायाधेयत्त्रग्रहणं सम्भविष्यतीति भावः । तथाच पिशाचादीनां तथात्वे प्रमाणाभावान्न तच्छरीरत्वं कदापि भक्तीत्यपि भाव्यम् । अत्र केचित्, “प्रकारियोडे काट्टबलप्रमाणे वचेतन्तवाक्यानि, “यत्यात्मा शरीरम्" इत्यादी ने इ। ते व्याकुर्वन्ति । तत्र । अत्र वाक्ये यस्यात्मा शरीरमेत्या देवाक्यप्रतपन्नशरीरात्मभावत्यैव प्रसिद्धप्रत्यक्ष रोधेन अनुपपन्नताया आश तत्वेन पुन स्तद्वाक्यार्थप्रदर्शनेनैव तन्निरासस्य सन्दर्भ विरुद्धताप तात्। “न हि यो यद्वेषमू छत्तस्स तेनैवोत्थाप्यते” इति न्यायात् । अवैतदुक्तं भवति — पूर्व शरीरा देकलुक्कु प्रकारियाय् वेरोन्रुक्कु प्रकार मन्रिक्के तो रुकिर इत्येतद्वाक्यें तो रम् इति कि ज्ञानसामान्यं विवक्षितम् उन प्रत्यक्षमात्रम् । आद्ये यस्यात्मा शरी रमित्यादिभिर्वाक्यैः ब्रह्मप्रकारतयैव जीवस्य बोधात् कथं “प्रकारम, निक्के तोट्रुकिए” इत्याक्षेपः प्रवतते तद्वाक्यस्याप्रामाण्यशङ्कया वेदाक्षेपः कथं तदा तेनैव तत्प्रशमनम्। तदच्छाच विस्मृत्य वा पूर्वप्रवर्तने तद्वाक्यप्रदर्शनेनैवालं भविष्यति । द्वितीये तु अस्मीत्या व्याख्यानमेवोचितम् । अत एव हि दृष्टान्तविवया प्रत्यक्षमेवोदाहृतं मूत्र इते । न तु जीवानां ब्रह्मशरीरतयाऽप्रतिपत्तिभावम् । न वन्यशरीरतया प्रतिपतिरपि । सा चाप्रतिपत्तिविशेष्यभूतत्राग्रहणप्रयुक्तापि पश्चाद् ब्राम्हणे सति परि- पूरिनविषया भविष्यतीति युक्तं जीवानां ब्रह्मशरीरत्वम् । अचेतनानां तु अन्यशरीरतयैवोपलभ्या तन युज्यत एव । न कस्य शरीरं भवत् अन्यस्यापि शरीरं भविष्यते । द्वैराज्यप्रसङ्गादित्यधिकाशङ्कायामुकन्याममतिरि- शति इन्दन्यायम् इति । अत्रायमधिकः परिहार:—: थिव्याद्यचेतनानां, “अनेन जीवेनात्मनाऽनुप्रविश्य । ०५ C-देशिकाव्यप्रकाशपहिये स्वाय पृधिव्यादिक (विदेयत्वबरीक्षै) ताऩ् निऩैत्तबडि फ्री देशाला हारार्थ प्रवृत्ति arsasasura स्वत (Gurga।n जीव विधिनिषेधशास्त्रयोग वेऱॊरुत्तरुक्किट्ट)ऩिट्ट वऴक्कागाऩ् ऎऩ्ऩिल्, रिऩाऩ् इव ॐ ज्ञानशक्त्यादि Gsr@ ॐ ॐ दित दिनोपदेशकान्ना प्रथति के क www। नियमिasura arm विधेव शास्त्रवत्वा लऩुम्बडि ऎत्तुवैक्कैयाग इत्यादि मी
• त्या जीवको प्रति शरीरत्वेऽवगतेऽपि “यस्य सर्वाणि भूतानि शरीरम्” इत्यन्तर्या मित्राक्षणायनुसारेण भगवच्छरीरत्वस्याप्येष्टव्यत्वादुभयं प्रत्यप्यचेतनानामेकदैव शरीरत्वं प्रामाणिकमेव । न च द्वैराज्य दप्रसङ्गः । तज्ञेश्वरस्यैव सर्वप्रानत्वात् इति । श्रीमद्रहस्पत्त्रयसारे पक्षान्तरमयुक्तम्, “जीवर्गळाले घरकडुगर शरीालुक्कु जीवद्वारा आधारमाग इरुक्कुमेन्e शिला शोल्लुवर" इति । अत्रानयोः पक्षयोः पूर्वतन एव सिद्धान्तीकरणाहः ; प्रमाणानुगुण्यात् । अत एक तत्र ग्रन्थे- पूर्वस्मिन् पक्षोपन्यासे आचार्यकथितत्वम् । एतत्तत्व मूल एवानुपदं स्पष्टीमविष्यति । एवं स्वतन्त्रतया प्रतीयमानचेऽपि जीवस्येश्वरं प्रति आधेयमुपपाद्य सम्प्रति त्रिवेयत्वम- प्युपपादयते तान् निकैचपडि इते । पूरी “जीवनुक्कु स्वाधीनभोक्तृत्वम् भ्रान्तिसिद्धम” इत्यनेन स्वतन्त्रतया पुण्यपापफलभोक्तृत्वं नास्तीत्युक्तम् । इह तु स्वतन्त्रता भोक्तृत्वाभावेऽपे कथञ्चित् स्वातन्त्र्यमात्रम रेत्य ते शकयोत्थानमिति न पुनरुक्तिः । स्वेच्छानुविधा येवू तशीलत्वं खातन्त्र्यम् । वायूदका देते रततृणादिवत् परेच्छया प्रवर्तमानत्वं पारतन्त्र्यम् । जीवच यथेच्छं दृष्टार्थकृप्या प्रवृत अदृष्टार्थयागादिनवृत्तिव करोतीति तस्य स्वातन्त्र्यमेवे ते भावः । ईश्वरन् इत्यादि । सर्वप्रशा सतेश्वर- स्वप्रशासितृत्वसिद्धये उभयात्मके जगते अचेतनेषु भोग्यत्वं चेतनेषु भोक्तृवं तदनुगुणज्ञान- शक्या। देकस्व सङ्कल्प्य विहरति । ततश्च जीत्रः ईश्वरदत्तज्ञानतया हिता हतोपदेशं श्रुत्वा तदा हेत- शक्तिकतया यथाप्रतिपत्ति तत्र तत्र प्रवर्तते । एवञ्च जीवखातन्त्र्यस्येश्वर सङ्कल्पायतस्त्रेन, तत्य तत्पार- तन्त्र्यकाgrफलतया जोवस्य विधेयत्वशास्त्रश्यत्वादिकञ्च सम्भवत्येवेति भावः । तदुकं रहस्यत्रयसारे, “चिक शब्दादिक ईश्वरनुण्डाकन्चुमक्किएप्पले [जोषत् ] इव्वज्नु स्वातन्त्र्य एड्डु च्युम मैयुम भगवत्पारतन्त्र्य इरुन्दपडि इति । अन्यत्र च “भोग्यं मुकुन्दगुणभेदाचेतनेषु मोक्तृत्वमात्मा ने निवेश्य निजेच्छयैव । पाञ्चालिका शुक, वभूषण भोगदायी सम्राडवात्मसमया सह मोदसे त्वम् ।” इ ते । नन्वेवं काकवभूषण इते जी।ने यदश्वराचीनप्रवृत्त्यादिर्भत्र ते, तदा वस्तुनस्तस्य स्वातन्त्र्यहानेः निग।केतपुरुषे धावतावादेशवत् । ताऩ् निऩैत्तबडि इमलोक परलोक विषयङ्गळिल् मुयऱ्‌सिक्कक् कूडिय स्वादन्दिरियम् उडैयऩाय्, टुसय्, सॆय्यादे’ ऎऩ्ऱ वेदङ्गळिऩ् कट्टळैक्कु मट्टुम् उट्पट्टवऩाऩ सीवऩै मऱ्‌ऱवऩुक्कुप् LTIT सीऩऩाक्कलामा ऎऩ्ऩिल् ईच्वरऩ इवऩुक्कु अऱिवु। आऱ्‌ऱल् मुदलियवैगळैक् तॊडुत्तु नऩ्ऱु तीदु अऱिन्दु अदऱ्‌केऱ्‌प मुयलुम् परमभ जीव। २। ३५ दिवली Q। कायकरणत्रकलादिस। पेक्ष प्रवर्तिpar विधिनिषेध- चोद विषय लोक वेद- पसिद्धान्तसिद्धsure ईश्वरसापेक्षक जेeom (Suman) वरोध ur। क्रि V तं प्रति शास्त्रीय वे व निषेवसाफल्यं कथं भवेय इत्यवाह कायकरणे ते शरीरेन्द्रत्ययः । कर्म = प्राचीनमदृष्टम् गमनादौ सततमं ग्रामादेवा । कर्म किये।ते केषादूव्याख्यानं त्वनादेयम् । कि गज निकायाः पुरुषप्रवृत्तेः क्रियापेत्यभावात् । तथाच जोवनवृत्तिसामान्यत्य, “अष्ठानं तया कर्ता करणश्च पृथरम् । विविया च पृथक चेष्टा, इयुक्तरीत्या यथा अनेकपदार्थ पेचलेऽपि न तस्य विवेयत्वे विशेषः तथैव देवश्च पञ्चममेत्युक्तेश्वरसापेक्षत्वेऽपीति भावः । यदिदमीश्वरसापेचत्वनाले विशेषज्ञानम्, तदेदमीश्वरप्रक्षेषफलमेत्रे ते च बोध्यम् । तथावाधिकरणसारावली, “मैवं कर्माचा- प्रभृपा कतृतां तत्फञ्च स्वीकृत्यात्मेशनाले अशित।वे देवे द्वेष इत्थं दुरन्त” इते । स्वतन्त्रस्य, पी- श्वरस्य जीवप्रवृत्तिप्रति प्रत्यक्षप्रतिबन्धकत्वाभावात् न निगलनतुच्यतेत्य भैप्रयः । ननु कर्तारं प्रत्येत्र हि विधिनिषेवशास्त्र, व्यर्थवन्ति भवन्ति । स च स्वतन्त्रः कर्ते ते पाणिन्यनुशिष्टः । तचा- न्यानोव्यापाप लोके प्रसिद्ध मे ते कथमीश्वरपरतन्त्रस्य जीवस्य पुण्यपाप तत्फलभाव- दरड्या देकश्चे ते चेत्र, पाणिन्यनु शटखतन्त्रकर्तृलस्य कर्मल देवत् परिभाषामालत्वात् । न हि तत्र कने ते चलन।त्मकं कर्म विक्ष्यते । प्रमादेयतापतेः । किन्तु, “कन्तुरी सिनेक इि क्रियाजन्यफलशा लेतया कल,मन्त्रतत्यमेव तत् । तद्वत् प्रकृतेऽपे कसम। भव्य हत। क्रेयाकारकान्ता- पापा नवीनत कियानुकूलव्यापारवत्यरूप में ते व्युत्पत्तिवादादौ निर्णवम् । तथाचाऽऽये क्षेत्रस्य कर्तु आत- न्यस्येश्वरपरतलेऽपेज। वे नानुपपत्तिः । तथा हि- राजपुरुषः काटी स्थाल्यामोदनं पचतीत्यायै राज ुरुषस्य राजेच्छ। घी प्रवृतिमतोऽपि सममिन्याद्ध पाककेयाकरकान्तका दिव्यापाराचोनम मला रहमत्रेण पाक क्रियाकर्तृचमुच्यते । न हि पुरुषस्य पाके स्थितं स्वातन्त्र्यं राजतन्त्र्य वेधे थे । न हि राजा पाक क्रियाकार मन्तरम् । येन तत्पारतन्त्र्यं पुरुषस्य पायाङ्खातन्त्र्यं विहन्यात् । एवमेत्रेहापि जीव- स्येश्वपावे। पेवेत निषेद्रक्रिय कर्तृन् देकमुपपद्यत एव । ईश्वरस्य ततन्क्रियाकारकान्तरत्वाभावात् । न च कठैः पत्रतीतिवत् ईश्वरेग जीत्रः कर्म गुरुत इयादिप्रयोगात् वेश्वात्यकरणकारक या तदधीनस्य जीवस्य कथं तस्यां कतृवाने ते वाच्यम्; “सावरुन करण” इते विधानेन नपा असाधा- रम्यलाभात् ईश्वरस्य च साधरणकारणता तस्य कुत्रापि जोनकर्तृकक्रियायां करणत्वानुपपत्तेः । उक्त- प्रयोगस्तु “तो” इति विनहेतुना निर्वाचः । तया करकचेन केवात् न तदर्थः कारकं भजते । १ पडि अवऩै अमैत्तु वैक्कैयाले, सास्तिरत्तिऱ्‌कुक् कट्टुप्पट्ट वऩायिऩुम् ईच्वरऩुक्कुम् सॊल्लिऱ्‌ऱुच् चॆय्बवऩाग इरुक्कलाम्। मेलुम् तसङ्गळ् L, Sai, sai, क्रमाक gambar मूलम् सॆयल्बडुम् जीवऩुक्कु सास्तिर वसप्पडुत्लुम् कूण्डु ऎ उलगम् सास्तिरम् इरण्डैयुम् अऱिन्द पॆरियोर्गळ् ऒप्पुगि रर्गळ्। ३६ ^शिकाशयप्रकाशसहिने तत्व - धनकुलं दिया यश इत्यादिषु द्रष्टव्यम् । तत्र क्रियाध्याहारे प्रमाणाभावात् । अस्तु वा । प्रकृते “ईश्वरेण जीवः गुरुते” इत्य दौ प्रेरितः इति क्रियाभ्याहारः । तस्याच प्रेरणक्रियायामीश्वरः कर्तव भवतीति तदानीमपि सा कर्तृतृतीयैवेति न प्रकृतः क्रियायामीश्वरस्य करणत्वम् ॥ नन्वस्ति तत् ईश्वरेण जीवो मुक्ति लभत इत्यादी । जीवकर्तृकमुकिलामे ईश्वरस्यासाधारणकारणत्वेन करणत्वात् । तथा च तत समभिव्याहतकारकान्तरव्यापारावीनव्यापारशालिनो जीवस्य कथं कर्तृतोपपद्येत ; कर्तृस्वातन्त्र्यस्योतरूप- स्यापि हानेरिति चेत्-मैवम् । अत्रापीश्वरेणानुगृहीत इ ते मध्ये पूर्ववत्किमन्तरा न्याहारात् तत्रेश्वरस्य कर्तृत्वात् । अत्रायं निष्कर्षः कानिर्वाहको व्यापारः प्रवृत्यात्मको यज्ञ एव ; न तु पाकमागादिव्यः । तस्य निर्वाय- कर्तुताफलभूत क्रियात्मकत्वात् । तथाच पाकादेः कारकान्तराधीनत्वेऽपि देवदत्तादेः पाकादिप्रवृत्तिः याकारकान्तरकाष्ठायवीनैव । तदधीनतायास्तत्सापेक्षतातिरेक्ततजन्यतारूपत्वात् । न हि कारक- चक्रं स्वायत्तीकृत्य व्यापारयतः तबकातनः कर्तुः कारकान्तरसापेक्षत्वे पे तदधीनप्रवृतिमत्त्वम्, राज्ञो राष्ट्रनिर्वाहस्य अमात्यमापेक्षत्वेऽपि तदधीनत्वासम्भवात् । प्रत्युत काष्ठादिव्यापार एव तव्यापाराधीन इति ‘कर्तुर्देवदत्तादेश्वर पारतन्त्र्येपे खातन्त्र्यदण्डादेन मयापि क्षतिरिति । परायाधिकरणश्रुतप्रकाशिकायां तु स्वातन्त्र्यारतन्त्र्ययोर विरोधोऽन्यथा न्यरूपे, “न च खातन्त्र्यं पराधीनत्वति व्याघातः ; अमात्यख तन्त्र्ये तदभावात् । तदभावश्च अमात्यप्रवृत्तेः राज्ञा अनिवारणात्। अत्रायं सङ्ग्रहः वैधर्म्यं यावता न स्याद्विवानप्रतिषेधयोः । नियन्तृत्व स्तावान् सङ्कोचो न त्वतः परः ॥ बाह्यान्तःकरणव्याप्तिच्छतथाधानधारणैः । साधारणोपकारस्स्यात् इच्छ। देः कारणं परः ॥ (इच्छा दे।= प्राथमिके छात्रवृत्त्यादेः) ॥। सामः सत्यवार्यचात् खतन्त्रो जीव उच्यते । न खातन्त्र्यं पराधीन- स्वरूपात् प्रयुतं भवेत् । स्वातन्त्र्यदायिना घुसा तत्प्रवृत्त्यनिवारणात् ॥” इति । ( पर धीन वरूपात् = जीवात् ) अधिकरणसारावल्यामपि तत्र, “कर्तृत्वं स्यात् कदाचित् करणवति परप्रेरणनिव्यपेक्षम्” इत्यादिभिखिभिश्लोकैरयमेत्र विषयो विमृष्टो दयते । तत्र यद्यपि चिन्तामण्याद्यनुसारेण श्रुत- प्रका शिकोक्तप्रक्रियाखण्डनमिव प्रतीयते, तथापि सूक्ष्मदृटौ पक्षान्तरस्यैव कस्यचित्खण्डन मित्युचितं aage । प्रथमप्रवृत्तौ ईश्वरेऽत्यन्तौदासीन्यस्यैव तत्र निराकरणात् । निपेक्षमिति कथनात् । श्रतप्रकाशिकाय। मीश्वरे तत्र साधारणकारणतारूपेण कथञ्चिदभिस/बेरङ्गीकारात् इत्यपि भाव्यम् ॥ aaa पूर्वापरन्यविरोधः प्रतिभाति । पूर्व “तान् निनैत्तपडि” इत्यादिना स्वतन्त्रस्य कथं शाख- वयव मियाक्षेपात् । अत्र तु ‘कायकरण॥॥ सापेक्षनाय’ इति तद्विपरीताभिधानात् इति चेत्-मैवम् । जीवस्य शास्त्रस्यत प्रति माया खातन्त्र्यारतन्योः सद्भाव आवश्यक इत्यत्र पूर्वोत्तरप्रन्ययोस्तात्पर्येण दोषात् । नश्वर सर्वथा स्वातन्त्र्ये, अचेतनकाष्ठादिवत् सर्वथा पारतन्त्र्ये वां जीवस्य सोपपबते । अत एव हि श्रीरहस्यवयसारे “अलन्तपरतन्त्रनान अधिकारियै क्कुरिन॥॥ ओरु कर्तव्य विधिक्कुमपडि एन् " इत्यन्त अत्यन्तत्यधिकं पदं प्रायोजि । । परमतम जीव। ३। (Grassults) चेन) Sun Goo स्वार्थी ३७ पवर्तिur जीवला परशेषभूतकाळ का (९)त्रिलीक? दासादिकां स्वार्थप्रवृत्तीbai Gsio राजादिकं शेषDrons लोकि स्व। कि विशेष शेष परीक्षक निर्ण वृतकर्ता

• का एव मेयता ग्रन्थेन जीवस्येश्वरं प्रति आयत्व वेवेयत्वे उत्पादानों शेम स्थापयेतुं शङ्कते चेतन इते । स्वप्रयोजनाभावे, " प्रयोजनमनुद्दिश्य न मन्दोपि प्रत्रतेते” इति न्यायादप्रवर्तमानस्य च अतुल्यतया चैतन्यमेत्र व्यर्थ स्यादित्यभिप्रायः । शेषभूत इतेि । “शेत्रः परार्थत्वात्” इति मीमांसासूने परोदेशप्रवृतपुरुकृ तव्याप्यत्वमेत्र प्रयाजादीना यागशेत्वमित्युक्तम् । तत्र स्व।देशाभावेन स्वार्थाभाव रेसद्रः । एवमेत्र, परगता तेशयावानेच्छयोपादेयत्वमेत्र यस्य स्वरूपम्’ इ। ते वेदार्थस ग्रह क्तक्षणेपि परगतातिशषा- धानातिरेकस्य स्वार्थस्य कस्याप्यभावो वित्र क्षेतः । न च शेवस्यैतत्प्रत्यनीकाकास्तया स्वार्थप्रवृत्तपरल्पस्य फलनात् यदोदारस्य कस्यचित् परदुःखापनोदनार्थमेत्र प्रवृत्तिः तदा तस्मिन् शेषित्रमव्याप्तम- व्याप्तञ्च शेक्त्र मे ते वाच्यम् । उदारपुरुषबुद्ध्या परार्थस्याप्यात्मार्थत्वादुक्तदोषानापत्तेः । प्रसिद्धं ह्येतत् “अय निजः परो त गणना लघुचेतसाम् । उारच रेतानां तु वसुधैव कुटुम्बकम्” इत्यादि । एवं कृतामाशकों जीवस्वरूपो चितदासदृष्टान्तदानेन च ते दासादि इति । अयं भावः - एकस्मिन् पुरुषे एकदा स्वार्थपरार्थ- प्रवृत्तयोर्न मिथो विरोधः । यथोक्तोदारे । एवञ्च दासादेर्तेतनग्रहणादिजन्यवचन्दोषार्थं प्रवृत्तावपि, अत्यन्त- विधेयस्य तस्य वचन्दोषोपि खामिसन्दोष एवान्तर्भवतीति स्वार्थ प्रवर्तमानो ये दासादः परामेत्र प्रवर्तत इत्यायातम् । इयांस्तु विशेषः यत् स्वामिनः प्रवृत्तौ पाश्चालिका शुक वेभूषणभोगदानन्यायेन परार्थ आनु- कः, स्वार्थ एव तु प्रधानम्। भृत्यप्रवृत्तौ चैव द्वेपरीतम् । तचत्स्वरूपौचित्यस्यैवात्र नियामकत्वात् । अत एव मनोभ्यविप्रवृत्तिसद्ध वे पे पूर्वस्मिन् स्वामित्वमेव, उत्तरस्मिन् भृत्यत्वमेत्रेति व्यवस्थोपपद्यते । gar area atara खाप्रवृत्तावपि तदेशस्यानुषविकतया परमात्मप्रयोजनस्यैव प्राधान्यमिति तस्य तच्छेषत पपत्तिरिति । इदञ्चोदाहरणमानुषङ्गिकतया स्वार्थान्येऽपि नैवशेषस्य हानिरिति प्रदर्शनायोचे । वस्तुतस्तु प्रधानतया स्वफललामेऽपि न तद्रानिरिति दर्शयितुं मीमांसकसम्मतं दृष्टान्तान्तरमाह स्वार्थ- प्रवृत्तेति । प्रधानतयैव स्वार्थस्वर्गादेकं प्रति प्रवृतेत्यर्थः । अधिकारित्वावस्थायामित्यादिः । तदैव हि यजमान, फलकामनया तत्व प्रवर्तते । क्रियाविशेषङ्गयुक्कु यागादीनाम् । शेषमाक इति । कर्तृत्वावस्थायामित्यादिः । परीक्षकर्मीमांसकाः । निर्णयित्चारकळ् इति । तृतीयाथे, अदु पोलवे इवऩुक्कु ईच्वर वच्यदैयुम् वरलाम्। इवऩ् ऒरु सेदऩ्ऩागैयाले तऩक्कऩ्ऱियिल् एदुम् सॆय्याऩ् ऎऩ्ऱिरुक्कुम् पोदु जीवऩै - ईच्वरऩुक्कु शेषबूदऩागिऱाऩ् ऎऩ्ऱु ऎप्पडि सॊल्लुवदु? ऎऩ्ऩिल्

• उलगिल् अडिमैयाऩवर्गळ् तङ्गळुक्कॆऩ्ऱु सिल सॆय्यच् चॆय्देयुम् अरसऩ् मुदलियोर्क्कागवुम् उपयोगप्पडुवदु कण्गूडु तऩक्कॆऩ यागम् सॆय्युम् ऎजमाऩऩै यागत्तिऱ्‌कु अवऩ् उऱुप्पु ९८ ईश्व॥। ईशितव्य पऱ्‌ऱ जी ष “२DGQaai pnis २ñc वेल् नमक्कु इङ्गु विश ऒऴिक्कवॊऴियादु” ऎऩ्ऩुम्डि निऱ्‌कुम् ऎऩगिऱविदु ऩाम्। (क) ङ्गानादिरूपक Tour लावा शरीरिणार्थी जीव topi Ganaa surGou अनन्यथासिद्ध लबेद- कर ॐ शरीरत्वं MLTS (Gaur)

(Gaur) sre of लक्षक arth अञ्याप्यतिव्याप्ति एक “पुरुषश्च कर्मार्थत्वात्” इत्यादिसूत्र इत्यादिः । अधिकार्यावस्थायां स्वखर्गादये फलाय यजमानेनोपः देय- तया यागादिकं प्रति तस्य शेषित्वेऽपि कर्तृत्वदशायां कर्मसाद्गुण्याद्यर्थमेव तस्योपादेयतया वैपरीत्येन तस्य यागशेत्रत्वमेत्रे ते भावः । तथाच तद्वत् प्रकृतेऽपि जीवस्या। विवेका ददशायां वानर्थाद्ययेनवृत्तिदर्शनेन तस्याश्च भगवदर्थत्वे पर्यवसानायोगतः शेषत्वाप्रतीतावपि प्रबोधानन्तरकाले गोलासामेत्र तेन प्रवृत्तेः शेषत्वोपपत्तिरिति बोध्यम् । ननु यजमान प्रति दासादेरेव, क्रिया प्रति कतुरेव च जीवस्य भगवच्छेषत्वमौपाधिकं कादाचिकं स्यादित्यत्र ततोऽस्य विशेषमह ईश्वरनेप्पर इते । ईशितव्यङ्ग = शेत्रभूत विद्वर्गोऽचिदुर्गश्च । उरवेल इत्यादि । इयं भगवन्त प्रत श्रीगोदाया गाधा । नमक्कु= ईश्वरस्य तत्र, ईशितव्यानाम माकश्च इन्गु परस्परयो। वेाये, उर एल शेपशे भावसम्बन्धः खलु ओलिक नाशयतुं यत्ने कृतेऽपि ओलियादुन नश्यति । अत्र यत्ने कृतेऽपे न नश्यती ते सामा- न्येक्तच्या, अल्पशक्तिभिरस्माभिरित्र सर्वशक्तिना त्वयापि आवयोरसम्बन्धो न नाशयितुं शक्य इते व्यज्यते । एन्नुम्पडि निकुमदु एक्रूपा या स्थितिः सा । अनौपा कलेन य रूपभाविन्य में ते यावत् । विशेषम् दासकर्ता देभ्यो व्यावृत्तिः । शेषत्वम्॥। निकुमदु एन्गिर विशेषम् इत्यन्वयः । अत्र– तथा स्थितेरे वेतरव्यावृत्तिरूपत्वोक्तिर्भावान्तराभावनयात् इष्टव्या । १ नन्वाधेयत्वादिनियमैर्जीवर येश्वरंशरीरत्वं न युक्तिमत् आत्म सङ्घातात्मकस्य सङ्घातात्म- कदेहं प्रति देहिनस्तदसम्भवादित्याशङ्कयाह सङ्घातादिरूपमक्केि इति । पृथिव्यादिभूतसङ्घ ताना- त्मकेटि, पाणिपादादिसङ्घातानात्मकेति वार्थः आदिना, “चेष्टेन्द्रियाथ श्रय शरीरम्” इति सूत्रोक्त चेष्टाद्या परिग्रह । प्रयत्रात्मसंयोगासमवाविकारणिका क्रिया चेष्टा ‘चेष्टा हि नाहितमाप्तिपरहारार्थ-स्पन्द, " इति च । चक्षुरादीनीन्द्रियाणि । अर्थः सुखदुःखोपभोगः शरत्ततिनयस्त्वञ्च क्रमेण समवा- याधिष्ठानत्वावच्छेदकत्वसंवन्ध्यम् । तथाचात्मनो देहरक्षण धुर्यात्, अन्याश हलक्षण करणेनै दु- पपादनेऽपि तस्य स्वशरीरं प्रति शरीरित्वस्य प्रत्यक्षसिद्धच्या शरीरत्वशरीरित्ययोरेकल समावेशविरोधाच, आत्मन, परब्रह्मशरीरवेति भावः मरुस्कार इत्यादिस्वमाधानप्रन्यः अन्ये नैयायिकादय इत्यर्थ। । अव्याप्त्यतिव्याप्तीति । तथाहि चेष्टाश्रयत्वं शिलादिरुपाध्याशरीरेऽव्याप्तम् न च तदलक्ष्यम् । ऎऩ्ऱार्गळ् मीमाबलैगर्गळ्, ईवाऩैय् पऱ्‌ऱ उलगत्तिऩ् उत्योग उऱवु “नमक्कु इङ्गु ऒऴिक्क ऒऴियादु” ऎऩ्ऩुम्बडि इरुप्पदु एऱ्‌ऱम् ताऩ् पलवऱ्‌ऱिऩ् तॊगुप्भाग इरादु मेलुम् ताऩ् ऒरु शरीरत्तुक्कु उडैयवऩाग इरुक्कुम्बोदु इन्द जीवऩ् ईच्वरशरीरमावदु ऎप्पडि? परम जीव, २। ३९ प्रयोगानुसार STO), चेतन उद्धा भाषेयत्य-विधेयत्व-त्वनियम sr Gal अपृथसद्ध विशेषणा द्रव्यं शरीरविलक्षण अधिक पिऩ्बु ऎत्तैप् पऱ्‌ऱ रियाऩ साऩुक्कु ऩैप् पऱ्‌ऱ ऎमागै मऩ्ऱु, अचे द्रव्य ईश्वर लाल द्वारकaaji द्वारकoraq शरीर चेतन शरीर । द्वारा स्थावर विभाववत् तस्यापि पाप विफल वेन लदवश्यमानात् । “अन्तसञ्ज्ञा भवन्त्येते सुखदुःखसमन्वितः " इति वचनत् । न च तत्र चेाभावेऽपि तद्योग्यतास्तीति वाच्यम् : तद्योग्यतायास्तत्कारणतावच्छेदक- धवत रूप वेन तम्बाध यावन्निपरितुमशक्य वात् । चेष्टाया अत्यन्तमनुपलब्धेस्तत्र तयोग्य करना- नुपपत्तेः । यदि स धर्म आस्वादरियुच्यते तर्हि स स्वास्तु शरीरलक्षणमिनि स एव सिद्धान्तः । एव- निन्द्रियाश्रवमपि विकय दूष्यम् । किमत्राश्रयत्वं संयोग अथ समवायः, उतापृथकसिद्धि, आहो उपटम्भकत्वं अथवाधिष्ठानत्वं वक्ष्यते ! ना: घटादि व्याने रश्मिद्वारा सक्षाच चक्षुरर्शना- दियुक्तवात् । न द्वितीय, शरीरेन्द्रिय तन्मते समवायानभ्युपगमादव्यातेः इन्द्रियावयवानामेवेन्द्रिय। समारित सिद्धन्ते समागमादसिद्धिश्च। अत एव तृतीयकसिद्विपक्षेऽपि प्रतिक्षिप्त । तन्याः सिद्धन्ते समवाय यानी वयभ्युगमात् दूषणतौश्यात् । नापि चतुर्थः तदुष्टम्भकत्वस्य तनिष्ठ कार्य न शक्युव रूद्र प्रति शरीरस्येव माणन्यापि प्राणस्यैव वेन्द्रियपष्टम्भकत्वात् तत्राति- व्यतेः न पचतोऽपि अधिष्ठान वस्य वारेकात् तन्निरासेनैव निमसात् । न च यत्न सत् कार्यकरं भवति, तत् तन्याधिष्ठानमिति शरीरमेव तथेति वाच्यम् ; रसना स्पर्शनादेरिन्द्रियत्य विषय नष्ठ कार्य- करत्वाद्विषयेऽतिव्यते एकमेकमाश्रयत्वमित्यपि दूषणीयम् । एवमर्थाश्रयत्वमित्यत्र भोगावच्छेद- कत्थं यदि विक्ष्यते, तदक्क त्या शिल शरीरादि-बच्नगतिः । स्वावरादिशरीरेनिव सिल दिषु शर रेषु सूक्ष्मा- सञ्ज्ञाया अपि दुर्लभत्वात् । योग्य विधानुदं दूषितत्वात् । भोगस्थानत्वविवक्षायां गृहादिध्वति व्यतिचाधिका । एवं पृथिव्यादिपञ्चमूतसङ्घा शरीरत्वमित्यपि “न भूतसङ्घसंस्थाको देहोऽख परमात्मनः” इत्युक्तमरावद क्रू दिग्रहे व्याप्तम् । शिर।प।दिसङ्घातरूपत्वमपि शिलादिशरीर इत्यादिक स्वयमहनीयम्। वमेनावना परोक्तं शरोरलक्षणं दूषयित्वा सिद्धान्तरीत्या तद्वक्ष्यन् तस्याव्याप्या देदोष- दूरगचे सामान्यतो दर्शयते - अनन्यथासिद्धेति । अत्र लोकशब्देन स्मृतिर्माया । लोकधते वेदार्थोऽत्रेति लोकः । अय भावः यथा लोके घटगवादिशब्दा एकाकारनानावस्तुषु प्रयुज्यन्ते, न तथा शरीरशब्दः । किं तु कृमिकीटपतङ्गसर्पनरपशुप्रभृतेषु परस्परात्यन्तविउक्षणसंस्थानवत्सु क्रयेषु अगोण एव, “यस्य पृथिवी शरीरम्” इत्या देना धर्मभूतज्ञानव्यतिरेकेषु श्रुत्या, “सोऽभिध्याय शरीरात् खात्”, “तानि ऎऩिल् शरीरम् ऎऩ्बदऱ्‌कु पिऱ मदत्तवर् काट्टुम् अडैयाळङ्गळॆऴि लाम् मिगुदि कुऱैबाडु उळ्ळवैगळागैयाले, असैक्क मुडिया वेदङ्गळ् काट्टिऩ मुऱैयिल्, ऒरु सेदऩऩुक्कु ऎदु अवऩैच्चार्न्दु ४० देशिकाशयप्रकाशसहिते सर्वाणि तद्वपुः”, “तत्सर्वं वै हरेस्तनुः” इत्यादेरसृत्या च प्रयुज्यमानो दृश्यते। अतोऽनन्यथा सिताद्याप्रयोग- बलात् सर्वसाधारणमन्यदेव लक्षणं चकव्यमिति । कि तलक्षण। मेत्यवाह चेतनने कुरितु इतेि । चैतन्यविशिष्टं प्रतीत्यर्थः । तेन चैतन्यमावस्यात्मस्वरूपं प्रति आधेयत्व नियमसद्भावेऽ पे न तं प्रति तस्य शरीरत्वापत्तिः । स्वविशेष्टं प्रति स्वस्याचेयताविरहात् । तथासति स्वस्यापि स्ववशेष्यतावच्छेदकीभूत- स्वाधेयत्वप्रसङ्गेनात्माश्रयात् । तदुक्तं न्याय सिद्धाञ्जने स्वस्वज्ञान भिन्नसमस्तत्रस्तु शरीरकत्वमीश्वरलक्षणमि ते । तन्न्यायस्य जीवज्ञानेष्व पे तुल्यत्वात् । अत्र स्वखज्ञानभिन्नसमस्ते ते कथनात्, तत्तज्जीवज्ञानानां । १ } तत्तजीवान् प्रति शरीरत्वत्योक्तयुक्त्या असम्भवेप ईश्वरं प्रति शरीरत्वमस्त्येय ; स्वस्य स्वाधेयतापतिविरहादिति द्योत्यते ॥ न च स्वज्ञानस्य खं प्रति शरीरत्वे कि-बाधकमिति वाच्यम् ॥ स्वसङ्कल्पाधीनत्वरूपविषेयत्वस्य स्वज्ञानेऽसम्भवात् । ज्ञानमिन्नसङ्कल्पाभावात् । अथाप्याधेयत्वेन तच्छरीरम। स्व ते चेत् न । चेतनप्रतिसम्ब- न्धित्वेनैव शरीरत्वव्यवहारात् । अत एव यस्य पृथिवी शरीर मिल्या दिवत् यस्य ज्ञानं शरीर मेल्यप्रयोगः । न च “शुन्द नेरपेरिय शुडाज्ञान। वन्दमेयो” इतेि वकुळाभरणगाधायाः, “महदादिकमप्य भव्याप्य ततोपि महत्तरज्ञानानन्दत्व मेव्यथिकाया व्याख्याने षट्सहस्रयां, “त्वदीयसङ्कल्पज्ञानस्यापे त्वमात्मा” इति ज्ञानसामा- नाधिकरण्यस्य शरीरात्मभावघटिततयैव व्याख्यानात् अ त तज्ज्ञानस्यापि तमात्मानं प्र ते शरीरत्व में ते वाच्यम् तत्रात्मशब्दस्यापृथक् सिद्ध विशेषणं ज्ञानं प्रति विशेष्यभूतस्त्वमित्येतत्परत्वेन मुख्यात्मत्व रहात् । ततः स्वज्ञानस्य स्वं प्रति शरीरत्वासिद्धेः । तथैव हि चतुर्निश तिसह काया व्याख्ययते स्म । आधेयत्वादीते । आधातुं विधातुं च योग्यतेत्यर्थः । तेन रुग्णशरीरे नाव्या तेः । फलोपवानाभावे पे तत्पुरुषकर्मापा, जततथा पूर्वोत्तरकाल्योः कार्यदर्शनेन च खरूपयेोग्यत सत्त्वात् । नियमश्र व्याप्तेः । आधेयत्व नेयमः नियताधेयलम्, वचन्ताव्यापकत्व यावत् । स्त्रं शरीरम् । एवञ्च नियमपदेन भृत्या दिव्यावृत्ति । तेषाम नियत- विधेयत्वा देख तू । प्राणेन्द्रियादिव्यावृत्तिश्व । आकाशाहङ्कारादिभ्य उत्पन्नानां तेषामात्मायत्तसत्ताकत्वा- भावत् । एतेषां त्रयाणां सम्बन्धानां नियमा एवं वेदार्थसग्रहा देषु शरीरलक्षणतयोक्ता । तत्र च प्रत्ये- कमेवैतेषां लक्षणत्वमिति लक्षणत्रयं फलति न तु परस्परविशिष्टस्य । तथासति एकैकमानस्यैव सम्पन शेषवैयर्थ्यात् । केचित्तु दळानां प्रसिद्रव्यावर्त्यभावेऽ। पे, “आधेयलमालस्य शरीरलक्षणत्वे आधेयस्याप्य- विवेयस्य कस्यचिच्छरीरत्वं स्यादिति रीत्या शङ्कितव्यावर्त्यत्वेन तद्यावृत्त्या सार्थकय भविष्यते । यथा जन्मा देकारणल वतये ब्रह्मलक्षणे इते वदन्ति । तन्न प्रभुसम्मिते स्वतन्त्रे वेदशास्त्रे तथोपपत्तःव। पे युक्तिप्रधानेषु आत्माकीनेषु ग्रन्थेषु तथाभावासम्भवात् । ब्रह्मणि जगज्जन्मकारणेपि, स्थितिकारणतवान्तर- सद्भावे ब्रह्मणो वृहखावत् प्रकृते हान्यभावाच । एत ततयफलितं लघुळक्षणान्तरमाह अपृथसिद्ध- विशेषणे ते । अत्रापि चेतनं प्रत्यनुवतते । तत्पदप्रयोजन पूर्व देव भवते । अस्याश्वाय सिद्ध पूर्वोक्तं सम्बन्धत्त्रयमुपपादकमिति धोत येतु नियमेनेति तृतीयाप्रयोग । यस्य चेतनस्यापृथ सिद्ध वशेषणं पत् द्रव्यं भवति, तत्तस्य शरीरमित्यथः । एवञ्च शरीरलक्षणे यच्छन्दघटनात् शरीरत्वत्य पितृपुत्र- एत्र } पीव २। ४१ [imp@anis] स Qumar Quaiomi जीवकंल सुखादि- ऩविडमॆल्लाम् सीवर्गळुक्कु ऎर्ङ्गळ् काण्गैयालुम्, अङ्गे तैयुम् ईर्क्कुम्बोदु क भावा दिवसप्रतियोगित्वं लभ्यत इते खशरीरं प्रति शरीरिणोऽपे जीवस्य ब्रह्म प्रति शरीरत्वमुपपचत इत्याह आनपिन्बु इति । प्रतिसम्बन्धित्वे सिद्ध इत्यर्थः । अचित्तप्पटर अचित्य रेणामभूतखशरीरं प्रति । तथाच शरीरत्वशरीरित्वयोरेकप्रतियोगिकयोरेवैकल समावेश विरोधः, न त्वन्यान्यप्रतियोगियोरपी ले भात्रः । area raniवाशरीरत्वं किं साक्षात् अथ परम्परया ? आये, “अनेन जीवेनात्मनानु- प्रविश्य इ ते जोद्वारेश्वर त्याचे नानाविधानोति वेऐवः । द्वितीये व, नारायणवासुदेवदिशन्देषु साक्षाचेतन- तुल्यमचेतनाधिष्ठानव वनव्याघातः इत्यत्नाह अचेतनद्रव्यमिति । तथा चोमत्रप्रामाण्यायोभयत्राप्यविष्ठा- नाङ्गीकारात् सर्वोपपत्तिरिति हृदयम् । अत्र मतभेदततारतम्यादिकं प्रसङ्गात् पूर्वमेव त्रिवृतं न विस्मर्तव्यम् । अथाचेतदन्यायेन चेतनस्योभयवापीश्वाशरीरत्वं प्राप्तं प्रतिषेधति चेतनन् इते । अचेतनस्याधिष्ठेचे जीवस्य द्वाप्तो, “अनेन जीवेन” इति प्रमाणसद्भावात्, जीवत्याधिष्यत्वे न पदार्थान्तरस्य द्वारता- ग्रा हे प्रमाणमस्ति न चा तादृशस्तर्क इत्यभिप्रायेोकं, द्वारप्रसङ्गोपि नास्तीति । १ । एवं जीवयेश्वरशरीरत्वं स्थापयिचाय तस्याणुत्वमपि समर्थयिष्यन् प्रथमं तत्वत्रादिमतं, तदुक्त- युक्तिप्रमाणपुरस्सरमनुवदति शरीरं पोनविडमि ते । सुखादेरात्मधर्मत्वेनान्यत्रापि सुखाद्यत्य तस्थले तत्वमावश्यकमित्येवंरीत्या तस्य स गतत्वेन विभुत्वमवर्जनीय। म।ते तेषामाशयः । ननु dearer शरीर- वत् तत्प्रत्युतात्मगमनस्यापि सिद्धौ तत एव शरीरस्येव तस्य विभुमनःक्षत मत्यवाह अने इते । शरीर- गमनस्थल इत्यर्थः । उयसम्प्रतिगमनेनैव सर्व वहि विपनात्मकल्पनं गौरवपराहत- मित्याशयः । ननु कल्पनायां हि गौवं दोषः । अहं गच्छामीति प्रतीतस्वारस्यास तत्रागमनम निऱ्‌पदाय्, अऩिट्ट वऴक्काय्, अवऩुक्केयाग अमैन्ददाय् इरुक्किऱ तो, अन्द विट्टुप् पिरियाद त्रवियम् अवऩुक्कु उडल् ऎऩ्ऱु शरीरत्तिऱ्‌कु अडैय ळम् कूऱ वेण्डियदायिऱ्‌ऱु, अदऩाल् असेदऩमाऩ ऒरु उडलैप् पॆऱ्‌ऱि नक्कुमिवऩ् ईसुवरऩुक्कु उडलायिरुप्पदु नमक्कु उडऩ् प टे, असेदऩमाऩ पॊरुळ्गळिल् सिल जीवऩै इडैयिट्टु ईक्करऩुक्कु शरीरङ्गळ् क इरुक्कुम्, मऱ्‌ऱुम् सिल अवऩै इडैयिडादे नेराग ईसुवर शरीरङ्गळाय् निऱ्‌कुम्, जीवऩ् - जीवऩै इडैयिट्टु ईसुवरऩुक्कु शरीरमॆऩ्ऱु सॊल्लवुमॊण्णादु इङ्गु, जीवऩ् ऒव्वॊरुवऩुम् ऎङ्गुम् परन्दुळ्ळाऩ् ऎऩ्ऱु सिलर् सॊल्लुडर् अदऱ्‌कु वरुमाऱु कारणमुम् काट्टुवर्, ऎप्पडि ऎऩिल्– अवर्गळुक्कु शरीरम् पोऩविडमॆङ्गुम् सुगदुक्क ईऱुबवुम् नेरुगिऱदु आत्मावुम् अङ्गु सॆल्लुगिऱदु इरुबॊरुळ्गळ् सॆल्लुगिऩ्ऱऩ ऎऩ्ऱु निरूपणम् सॆय्वदु कडिऩमाग G६ ह ४२ देशिकाश्यप्रकाशसहिते अदष्टविशेष वरुगैयालुम्, ताङ्गळिले ककरा बुराsafia @aise भोग्यविशे- बाकी ९msung, योगिक नित्य मुक्त ऊण्ड शरीर परिग्रह HD। ‘नित्यः सर्वगतः स्थ णुः इत्यादिप्रमाणsarray सोत्र कऩैप् पोले वरवाग वेण्डुगैयाल् ऎऴु ऎऩ्ऱ इडम् जूम्मॆऩ्ऱु Aan @Firi@ruit sair origळे सुखादिकार्याङ्कन का यथाप्रमाणं शरीर- ليزية । । सिद्धमेत्रेत्यवाह दूरङ्गळिले इति । अवेदमाकूतं देवदत्ते शरीरेण सह ववचि स्थिते सति ततो दूरतरेऽपेि देश विशेषे सततृष्टाधीनभोगोदयदर्शनात्, तददृष्टत्य च तदेशेन साक्षात्सम्बन्धाभावातु, अदृष्टवत्तदात्मसंयोगस्यैव तदुपनायकतया तदनुरोघेनात्मनां सर्वदेशव्यापित्वमावश्यकमि ते । तदुदाहृतं न्याय कुसुमाञ्जलौ, “कारीरीज नितसंस्काराधारपुरुषसंयोगात् जलमुत्रां सञ्चरण। जलझरणा देरूपा क्रिया" इति । ततश्वात्मनां विभुत्वसिद्धौ अहं गच्छामीत्यादेः श्रवं गच्छतीत्यादेरेव विशेषणीभूत- देहा दिमागमन एव तात्पर्यमत्रसेयमेते । सिद्धान्तिनापि सम्मन्तव्यं निदर्शनं दर्शय ते योगिगलुमि ते । सौभर्यादय इत्यर्थः । तैः कदाचित्कायव्यूहपरिग्रहात् आत्मनोऽणुत्वे तत्रैकमेव शरीरं सजीवम्, अन्यत्सर्व निरात्मकमिति तत्र सुखदुःखादिभोगापलापप्रसङ्ग इति हृदयम् । मुक्तादीनां ‘स एकधा भवति विधा भवति’ इत्यादिर्ना नाशरीएपरिग्रहः प्राप्तः । अविभुवेऽपि कमेग नानादेहपरिग्रहसम्भवादुक्तम् ओरुकाले इति । इयं मन्यस्थोक्तिर्भाव्या आत्म सुत्वना देनैया येका दिभिर्मुक्तस्याशरीरत्वाङ्गीकारात्, नित्यस्य खरूपेणैवानङ्गीकाराच । एवमात्मनो विभुत्वे तर्कमुक्त्वा तदनुप्र, प्रमाणमप्यह नित्यस्सर्वगत इति । ॥॥ अचलोयं सनातनः’ इति गीता । " तद्वत् जीवो नमपि च (नभोपम: ?)" इति रत्नपेटिक:- दाहृतवचनान्तरम् । ब्रह्मत्रत् जीवोऽपे सर्वगत इति तदर्थः । नन्ववाणुखरूपस्यापि जीवस्य धर्मभूतज्ञान- द्वारा भवन्ती व्यातिरुच्यत इत्यत्राह जीवनुमिते । तथाच जीव वेल्वबोधकवचनानामान्यपर्ये परमात्मन्यपि तेषां वचनानां तत्स्यादिति प्रतिवन्दिरताभिप्रेयते । ननु, “एषोऽणुरामा चेनसा वेदि- तव्यः” इत्यादिजीवाणुत्वबोधकवचनानां का गति रेत्यवाह अणु इतेि । यथा ब्रह्मणि, “अणोरणीयान" इत्यादिवाक्यानां आकाशवत्सूक्ष्मखरूपत्वे तात्पर्यम् तथैवात्रापीति भावः । शिला= नैयायिकादयस्तस्याश्च । । वरद विष्णुमित्रैस्तु जीवस्य धर्मभूतज्ञानस्येत्र सङ्कोचविकासयोगित्वमुक्तम् । एवं पूपक्षं प्रदर्य अतिलाज्जीवस्याणुत्वं सिद्धान्तयिष्यन् परोक्तविभुत्वयुक्तीः क्रमेण खण्डयति एङ्गु मे ते । शरीरगमन देश इरुक्कुम्, इवऩिङ्गु इरुक्कुम् पोदे तूरदेशङ्गळिल् पाक्कियत्ताल् पऴम् मुदलियऩ इवऩुडैय मरङ्गळिल् पऴुक्कक् काण् किऱोम्। पुण्णिय पाक्यम् उडैय इवऩात्मा अङ्गु इरुन्दाल् ताऩ् अदु कडप्पडुम् योगिगळ् मुदलाऩोर् पल शरीरङ्गळ् ऎडुत्तु अवऱ्‌ऱि ऩुळ्ळे पुगुन्दु निऱ्‌किऱार्गळ्। “फ्री कुण्डा cpmr” ऎऩ्ऱु इवऩै स्मिरुदिगळ् वर्णिक्किऩ्ऱऩ- आग इवऱ्‌ऱाल् जीवऩुम् परमाद मावैप् पोल् सर्वव्यापियाऩवऩ्। अवऩै -“अणु ऎऩ्ऱुम् । LU वारादु २। ४३ ऩाऩ अळविऩुडैय रणत्ताले कूडुम्। पुळिगत्तिल् अयणम् असरमावदु ळारिऩियमागैयाले सात्तिल् कळिऩ्रिक्कु ळ्ळविऩ् ऎऩ् वेण्डा ङ्गळुक्कु ऒरु ऎरत्तिल् कात्तिले मिरुन्दालुम्, करत्तिल् fa-fur-कळिऱ्‌पोले। रिग विशेषवि कळत्ताले ओरुक्काले प्परिराम् कूडुमागै सर्वत्रेत्यर्थः । यथाप्रमाणमिति । “चन्द्रमसमेत्र ते सबै गच्छन्, “अटन महीं कृतम्’ इत्यादि- तस्मृती:, अहं गच्छामी। ते खानुभवानुसृत्येत्यर्थः । उक्तं कल्पनागौरवमपि परिहरति वचनसिद्धतिलिति । युक्तिसिद्ध एव कल्पनागौरवं दोष इत्यर्थः । तदुकं न्यायसिद्धाअने, “आत्मगमनमुपलम्भयत्याथ- नुकूलम् । विमुलकल्पनं तु न तये ते लावामेच्छवा तदेव फलेन इते । तदेवम् निस्सारते ते यावत् । दूरे भोग्य वेशेत्रसृष्टेमप्यन्यया निवडते अष्टमावतु इते । बुद्धिविशेषः प्रीतेरूपः । तथाच भोक्तृविशेषविषयकप्रसादा देरूपादृष्टवत्सर्वगतेश्वरसंयोगस्य तत्रतत्राक्षततया भोक्तुस्तस्य तत्त्रा- सन्निधाने पे भोग्यपदार्थोत्पतेर्न हानिरित्यर्थः । अथाणुभूतेनात्मना नानादेहप रेग्रहमपि समर्थयते योगि- प्रभृतिक्कु इति । अन्ययवास्थामे युगपत् अनेकशरीराविष्ठानोपपत्त्येत्यनेन । प्रभृतिशब्देन नित्यमुक्तानां ग्रहणम् । एकशरीरचिलित्यादिः दृष्टान्तग्रन्थः । अत्र शिरःपाणिपादादिषु युगपदेका- विज्ञानोपपत्तिव दत्यमेतनमाकृष्य व्याख्येयम् । यद्यप्ययं दृष्टान्त सिद्धान्तिनामेत्र प्रसिद्धः । न त्वामभुत्व- !, “जू जू,॥॥, अहमिति हृदयस्पर्शनपूर्वकस्वानुभवेन च सिद्धस्यास्यार्थस्य पूर्वपक्षिणायनपोचत्वाभिप्रायेणैवमुक्तिरिति वचः । ज्ञानव्याप्तिमानस्य बहेर पे सर्वत्र सत्वेत भोगार्थ्याविधानानुपपादकत्वात् शक्तिविशेषविनित सुरुदि सॊल्लुगिऱदे ऎऩऱाल्

• अदऱ्‌कु - लष्मम् पॊरुळ्। अवऩ् - ऎऩ्ऱु करुत्तु कॊळ्ळलाम् इत्यादि, इदऱ्‌कु मऱुमॊऴि कूऱुगि ऱोम् जीवऩ् अणुवे इवऩुडल् पोगुप्पिङ्गळिलॆल्लाम् इव ऩुम् पोगिऱाऩ् - इप्पडिये प्रमाण वसऩङ्गळ् कूऱुवदाल् इदै निरूपिप्पदिल् एदुम् कष्टमिल्लै। इवऩ् पोगाद इडङ्गळिल् इवऩ् अऩुबविक्कप् पऴङ्गळ् पऴुप्पदऱ्‌कुम् इवऩ् अङ्गु इ नक्क वेण्डि यदिल्लै। पुण्यम् मुदलियऩ ईसुवरऩुडैय उगप्पुम् वॆऱुप्पुमे। अवऩ् ऎङ्गुम् परन्दुळ्ळदाल् तूरत्तिलुम् इवऩुक्कागप् पॊरुळ् कळैप्पडैक्किऱाऩ्। योगिगळ् पल शरीरङ्गळै ऎडुत्तुक् कॊळ्ळुमिडङ् गळिलुम् जीवऩ् ऎल्ला शरीरङ्गळिलुम् नुऴैन्दु निऱ्‌कविल्लै। पिऩ्ऩै? पऴैय शरीरत्तिल् ह्रुदयबागत्तिल् ताऩ् इरुक्किऱाळ्। इदु तपस् सक्ति यॆऩ्ऱ तऩदु सङ्गल्प्पत्तिऩाल् मऱ्‌ऱदऩदु उडल्गळै आट्टि वैक्किऱाऩ्। ऎप्पडि पोल ऎऩिल् ऒरु शरीरत्तित्तऩ्ळेये४४ देशिकाrयप्रकाशसहिते tum अजागलस्तन स्वरूपव्याप्ति कहिós Gajoor (@auSadha Gous अनन्यथा ज्ञानव्यातिविशेषणम् । न ज्ञानविशेषणम् । पूर्वदोषान तेवृतेः । शक्तिविशेषः ममेद्र मध्य भिमानविशेष: १ कर्मणां प्रतिपुरुष विचित्रतया कस्यचित् एकदेहमा तादृशाभिमान सिद्धिः । अन्येषां तपश्शत्या देहेध्विति विभागः । अत्रेदं बोध्यम्-अङ्गीकृतेऽ पे आत्मनो विभुत्वे देहसमप रेमाणत्वे वा करवरणा देतत्प्रदेशेषु धर्मभूतज्ञानविषयोकाराभावे तत्तदवच्छेदेन सुवदुःखानुभवानुदयात् तस्मिन्नवश्याभ्युपगन्तव्ये सति आत्माशुत्वे पे तेनैव तदुपपत्त्या व हेमुच म्युपमो व्यर्थ इति । ओरुक्काले इति । परकायाप्रवेशे क्रमेग नानाशरीराधिष्ठानम् । कायव्यूहे तु युगादि ते भात्रः । ननु श्रीरहस्यत्रयसारतत्रत्रयचिन्तनाधिकारे, “शरीर- धारणं द्विविधम् । तत्सत्तामात्रप्रयोजकम् सुखदुःखोपभोगतदुपायानुष्ठानोपयुक्तञ्च” इते । तत्राचं सुषुप्त दें- सदिशा साधारणं धर्मखरूपसम्बन्धाधीनम् । द्वितीयं जातमयोः पूर्वेकादधिकं धर्मभूतज्ञानविष- यीकाराधीन मित्युकम् । युक्तचैतत् । अन्यer atरचारणस्यात्मखरूपसम्बन्धाधीनत्व वाहे शरीरस्या- स्मानं प्रति आपचानुपपत्या शरीञ्जगत्चैव हान्यापतेः । तथा च कायव्यूहे एकस्यैव शरीरस्य सात्मकतया तत्र तलक्षणोपपत्तावपि निरात्मकान्यशरीपणा तदनुपपत्तिस्त्यात् । तदर्थ सर्वत्रा- स्मरूपव्याप्तिरेव्येत्यत्राह अजागळात कश्येति । स्तनो हि पातुनतुमचितुञ्चालिङ्गनादिनाही भवतः । अजया गळे स्तनौ हि तथाविवोपयोगद्वयाभवात् व्ययविवेति प्रकृतेऽपे जव वैभुत्व- कल्पनं तथैवेति भावः । अत्रायमभिसन्धिः, यद्यपि शरीरसत्ताप्रयोजकवारणं पिबन्धाधी- नमित्युक्तम् । तथापि तयोके: यावच्छभावी सुतादावपे विद्यमानः इन्द्रियव्यापारमनपेक्ष्य केवल- कर्मावोनो यो धर्मभूत ज्ञानवियताविशेषः, तदधीनत्व ee arenaar । स्वरूपसम्पन्वाधीने- स्वरूपानुगन्धितधादिसार्वकालिक प्रयत्नवास्थानापन्नधर्नभूतज्ञानविषयताधीन मेल्यर्थात् । अन्यथा “अस्य सोम्य महतो वृक्षस्य यदेकां शाखां जीवो जहाति अथ सा शुष्यति, द्वितीयां जह ति अथ सा शुष्यति” इत्यादिना वृक्ष एवं स्थितस्य जीवस्य तदेकदेशभूतशाखासु धर्मभूतज्ञानसङ्कोच- विकास,रेव तच्छोष्णाशोषणप्रयोजकत्वकथन विरोधात् । शोषणं शरीरस्य सत्त हानिः । शोषणा शोषणयोः साक्षादात्मरूपसम्बन्धाधीनत्वे तु अणुभूतात्मापगमे वृक्षे सवशोषणं वैकतस्त्यात्, अपरतः तदन- कामे सर्वपोषणं वा स्यात् । न त्वेकशाखायाश्शोषण, अन्यस्था अशोषण मेति । द्वितीयं पतनत्र ते- बन्धात्मकं पुरुषार्थसदुपायानुष्ठानार्थशरीरधारणं तु प्रयज्ञपाद्यवस्थापनेन्द्रियग्व्यापाराधीनजाग्रदा देदशामात्र- भावधर्मभूतज्ञानविकासायत्तमिति पूर्वतोऽस्य मैदो बोध्यः । तथाच निरात्मकदेहस्यापि प्रथम।न। दष्टधर्म- भूतज्ञानविशेष विषयत्वात् शरीरलक्षणाद्युपपत्तिरिति । नन्वन्तरत्वाधिकरणे भाष्ये, “यः प्राणेन जीऩ्ऩ ह्रुदयत्तिलिरुन्दु कॊण्डे काल्मुदल् तलैवरै आट्टि वैप्पदुबोल्। आगैयाल् जीवऩ् ऎङ्गुम् तङ्गुगिऱाऩ् ऎऩ्ऱदुम् आट्टिऩ् कऴुत्तिल् इरु स्तऩङ्गळ् तॊङ्गुवदु पोल् –वीणे

परमभके जीव। १। ४५ सिद्धाणुवो कान्तिस्यागति ष्टोकिura सर्वगादिशय प्रकरणानुगुणा अनुप्रवेश- प्राणिति” इतेि निरुपाधिकं सर्वप्राणिप्राणनकर्तृत्वं परमात्मन एव । प्रत्यगात्मनस्तु सुषुप्तौ प्राणनं प्रति कर्तृत्वायोगात्” इत्युक्तिविरुद्धतया अन सुषुप्तौ जीवखरूपसम्बन्धाधीनत्वं कथं शरीरसत्तायामुच्यते ! तादृश- त्यस्यैव प्राणनकर्तृत्वात्मकत्वादिति चेन्न; शरीरधर्मस्य प्राणनस्योद्रवास निश्वासादिकर्तृलात्मकतया तत्कर्तृता- त्मकप्राणयितृत्वस्य परमात्मनिष्टत्वेऽपे, कालसम्बन्धात्मकसत्तालक्षणशरीरधर्मभूतप्राणनप्रयोजकत्वस्य जीव- स्वरूपनिष्ठत्वे विरोधाभावात् । ननु निरात्मकशरीरेषु आत्मखरूपसम्बन्धविरहे कयं तेषु सौषु क- स्वरूपसुखार्थप्रवृचिकटते । सुषुप्तौ स्वरूपसुडस्यैत्रानुभाव्यत्वात् । विकसितधर्मभूतज्ञानस्य च तदा तत्राभावेन सुखरूपतदनुभवार्थप्रवृतेरस्ययोगादिति चेत्-मैवम् । जाग्रदवस्थामा बिशरीरादिप्रेरणायासज नित- दुःखशान्त्यर्थमेत्र तदा तत्र प्रवृत्त्युपपत्तेः । न च “स्वापे सुखत्वाभिज्ञानात् तद्विच्छेदे च रोषतः । तदर्थमन्यत्यागाच श्रुतिस्मृतिशतैरपे” इत्यादिना सुतौ सुखार्थप्रवृत्तिकथनं विरुध्येतेति वाच्यम् ; तस्य सात्मकदेहविषयवात् । तथा च कायस्थले धर्मभूत ज्ञानव्याचैव सर्वनिव स्वरूप- क्लुसिव्ये। ते । नन्वेवमपि निरात्मकदेहेषु अहम्बुद्रधवच्छेदकत्वं न स्यात् । धर्मभूत ज्ञानप्रसरणातद्- भवतीति चेत्, घटादिष्वपि तप्रसङ्गः तस्य सर्वत्रा विशेषादि ते चेत्र-आत्मनो देकदेशस्थिती तत्र करचरणादिष्वित्र देहान्तरेषपि एक हम्बुदध्यवच्छेदकत्वोपपत्तेर्घटादिवैलक्षण्यात् । एवं जीवस्याणुत्रे वाचकयुक्तिपरिहारात् साधकयुक्तया व स्थिरीकृते सति तद्बलेन विभुत्व- वचनस्य निर्वाहमाह अनन्यथासिद्धेति । इदं कण्ठतीति पदचाणुत्वादिपदेषु प्रत्येकं, अनन्यथा- सिद्राणुत्कण्ठोकीत रीध्यान्वेति । जीवास्याणुत्वं साक्षादेव श्रयते, “एषोऽणुरामा चेतसा वे देतव्यः” इत्यादी । न चेयं श्रुतिः ईश्वराव तिवत् सौक्ष्म्या दिपरतया नेतुं शक्या । “वालाग्रशतभागस्य शतधा कल्पितस्य च । भागो जीवरस विज्ञेयः”, “आराग्रमातो हावरोऽपि दृष्टः” इत्यादिनाऽणुसदृशं किञ्चिद्वस्तुदाहृत्याणुत्वप्रतिपादनात् तचैव तात्पर्यस्य दृढीकरणात् । उन्क्रान्तिश्च, ‘तेन प्रयोतेनेष आत्मा निष्क्रामति चक्षुषो वा मूर्ध्नो वाऽन्येभ्यो वा शरीरदेशेभ्यः" इति श्रयते । न चेपनपे विभोः शरीरगमनादिना नेया, शरीरदेशेभ्य इति शरीरापादानकगमनस्यैव तत्र प्रतीतेः । परेछिने प्रदेश स्थितस्य तं विहायोत्तरदेशसंयोगानुकूलव्यापार उकान्तिः । सामान्यतः पूर्वदेशात् उत्तरदेश संयोगहेतु- व्यापारो गतिः । अनापि पूर्वदेशत्यागसद्भावेपि तदप्रतीत्या उत्क्रान्तितो वैलक्षण्यम् । सा च गतिः, “ये वै के चास्माल्लोकात् प्रयन्ति चन्द्रमसमेत्र ते सवै गच्छन्ति इ ते श्रूयते । भगतिश्च गतिवैपरीत्येनोत्तर- देशात् पूर्वदेशसंयोगानुकूलव्यापारः तत्माल्लोकात्पुनरेत्य मै ठोकाय कमणे इत्यादी श्रुता । सर्वगतादि- शब्दमिति । " नित्यस्सर्वगतस्स्थाणुः, क्षेत्रज्ञशक्तिस्सा वैष्टिता नृप सर्वगा, लोके सर्वमावृत्य तिष्ठति आग जीयऩ् वॆऩ्ऱुम्, मेले किळम्बि मेलुलगम् सॆल्लुगि ऱाऩ ऎऩ्ऱुम् वरुगिऱाऩ् पोगिऱाऩ् ऎऩ्ऱुम् सुरुदि तिट्टवट्ट मागक् कूऱुवदाल् अवऩै मुऩ्बु– ऎङ्गुम् वियाप्तऩ् - ऎऩ्ऱु कूऱिय १ । ४६ देशिकाश्यप्रकाशसहिते योग्यत्वादि Gens grand soror surth। gb निस्त जीवकाश विभुळाङ्क ही ‘स्थूलोऽहम’, ‘पादे मे वचेतना’ प्पडि इत्यादिप्रनीतिक अनुगुणा दहरिया देशककु FLITS & उङ्गळुक्कु ईडागच् चिऱुप्पदु पॆरुप्पदागिऱाऩ् ऎऩ्गिऱ ऎणमुम् इरगात्ताले रगम् ‘नोऽहम्’ की ‘न’कोऽहम्’ org Qura मूपात्रादि- aff वचेतनादिव्यपदेश ज्ञानव्याप्तिविशेषला Gar mob बी Gsnar ङङऩ् कॊळ्ळाद इत्यादी प्रकरणस्य जीवविभुत्वे तात्पर्या निश्वयात् प्रमाणान्तरानुसारेण कैकस्यापि जीवस्य सर्वत्रानुप्रवेश- योग्यत्वादेकमेत्र तत्र विवक्षितमित्यर्थः । येोग्यत्वादीति आदिना अभिययको भुवनं प्रविः, वायुस्सर्वगो महान” इत्यादी अग्न्यादेरित्र जीवजातीयस्य सर्वव्यात्वं सङ्गृह्यते । एवनियता प्रबन्धेनात्मविवपक्षं परिहृत्य जैनसम्मतं देहसम रिम्माणत्वपक्षमपि प्रत्याह जीवनिति । विभुवनरिके योळिन्दालु मित्यनेन उक्तासु अणुत्य साधक विभुत्ववाचकयुक्तिषु विशुत्वबाधकयुक्तिमावस्य तत्सम्मत अणुत्वसाधकयुक्तः कथचिदन्यथा। निर्वा- बोयते । इत्यादिप्रतीतील्या देना, “वृशोहम्”, “शिरसि मे सुखम्” इत्या देप्रती तीनां सङ्ग्रहः । वक्ष्यमाणसङ्कोचप्रदर्शनाय, कृशोह मे ते प्रतीतेः, देहसमपरिमाणत्वसिद्धये, “शिरसि मे सुखम् इति प्रतीते- श्रावावश्यं क्रोडोकार्य त्रात् । ततश्व जोवय शरीरे शिरःप्रभृति पादर्यन्तव्या पित्व, सद्धया देहमप रेमाणत्वम्, तत्तत्स्थूलकुश देहप्रवेशेन सङ्कोच विकासशीलत्वञ्च लभ्यत इति तदभिमनः । देहपरिमाण इते बहुव्रीहिः । देशगतस्थौल्या दिप। रेमाणसदृशप, रेमाणमा नित्यर्थः । नन्वात्मनः कथं काइये स्थोल्यं च स्वाभाविक परिमाण भवेतुमईत ? परस्पर वेरोवादिति चेत् तत्राह अन्वोदेङ्गञ्जकीडाग इते । तथाच यथा देहस्य तदुभयं कालभेदादेनोपपद्यते सङ्कोचविकासश तिमत्त्वात्, तथैवात्मनोपि तत्सर्वमुफ्पयत इते भावः । इष्प्रकार चाले= [क्तानन्यया सिद्वाणुयादिश्रुतिले । तर्हे स्थूलोहमिति किमुच्यते, तत्राह स्थूले हमिति । न हि नीलोह मति प्रती। तच्छात् आत्मनि नीलत्वा देकमपि त्वयेप्यते । ततश्च तत्र नीलदेहा भेदभ्रममूलत्वा देवत् भ्रममूलकत्वेन न प्रकृते पे खार्थताचकत्वमेति भावः । भ्रमादोत्या। देनाsपर्य- वसानवृतिग्रहमम् एतपक्षे, नीलोह मेत्यादीनां प्रतावे। पे नीलादिशरीरक इत्यर्थस्यैव लाभात् तदानीमपि न प्रकृते स्वार्थसाधकत्व मे ते तु भेो बोध्यः । एवं, “पादे मे वचेतना” इत्यादिप्रतीतम पे निर्वहते पादादिगलिलिते । ज्ञानव्याप्तिविशेषत्ताले इते । अत्र, ज्ञानव्याप्तेः शरीरैकदेशपादा देष्वेव । । तऱ्‌कु - ऎङ्गुमुळ्ळ शरीरङ्गळिल् कर्मावै यॊट्टि पुगमुडियुम ऎऩ् ऱो - अणुवाऩ अनेक जीवऩ्गळ् ऎङ्गुम् कुऴुमियुळ्ळार्गळ् ऎऩ्ऱे करुत्तु कॊळ्ळवेणुम्। इङ्गु जैऩर् सॊल्लुवर्- जीवऩ् सर्व वियाबियाग वेण्डाम्। अऩालुम्, ‘नाऩ् परुमऩ", ऎऩ् कालिल् नोय् ऎऩ्ऱिप्पडियुळ्ळ अ वङ्गळै यॊट्टि उडलुक्कीडाग पॆरुप्पदु सिऱुप्पदाग उड लुक्कु एऱ्‌ऱ अळवुडैयवऩ् आगट्टुम् ऎऩ्ऱु। इदुवुम् पुदियूदिल्लै पऴैप्पडिये कण्डऩम् कण्डु कॊळ्वदु, “नाऩ् परुमऩ्” ऎऩ्बदु नाऩ् कऱुप्पु- ऎऩ्बदु पोलाम्। अगावदु उडडऩुक्कुम् उयिरुक्कुम् परमेश जीव, २ Guir का यौगिक नानापरिमाषकण्ठ बिच्छेदादिदोष॥। भशरीरवशै आत्मपरिगण झकण्ड नियामक (के। निर्विकारतिय मुक्ति आनन्त्यश्रुति ‘प्रदीपवावेशः’ का mutpu सुखाद्यनुभवार्थत्वकथनात् त्वकथनात् शरीरान्तरे तदकथनात् पूर्वत्, शक्ति वशेष। वैशिष्टत्वानुकीर्तनम् । सुषुप्त अवस्थशरीरसचाप्रये। जरुज्ञानव्या व्यावृत्तये विशेषशब्दः । अथात्मनोऽणुत्वानङ्गीकारे, “एवञ्चात्मा का- इति सूत्रोक्तरीत्या प्रदोषान्तरमाह इङ्गनकोलादपोदु इति । तथाच तन्मते। पे योग- मनां कायपरिग्रहस्यले नानाकायसमपरिमाणनानाजीवाङ्गीकारायोग। त् नानाकायसमप रेन। मैकजी- बृहद्भूतस्य तस्य तत्तदेहव हेस्थले विच्छेदः तत्तदेहेषु प्रवेशश्चेति सर्व मद क्लिष्टमनिष्टश्च भवतामिति भावः । इदमुरलक्षणम् अयोगिनाम पे जीवानां उबावनगज, पेपी।लेका- दिदेवेशे शरीराद्ध हे वाद सोत्रासा देव भवे देश पे बोध्यम् । नतु तपनातप- रत्नालो- काना मित्रावयवोपगमापगमान्तरा आत्मनोपे सोच विकासा विप्येते । तथा तथाभूतस्यापि धर्मभूतज्ञान- स्यैव नित्यञ्चातमित्यवाह अशरीरदशैथिलि ते । भशरीरतादशायामित्यर्थः । मुक्ताविते यावत् । मुकेशरीररूपत्वं तेषामपीष्टम् । स्पुटीभ वेन्यते तत् तदविकारे । तन्मते आत्मनः स्वतोऽपरे मत- त्वात्तत्य रेमाणामेत्र शरीराङ्गीक रात्तदा तत्परिमाण नियामकाभावप्रसङ्ग इते भावः । न चायमिष्टः प्रसत इति वाच्यम्। तथासति जाने मुक्तकालीनाप रे मितवाकारस्यैव खाभाविकत्व रसङ्गेन संसारदशास्त्रप रेमाण- स्योपाविकताल, भात् आत्म वैमुत्ववादपर्यवसानापतेः । ननु " वालाग्रशतभागस्य इत्यणुत्वेन तस्या मनः, । तत्रैव, “सवानन्त्याय कल्पते इते विभुत्वात् सङ्कोच विकासाचेवाडीकर्तव्या बसवाह निर्विकार– श्रुतीति । “अच्छेोयमदाहूयम्” इत्या देनाऽऽत्मनो निर्विकार तिपादनात्, अणुलोकाम्यादि- nusitaar चानन्त्यतिर्मभूतज्ञानव्याहिपरतयैव व्याख्येया । बद्रदशाया च ज्ञानस्य सङ्कोचोऽग्य- कारे । अतः परिशेषात् मुक्ताचेत्र वाशी व्याप्तवतेत इते भावः । प्रदीपत्र देत सूत्रार्थस्तु एकदेशे स्थितस्याप्यात्मनः सर्वशरीरेष्वपे चैतन्यद्वाराऽनुप्रवेशो नानुपपन्नः प्रदीपवत् एकदेश स्थितस्थाप प्रदीपस्य यथा प्रभया देशान्तरेषु व्यासः तद्वत् । तथा हि दर्शयति श्रुतिः– “वालाग्रशत भागस्य वासियऱियामैयाल् कडा ‘न पादत्तिल् नोय् ऎऩ्बदु अङ्गु इवऩ् अऱिवु = उणर्चि सॆऩ् उणर्त्तुगिऱदागै याल् सरियागिऱदु इव्विदम् चित्तान्दि कूऱुवदै ऒत्तुक्कॊळ् ळादु पोऩाल्–योगिगळ् पल शरीरङ्गळ् ऎडुक्कुम् पोदु शरीरङ् गळुक्किडैये –आत्माविऩ् तॊडर्चि अऱुबट्टुविडुम् शरीरमे इल्लाद पोदु आदमावुक्कु ऎव्विद अळवुमिऩऱिक्के कूडुम् अप्पोदु अळविट्टुक् कूऱ शरीरमिल्लै पऩ्ऱो? जीवऩ् “माऱु तलऱ्‌ऱवऩ्” ऎऩ्ऱु परमाणवाक्यम् कूऱुवदाले - मोदशैयिल् अवऩ् पॆरियवऩागिऱाऩ् ऎऩ्ऱदऱ्‌कु वेऱु करुत्तु पोगक् ४८ धर्मव्याप्तिunda घटिकेल वृक्षशाखादिकशी जीवा प्रवेश शुष्क ऎऩ्ऱदुवुम् अवशेषनियतप्राणवान दूधि परित्याग @ निर्वहिoumio स्वरूपQuora ज्ञान च्यातिना का सांवादि- मॊऴिय कधी विसबुक @son ‘अहं जानामि’ ७ अवधि un इत्यारभ्य “स चानन्त्याय कल्पत” इत्यन्तेने त । ननु “अस्य सोम्य महतो वृक्षस्य’ इत्याशुकं शाखा- शोषणा देकं जीवस्य सर्वदेहव्यासत्वे पे सोवविकासशालित्व दुपपद्यते । न तुक्तरीत्या ज्ञानव्याप्या- दिकं तेन सिद्धतीत्याह वृक्षशाखेति । एन्रदुवुमिदन्तं श्रुत्यर्थानुवादः । प्राणवाय्वादोत्या। देना पूर्वेकज्ञानव्या हिस्वीकारः । अणुभूतेनापि जीवेन महतो वृक्षस्य शाखोपशाखासु अदृष्ट विशेषमूलक- प्राणवायु विशेषज्ञानसम्बन्ध विशेषाद्युपाधिद्वाराधिष्ठितत्वाङ्गीकारात् क्वाचित्कदाचित्तदुपाधिविगमे तत्प्रदेशः शुष्यति अन्यस्तु येतात न प्रभागान्तर हवं रूपको वादिकं कल्पनीय मित्यव चेयम् । reate शाखाशोषणादिन्यायस्य मनुष्यकरवरगादिष पे तुन्यतया कथं तत्र सर्वास्यवेषु प्राणसञ्चारादिः ! “हृदे प्राण।” इते तस्य हृदयप्रदेश मात्रवृत्तित्वादिति चेन्न –अवव्यप्राणशब्दस्य प्राणवायु सामान्यपर- स्यात् । वाद-मादिशब्दस्येव तत्यापि सामान्यमश्वाचित्राङ्गीकारात् । अस्ति च प्राणः सामान्यतः स्थावरेष पे । तदुकम्, “न तु दृष्टान्तभावाता” इत्यत्र भाष्ये, “स्थावरेषु प्राणसद्भावे। पे तस्य पावस्थाय शरीरधारकत्वं परं नास्ति” इते । ननु स्वरूपा ते रेक्कन्च नाभावात् ज्ञानव्याप्तिः स्वरूपव्याप्तावेत्र पर्यवस्यति । अतश्च नामाणु रेति साङ्ख्यादयोऽत्र प्रत्यवतिष्ठन्ते स्वरूपमो य इति । तथाच साङ्ख्यसूत्रताप्यादिकं “निर्गुणत्वान चिद्रर्मा”, “ज्ञानं नैत्रात्मनो धर्मो न गुणो वा कथञ्चन । ज्ञानरूप एकत्मा नित्यः पूर्णस्सदा शुचि।” इते । साङ्ख्यादत्यादिवाद्वैतिप रेग्रहः । तदें निराह इदुकुमिति । निरस्तमित्यप्रेतनेना- न्वयः । अबाधितप्रत्ययेति । अहमर्थस्यात्मनो ज्ञानाश्रयतं हि तदर्थ इति भावः । नन्व जानामीत्यत्राहमर्थोऽन्तःकरणमेव । तस्याप्यध्यासकृतमेव तदाश्रयचम् । अतो नैतावतात्मनो ज्ञाना- श्रयत्वसिद्धिरेत्याह अहमर्थमे इते । “हन्ताह मेनास्तिस्रो देवता”, “यस्माक्षरमतीतोहम्” इत्यादि- श्रतिरमृतिषु तथैवमादिते भावः । अस्तु तर्हि जरूपस्यात्मनो ज्ञानगुणकथं नैयायिकव दिव्यवाह आत्माज्ञानस्वरूपेति । “अत्रायं पुरुषस्वयं ज्योतिः”, “न विज्ञातु वैज्ञादिपरिलोपो विद्यते” इत्या देना अवऩुडैय अऱिवु पॆरियदागिऱदु सूदरगाररुम् - विळक्कु पोल् विरिगिऱदु -ऎऩ्ऱु इदैये सॊऩ् ऩार्। “मरत्तिऩ् ऒरु किळैयै जीवऩ् विट्टबोदु अदु उलर्न्दु पोगुम्’’ ऎऩ्ऱदऱ्‌कुम - एदो ऒरु निबदियै ऒट्टिय प्राणवायु किळैयिल् परवाविडिल् अदु उलरुम् ऎऩ्ऱे अबिप्पिरायम् कॊळ्ळ @aath साङ्गियर्गळ् - जीवऩ् ऎऩ्ऩुम् पॊरुळे अऱिविऩ् वडिवु अदऱ्‌S इऩ्ऩॊरु अऱिवु ऎऩ्ऩुम् तऩमै किडैयादु। आगैयाले अऱिवु ।२। ४९ करारिमे अवॆऩ्ऱु ऎऩ्राळ कुमागैयालुम् ऎण ऎऩऩुमाय् सारङ्गऩुमाय् इरुक्कुमॆऩ्ऱु सॊल्लुगिऱ रिसरि एकङ्गळालुम् rcणम्। राऩाऩॆऩ्ऩुम् साङ्गळिल् अळ् कावाम्। इप्पडि ऎारमुण्डालुम् ऎवुम् कूडुमो? ऎळा ऩसा मॆऩ ऱऩ्ऱो ऎङ्गळ् सॊल्लुवदु। आगैयाल् ऎदासमाऩ सकलमे मॆऩ्ऱु सॊल्लुवर्गळ् आत्मा itA ऩाऩॆऩ्ऱु ऎऩऩि ऎल्लाम् तथा प्रतीतेरिति बोध्यम् । ननु, “विज्ञानघन एक” इत्यनैवकारेण ज्ञानगुणकत्वव्युदासात् नोक्तं युक्तमित्यवाह ज्ञानस्वरूपनिति । न तु तत्र ज्ञानगुणकत्वांशव्युदासः, तस्यान्यत्र प्रमाणप्रतिपचतया व्युदसितुमशक्यत्वादिति हृदयम् । तदुक्तं श्रुतप्रकाशिकायाम्, “धनशब्दोक्तनैरन्तर्यस्य जडांश मिश्रत्वं व्यावर्तयत्येवकार इति । आत्मनोऽहमर्थत्वमुक्तमाक्षिपति इप्पडि इति । अहं जानामीत्यवाधित- प्रत्यक्षेणेत्यर्थः । उण्डानालु मित्यभ्युपगम्यवादः । अन्तःकरणाहमर्थत्ववादिसाङ्ख्या दिमते स्वयम्प्रकाश- ज्ञानस्यान्तः करणेन खात्मस्थतयाऽभिव्यञ्जनात् अहं जानामीत्यस्याच्यासरूपतया ज्ञानाश्रयत्वरूपस्य चेतनत्यस्य वस्तुतोऽभावात् । अहन्त्वम् = अहंशब्दवाच्यत्वम् । शास्त्राणि - “अहङ्कार व दर्प कामं क्रोध परिग्रहम् । विमुच्य निर्ममश्शान्तो ब्रह्मभूयाय कल्पते ।” इत्यादीनि । अव व्याज्यतयोतत्याहङ्कारस्यै- चाहन्त्वरूपतयोपादेयस्यात्मनोऽतनूपत्वं प्राप्तमिति भावः । तर्ह्यमर्थः क इत्यवाह आगेयालिति । अहङ्काररूपमान अहङ्काराख्यतत्त्वपरिणामभूतम् । । एव अहंशब्दवाच्यत्वं, त्याज्यतयोक्ताहङ्कारः, तन्नामा तरच विशेषरचे ते पतचितयस्यैकत्वाभिमानेन प्राप्तं पूर्वपक्षमेतम् तेषां परस्परं मेदप्रदर्शनेन निराकरोति आत्मा प्रत्यगिति । प्रत्यकत्वं स्वस्मै स्वयम्भासमानत्वमित्युक्तं पूर्वमेव । एतादृशस्य च तस्य परवुगिऱदु - ऎऩ्ऱदऱ्‌कु आत्मा परवुगिऱाऩ् ऎऩ्ऱे पॊरुळ् ऎऩक् कूऱुवर्। अदु अङ्ङऩऩ्ऱु नाऩ् अऱिगिऱेऩ् ऎऩ्ऱ सर्व उलगा नुबवत्तिऩाल् नाऩ् ऎऩ्ऩुम् आत्मावुम् अऱिवुम् वेऱु वेऱु तऩ्मैयागिऱदु। आत्मा ताऩुम् अऱिवुवडिवाय् अऱिवु ऎऩ्ऩुम् तऩ्मैयदाय् इरुक्किऱदु ऎऩ्ऱु श्रुतिगळ् पेसुगिऩ्ऱऩ “जीवऩ् मुऴुवदुम् ज्ञाऩक् कट्टियागवे इरुक्किऱाऩ्” ऎऩ्ऱ इडत्तिल्- ए - ऎऩ्ऱुम् तेऱ्‌ऱम् जडांसक् कलप्पु तुळियुम् किडैयादु ऎऩ्ऱु सॊल्ल वन्ददु सरि पोगट्टुम् आत्मा अऱिवुडैयऩे आयिऩुम् अहम् ऎऩ्ऩुम् पदत्तिऱ्‌कुप् पॊरुळावाऩो? अहम् - नाऩ् ऎऩ्ऱु अहम्बावम् कूडादॆऩ्ऱल्लवो सास्तिरम् कूऱुम् आगैयाल्, अहङ् गारमॆऩ्ऱुम्, अन्दक्करणम् ऎऩ्ऱुम् कूऱप्पडुम् उळ्मऩमे अाऴ् ऎऩ्ऱ सॊल्लिऩ् पॊरुळ् ऎऩ्ऱु साङ्गियर् सॊललुवर् इदु सरियऩ्ऱु वेदान्दिगळ् अऩैवरुम् आत्मावै तऩक्के ताऩ् तोऩ्ऱुम् पॊरुळ्- तेसि -७ ५० देशिकाशयप्रकाश सहिते सैगैयालुम् ळामल्लाददऱ्‌कु ऎऩसुक् कूडामैया Sib अहङ्कारत्याग- वचने देहात्मन-गर्वादिपरित्यागपरळangra तस्त्रविशेष महमर्थ ३० अहमबुद्धि अहङ्कारश जनिamsunder प्रयुकor की D५७६०५ अहम् बुद्धिur । ‘ममेदं’ काळी इदङ्कारगोचर शरीर के त्र का वैशेषिकादिभिर्वक्ष्यमाणरीत्याऽऽमन्यनङ्गीकारात् सर्वसिद्धान्तीत्यनुक्त्वा अभ्यात्मनिरूपकेत्युक्तिः । आत्मविषय- । कशाबकारैरित्यर्थः । अहन्त्वानङ्गीकर्तृभिरपि अतिभिः आत्मनि प्रत्यकत्वाङ्गीकार । देवमुक्तिः । अस्तु तत्र तदङ्गीकारः । तावताऽहन्त्वस्य किमायातमित्यवाह अहमर्थमल्लाद्द इति । “अमर्यो न वेव आत्मा प्रत्यकत्वं नात्मनो भवेत्” इति भाष्यमिहाभिप्रेतम् । इदशब्दवाच्यप्रपञ्चस्य पराकत्वेन ततो व्यावृत्तं प्रत्यत्वमहं बुद्धिवोभ्य एव पर्यवस्यतीति तदभावे तदभाव इत्याशयः । अथाहङ्कारत्याग- वचनगतिमाह अहङ्कारत्यागवचनमिति । अयं भावः - अहङ्कारशब्दत्व विष्वर्येषु प्रयोगो दृष्टचरः । “अथातोऽहङ्कारादेशः” इत्यादौ अहलियत इत्यहङ्कारो नामाऽऽत्मा । तत्यादेशः अहंशब्द घटनेनो- पदेशः । स न त्यक्तुं शक्यः । तथासति आत्मनाशस्यैव पुरुषार्थत्वापत्तेः । “महाभूधान्यहङ्कारो fararana ar terraको महत्वकार्यभूतोप्यहङ्कारोऽस्ति कश्चित् । तस्याप्याप्रळयस्था थिन आमुक्ति अस्मदादिभिस्सम्बद्धस्य न त्यक्तुं शक्यता । ततश्च परिशेषादेवमेव वक्तव्यम् – “आत्मन्येष न दोषाय शब्दोऽहमिति यो द्विज । । अनात्मन्यात्मविज्ञानं शब्दो वा भ्रान्तिलक्षणः” इत्यादिविष्णुपुराणोक्त- देहाभ्रमो बा, “गर्वोऽभिमानोऽहङ्कारो मानश्चिससमुन्नतिः” इत्युक्तः उत्कृष्टजनावमान हेतुकर्वो वा त्यक्तव्यतयोक्त इति नात्मनि त्वदुक्तरीत्याहन्त्वत्याग इति । एतेनात्नाहङ्कारशब्दस्य गर्वपरत्वे गीतायां उपरितनदर्पशब्देन पौनरुक्तयमिति शङ्का परास्ता । यत्नाहङ्कारशब्दमात्रस्य श्रवणम्, तत्र स्थले एवं निर्वाह- सम्भवादिति । तत्त्वविशेषेऽहङ्कारशब्दप्रयोग निर्वइति तत्त्वविशेषतिलिति । तथा वानहम = अहमर्थ भन्ने देहे अहम्बुद्धिकरणत्वात् तत्वविशेषे स शब्दः विप्रत्ययान्ततया प्रयुज्यत इति भावः । “अहम्बुद्धया परागर्थात् प्रत्यगर्थो हि भिद्यते” इत्युत्तरार्धमभिप्रयन् देहादिव्यावृत्ततयाऽऽत्मन एवाहंशब्दवाच्यतेति स्थापयति ममेदमिति । ममेदं गृहमित्यादौ गृहादिव, ममेदं शरीरमित्यादावपि शरीरात् तदेकदेशान्त:- करणाचाशन्दवाच्यतयाऽऽत्मा विक्ष्यित इत्यर्थः । पूर्वमेव सूचि वैशेषिकादीनामन्यथाङ्गीकारं दर्शयत अदावदु–प्रत्यक् ऎऩ्बर्। अहम् - नाऩ् - ऎऩ्ऱु तोऩ्ऱाद पॊरुळुक्कु ऎप्पडि अन्द प्रत्यक्पदार्त्तत् तऩ्मै वरुम्? अहङ्कारम् कूडा तॆऩ्ऱाल् कर्वम् कूडादॆऩ्ऱु ताऩ् करुत्तु अनदक्करणम् ऎऩ्ऩुम् उळ् मऩदै अल्लदु तत्तुवान्दरत्तै अहङ्कारमॆऩ्ऱु पेरिट्टऴैप्पदऱ्‌ कुक् कारणम् - अहम् ऎऩ्ऱ आत्मावल्लाद देहत्तिल् मदिगेडर्गळुक्कु अहम् -आत्मा-ऎऩ्ऱ अऱिवैप् पिऱप्पिक्कैये आगुम्। आत्मावै अल्लाद वऱ्‌ऱिलिरुन्दु पिरित्तऱिय - ‘नाऩ्’, इदु’ ऎऩ्ऱ सॊऱ्‌कळैत् ताऩे कैयाळु किऱार्गळ् आगैयाल् अहम् ऎऩ्ऱदु आदमावैत् ताऩ् आत्माविऩ् S THE ACADEMSKRIT RESEARCH ७१४३१ IKARNATAKA STATE) Accn। No ३९६३ परमतम श्रीष। २। $१ आत्माका प्रतीकं श्रहमर्थ आत्मा ॥ इवऩ् ऎरित्ताले तऩक्कुत् ताऩ् कॆरिक्कैये ऎऩ्समॆऩ्ऱु अडात्मवादिकश्री dara prmuiradr सॊल्लुवर्गळ् श्रुतिस्मृतिबल ७३६० स्वयम्प्रकाशत्व - ज्ञानाश्रय- स्वादिको (स्वी) सिद्धिñosure स्वरूप धर्मका DoLIT याने झाकंलक रण्डालुम् तऩक्कुत् इवनिति । श्रात्मेत्यर्थः । तनक्कु त्तान् इत्यखण्डस्य स्वस्त इत्येवार्थः । न तु स्वस्मै स्वयमिति । धर्म- भूतज्ञानेनेति करणान्तरनिर्देशविरोधात् ; तन्मतविरोधाच्च । अयमाशय: -वयम्प्रकाशं न किमपि वस्त्वस्ति । सर्वस्यापि ज्ञानेन परेण वैद्यतया जडत्वात् । इयांस्तु विशेष: यन्त् आत्मा तथाभूतोपि खस्तै= स्वव्यवहारादिप्रयोजनाय भासते । इतराणि तु घटादीनि वस्तूनि परस्मै-परप्रयोजनायेति । अत एव प्रत्यक- पराग मेदोप्युपपद्यते । न पुनर्धर्मभूतज्ञाननिरपेक्षमात्मनः कदापि मानम् । सुषुप्तावपि तद्भानप्रसङ्गात् । मन्मते तु तदा धर्मज्ञानोत्पादविरहान्नानुपपत्तिरिति । तदेतत् प्रतिक्षिपति श्रुतिस्मृतीति । “यज्ञाय । पुरुषः स्वरञ्ज्योतिर्भवति, ‘न विज्ञातुर्विज्ञातेर्विपरिलोपो विद्यते’, ‘ज्ञान वरूपमत्यन्त निर्मला, ‘तथा हेयगुण- सादवबोधादयो गुणाः” इत्यादयोsa विवक्षिता: । ज्ञानत्य द्रव्यत्वाङ्गीकारेण ज्ञानस्वरूपस्याप्यात्मनो ज्ञानगुणकत्वे न गुणे गुण, नङ्गीकार सिद्धान्तविरोधः । सुषुप्तावप्यात्मानुभवो विथत एव । " एतावन्तं कालं सुखमहमखाप्यम्" इति सुनोत्थितस्य परामर्शात सुषुतिकाले तदूव्यवहारामावस्तु वदानीं धर्मभूत- ज्ञानविकासाभावादप्युपपद्यते । एवमन्यदप्यूहमिति । स्वरूपधर्मङ्गळरण्डालु मिति । अत्रायं विवेक:- । प्रत्यक्त्यैकल्यानुकूलत्वविशिष्टतयात्मनः स्वरूपेण सर्वदा भानम् । नित्यत्वात्वादिधर्मविशिष्टतया तु तस सुषुप्तिभिन्नकाले धर्मभूतज्ञानेन भानमित्युक्तं पूर्वमेव । तत्र प्रत्यकत्वं = अहन्त्वम् । अहं या अनहं वा, एको- हम अनेको वेत्यादिसंशयस्य कदाप्यनुदयात्तेषां त्रयाणां धर्माणां वर्मिणा सदां मानम् । अन्येषां निरूषित- स्वरूपविशेषणधर्माणां तु संशयपि कदाचिद्भवतीति धर्मभूतज्ञानेन भानम् । नन्वात्मखरूपेण सर्वदा वखरूपे आनुकूल्यभाने आत्महननायोद्बन्धनादौ प्रवृत्तिनं स्यात् । हनन हेतुभूतद्वेषा द्विघटितसाममा अनुपपते- । रिति चेन अनुकूले आत्मनि अत्यन्तसुखरागेणैव तत्प्रतिबन्धकखनिवारणपूर्वकं वत्संरक्षणीयत्व- बुद्धयोद्बन्धनादिप्रवृत्त्युपपत्तेः । अथवा आत्मनो मन्दानुकूल्यस्यैव सर्वदा धर्मिमास्यत्वाभ्युपगमेनापानुकूल- तया भातात्मस्वरूपापेक्षयाऽधिकतर सुख लामलोभेनोद्बन्धनार्थप्रवृत्युपपतिः । तदुकं विरोधपरिहारे आचार्यैरेव, “मन्दमान आनुकूल्यम् निर्विकारखरूपप्रकाशताले एप्पोदुम् तोति तीव्रमान भानुकूल्यम् अनादि कर्ममूलभगक सङ्कल्पविशेषचाले तिरोहितमाय् पिन्बु योगादिदचैकळिले धर्ममूलज्ञानताले अनुभाग्य- माकिरदु” इति । trut - वडिवु जडमाऩदु ऎऩ्ऱु सॊल्लुम् नैयायिकऩ् मुदलियोर् - तऩक्कुत् ताऩे तोऩ्ऱुगैयागिऱ प्रदयक्तऩ्मैयाऩदु जीवऩुक्कु - तऩ्ऩुडैय अऱिवु ऎऩ्ऩुम् तऩ्मैयाले एऱ्‌पडुगिऱदु ऎऩ्बर् इदु सरियल्ल श्रुति सम्रुदिगळाले जीवऩ् ओर् अऱिविऩ् वडिविऩऩ्। अऱिवु ऎऩ्ऩुम् तऩ्मैयुम् पॆऱ्‌ऱवऩ् ऎऩ्ऱु एऱ्‌पडुवदाल् - तऩ्ऩालुम् तऩक्कुत् ताऩ् ५२ देशिकाशयप्रकाश सहिते ३ ननु सुखमहमवाप्तमिति सुप्तोत्थितपरामर्शेन ह्यात्मनोऽनुकूल स्वरूपत्वमुच्यते । तर्हि तत्सल्यभ्यायात् दुःखमहमवाप्तमित्यपि प्रतीतेरात्मनो दुःखरूपतापि प्रसतु । न च तादृशप्रतीतिर्नास्तीति वाच्यम् ; लोके तथापि केषाञ्चित्प्रतीतिसम्म (द्वार) वात् । अत एव हि पातञ्जलयोगशास्त्रे अभावप्र यलम्बना वृत्तिं- निदेति सूते, ‘सुखमहमखाप्सम, ‘प्रसन्नं मे मनो विशदीकरोति’, ‘दुःखमहमम्बाप्सम’, ‘हध्यान मे मनो चमत्यनवस्थितम्’, ‘गाढं मूढोऽहमवान्सम’, ‘गुरुणि मे गात्राणि क्लान्तं मे चित्तम् इति व्यासभाष्यं दृश्यते इति चेत् मन्त्रोच्यते किमिह भवतां सिषाधयिषितम् किमात्मनो दुःखरूपत्वम्, अथ सुषुप्तौ दुःखप्रतिभासमात्रम् । नाद्यः, “तदेतत् वित्ता प्रेयः” इत्यादित्या ‘सर्वेषामेव जन्तां नृप स्वात्मैव वल्लभः । इतरेऽपत्यवित्ताथास्तद्वलभतयैव हि इति तदुपबृंहणभूतभागवतवचनादिना चात्मनस्तुखमानरूप- ताया एत्र प्रमितत्वात् । नत एव न द्वितीयोऽपि । पूर्वोकपमाणबलेनात्मनस्सुखमयत्वस्यैव सम्पति- पनतया सुपुतौ तत्प्रतिमानेऽपि दुःखरूपतायास्तथा तदानी प्रतिभानायोगात् तर्हि दुःखमहमखा- समिति परामर्शः कथं घटते तद्रूपताया धर्मिभास्यत्वाभावे धर्मभूतज्ञानभास्यत्वस्यैष वक्तव्य तया सुषुप्तौ च तत्प्रसरणाभावादिति चेत्-न अनायच्या दुःखमखनानुभव चैव तथा परामर्शाङ्गीकारात् । उक्तसूत्रभाष्याच्चनुसारात् । तथाहि–योगश्चित्तवृत्तिनिरोध इयुपक्रन्ता निरोद्धव्या वृत्तीः प्रमाण- विपर्ययविकल्पनिद्रास्मृतय इति पञ्चधा विभज्य चतुर्थ वृत्तिविषये इदमुच्यते अभावप्रसयालम्बना वृत्तिर्निद्वेति । यस्मिन्नावार के तमसि बाह्यस्त्वभावः प्रतीयते, तत्तमोऽभावप्रत्ययः तद्विषयीकुर्वन्ती चित्तवृत्तिर्निद्रा । यदा सत्वसचिवं तमस्तत्राविरस्ति, तदा सुखमहमस्वाप्सनिति परामर्शः। यदा तु रजसा सह तमः सदा दुःखमह मवाप्तमिति । यदा तु इमे अभिभूय केवलं तम एव तिष्ठति तदा गाढ मूढोहमित्यादि । तथाचा- वोक्ताया निद्राया बाह्यविषयविरक्तचित्तवृत्तिविशेषत्वस्य सुटतया सुषुप्तौ च वृत्तिसामान्यविल्यात् इयं निद्रा खम एव न तु सुषुप्तिरिति । एतेनेदमप्युक्तं भवति-उदाहृतभाप्यो कस्य सुखमहमस्वाप्समिति प्रत्यवमर्शस्यापि दुःखमहमवाप्तमिति परामर्शतुल्यतया वृत्तिविशेषत्वावगमात् न खरूपसुखत्वसाधकतो- पपद्यते । किन्चितोऽन्यस्यैवेति । नतु सुषुप्तेश्चित्तवृत्तिसामान्यविलयरूपत्वे समाधितुल्यतापत्त्या कृतं तद विगमप्रयतेनेति चेत्, सत्यम् । तथापि तस्यात्तमः कार्यत्वेनास्मद्यत्नं विनाऽऽगमत् अचिरादेव गम- नस्यापि सम्भवेम निस्तरतभाधिसुखाभिलाषिणां देवात् । तदाह निद्राविषये वाचस्पतिः–एकाग्रतु- स्यापि निद्रा तामसत्वेन सवीज निर्बीजसमाधियप्रतिपक्षेति सापि निरोद्धव्यैवेतेि । सिद्धान्ते तु भगवद्भ- जनरूपसमाधेस्सुषुप्तथा दिवैलक्षण्यमतिस्फुटमिति न तत्र काचिदाशङ्काऽङ्कुरति । न चैकमत्र निद्राया- स्वमरूपत्वे उत्तरत्र, “नामनिद्रालम्बनं वा” इति सूत्रेण तयोः पृथङ् निर्देशो विरुद्धमेत इति वाच्यम् । गोवली न्यायेन तत्र समस्यार्थप्रबोवरूपतां निद्राया एवोकात्मकताश्रित्य कश्चित्समाधेयत्वात् । इत्यमेव च निद्राखरूपं न्यायसिद्धाञ्जनेयुपवर्णितम् । “निद्रा तर्हि कस्यावस्था चिन्तास्यवमादिभि- समूर्च्छतो मनसः ज्ञानस्यैव वा । सैव च सुषुप्त्यादिकारणम् । कथं वहि “अमाकप्रत्यया” इत्यादिपा- **

परमतम जीव। २। ५ रमर्ष सूत्रम् । इत्यम् समाधिमधिगच्छतो नृत्यन्तरवन्निरोद्धव्यचाभिप्रायम् निरोषपरत्वात् प्रकरणस्ये- त्ययमर्थ आत्मसिद्धावुक्तः इति । तत्र हि न निश सर्वथा वृत्तिरूपा । अत्यन्तमन्तःकरणसमीलनात् । अथवा न नृत्यन्तरम् । किन्तु - इन्द्रियोपरतारतम्यवशात्तदानीमविशदसुखदुःखानुभवसत्त्वात् प्रमाणरूप- वृत्तिरेव । यद्वा पूर्वोक्तप्रमाणादिवृत्त्यभावकारणभूतप्रचिततमोगुणालम्बना विलक्षणा वृचिरेवेति नमः पक्षाः प्रत्यपादित १ तत्र प्रथम पक्ष एवं निर्वाह्म: निद्राया अवृत्तित्वे तस्यास्तुषु सित्वमेवा- भ्युपगन्तव्यम् । ततश्च पश्चात् सुखमहमिति प्रत्यवमर्शबलादात्मखरूपस्य तद्रूपत्वप्राप्तिवत् दुःखह मिति प्रतीतिक्लात् तस्य तद्रूपतापि प्राप्नुयादिति तु पूर्वः प्रश्नस्तथैव तिष्ठति । तत्त्वं समाधा- तव्यं भवति - निद्रया अवृत्तित्वपक्षे आत्मसिद्धावेव तादृशाः परामर्शाः जागरारम्भकालिकसुखदुःख- मोहोपधायकमन प्रसादस्थैर्यस्तै मित्यादिलिङ्गानुभवाधीनसुखाबनुमितिरूपा एवोक्ता इति न वैरात्मनो दुःखादिरूपत्व सिद्धिः । किन्तु विलक्षणेन, “सुखम्हमवाप्सन्” इत्येवंविवेन सुखांशस्वरूपानुभवज चित- स्मृतिखापकालांशानुमित्युभयरूपपरामर्शमावेण सुखरूपत्वमेव सिध्येत् । अत्र सुखरूपवत्मानुभवस्य संस्काराधानद्वारा स्मृतिजनकत्वं च न्याय सिद्धाञ्जनव्याख्यानयोः किश्चिद्भेदेन समर्थित तत्रैव द्रष्टव्यम् ।

न चैवं सति आत्मस्वरूपानुभवस्य संस्कारानाधायकत्वं विस्तरश आत्मसिद्धौ प्रतिपादितं विरुद्धधे- तेति वाच्यम्; विषयमेदात् आत्मस्वरूपमात्र विषयकस्मृतेरेव तत्त्रापादिततया तादृशानुभवसद्भावेपि तस्य संस्कारानाधायकत्वेन तादृशस्त्यसम्भवस्यैव तत्र प्रदर्शितत्वात् । सुखमहमिति सुखयविशिष्टत- या तु तदनुभवेन भवत्येव स्मृतिः । परन्तु अस्मिन् पक्षे द्वितीयपक्षे च यद्यपि भावना वृत्तिर्निदेति योगसूत्र विरोधः प्रतिभायात् : तत्यात्तचातिरिक्तवृत्तित्वाक्गमनात् अथापि तत्सूत्रत्य प्रकरणानुरोधेन निरोषपरत्वात् न वृत्तित्वबोधने तात्पर्यमिति पूर्वोक्तरीत्या परिहर्तव्यं भवति । । एवं न वृत्यन्तरत्वमिति द्वितीयपक्षे सुखमहमखास मिलादीनां निद्राकादिकसुचाधनुमानित- स्मृतिरूपतया उत्तरीत्या नात्मखरूपे दुःखत्वादिसाधकत्वम् । तेषां धर्मभूतज्ञानदशापरामर्शरूपत्वात् । तथैवातिरिक्तवृत्तित्वपक्षे तृतीयेऽपि बोध्यम् । द्वितीयकल्पे तेषां परामर्शानां प्रमाणादिरूपवृत्तिजनित- स्मृतिरूपत्वम् तृतीयकल्पे विलक्षणवृत्तिजनिततद्रूपत्वमितेि भिन्दा बोध्या । भत निद्राया केवलं प्रचिततमोगुणमय विलक्षणवृत्तिरूपत्वेऽपि पञ्चीकृतप्रपञ्चे माया सच्चरजसोरप्यन्वयस्यावर्जनीयतया तदंशो- वाभिभवमेदेन सुखमहं दुःखमहं इत्यादिपरामर्शमेदा भवन्तीति च भाव्यम् । ra सिद्धान्तविन्दौ तु दुःखमहमित्यादेः किञ्चिदन्यथानिर्वाहः कृतः । तथाहि–ननु दुःखभह मिति कस्यचित्परामर्शात् सुषुप्तौ दुःखानुभवोप्यस्तु । मैवम् । तदानीं दुःखसामग्रीविरहेण तदुत्पत्य- योगात् । सुखस्य त्वात्मस्वरूपत्वेन नित्यत्वात् । शय्यादेरसमीचीनत्वेन च दुःखत्वोपचारात् दुःखमहमित्यादिप्रत्ययोपपत्तेः । अथवा अवस्थावयस्यापि परस्परमेळनेन वैविध्याङ्गीकारात् पि३४ देशिकाशयप्रकाशसदि दुःखानुभव उपपद्यते । तथाहि प्रमाज्ञाने जामज्जावत् शुक्तिरजतादिविभ्रमो जाग्रत्खनः, श्रमादिना स्वम्धीभावः जाग्रत्सुषुप्तिः । एवं स्वप्ने मन्त्रादिप्राप्तिः स्वप्नजाग्रत् स्वप्ने स्वप्नदर्शनं स्वप्नस्वप्नः, स्वप्नदृष्टस्य पुनरुत्थाय कथयितुमशकयत्वे खप्नसुषुप्तिः । तथैव सुषुप्तावस्थायामपि सात्विकी सुखा- कारा या वृत्तिः सा सुषुप्तिजाग्रत् । तदनन्तरमेवोक्तरीत्या सुखमहमित्यादिः परामर्शः । तत्रैव राजसी या वृत्तिः सैव सुषुप्तिस्वप्नः । ततः पश्चादेव दुःखमित्यादिप्रत्यवमर्शः । तदैव च या तामसी वृत्तिः एषैव सुषुप्तिसुषुप्तिः । तदुत्तरकालमेव च गाढमूढोहमवाप्तमिति प्रत्यय इति । तथाचात्र ग्रन्थे पक्षद्वयमुक्तं भवति । तयोः प्रथमपक्षे दुःखमित्यादिप्रतीतगणत्वेन नात्मनो दुःखरूपत्वसाधनक्षम तस्या इति तात्पर्यम् । द्वितीये योगभाष्याद्युक्तदिशा जाग्रदादीनां तिसृणां दशानां नववित्वं प्रतिपाच तटमी या विधा सुषुप्तिखप्नरूपा, तस्यामेव दुःखमहमित्यादिपरामर्शोत्पत्यङ्गीकारात्, तदानीश्च धर्मभूत- तवाष्टमी ज्ञानप्रसरणरूपवृत्तिसद्भावेन तस्यैव दुःखात्मकत्वं सिद्धयति, न तु धर्मिण आत्मन इति तात्पर्यम् । समस्त वृचिविरहस्तु नवम्यां सुषुप्तिसुषुप्तावेवेति सत्र मुख्यसुषुप्तिशब्दार्थ इति । अत एव “जाग्रत् स्वप्नश्च सुप्त गुणतो बुद्धिवृत्तय” इति भागवतैकादशस्कन्धवचने सुप्तपदमपि सुषुप्तिजागर सुषुप्ति- स्वप्नविषयं मन्तव्यम् । तयोरेव वृत्तिरूपत्वादिति । १ आस्तामेतत् । पूर्व ’ आत्मनि मन्दमानुकूल्यं सर्वदा धर्मिभास्य भक्तीयुक्तम् । तत्र किश्चि- द्विचार्यते– धर्मिभास्यं मन्दानुकूल्यं किं धर्मिणस्वाभाविकाकारः, अथ कर्माद्युपाविकृत: ? तल न प्रथमः सर्वेषामपि वस्तूनां मन्दानुकूल्यप्रातिकूल्योदासीनत्वानां कर्मकृतत्वस्य श्रीरहस्यतयसारे तत्त्वत्रयचिन्तनाधिकारे स्पष्टमुक्तत्वात् । न च मुक्तावपि बिना कर्माद्युपाधि कस्तूरिकाद्यपेक्षया लशुनादौ मन्दानुकूल्यादिकं प्रतीयत इत्येवानुभव इति वाच्यम् तस्याद्ययायद सम्प्रतिपत्तेः । मुक्तादीन् ईश्वरं प्रति च सर्वस्य तीव्रानुकूलतयैव तुल्यं भानस्वीकारात् । अन्यथा मुक्तौ लशुनादौ मन्दानुकूल्यस्यापि भाने सर्वत्र भगवद्विभूतितया विकसितज्ञानेन भासमानतीवानुकूलतया साकं विरोधश्व प्रसजेत् । न येकमेव वस्तु एकदेवैकपुरुष प्रति मन्दं तीव्रश्चानुकूलतया भासत इति युक्तमङ्गीकर्तुम् । अन्यथा ह्या किमपराद्वम् । न चैकेनैकदेव एकं वस्तु दर्शनस्पर्शनाभ्यां सप्तभङ्ग्या न चैकेनैकदैव एकं वस्तु दर्शनस्पर्शनाभ्यां आनुकूल्यतारतम्यवदुपलभ्यत तवापि तत्तदिन्द्रियग्राह्यरूपस्पर्शादिष्वेवानुकूल्यतारतम्यप्रतीत्या विषय- भेदेनाविरोधात् । नापि द्वितीयः ; कर्मकृतस्य मुक्तिदशाव्यावृत्तस्य मन्दानुकूल्यस्य धर्मिभास्यत्वासम्भवात् । यावत्खरूपभाविन एव स्य तेन भानाङ्गीकारात् यथा प्रत्यक्त्वादेरिति चेत्— इति नेदमनिष्टमिति वाच्यम्; अत्र रङ्गरामानुजमुनय आहुः कर्माद्युपाधिकृतस्यापि मुक्तिदशान्यावृत्तस्य मन्दानुकूल्यस्य धर्मभास्यत्वं तावदङ्गीकार्यम् । सुषुप्तौ तथा दर्शनात् अवाप्तं सुखमित्यादौ । तदानीं धर्मभूत- ज्ञानस्यात्यन्तसङ्कोचात् परिशेषाद्धर्मिभास्यत्वस्यैव स्वीकरणीयचात् । न चात्मनि सुनौ तीवानुकूटपं भासते । न चा तदानीं भासमानं मन्दानुकूल्यं आत्मनस्त्वाभाविकाकारः । यद्यपि मुक्तौ ग्राहकमात्म- । परसतम जीव। २। २१। ३५ Sir ३gpparis BE DOLLS शरीरादिक Gunda चक्षुरादि- ताऱ्‌ऱलाम्। तोऱ्‌ऱुमिडत्तिल् स्वरूपमस्ति, तथापि ग्राह्यस्य मन्दानुकूल्यस्योपाधिकस्य तदानीं कर्माद्युपाधिविरहेण विरहात् न तदानीं तद्भानापत्तिः । यथा नित्यस्यापीश्वरज्ञानस्य तत्तद्वस्तुवर्तमानत्व विषयकस्यापि न तदतीततादशायां तद्विषय- त्वम् अन्यथा तस्य विसंवादितापत्तेरिति ॥ तदेतत् रत्नपेटिकावतो न सहन्ते । तथा हि-आत्मनि सदा मन्दानुकूल्यं संसारदशायामेव भासते धर्मिखरूपेण, न तु मुक्तावित्यङ्गीकारे, धर्मिखरूपस्य सङ्कोच- विकासयोरापत्तिः । प्रत्युत विपरीततया तस्य संसारे विकासः मुक्तौ सङ्कोच इत्यप्यापयेत । न्यूनाधिक- विश्यसंयोग वियोगयोरेव तथारूपत्वात् । एतेनेश्वरज्ञानोदाहरणं प्रत्युक्तम् । धर्मिज्ञाने विकारप्रसङ्ग प्रति धर्मज्ञानस्यानुदाहरणीयत्वात् । तथात्वेपि दृष्टान्तासिद्धेश्व । यतः ईश्वरज्ञानं यस्मिन् वस्तुनि यत्काल- वृत्तित्वं कदाचित् गृह्णाति तस्मिन् तत् सर्वदा गृह्णात्येव । तथा हि-ये घर्ट कदाचित् यत्कारुवर्ति । स्वेनेश्वरो जानाति, तं तथैव कालत्रयेऽपि जानाति । न तु कदाचिन्न जानाति, अन्यथा वा जानाति येन तस्याज्ञत्वान्यथाशत्वयोः प्रसङ्गः । इयांस्तु विशेषः- तत्कालात्प्राक् तं भविष्यतीति, तत्काले च भवतीति तदनन्तरकालेऽभूदिति गृहन्त्या ईश्वरबुद्धेरुल्लेखभेदाः परं भवन्ति । सर्वथोल्लेखभेदेपि तत्कालवर्तनरूपधात्वर्यस्य न कदाचिदपि बुद्धी विपर्यासः । तादृशोल्लेखभेदाश्च शब्दप्रयोगाधिकरण- पूर्वापरकालमेदप्रयुक्ता इति । किञ्च मन्दानुकूल्यस्य मुक्तावभाने पूर्वोक्तविशेषपरिहारश्रीसूक्तिविरोधः १ तत्र तस्य सर्वदा निर्विकारस्वरूपप्रकाश्यत्व स्वीकारादिति । अतश्चैव सिद्धान्तयितव्यमत्र आत्म- स्वरूपस्य वैषयिकखापेक्षयोत्कृष्टरूपत्वं हि वक्तव्यम् । एवञ्चानेनेतरसुखावधिकोत्कर्ष: सुखत्वात्म- भाव इत्युक्तं भवति । तत्र सुत्वनानं सर्वदा निर्विकारखरूपप्रकाश्यं भवति इत्येतात्पर्येणैव पूर्वोक्ता सूक्ति: प्रवृत्ता । तन्नानुकूल्यस्य मान्धं नाम इतरसुखाबधिकोत्कर्षाविशेषितत्वम् । तथा च मन्दानुकूल्यं सर्वदा भासत इत्यस्य तदविशेषितसुखरूपतामानं सर्वदा भासत इत्यर्थोपपत्तिः । वैषयिकसुखापेक्षयोत्कर्षस्तु सुखगततीवतारूप: प्रायो माक्सङ्कल्पेन तिरोहितस्सन् योगादिदशायामेव मासत इति न कोपि दोष इति । एतदुपरि किचिदालोचयामः - धर्मिस्वरूपेण मन्दानुकूल्ये भासते इत्यत्र मन्दशब्दः कर्षा- विषयकज्ञानविषयार्थको वाच्यः । यथाभूते उत्कर्षाविशेषितत्वरूपभान्वस्य आनुकूल्येऽनन्ययात् । उत्कृष्टतया ज्ञातेऽज्ञाते वाऽऽत्मानुकूल्ये वस्तुवृत्योत्कर्षविशेषितत्वस्यैव सत्त्वात् । यथा लोहितव जानातीत्यत्र लोहितपदस्य लोहितारोपविषयोऽर्थः । अन्यथा तत्रापि तत्पदमुख्यार्थस्य लौहित्यविशिष्ट- त्वस्य वस्तुतः वहावनन्चयापत्तेः। तस्य भाखरशुक्लत्वात् । विशदश्चैतत् द्वितीयायां यज्ञपत्युपाध्याय मतोपन्यासे व्युत्पत्तिवादे । ततश्वोक्तरीत्या धर्मिखरूपेण नित्यदा स्वस्मिन्नानुकूल्यमात्रं भासते, वैषयिकसुखावधिकोत्कर्षो न मासते इत्यत आनुकूल्यस्योत्कर्षाविषयकज्ञानविषयत्वरूपभान्बोपपतिरिति इत्यलं पलक्तेिन । नन्वात्मनः खरूपधर्माभ्यां गृह्यमाणत्वे - " अव्यक्तोऽयमचिन्त्योऽयम इत्यादौ तस्याव्यक्तत्वादि कथनं कथ घटते व्यक्ततया गृह्यमाणत्वादित्यवाह तो मिडचिलिति । प्रकाशमानावेऽपीत्यर्थः । ५६ देशिकाशयप्रकाशलहिते कळुक्कु fuामल्लामैयाले अरवै ऎऩगऩ् ऎऩ्गिऱदु ऎऩ्रिर्गळोडु ऎऩॆऩ्ऱु ऎरिसक्कवॊण्णामैयाले अरिगऩॆऩ्गिऱदु। सिलर् ारियत्तुक्कु ऎऩ्बगालगम् कूडादॆऩ्बर्गळ् ऩा ऎऎसमाऩालुम् मागवुम् करिक्कैयाले अप्रगाळऩॆऩ्ऩलाम् इदु धर्मसूनशान तुक्कुम् तऩम् ऎळिमैल्लाददॊऩ्ऱै ऒरु रळत्तालेयुम् अगा शरीरादिकमल व्यतिरेकमुखदृष्टान्तः । तथाच मोक्षधर्मवचनम्, “इन्द्रियैर्गृहयते यद्यत् तत्तत् व्यक्तमिति स्थितिः । अव्यक्तमिति विज्ञेयं लिङ्गग्राह्यमतीन्द्रियम् इति । अतीन्द्रियं शास्त्रैकसमधिगम्यम् । आत्मनोपि तथात्वादव्यक्तत्वमिति भावः । एवमचिन्त्यत्वमपि व्याख्याति शरीरादीति । तथाच तत्र गीताभा- व्यम्, “स्वर्ववस्तु विसजातीयता तत्खभावत्वेन चिन्तयितुमप्यनर्ह" इति । ननु यद्यात्मा स्वरूपा- तिरिक्तेन धर्मभूतज्ञानेनापि भासेत, तर्हि तस्य घटादिवज्जडत्वापत्या स्वयम्प्रकाशता न स्यात् । अनन्या - धीनप्रकाशत्वस्यैव स्वयम्प्रकाशत्वरूपत्वादित्याक्षिपति शिलरिति । केचित् अद्वैत्यादय इत्यर्थः । तदुक्तं तन्मतानुवादे भाष्यकारैः, “तस्मात्चेतनुभूतिरेव । सा च स्वतसिद्धा, अनुभूतित्वात् । अन्यतस्सिद्धौ घटादिवदननुभूतित्वप्रसङ्गः" इति । विश्व स्वयम्प्रकाशस्य ज्ञानान्तरविषयताकल्पनमपि व्यर्थम् । तदप्युक्तं तत्रैव, “किश्वानुभवापेक्षा चानुभूतेन शक्या कल्पयितुम् । सत्तयैव प्रकाशमानत्वात् । न हानुभूतिर्त- माना कदाचिदपि घटादिवदप्रकाशा दृश्यते । येन परायत्तप्तकाशाऽभ्युपगम्येत” इति । तदेतन्निराकरोति ज्ञानविषयमानामिति । तथाच नित्यत्वात्वादिना केनचिदाकारेण धर्मभूतज्ञा- नवेद्यत्वेऽपि सत्त्वादिनाऽऽकारान्तरेण तन्निरपेक्षप्रकाशत्वमप्यस्तीत्या आकारभेदेनोभ्योपपत्त्या नानयोर- न्योन्यप्रतिक्षेपकत्वम् । घटादेखि नित्यत्वादिवैशिष्टयस्य सतोपि स्वयमप्रतीत्या तदंश विशिष्ठात्मभान निर्वाहाय तस्य परायन्तप्रकाशताऽप्यवश्याश्रयणीयेति भावः । एवमात्मनि सिमाकारद्वयं धर्मभूतज्ञानेऽप्यतिःिशति इदु धर्मभृतेति । “घटमहं जानामि" इति त्रिपुटीसाक्षात्कारे मातृमेयोरिव मितेरपि भानात् तस्या तोऩ्ऱक्कूडुम्। अऱिवुत् तऩ्मैयालुम् कूडुम् जीवऩ् ऎप्पुलऩुक्कुम् तोऩ्ऱामैयाले - अवऩै अव्यक्तमाऩ पॊरुळ् ऎऩ्ऱु कूऱुवर् उडलुडऩ् अवऩै ओर् इऩम् ऎऩ्ऱु ऎण्ण मुडियामैयाले असिनदियऩ् - ऎऩ्गिऱदु। इङ्गे सिलर् वेऱु ऒरु अऱिवाले अऱिविक्कप्पडा निऱ्‌कुम् ऒऩ् ऱुक्कु सुयमे पिरगासिक्कुम् पॆरुमै किडैयादॆऩ्बर् अदङ्ङऩऩ्ऱु ऒरु अऱिवाले अऱिविक्कप्पडुगिऱ पॊरुळुम् - ऒरु समयत्तिल् अदै ऎदिर्प्पार्क्कामलुम् ताऩे तोऩ्ऱलाम् इदु अऱिवु ऎऩुम् तऩ्मैक्कुम् पॊरुन्दुम् ऎव्विदत्तिलुम् अऱिवुक्कॆट्टाददै ऒरु प्रमाणम् कॊण्डुम् सुयम् पिरगासमॆऩ सादिक्क मुडियादु, अऱिविऩ् वडिविऩऩाऩ आत्मा तऩक्केयागत् ताऩ् तोऩ्ऱुम् अवऩुडैय अऱि वॆऩुम् तऩ्मैयाऩदु- एदो सिल उलगप्पॊरुळ्गळैत् तऩ् महिमै विग२। ५७ मागैयालुम् अळ वाळऩुमाय् वाङ्गऩुमाय् इरुक्कुमॆप्प ऩॆऩ्ऱु सॊल्लुगिऱ अरि ऎऩङ्गळालुम् ऩम्। राजळाऩॆऩ्ऩुम् ऎाङ्गळिल् अळणम्गाम्। इप्पडि अणामुण्डाऩालुम् ऎळवुम् कूडुमो? ऎदाम् जऩ् मॆऩ् ऱऩ्ऱो ऎऩङगळ् सॊल्लुवदु। आगैयाल् ऎऩ जामॆऩ्ऱु सॊल्लुवर्गळ् कळ ऎऩॆऩ्ऱु अवर् ऎल्ला रुम् इसैगैयालुम् अल्लाददऱ्‌कु ऎणऩ् कूडामैयालुम्, ऎऩ जरागर् केसैरियरिऩरामागैयालुम्, सळिऩत्तिल् वाण मल्लात्तिले वायै ऎरिप्पिक्कैयाले मोगिऱदागैया लुम्, ऎऩ्ऱु कॊळ्ळामाऩ वरत्तिऱ्‌काट्टिल् अऴियाले सावैप् पिरिक्कैयालुम् जॆऩिमे ळस इवऩ् रात्ताले तऩक् कुत् ताऩ् ऎळिङ्ग्कैये ईमॆऩ्ऱु ळङ्गळ् सॊल्लुवर्गळ्, ऎलि- सरित्ताले कणङ्गळ् क्क्कैयाले ऎऩ्ग aszaboðr (arfesor) falkéæsurda qat- ऩङ्गळ् इरण्डालुम् तऩक्कुत् ताऩ् तोऱ्‌(ऩ्)ऱलाम्। कळैप् पोले तोऱ्‌ऱुमिडत्तिल् कळुक्कु asa मल्लामैयाले ऎसवै अऩगऩ् ऎऩ्गिऱदु ऎऩ्बर्गळोडु ऩॆऩ्ऱु ईरिरुक्कवॊण्णामैयाले ऎऩॆऩ्गिऱदु, सिलर् ऎ तुक्कु ण्गाळम् कूडादॆऩ्बर्गळ् ऎळिऩमाऩालुम् काणिग मागवुम् ऎगळक्कैयाले पत्रगाऩॆऩ्ऩलाम् इदु रिरात्तुक्कुम् तलम्। करियामल्लाददॊऩ्ऱै ऒरु रामत्तालेयुम् ऎगाळ मॆऩ्ऱु ळक्कवॊण्णादु ; धर्मि तऩक्कुत् ताऩ्दोऱ्‌{ऩ्)ऱुम् वीणाम् । अपि विषयप्रकाशनवेळा स्वाश्रयपुरुषाय स्वयम्प्रकाशत्वमुपेयम् । सा च वेळा वर्तमानत्वावस्यैव । ततश्च तस्या एव मितेः कालान्तरे ज्ञानान्तरवेयत्वमप्यविरुद्धम् । स्वाश्रयायेत्युक्तथा वर्तमानतादशायामपि परं प्रति तस्या ज्ञानान्तरवेद्यत्वं सिद्ध्यति । तदप्युक्तं श्रीभाग्ये अनुभूतिलं नाम वर्तमानदशायां वसतयैव स्वाश्रयं प्रति प्रकाशमानत्वम् स्वत्तयैव स्वविषयसाधनत्वं वा । ते चानुभवान्तरानुभाव्यत्वेऽपि स्वानुभवसिद्धे नापगच्छत इति । अथ स्वप्रकाशस्य ज्ञानान्तरवेद्यत्वानङ्गीकार क्रियाव्याघातेन दूषयति ज्ञानविषयमिति । स्वयम्प्रकाशाया अप्यनुभूतेरन्यैस्तद्रूपत्वे आक्षिप्ते सति, अनुभूतिरनन्याधीनस्वधर्मे – त्याद्यनुमानेनैव तस्यास्तथात्वस्य त्वया साधनीयत्वेन ज्ञानान्तरवेद्यत्वमायातमेवेति तदनङ्गीकारस्तवाहत इति भावः । यद्यभ्यः स्वयम्प्रकाशत्वादिकं तुल्यमिष्यते, तर्ह्यनयोः को विशेषः । येन धर्मधर्मिभावसिद्धि- रित्यत्राह धर्मीति । एतद्वाक्यार्थश्चानुपदमेव प्रदर्शितः । धर्मज्ञानस्य विषयप्रकाशनकाल एव स्वयम्प्र- यिऩाल् तऩ्ऩै उडैयवऩाऩ आत्मावुक्कुक् काट्टुम्बोदु ताऩुम् अवऩुक्कुत् ताऩे तोऩ्ऱुम् वेऱॊऩ्ऱिऩ् महिमै अदु तोऩ्ऱक् तेसि

• ८ ५८ देशिकाशयप्रकाश सहित विषयप्रकाशकाल २०खाश्रय क्रं। डार्कलor Barimub arr६६६ स्वयम्प्रकाश। विक्राळा DID प्रकाशिurGirguitar, ज्ञानलक्षणादिज्ञान brujibio।mssrit sorr शानान्तरविषय स्वस्ur काका or is सर्वेशज्ञान कल काशतोतया बद्धस्य च कदाचिदेव विषयप्रकाशात् तदीयधर्मज्ञानस्य सङ्कोचपूर्वक विकाससिद्ध्यति । धर्मिणस्तु सर्वदा स्वयम्प्रकाशत्वात् न सङ्कोचादिरित्यपि मेदो बोध्यः । यथा प्रभाप्रभावतस्तेज स्वास्येपि धर्मः प्रभाप्रभावतोस्तेजस्यसाम्येपि प्रभा सकुचति विकसति च न धर्मीति । अथ स्वयम्प्रकाशत्वमेवापत मतमनूद्य खण्डयति हरण्डुक्कुमिति । ज्ञानं वा अन्यजडपदार्थो वेति न कश्चिद्विशेषः । सर्वे ज्ञानान्तरस्यैव विषयः । घटा- दिकम् अयं घट इति ज्ञानेन विषयीक्रियते । तदेव ज्ञानं व्यवसाय इति व्यवहियते । तदपि ज्ञाने घटमहं जानामीत्यनुव्यवसायेन वेधत इति वैशेषिकादयो वदन्ति । अयं घट इति ज्ञानेन विषये मटे जनितां ज्ञाततां दृष्ट्वा तेन लिङ्गेनात्मनि ज्ञानोदयोऽनुमीयत इति भाट्टा आहुः । ततश्चाल एन्तुमवरकळिति सामान्यत उभयेषामप्यनुवादः । सर्वज्ञज्ञानेति । सर्वज्ञेश्वरनिष्ठसर्व विषयकज्ञानेत्यर्थः । अयं भावः - ईश्वरज्ञानमेकमेव सर्वविषयकमिति सर्वसम्प्रतिपन्नम् । असर्व विषयकत्वे ईश्वरस्यात्मतुल्यतापत्तेः । नानाशानवले नित्यज्ञानवत्तानुपपत्तेश्च । तथाच तदीयज्ञाने सर्व विषय इति स्वयमपि विषयोभवति । एवञ्च तद्ज्ञानस्य सिद्धा स्वयम्प्रकाशता । तदुक्तं न्यायसिद्धाञ्जने, “स्वधीविशेष सर्वज्ञोऽप्यध्यक्षयति वा नवा । आधे सिद्धा खतस्सिद्धिरन्यत्रासर्ववेदिता" इति ॥ ननु सबै प्रमेयमित्यस्मदीयज्ञानेपि स्वस्य स्वविषयत्वमावश्यकमितीश्वरज्ञानपर्यन्तानुधावनं व्यर्थम् । तत्र सर्वव्यापकप्रमेयत्वमाने तदन्तःपातिन- स्वस्यापि भानावश्यम्भावादिति चेन्न ज्ञानस्वयम्प्रकाशतावादिपक्षेषु तस्यचेतन्तया विशदावभासस्यैवेष्ट- त्वेन सर्व प्रमेयमित्यादिषु तथाविधवेषयताभावेन सत्प्रदर्शनायोगात् । ईश्वरस्य तु करतलामलकव द्वेवं पश्यतो ज्ञान एवं तत्सद्भावादिति । नन्वीश्वरोप नैकेन ज्ञानेन सबै जनाति ; किन्तु परस्परा- वगाहिभिर नित्यैर्नानाज्ञानैरेव । तथाच तस्य सर्वज्ञत्वमर्थसमाजाधीनं भवति । ईश्वर एव स्वरूपेण नास्तीति मीमांसकपक्षो वास्तु ] इत्यत्राह ज्ञानलक्षणादीति । सर्वव्यवह रहेतुर्ज्ञानं बुद्धिरिति बुद्धिलक्षण- शाने स्वस्यापि विषयत्वमेष्टव्यम् । व्यवहारहेतुत्वरूपानुगताका सर्व ज्ञानविषयकत्वे तादृशख- विषयताया अपि दुर्वारत्वात् । स्वत्यातादृशत्वे चाव्याप्त्यापतेः । तथाच सर्वार्थसिद्धिः, “बुद्धिल - क्षणधीहिं लक्ष्यभूतकृत्स्नबुद्ध्यमिव्याप्तासाधारणधर्मविषया तद्योगेन स्वात्मानमपि विषयीकरोति” इति । अत्र, कारणमऩ्ऱु ऎप्पॊरुळुम् ऎन्नाळुम् वेऱॊरु अऱिविऩ् पलत्ताले ताऩ् तोऩ्ऱुम् सुयम्बिरगासमाऩ पॊरुळे किडैयादु’ ऎऩ्ऱु नैयायिकमदस्तर्गळ् कूऱुवर् अवर्गळ् तङ्गळ् मदत्तैये मऱन्दऩर् पोलुम्। ईसुवरऩ् तऩदु अऱिवाल् ऎल्लावऱ्‌ऱैयुम् अऱिगिऱाऩॆऩिल् अवऩदु अऱिवुम् अन्द अवऩदु अऱिवालेये अऱियप्पट्टदाग मुडिव ताल् अऱिवुक्कु सुयम्बिरगासत्वम् एऱ्‌पडुमल्लवा? मेलुम् - अऱिवुक्कु अडैयाळम् कूऱुमिडत्तु - इव्वाऱु उळ्ळदॆल्लाम् अऱिवॆऩप्पडुम्- परमतभड़े जीव। २। ५९ मत्तऩै का ईश्वर कोनसा विकतोक भुतिस्मृति स्वाभिप्रतविरोध ecor Lirit জম/कण्ड अन्योन्यग्राहक नेकशन etuniagh, pugatio स्वयम्प्रकाशत्व दुपारहरणं वस्तु ज्ञानविषpring स्वचनविरो- “ज्ञानलक्षणा दिशान” इत्या देशब्दो भिन्नक्रमः । जनलक्षणज्ञानादीति फलितम् । तथा चेहादिपदेन । शब्दशब्दग्रहणम् । शब्द इति शब्द इति विग्रहे तस्य शब्दस्य शब्द वर्ष इति ज्ञानलक्षणज्ञान इव स्वस्मिन् स्वविषयकत्वं भवतीति भावः । नवीश्वरः स्वज्ञानं विना अन्यत् सर्वं जानाति । एकोन- सर्वत्रेदिव्याङ्गीकारादि ते न ज्ञानस्वयम्प्रकाशता सिद्धिरित्यत्र ह ईश्वरनुक्कु इति । श्रुतिस्मृतयः = ज्ञानस्वयम्प्रकाशतासिद्धिरित्यतह यस्सर्वज्ञ इत्याद्याः । स्वाभिमतविरोधेति । स्वज्ञानमात्रविषयका ज्ञानं हीश्वरे भवदभिमतम् । स्वज्ञा- नाज ने तदा त्वं कस्यचित द्वेषयत्वं कस्यचित्तदविषयत्वमित्यादीनामपि तदनुबन्धिनां बहूनां विषयाण तेन दुग्रहतया नानाऽज्ञानं तस्य प्रसजे दिव्याशयः । । तन्वीश्वरस्यैकं ज्ञानं स्वव्यतिरिक्कसर्ववित्रयकम् । अपरश्च ज्ञानं पूर्वज्ञानविषयकमिति परस्परमा- इकज्ञानद्वयेनैव सार्वश्यसिद्धिर्विना स्वयम्प्रकाशतां भवतीतेि शङ्कायामुत्तरमाह अवनुक्कु इति । एकज्ञानस्य स्वव्यतिरिक्तसर्वविषयत्वे, ज्ञानान्तर निष्टश्व सामानाधिकरण्यत्यापि स्वव्य। ते रिक्तत्वा विशेषात् स्वविषयत्वं वाच्यम् । ततश्च स्वम बेग्यीकुर्वता स्वेन स्वसामानाधिकरण्यस्यापि विषयीकर्तुमशक्यत्वात् अकामेनापि स्वस्य स्वविषयत्वं वक्तव्य। मे।ते स्वयम्प्रकाशमन्ततो दुष्परिहर मे।ते निगर्वः । न च ज्ञानान्तरनिष्यं खसामानाधिकरण्यं न स्वेन वेधते अपितु तृतीयेन ज्ञानान्तरेणे। ते वाच्यम् तदानीं तृतीयज्ञानसामानाधिकरण्यस्यापि ततोऽन्येन ग्राह्मतापच्या ईश्वरे बहुज्ञानकल्पनापातात् न ज्ञानद्वयमात्रेण निर्वाहः । अत एव मूले अनेकज्ञानेत्यनेकपदप्रयोगः । अथवा ईश्वरस्यान्योन्यग्राहकानेकज्ञानस्वीकारे पि अन्ततस्सर्वज्ञानकोडीकार एकेन ज्ञानेन आवश्यकः । अन्यथा स्वस्य सर्वज्ञत्वं स्वयमपि न जानावी- यसर्वज्ञतुल्यताया दुर्गावात् । तथाच स्वस्य स्ववियत्वं दुर्गारमिति ज्ञानस्वयम्प्रकाशता सिद्धिरिति भावः ॥ एवमात्मनां तद्वियाश्च खयप्रकाश प्रसाध्य ज्ञानवेद्यत्रापि स्वापयितुं एकात्मवादिनां मते श्रात्मनोऽ- वेधत्वोक्किमपि दूषयति ओह वस्तुवै इति । “इदं ज्ञानविषयो न” इत्याकारकज्ञानविषयत्वादिति ऎऩ्ऱु सॊल्लि अऱिविक्कुम्बोदु उण्डाऩ अऱिवु, तऩ्ऩैत्ताऩे पिरगासप्पडुत्तिक्कॊळ्ळुगिऱदल्लवा : नाङ्गळ् - ईसुवरऩिऩ् अऱिवु ऎल्लावऱ्‌ऱैयुम् पिरगासप्पडुत्तुगिऱदु ऎऩ्ऩमाट्टोम्। तऩ्ऩै नीक्कि मऱ्‌ऱुळ्ळवऱ्‌ऱै ऎल्लाम् वॆळियिडुगिऱदु ऎऩ्बोमॆऩ् ऩिल् - इदु ऎल्ला प्रमाणङ्गळ्, तऩ् मदम् इवैगळुक्कु मुरणागुम् ईसुवरऩुक्कु ऒऩ्ऱै ऒऩ्ऱु पिरगासप्पडुत्तुम् पल अऱिवुगळ् इरुक्किऩ्ऱऩ। ऎल्लावऱ्‌ऱैयुम् ओरऱिवाले अऱिगिऱाऩ् ऎऩ्बदु इल्लै ऎऩिल् -अप् पोदुम् - ईसुवरऩ् तऩ्ऩै ऎल्लामऱिन्दवऩाग ओरऱिवाले निऩैक्कुम् इडत्तिल् अऱिविऩ् सुयम्बिरगास सक्तियै मऱुक्कवॊण्णादु। इप् पॊरुळै अऱियवे मुडियादु ऎऩ्ऱु ऒरुवऩ् सॊल्लुम् पोदु-अदै

१९ or oar : ६० देशिकाश्यप्रकाशसहिते चादिदोष ं g @sana ‘ज्ञानविव तर्कpi व्याप्तिशून्य ं निर्विकार Gusion इसैय वेणुमिऱे । विकारादि दोष लग हो निर्विकारQuora ज्ञानविषयIT & आत्मा/केक जननमरणशानाशानादिदेशक जीवाङ्क ईश्वरको सृष्टिक्रा की श्रुति ‘पुरुषश्चाप्युभाषैती लीयेते परमात्मनि’ ‘वासुदेवे प्रलीयते’ इत्यादिस्मृति वाक्य कला, जीरा अविकारीGarar mit नित्यवrir mili Gang किऱबडि ऎङ्ङऩे ऎऩ्ऩिल् - पिऱप्पदु इऱप्पदागिऱ ऎत्तोडुण्डाऩ सम्बन्धासम्बन्धविशेषमात्र Car @omजननमरणón की Dॐ धर्मभूत- ज्ञानी॥। विकास सङ्कोच ०००० ज्ञानावानदशैश्री शुक्रकनं ज्ञानदशैक भावः । आदिना, “येनाक्षरं पुरुषं वेद सत्यम्" इत्यादिश्रुतिविरोघोषि बोध्यः । आत्मनो ज्ञानविषयत्वे बाधकमुद्धरति इचा इति । अनुभूतिरेव परमार्थः । सा च स्वतस्तिद्धत्वान्न वैद्या । अत एव निर्विकारा च । इतरत् सर्वे ज्ञेयत्वात् सविकारं मिथ्येति हि तन्मतम् । व्याप्तिशून्यमिति । तर्के आपाधापादकयोर्व्या तेरावश्यकत्वेन वक्ष्यमाणरीत्या ज्ञेयत्वेप्यविकारित्वोपपत्तेरिदमदूषणमेवेति भावः । ज्ञेयत्वेपि निर्विकारत्वं साधयति निर्विकारेति । अन्यथा तस्य निर्विकारस्वरूप साध्यधर्माश्रयत्वे प्रमाणाभावान्न स्वाभिलषितसिद्धिरिति हृदयम् । नन्वात्मनां कथं निर्विकारत्वनित्यत्वादिकमुच्यते ; जननमरणादीना विकाराणां तेषूपलम्भादित्याशय समाधत्ते आत्माक्कु इति । अत्र जननमरणादिदशाचतुष्टय- योगोपि निर्विकारत्वे बाधकः । नित्यत्वे तु जननमरणरूपे द्वे दशे एवेति विभज्य बोध्यम् । श्रुतिः, “प्रजापतिः प्रजा असृजत”, “तोयेन जीवान् व्यससर्ज भूम्याम्” इत्यादिः । पुरुषश्चेति । “प्रकृतिर्या मया ख्याता व्यक्ताव्यक्तस्वरूपिणी” इति पूर्वार्धम् । वासुदेव इति । “वासुदेवस्य यो भक्तः सप्तजन्मान्तरं नरः । तस्यैव तु प्रसादेन" इति पूर्वभागः । पिरप्यादिरप्पटु इत्यादिः समाधानग्रन्यः । “अन्तवन्त इमे देहा नित्यस्योक्ताश्शरीरिणः” इत्युक्तरीत्या जननमरणवद्देहसंयोग वियोगावेवात्मनो जननमरणे, न तु स्वत इति न निष्यत्वानुपपत्तिरिति भाषः । अत्र विशेषशब्दः प्रत्येकमन्वेति । शरीरसत्तानाशादिहेतुस- म्बन्धविशेषमाह । तेन परकायं प्रविस्य जीवस्य न तमादाय जन्मादिव्यवहारप्रसङ्गः । अय ज्ञाना- ज्ञानदशे निर्वहति धर्मभूतेति । तथाच तयोरपि जननमरणयोरिव साक्षादात्मस्वरूपगतत्वाभावात् इवऩ् वऩ् ऒरुवाऱु अऱिगिऱाऩागैयाल् – इदु मुरण्बट्ट पेच्चाम् इदऩाले -ऒरु पॊरुळ् अऱिवुक्कॆट्टिऩाल् अदु ऒरुविद - माऱुदलै अडैगिऱदु ऎऩ्बदऱ्‌कु पिरमाणमिल्लै। माऱुदलऱ्‌ऱ पॊरुळैयुम् “माऱुदलऱ्‌ऱदु” ऎऩ्ऱु अऱिगिऱोमे? इङ्गु ओर्शङ्कै – जीवऩुक्कु पिऱप्पु इऱप्पु -मूप्पु अऱिवु अऱियामै मुदलिय माऱुबाडुगळ् उलगऩ्रचित्तम्, कडवुळ् जीवऩैप् पडैत्ताऩ् ऎऩ्ऱदु वेदम् अवऩ् इवऩिडम् इऩ्ऱि विट्टाऩ् ऎऩ्ऱदु स्मृतिवसम् इव्विदमिरुक्क जीवऩै-मरऱुदलऱ्‌ऱ नित्तियप्पॊरुळ् ऎऩ्बदु ऎङ्ङऩ् कूडुम् ऎऩ्ऱु इदऱ्‌कु समादर् नम्- जूऩ् परममी २। ६१ द्रव्य इवऩुक्कु वरुम् ङ्गळुम् रिळात्तिऩुडैय ऎऩ ऎङ्गळ् इप्पडि कााऩत्तिल् ऊरिगळिल् पोले पुळिक्कमाग नामान्तरमजनाई कागम् तट्टामैयाले [अ] ङ्गाऩॆऩ्ऩलाम्। मावदु ऩामाग वेण्डुमागैयाले कजळक्कळुक्कु नऩ्ग कणङ्गळ् मङ्गळऩ्ऱु, कळ् ळित्ताले नडक्कैयाल् इवऩै जॆऩॆऩ्ऩक् कुऱैयिल्लै न सविकारत्यादिप्रसक्तिरिति भावः । अन मूले कचिद्वाक्यान्तरदर्शनमपपाठः । उक्तार्थत्वादसन- सत्वाच्च । अथ धर्मभूतज्ञानस्यावस्थान्तराणि दर्शयति आकैयाले इति । धर्मभूत ज्ञानस्यैव साक्षात्स- धर्मभूतज्ञानस्यैव विकारत्वादित्यर्थः । ज्ञानदशा जाग्रदादिदशा । एतेन सुषुप्तौ सुखादिमानस्य धर्मिलरूपाधीनत्व सिद्ध्या धर्मभूतज्ञानदशात्द्रव्यावृत्तिः । एतत्सत्त्वं च प्रागेवाऽऽवेदितम् । श्रात्मनो निर्विकारत्वं निगमयति इप्पडि इति । घटादिर्व्यतिरेकदृष्टान्तः । परम्परया सत्त्वादुक्कं अव्यवहितेति । आत्मन्यव्यवधानेन वायुसंयो- गादीनामस्थाना विमानतयोचे नामान्तरभजनार्हेति । यथा मृदि पिण्डत्वत्वावस्था नामान्तरं [रूपान्तरच] भजन्ते न सह वायुसंयोगादय इति, साक्षात्तद्वत्त्वेपि नात्मनां सविकारत्वमिति भावः । ननु निर्विकार इत्यादौ निरादिशब्दानां प्रतियोगितावच्छेदकावच्छिन्नाभावबोधकतया साक्षाद्विकारविशेषा- भावमात्रबोधकत्वेन सङ्कोचो विना नियामकं न शोभन इत्यत्र नियामकं दर्शयति द्रव्यमिति । “वालो युवा जातः”, “तदात्मानं स्वयमगुरुत” इत्यादी निर्विकारयोरपि जोक्परयोरुपादानत्वप्रतीत्या निर्वाहार्थं कथञ्चित्सविकारत्वमपि स्वीकर्तव्यमिति साक्षाद्विकाराश्रयशरीरसम्बन्धादिकं द्वारं तनाम्युन- गम्यते । इयोस्तु विशेष: ईश्वरस्योपादानता निर्वाहार्थमेव शरीरसम्बन्धोऽङ्गीक्रियते । जीवस्य तु कर्म- । फलभोगायापीति । ततश्वोक्तरीत्या निर्विकारशब्दशकिसङ्कोचो न्याय्य एवेति बोध्यम् । एवं जीवत्य सृज्यत्वादिश्रवणेऽपि नित्यत्वमक्षतमित्याह जीवविषयेति । विशिष्टवेषेति । अघुधसिद्धिसम्बन्धतरश- रीरविशिष्टत्वेन रूपेणेत्यर्थः । तथाच विशेषणभूतशरीरादिगतास्सृष्ट्यादय आत्मनि विशेष भारोप्येव केण्मिऩ् - पिऱप्पिऱप्पु मूप्पु मूऩ्ऱुम् उडलुक्के उण्डु। अव्विद उड लुडऩ् इवऩ् सुट्टुण्डु किडप्पदाल् इवऩैयुम्, पिऱन्दाऩ्।इऱन्दाऩ् ऎऩ्ऱु पोल् सॊल्लुवदु मुक्कियप्पॊरुळिलल्ल अऱिवु। अऱियामै ऎऩ्ऩुम् माऱुदल् इवऩिडम् नेराग इल्लै, पिऩ्ऩै, इवऩुडैय तऩ्मैयाऩ ऐञाऩप्पॊरुळिल् इरुक्किऱऩ।इप्पडिये इवऩुक्कु वरुम् सुगम् सु कम् तुक्कम् मुदलिय माऱुदल्गळुम् इवऩुडैय ऐञाऩप् पॊरुळिल् इरुप्पवैये आगैयाले -मण् पिण्डत्तिल् कुडम् मुदलिय माऱुदल्गळ् नेराग इरुप्पदु पोल्, इवऩिडम् पिऱप्पुमुदलिय माऱुदल्गळ् नेराग इल्लामैयाले - इवऩै माऱुदलऱ्‌ऱवऩ् ऎऩ्गिऱदु पिऱप्पु मुदलिय माऱुदलुक्कुट्पट्ट उडलोडु इवऩुक्कु सम्बन्दमिरुन्दु अदऩाल् ऒऩ्ऱुविट्ट मुऱैयिल् इवऩुक्कुम् माऱुदल् वरुवदु वरवेऱ्‌ कत् तगगदे एऩॆऩिल्-तिरवियङ्गळ् ऎल्लाम् - माऱुम् कारणमाग इरुक्क ६२ वृति प्रत्यभिशीच शास्त्र अहमर्थ के श्रापQuor देशिकादायप्रकाशसहिते स्थितत्व, वीनरागजन्मादर्शनादेशान्तरान- सबैकालानुवृ सप सिकेका सुपुण्यादिक भाशरीरस्थायि, आप्रलयस्थ यि, आमोक्षस्थायि m व्यवहियन्त इति आत्मा नित्य एवेति मावः । नन्वात्मनो ज्ञानरूपत्वात् सुषुप्तचादौ तस्य नाशो भवति । तथाच न नित्यत्वं तस्येत्यवाह प्रत्यभिज्ञेति । देहात्मवादिनस्तदितरात्मवादिनश्चेति सामान्यतो वादिद्वैधे स्थिते, पूर्वे चार्वाका भवन्ति । अनन्तरा अपि द्विविना स्युः आत्मनित्यत्ववादिनस्तदनि- त्यत्ववादिनचेति । तत्र प्रथमे वेदान्तिनो वयम् । चरमे चत्वारः । तत्रैको ज्ञानात्मत्र दी बौद्धः । स तु [देहे स्थितेपि । आत्मनः क्षणशो भिदुरत्वमाह । ततश्च प्रथमं तन्मतं दूषयति प्रत्यभिज्ञेति । य एवाहं सुषुप्तः स एवाहं प्रबुद्ध इति प्रत्यभिज्ञाप्रत्यक्षेण पूर्वापरकाल्यो रात्मानुवृत्तिलाभान्न सुषुप्ताव- प्यात्मनाशः । ननु सिद्धयतु नाम प्रत्यभिज्ञया सुषुप्तावप्यात्मानुवृद्धिः । तथापि तस्य प्राणेन्द्रि यादिष्वन्यतमरूपस्य देहेन सह विनाशदर्शनेन न देहान्तरानुवृतिरिति वादिन द्वितीयं चार्वाकैकदेशिन प्राणाद्यात्मपक्षनिष्ट निराकरोति वीतरागेति । इदं न्यायसूत्रम् । सरागस्यैव जन्मदर्शनादित्यस्य व्यतिरेकोक्तिरियं दादय । ततश्चोत्तरजन्महेतुभूतो रागः पूर्वजन्मन्यावश्यक इति तयोरेकात्मानुवृत्तिरा- । कीति नात्मनो देहावधित्वं युक्तियुक्तमिति भावः । अथाप्यात्मा आप्रव्यं तिष्ठतु । ततः प्राक् सरागस्य जन्मपरम्परोपपत्ते: । तदनन्तरच, “पुरुषश्चाभावेतौ लीयेते परमात्मनि" इति तत्र लयो भविष्यति इति तृतीयं पौराणिकाभासपक्षम्, “न प्रेत्य सञ्ज्ञाऽस्ति" इति श्रवणात् प्रेत्यभावाव्यमोक्षान्तो जीवभावोऽस्त्विति चतुर्थ औपनिषदाभासपक्षश्चैकोक्त्या निराकरोति शास्त्रताले इति । “नित्यो निध्यानाम” “न जायते म्रियते वा” इत्यादिशास्त्रबलेनात्मनो नित्यत्वसिद्धया पुरुषश्यव वनस्याविभागेनावस्थानपरत्वात् प्रेत्य - मुला, सञ्ज्ञा देहादिमिरेकीकृत्य भ्रमः नास्तीतिश्रत्यन्तरस्यापि तात्पर्यात् आत्मनित्यत्वे न सङ्कटं किश्विधिति भावः । यद्यप्यत्वात्मनस्सर्वकालानुवृत्तिबोधकशास्त्रेणैव सर्वशङ्कासमुन्मूलनं भविष्यतीति प्रत्यभिज्ञा। दिप्रमाणान्तरानुसरणं व्यर्थं प्रतिभाति, तथापि प्रत्यक्षमात्रवादिचार्वाकादिदृष्ट्या प्रमाणभूतप्रत्यभिज्ञादेः सति सम्भवे नोपेक्षणं न्याय्यमिति घिया सोपानपर्वक्रमतः अन्ते शास्त्रं प्रमाणतया प्रत्यपादीति बोध्यम् । GaraiorDui gaomi Aruni, Qsalso–बका ९p वेण्डुम्। जीवऩुम् रवियम्, व्विदमे जीवऩ् पिऱन्दाऩ् पदऱ्‌कु - जीवऩुडैय इन्द पुदिय उडल् वन्ददु- ऎऩ्ऱु पॊरुळा कैयाले अवऩ् नित्तियप्पॊरुळागक् कुऱैयिल्लै “अऩ्ऱिरुन्द नाऩ् इऩ्ऱुमिरुक्किऱेऩ्”- ऎऩ्ऱु निऩैप्पदाल् जीवऩ् मुऩ्बिऩ्गालङ्गळिल् स्त्तिरमाग इरुक्किऱाऩ् ऎऩ्ऱेऱ्‌पडुगिऱदु इन्द ऐनमत्तिल् सिऱ्‌ऱिऩ्बम्, वॆगुळिमुदलियऩ सॆय्बवऩुक्कु मऱुबिऱवि काण्बदाल् – इवऩ् पिऱविगळ् तोऱुम् तॊडरुगिऱाऩ् ऎऩ्ऱु तेऱुगिऱदु, पिरमाणवसऩङ्गळाले ऎक् कालत्तिलुम् उळ्ळाऩ् ऎऩ्ऱे तीर्माऩिक्किऱोम्। आगैयाल्—जीवऩ्। आऴ्न्द उऱक्कत्तिल् अऴिवाऩ् ऎऩ्ऱुम्, उडलऴियुम् पोदऴिवाऩ् ऎऩ् ऱुम्, प्रळयगालत्तिलऴिवाऩ् - ऎऩऱुम् मुक्तिगालत्तिलऴिवाऩ् ऎऩ्ऱुम् Garg देहादिवे परमतमके जीव। २। ६३ G मात्माबी gr पक्षी निरस्त। प्रत्यक्षोपपत्ति-शास्त्र नाव ६००० लाऊङ्क के बzras Conta शिष्ठजीयतरत्र अनुसार नळी, निवृत्तसंसा का संसारात्यन्ता- न्यापि देहात्मवादिचाकमतशिक्षणं कथं कार्यमिति शङ्कायां तस्य वक्ष्यमाणत्वमाह प्रत्यक्षेति । अहमहमिति खात्मसाप्तिकं प्रत्यक्षम् । समाहितमनसां प्रत्याहारदशायां जायमानं प्रत्यक्षं च । ममेदमिति शरीरात्मनोर्भेदसाधकप्रतीतिरुपपत्तिः । ‘हृदे हायमात्मा’, ‘पिण्डः पृथग्यतः’ इत्यादिकं शास्त्रम् । अत्रापि फळतस्तन्मत निराकरणात् परक-विस्तरश इत्युक्तम् । Raftaar year atarrवं मा क्षत्रिय तद्विभजते इञ्जीवतत्त्वमिति । श्रयं भावः- एयमियता जीवन जीवसामान्यस्य समरणरूपयोग्यता तावत् वर्तते । सा च संसृतिजनकतावच्छेदकधर्मयोगरूपा । स धर्मः परतन्त्रम् । तत् यथापे नित्यमुक्तयोरपि सम्भवति, तथापि सहकारियोग्यतां विना तन्मात्रस्य फलोपधायकत्व, योगात्, तस्याश्च नापरावचेतनत्वरूपायाः नित्यप्रत्यक्षित भगवद भिप्रायेषु नित्यमुक्तेष्व- सम्भवात् तदितरे के नैवात्मानस्तदुमपविवयोग्यतावत्त्वेन बद्धास्संसारानुवृत्तिविशिष्टा भवन्ति । तदनु- वृत्तिव तरसावच्छिन्नसानुदयः । न तु संसृदेहत्तरोत्तरक्षणसम्बन्धः । शरीरसम्बन्धात्यसंसारस्य तत्तद्व्यक्तिभेदेन भेदा । तेषु कल्याप्युत्तरोत्तरक्षणसम्बन्धाभावात् । ध्वंसानुदयश्च ध्वंसप्रागभावः । ततक्ष संसारत्वावच्छिन्नध्वंसप्रागभावाधिकरणवं कद्रत्वमिति पर्यवसितम् । संसारत्वावच्छिन्नध्वंसाधिकरणत्वं मुकम् । मुक्ताच बद्वतादशायामनुष्ठितैः मोक्षोपायरुदितेन भगवत्सङ्कल्पेन नित्तबन्धा उच्यन्ते । वन्धश्च चक्रवत् परिवर्तमाना अविद्याकर्मवासनारुचिप्रकृतिसम्बन्धादय एव । तन्निवृत्तिश्च परमपदपर्यङ्कारो- errari Har । संसार त्यन्ताभाववन्तो नित्या अनन्तगरुडादयो भवन्ति । यद्यपि ध्वंसप्रागभावाधि- करणेऽत्यन्ताम वानङ्गीकारात् संसारध्वंसप्रागभाववति बद्धे, संसारसवति मुक्ते च न संसारात्यन्ता- भावसम्भव इति तद्वान् नित्यो भिन्नस्ताभ्यां भवति । स्वयं व्यक्तिमेदाच्च । तथापि बद्धान्मुक्तस्य कथ भेदः ! पूर्व संसारध्वंसप्रागभावत एव पश्चादनुष्टितोनोवायेन तद्ध्वंसवत्त्वात् व्यक्तेरेकूयेन कथं विवा विभाग इति चेन्न – संसारध्वंसप्रागभावसंसारध्वंस विशिष्टतावेषेण बद्धमुकयोरपि दशामेदसद्भावात् त्रिभजनोपपत्तेः । अत एव बद्धमुक्तेत्यादिरीतिमुपेक्ष्यानुवृत्तसंसारेत्यादिप्रकारादरणम् । क्कै प्रकारः । यथाऽचेतनम्प्रकृति महृदहङ्कारादिषु चतुर्विंशतित्यादिना विभागोपि दशामचेतनिबन्धनः । न व्यक्तिमचेतनि- इदु पोलच् चॊल्लुमवै ऎल्लाम् सरियाऩ पेच्चागा। काट्चियालुम् युक्तियालुम्, सास्तिरङ्गळालुम् जीवऩ,उडल् कण् कादु मुदलिय करुविगळ् इवै ऎल्लावऱ्‌ऱैयुम् विड वेऱुबट्टवऩ् ऎऩ्बदै सार्वागरैक् कण्डिक्कुमिडत्तिल् काट्टक् कूडवोम् जीवागळ् - संसारत्तिलऴुन्दियवर्, करैयेऱियवर्, STULEQUTI Á तैये काणादवर् ऎऩ मूवगैयिऩर्, इवर्गळ् ऎल्लोरुम् अऱिवु६४ देशिकाशयप्रकाशाहिये ळळऩ्गळ् ऎऩ्ऱुम् मूऩ्ऱु वगैयायिरुक्कुम् इवर्गळ् ऎल्लोरुक्कुम् स्वरूप एकप्रकार। यथासम्भव धर्मभूतानसुखादिवैषम्य क्रं का वैषम्य मुनियाँ अन्योन्यमेद विशेष इच्छाप्रयत्नादि- आरम मेव ऎऩ्बार्क्कु सर्वेशरीर For ज्ञान ९५ळा अवस्थाविशेषःकाका सुखदुःखादि सबै स्वनिष्टतया प्रतिसंहित बन्धनः, तथाऽत्रापि बद्धमुक्तयोर्भाव्यमिति । नन्यथापि तद्ध्वंसप्रागभावयोरधिकरणे तदत्यन्ताभावस्यैवा- नङ्गीकर्तव्यत्वात् संसारध्वंसीयप्रागभाववति बद्धे संसारात्यन्ताभाववृत्तौ किं बाधकं भविष्यतीति चेन्न ; संसारध्वंसप्रागभाववतः संसारल संसारतत्प्रागभावान्यतरवत्त्वनियमेन तत्र वदत्यन्ताभावस्यानङ्गीकार्यत्वात् । अव्याप्यवृत्तित्वज्ञानं विना प्रतियोगिमति तदत्यन्ताभावग्रहणायोगात् तत्प्रागभाववति चोक्तन्यायेन तदत्यन्ताभाववृत्त्यनुपपत्तेरिति । नन्वेषु त्रिषु जीवेषु यदि घटपट दीनामिव स्वरूपबैलक्षण्यं सुटं चकास्ति, तर्हि तत्पुरस्कारेणैव तेषां विभजनं न्याय्यम् । न तु संसृत्यनुवृत्त्यादिनयवाह इवकळिति तथा च, “निर्दोषं हि समं ब्रह्म”, “पण्डितास्समदर्शिनः” इति सर्वत्र सर्वजीवस्वरूपाणां ज्ञानाकारत्वेना वैलक्षण्यात् न तेन विभजनमित्यर्थः । ननु तहीँबैलक्षण्ये तेषामैक्यमेवास्त्वित्यवाह यथासम्भवमिति । तत्तत्कर्मानुगुण्येनेत्यर्थः । तथाच तत्तत्पुरुषेषु कर्मानुगुणतया ज्ञानसुखदुःखादितारतम्यसत्वेन तेषाम- भेदायोग इत्यर्थः । विशेषो मेदः । नन्वेवमपि निध्यानां मुक्तानाश्च परस्परं खावान्तरतश्च कथं स्वरूपमेदः ! कर्मकृतज्ञानसङ्कोचाद्यभावादेकरूपसुखानुभवाचेत्यत्राह इच्छा प्रयत्नादीति । स यदि पितृलोककामो भवति", “कामात्री कामरूपी” इत्याद्यागमबलात् कर्माभावेपि परमपुरुषेच्छाधीनस्वेच्छा- प्रयत्नादिभेदेन नित्यमुक्तयोः परस्परं भेदः प्रतीयत इति भावः । । न्वात्मभेदे हि जीवतैविध्यवर्णनं युज्यते । “द्यद्यन्योऽस्ति परः कोऽपि मत्तः पर्थिवसत्तम, सर्वाणि शरीराणि मयैवात्मवन्ति शरीरत्वात् एतच्छरीरत्रदित्याद्यागमानुमानादिभिरैकात्म्यस्यैव न्याय्यावा- दिव्यवाह आत्मभेदमिति । तथाच चैताला मैत्रात्मतादात्म्यरहितः तदीयज्ञानसुखाद्यप्रतिसन्धातृत्वादिति प्रत्यनुनानपराहते, आत्मान्तरनिषेधवचसां नानाकारजीव सद्भावनिषेधे तात्पर्यात् न सर्वजीवखरूपैक्यमिति वडिविऩर् ऎऩ्बदिल् तुळियुम् वेऱुबाडिल्लै आऩाल् – अवरवर्गळिऩ् अऱिवुत् तऩ्मै माऱुबाट्टाल् वेऱुबडुवर् संसरित्तुक् करैयेऱिय मुक्ति पॆऱ्‌ऱ जीवर्गळुक्कुम् संसारत्तैये ऎन्नाळुम् काणाद तिरुव नन्दाऴवाऩ् पॆरिय तिरुवडि पोऩ्ऱ नित्तिय पुरुषागळुक्कुम् ऎऩ वासि ऎऩिल् - अवरवर् अऱिवु मुयऱ्‌सिगळ् वेऱुबाट्टाले ऒरुवर्क्कॊरुवर् वासियुण्डु, उलगत्तिल् ऒरे आत्मादाऩ् उण्डु ऎऩ्बार्क्कु - ऎल्ला उडल्गळिलुम् निगऴुम् सुगदुक्कादि वेऱुबाडुगळ् ऎल्लाम् ओरिडत्तिल् निगऴ्वदाग ऒव्वॊरुवरुम् उणरवेणुमे ऎऩ्ऱ केळ्वि ऎऴुम् आत्मा परमतम जीव। २। Genral ६५ sure प्रसgिh शरीरमेरanda नियम Gsnश्री शीके स्वप्नसौमरि(णीव)- वृत्तान्तादिविरोध, करणroni नियामक बाह्यकरणमेद B८Q SrsooraaL अन्तःकरणादिमेदcob प्रयोजन १६६६ कनिका योगि- बोध्यम् । अथ tataतादात्म्येपि शरीरभेद त् कारणात् परस्परज्ञानादिप्रतिसन्ध नामात्र उपपद्यत इत्यवाह शरीरभेदेन । नियमः=तिसन्धान नियमः । स्वम वेवस्तावत् सन्ध्याधिकरणे श्रीभाष्यकार: “अपवरकादिषु शयानस्य खमराः स्वदेहेनैव देशान्तरगमन- राज्याभिषेक-शिररच्छेदादयश्च पुर:पापफल- भूताः शयानदेह सरूपसंस्थान देहान्तरसृष्टयोपपद्यन्ते” इत्युक्तत्वात् खामशरीरावच्छेदेनानुभूतस्यापि पुनः प्रत्रोवे शयनदेहावच्छेदेन प्रत्यभिज्ञा मानत्वात् देहमेरे प्रतिसन्धानाम व नेयमव्य भवारो बोध्यः । कैश्चित् खामिकार्यसृष्टेर्मायामयत्वेन दुर्निरूप ङ्गीकारे। पे सर्वसम्प्रतिपन्नसत्यमूतोदाहरण न्तरेग व्यभिचारं दर्शयति सौमर्यादीते । तन्नामा कथा र्षेरन्वजले तरस्यन् सम्पदाख्यं सतपोतप रेवारं मत्स्यराजमविदुरे चरन्तमवलोक्य स्वयमपि जातहृच्छयः कळलकामो गत्वा पञ्चाशन्मान्धातृपुवीरुपयेमे । तासां प्रार्थनया प्रत्येकमावसथादिकं निर्माय तपोम हेम्ना स्वयमपि स्वीकृत तावत्सख्याक देहस्सन् चिरं तामी रेने इति विष्णुपुराणे चतुर्थांशकथाविशेषोऽत्र ज्ञेयः । एवञ्च तत्रापि देहमेदे पे प्रतिसन्धानानुवृतिदृधेति व्यभिचारः । आदिना जतिमराणां जडभरतादीनां वृत्त, न्तोऽ पे ग्राह्यः । तेषां है, “संस्क, रसाक्षात्करणात् पूजाते- शानम्" इति योगसूत्रोकरीत्या संस्कारसंयमकृतसानुबन्धतत्साक्षात्कारेण तदनुबन्धिनां पूर्वजन्मनाम प विशदतमा स्मृतिरुदयत इति तत्रापि देहभेदे पे प्रतिसन्धानं भातीति व्यभिचार इति भावः । अथ शरी। मेदस्य प्रf सन्धानविरप्रयोजकत्वाभावे। पे करणभेदस्यैव तदस्तु । ततश्च चैत्रमेतयोरेकात्म्ये पे करणमेदादेव तदभावोपपत्तिरित्यत कि बाह्यकरणभेदोऽत तन्नियामकतया विश्चितः, अथान्तःकरणमेद इत्ये विकल्पं हृदि निवाय तयोः प्रथम आह करणभेदेति । पूर्वोक्तसौ मर्या। दशरीरेषु शरीरमेदस्त् करणानां चक्षुरादीनामपे भिन्नतया तत्र प्रतिसन्धानानुपपत्तिः । चैनदीनामयो नाम पे शरीरेषु चहा- करणमेदे। पे, “यो घटदा सोह मैदानी सृशामि इते प्रतिसन्धानानुपपत्तिच भवतीति भावः । द्वितीयेप्याह अन्तःकरणेति । अयमाशयः काल्पान्ते प्रकृति त्र्यन्तानां सर्वेषां स्वकारणे विजयात् ऒऩ्ऱायिऩुम् उडल् वॆव्वेऱागैयाले अक् केळ्वि ऎऴादॆऩिल् कऩविल् ऒरुवऩे पल उडल् ऎडुत्तु ऎल्लाम् तऩक्के वन्ददाग उणर् वदुम्, सौबरि ऎऩ्ऩुम् महाषि पल उडलॆडुत्तु ऎल्लाम् तामे अनुबवित्तु मगिऴन्ददुम् अप्पोदु सरिप्पडादु, इम् मादिरिये -इन्दिरि यङ्गळिऩ् वेऱुबाट्टाल् अऩुबवम् वॆव्वेऱु इडत्तिल् ऎऩ्बदुम् - नमदु उडलिल् नडक्कुम् निगऴच्चिक्कुप् पॊरुन्दादु। इदुबोलवे, उळ् मऩम् ऎऩ्ऩुम् अन्दक्करण वेऱुबाडुम् कारणमागादु।कल्पम् मुदलिल् स्रुण्डि तुवङ्गुम्बोदु योगिगळ् पलर् मुऩ्कल्पत्तिल् ०४०-९ ६६ कळुडैय कण[]ाजरिगळ् सॊल्लुगिऱ लुङ्गळाले अऱियलाम्। इ त्ताले परिगळुक्कुम् वरुम्। ऎऩ्ऩाऩ ऩऩुक्कु पळ्ळिगसवर्गळुम् रईक्कुम् * वणक्कळ् पलाय् ई म्दोऱुम् सिलर् तळराय्प्पोगक्कडवु ताऩाल् पोऩ सलङ्गळ् वारङ्गळाऩ पडियाले इत्तऩै नाळ् +रिऩक् कळुम् ईराय्प्पे कवेण्डामो ऎऩ्बार्क्कु, कळि ऩाऩ पोदुम् अन्तःकरणस्यापि तथा बेलीनस्य कल्पादौ पुस्, “तव बुद्धसयोगं लभने पौर्व हेकम्”, “खय- भागत वैज्ञाना निवृत्तं धर्मना स्थिता।” इया देगा व सहजा ते मरेषु अन्त। करणमेदे पे पूर्व कल्पप्रति- सन्धानं हृदयत इते । अथ केवलनात्मनामभेदे स्वीकेपना वयं प्रसङ्गः । न तु तेा भिन्नाभिन्न- वखीकारे । चैत्रमैन, मैदांशमादाय प्रतिसन्धान नियमो पत्तेरित्यन जीवबहुन्वयन कि जीवानां परस्पर भेदाभेद, व भतौ ? कि वा जीवस्येश्वान्य चेते विकल्पमभिप्रेत्य तत्र प्रथमं शिरो दूषयति इप्प्रति- सन्धानेति । अनमि वः मेदाभेदयेोरेकत्र समावेन वेरोधात् तत्प रे जोषिया मेदस्योपाधिकत्वं अखाभा area स्वीकाम् । तथा च चैत्रनेत्रयोस्वाभाविका भेदां मादाय परस्परं सुवदुःखादि- प्रतिसन्धानप्रसङ्गस्तेष म। पे भक्ती ते । अथ द्वितीय शिरो दूषयते सर्वज्ञेति । सर्वज्ञन्वात् ज।ब। मैदं स्वस्मिन् जानात्येव । ईश्वरत्वात् तस्मिन् जीवदुःखा देव सन्धानञ्च नेटव्य मे ते अहो महत् सङ्कट मेति पदद्वयप्रयोगतात्पयम् । अथात्मनां भेदव, दे दोषमाशक प्रतवन्धा समाधते आत्मे ते । अवैतदुक्तं भवते - यादे जीवा अनन्तसङ्ख्याका भवन्त, तदा, “अनादिर्भगवान् काल" इते अतीतकल्पानामप्यनन्तको सङ्ख्याकत था प्रतिकल्पं द्विलणां मुक्तावपे एतावना गतेनानेन सर्वेषां मुकवमवत् केश वदात्मता मिदानी संसारोपल विरोधः । न चातीनेषु कल्पेषु न केनापि मोक्षोपायोऽनुष्ठित इतेि सम्भव ते । तथा स ते शास्त्रस्याननुष्ठापकत्वलक्षणमामाग्यप्रसङ्गात् । तमदा मैयमेत्र स्वीकार्यम् । तेनैकेनात्मना अद्ययावज्ञान तो । । मोक्षमार्ग इन कर्यदर्शनादनुमीयन इति न सङ्घटं किञ्च देते । तदेतत् परिहरति एकजीवे ते । नडन्द निगऴ्च्चिगळै अनगक्करण वेऱुबाडि ईडबिऩुम् तम्मुळ् तिरट्टि निऩैत्तु उपदेशङ्गळ् सॆय्ददाग सास्तिरङ्गळ् कूऱुगिऩ्ऱऩवे इव् विदमाऩ केळ्वि पास्करादि मदत्तिलुम् वरुम् ऎल्ला आत्माक्कळुम् ऒऩ्ऱागियुम् वेऱागियुमिरुप्पदागच् चॊल्लुम् पोदु - ऒऩ्ऱु ऒऩ्ऱु ऎऩ ऎऩ्ऩुम् भागत्तै मट्टुम् ऎडुत्तुक्कॊण्डु मुऩ्बोल् केट्कलामल्लवा? ऎल्लामऱिन्द ईसुवरऩुम् जीवर्गळोडु तऩक्कुळ्ळ ऒरुमैत् तऩ्मै यैयुम् अऱिवाऩागैयाल् मुऩ्सॊऩ्ऩ केळ्वि ईसुवरऩैयुम् पिडिक्कुम् आऩालुम् आत्माक्कळ् पलरिरुन्दाल्, ऒरु कल्पत्तुक्कु सिलर् ऎऩ्ऱ विऴुक्काडु कडन्दुबोऩ अळविऱन्द कल्पङ्गळिल् ऎल्लोरुम् इन्नाळ् वरै मुत्ति पॆऱ्‌ऱु मुडिन्दु पोयिरुक्क वेणुमे ऎऩ्ऩिल् - सॊल्लु LG सु।२ ६७ पोऩ कळम् णमायिरुक्क इत्तऩै नाळ् इवऩ् एऩागादॊऴिवा ऩेऩ् ऎऩ्ऱु ऎम् वरुम् इप्पोदुम् ऎाम् काण्गैयालुम् ऎ क सामग्री वारामैयालुम् ऎऩ्ऩुम् एराळाम् ऎऩ्ऩावात्तिलुम् ओम् इदऱ्‌कु मुऩ्ऩे कळ् ईराऩाल् इप्पोदु अळर्गळ् रत्त ऎऩ् ऎऩऩिल्, अवुङ्गळ् ऩ् रनऩडङ्गळिल् करुत्तवैयुम् वॆळुत्तवैयुम् कऴिन्दवैयुम् निऩ्ऱवैयुम् तऩित् तऩिये अङ्गळाय् नक्किऱाप् पे ले रग कराऩालुम् अळक्कळ् ऎडुत्तु तथावास्मिन पे पक्षे जो मानव एतं का कायेन मुख्य कथञ्चो- पायं नान्यते उत्? इते शङ्काको जनिष्यत एवे ते तत्पर्यम् । अथैकमवादे संसारयाद्या- विव निवृ रेत्र मोक्षवदनेनात्मना मोक्षो न प्राप्तः । प्रत्यक्षले कार्याभवत् सामप्रवभावस्य सूहन्नान प्रतिचयवकाश इते चेत् अह इथे इते । अनन्तमत्र। दे। वे प्रत्यक्षानुमारिण्य पूर्वोकायाः कल्प- नायास्तु कवात् समस्समा घेरते भाव । अत्र संसारोपलब्धेः सामप्रयभावादिति हेतुभगस्य साच्यांशः पूर्वस्यात् ‘वना कलेनेने नामुच्यन्त इते पुरणीयः । नन्वदान बद्वानन्त्यदर्शनरूपी हेतुः प्रत्यक्षा- भास । श्रद्वानामेव मुक्तन्यात् अनीतानन्येव मुकात्मानम्य सेहो अनुदेते बद्रात्मसङ्ख्याहासस्या- वर्जन। यत्वा देव्याशङ्कयाह इद इते । अने वातोय कालच्या अभतम् । अतीतकालस्य परेमेनचे हे इदानीं संसारेगामानन्यमुप्ते भावः । सन्ना रङ्गः अनन्त सङ्ख्याका बद्राः । वनणानुसारा नेत्र व्यख्येयम् । न हि नारे महाक्षय समावयते । समुचितं हन्तवाह अन्ते । अपनयत्री पाम न्यजतपत्र हे व्यायामानन्त्ये तव ईशेरजतोय। स्थत नोकता देवोहोम पे प्रत्येान्यं प्रमाण मे ते तदेव ** नामान्यस्या- किऱोम् उलगत्तुक्कु ऒरु आत्मा ताऩ् ऎऩ्ऱ उऩ् कक्षियिलुम्, कडन्द कालम् अळवऱ्‌ऱदागैयाल् एऩ् इदुवरै इवऩ् मुक्तऩागविल्लै ऎऩ्ऱ केळ्वि वरवे सॆय्युम्,“नाऩ् ऎऩ्ऩ सॆय्य? इप्पोदुम् आत्मा संसारत्तिल् इरुक्कक् काण्गिऱोम्, इदऩाल् - इदुवरै इवऩुक्कु* मोक्षम् पॆऱत् तक्क सूऴ्निलै इल्लै ऎऩ्ऱु ऊहि किऱोम्” ऎऩ्ऩिल्– इच्चमादा नम् – अनेकम् आत्माक्कळै ऒप्पुक्कॆ ण्डवऩुक्कुम SYULD माऩदे। आऩाल् - इदऱ्‌कु मुऩ्बे अऩन्दगोडि आत्माक्कळ् मुक्ति पॆऱ्‌ऱुविट्टार्गळाऩाल्, इप्पोदुम् अऩन्दगोडि आत्माक्कळ् मिच्चमाग इरुक्कक् कारणमॆऩ्ऩॆऩिल् - आत्माक्कळ् ऎल्लोरुम् ऒरु इऩमे। आऩालुम् मुक्ति पॆऱ्‌ऱवरुम् अऩन्दगोडि पेर् संसारत्तिल् उऴिलुम् वरुम् अप्पडिये। ऒरे माट्टिऩ् इऩत्तिल्- करुत्तवै, वॆळुत्तवै। इरुप्पवै। इऱन्दवै - ऎल्लाम् तऩित्तऩिये अऩन्दगोडियाग ६८ देशिकाशयप्रकाशसहिते सन्तरि परापरजातीय अङ्क विभागक्रं श्रध्याळं आनन्त्या ं तुहा के क्षणकरा। दिgyo समुदाय की तारतम्या। रुप्पदु। प्यानन्त्यम्, प्रत्येकं तद्विशेषभूतबद्धमुक्तानामपी।ि। ननु ब्रमुक्तयोन सामान्यविशेषभावमा सम्बन्धः । येनेदमुदाहरणं रोचेत । किन्तु पूर्व बहानामेत्र पश्चान्मोक्ष्यमाणतया अतीतकल्पानन्त्येन मुक्तात्म- सङ्ख्याविक्यसिद्धौ बद्धात्मनां सङ्ख्या परिमेतैव स्यादित्येव वेव वेरुद्रसङ्ख्यासम्बन्धो पे युगपदुभयोरान- न्यासम्भवरूपो वर्तते । ततो दृष्टान्तो विषम इत्यत्र सम्यक् दृष्टान्तान्तरमाह परापरेति । एतदुक्तं भवते व्यापकद्रव्यवत्रच्छन्नं परजातीयम् । व्याप्यनृथिवीत्वावच्छिन्नमपरजातीयम् । तत्र द्रव्य सङ्ख्यापेक्षया प्रत्येकपृथिव्यादिजातीयसङ्ख्या परिमितैव । तत्समुदायात्मकत्वात् द्रव्यस्य । अधा- प्युभयोरानन्त्यमविशिष्टमेव विलोक्यते । तचैव गतस्य कालस्यानन्त्येत मुकानामपरिमितसङ्ख्याकत्वं बद्धान परिमितसङ्ख्याकत्वञ्च स्यादेव । तयात्पुभयोरानन्त्यमये शष्टमेव स्वीकार्यम् । परिमता अपरिम- ताश्च द्रव्य थव्यादयः पदार्थाः बद्रमुकात्मका जीवाश्व न हि सङ्ख्यातुं शक्यन्ते । युक्तचा तत्तस्य (?) प।रे। मतस्यापरिमितस्य वा प्रत्यक्ष गणनातीतताया दुर्यास्त्वादिति । क्षणे ते । अवेयं प्राचां कालगणन- प्रक्रियाऽमरकोशोता, “अष्टादश निमेशस्तु काटा त्रिशन्न ताः कला । तास्तु विरात् क्षणस्ते तु मुहूतों द्वादशास्त्रियाम् ॥ ते तु विरादहोएत: पक्षस्ते दश पञ्च च । पक्षौ पूर्वापरी शुक्लकृष्णौ मासस्तु तावुभौ ॥ द्वौ द्वौ माधादिम सौ स्यात् ऋतीयनं त्रिभिः । अपने द्वे गतिरुद दक्षिणाऽर्कस्य वत्सरः ॥ मासेन स्यादहोरात पैलो वर्षेण दैवतः । दैवे युगसहखे दे माह्मः कल्पो तु तौ नृणाम्” इति । अवाप्युत्तरोत्तरं क्षणादिघटनया कल्पान्तकालपरिगणनात् क्षणादयोऽपरिमिताः कल्पादयस्तु पारमिता एवेति युक्तचा निर्णयत्वेपि प्रत्यक्षानुभवेन क्षणादयः कल्पान्ताः कालास्सर्वे पे सङ्ख्यातिगा अनन्ता एवेत्यभ्युपगमनीयमिति भावः । परापरज, तीयादिषु अनुगततया परिमितत्वापरिमितत्वरूपत, रतम्य- नियामकाकारप्रदर्शनं समुदायविभागेति सामान्यविशेषेत्यर्थः । क्षणा। देपदार्थघटितत्वात् कल्पादिकालस्य घटकी भूतक्षणादीन, मपरिमेतत्वं तद्घटितकल्पादेः परिमितत्वं सामान्यभूतानां इव्याणां व्यापकजाती- इरुप्पदु पोल्, आऩालुम्, मुम्मडङ्गु पॆरिय वैगुण्डलोकत्तिले, इन्द उलगिल् उऴल्बवरैविड अदिगम् पेर् इरुप्पदुम्, इङ्गु कुऱैन्द पेर् इरुप्पदुम् ऎप्पडि कूडुम्? इरण्डिडत्तिलुम् इरुप्पवर् अऩन्दगोडि पेर् ऎऩ्ऱीरे नीर् ऎऩ्ऩिल् - कवऩमागक् केळ्। पॊदु केळ्।पॊदु विल् माट्टिऩ् इऩमुम् अऩन्दगोडिये अदऱ्‌कुळ्ळे काळैगळिऩ् इऩमुम् अऩन्दगोडिये आयिऩुम् माट्टिऩत्तिऩ् कणक्कु अदिगम्। काळैयिऩत्तिऩ कणक्कु कुऱैवु ऎऩ्ऱु ऒप्पुक्कॊळ्ळुगिऱोमे। अदु पोलवे इदुवुम्। अम्मादिरि मऱ्‌ऱॊरु उदर्हरणम् कणनेरङ्गळ्।- कल्डगालङ्गळ् - इरण्डुगळुम् तऩित्तऩि अऩन्दगोडिदाऩ् आयिऩुम् कणनेरङ्गळिऩ् कणक्कु अदिगम्, कल्पगालङ्गळिऩ् अळवु कुऱैवु। जीव २। Sunquiring अपचारास गाँठ निस्टर्स गाळे &Gaur इप्पडियागु। टुमॆऩ् ऩुम् सरत्तिलुम्, ऎल्लोरुम् ओरळविले पात् भगवत्कृपे मुतrr ८G ले नाराय् विडु वार्गळ् ऎऩ्ऩुम् रजत्तिलुमुळ्ळ पाऩङ्गळ् कण्डु कॊळ्वदु यानामपरिमित विशेषभूतानां व्यापजातीय थेव्यादीनां परिमतत्वच युक्तमेवेत्याशयः । ;D । ननु वद्वानत्यसमर्थनं सर्वेपे कदाचिद् भगवत्सङ्कल्पेन मोक्ष्यन्त इति सम्प्रदाय वैरुद्रम् । नित्यं संसरन्ति बहव इत्यप्यस्तु सम्प्रदाय इति चेत्र विरुद्धसम्प्रदायद्वायानुध्याना व्यन्नाह इप्पडि- यानातुमिति । बदानन्यसमर्थनेपीत्यर्थः । अन्वयश्चास्य, पक्षद्वये। पे प्रमाणवलाले द्रष्टव्ये इत्यनेन बोध्यः । तथाच तथाच तेषामानन्त्यकथनमात्र नान्यतरपक्ष सिद्धिः । अस्योभयपक्षसाधारण्या देत भावः । अपचारानुवृत्तीति । सापराधचेतनत्वत्यै संसरणं प्रति सहकारियोग्यतारूपवादित भावः । शिलकु= परतन्त्रचेतवरूपतस्त्ररूपयोग्यतावतां मध्ये केषाञ्चित् । नित्यसंसारेति । संसरणस्वरूपये ग्यत्वे। पे यथाऽन- न्तगरुडादीनां सहकारियोग्यतायाः काव्यप्राप्या निल्यसूरित्वम्, तथैव केषाञ्चिज्जीवानां खरूपयेोग्यानां सापराधत्वरूपसह कारियोग्यतायाः कदाप्यनपायात् नित्यसंसारिल मे यभिप्रायः । अत्र च पक्षे प्रमाणानि- एकं पादं नोद्धरति खलीलायै (एकं पाई-पादोऽस्य विश्वा भूतानीत्युक्तं प्रकृतिमण्डलं खलीलाया श्री।च्छेदाय नोद्धरति कदापि नोपसंहरतीत्यर्थः), तान्हं द्विषतः करान् संसारेषु नराधमान् । क्षिपाम्यजस्रमशुभान् आसुरीष्येत्र यो नेषु, अप्युछिन्नास्ततस्त्वेते सर्गस्थित्यन्तसंयमाः इत्यादीनि । पक्षा- न्तरमाह एल्लोरुमिति । इदानीं संसरन्तस्वपि इत्यर्थः । भगवत्कृपेति । यथा संसरणं प्रति सापराध सहकारियेोग्यता तथा मुक्ति प्रति भक्तिप्रत्त्यन्यतरस्य सहकारियेोग्यतारूपत्वेन तद्वशी- कृतसङ्कल्पात् सर्वेामपि कदाचिन्मुकिलाभोऽननीय इल्याकूतम् । भने प्रतिभाति-परतन्त्र- चेतनत्वं न केवलं सरणं प्रत्येव खरूपयेोग्यता ; अपितु मुक्ति प्रत्यपि । “ईश्वरप्रे। तो गच्छेत् सगँ वा भ्रमेव वा”, “वने वा नगरे वापि मां वासयितुमीश्वरः” इत्यादिप्रमाणात् । तत्र संसरणं प्रति सापराधत्वं सहकारियोग्यता । मुक्ति प्रति अनुष्ठितोपायत्वम् । ततश्च सर्वेपि जीव स्ततत्सहकारिसमवधाने तत्तद्योग्य- त्यात् तत्तद्भजन्त इति न नित्यं केषाञ्चित्संसार एवे ते पक्षश्शोभते इतेि । भगवच्छन्दवाच्यते- भट स्वाश्रितस्य यभूतसंसारानिवर्तकत्वेनोपपद्यते तस्येत्यभिप्रायेण भाग +च्छदप्रयोगः । एवं संसृति चक्रस्थे भ्राम्यमाणे स्वकर्मभिः । जीत्रे दुःखाकुले विष्णोः कृपा काप्युपजायते” इति वचनं कृपाशब्देन स्मारितम् । अस्मिन्नपि पक्षे प्रमाणानि अझ विदामोति परम् इत्यादीन्येव । अवशेोग जीवसामान्यं प्रति म् * इप्पडि आत्माक्कळ् अऩन्दमाऩ पेराग इरुन्दालुम् - सिल जीवर्गळ् तॊडर्न्दु भगवदबसारादिगळैच् चॆय्दु नित्तम् संसारत्तिलेये अऴुन्दिक् किडप्पर् ऎऩ्ऱु सिलर् सॊल्लुवर् अवर्गळुम् एदेऩुम् ऒरु कालत्तिल् भगवत्कृपैयाले पुरिन्दु मुक्ति पॆऱुवर् ऎऩ्ऱुम् सिल आचार्यर्गळ् सॊल्लुवर् इवऱ्‌ऱै प्रमाणङ्गळैक् कॊण्डु " ७० अनादिकारप्रवाहपाया बाङ्केल मोत्र में ६० ३० १०१९।♚ २५ १ पाडुगळुम् कूडुम्। मुऱ्‌पड कराऩार्क्कुम् पिऱ्‌पड मुक्तकण्ठ मॆल्लाम् इल्लादमैयुम् मेलुळ्ळाामुम् स गत प्रवृत्तत्वात् । न चास्य कचिज्जीय वेश्येऽपवादस्सम्भव ते । अपवादकाम व त् । न च नित्यसंसारिसद्भा- वाचकात् कचित्खरूपं मोक्षोपाय वेरुद्र ने ते कल्पयितुं युज्यते । विकल्पासहत्वात् । तथाहि- किरूपो विरोधस्तयोः १ न हि तयोस्वरूपत एव विरोधः भा मात्र रेवे ते सम्भत्र ते । मानाभावात् । नापि हिमत्र देन्ध्ययोरेव मित्रदेश वलक्षणः । जीवं प्रत्येव मोक्षोपायविधानात् तस्य तद्वृत्तित्वात् । नापे निकालक्षणः । नित्यस्य स्वरूपयेग्यत्वे फलावश्यम्भाव नयनात् फलफले तद्वतेव वश्यम्भावात् । किञ्च नित्यसंसा रेसद्ध वे स क्रिमह मे ते सन्देोदये। कस्यापि निष्कम्पं मोक्षोपायप्रवृस्य उदय इति । प्रमाणबलावले ते । अलेदं वक्तव्यम् - यब पे नित्यसंसा रेसद्भावे स्वस्मिन्न प तयावत्प्रेक्षया मोक्षोपायनादो भवे द ते शङ्कते तथा पे सा “खरूपयेोग्यम वे। पे सहकायनव स्थतेः । विमुक्तेर्मन सिध्ये नवे ते वि।चिकेत्सते ॥ अनिर्धापि यः कचित् तव्यमात्ममनो थः । (आत्मनो मनोरथः तथ्य मैच नर्धार्यापी ते इतेि शब्दाध्याहारेणान्वय।) पाक्षिके फललूयस्वे सांया लेकवदीहते ॥ यथा कथवि- दारव्वे व्यापत्र गरुवनि । प्रनीदलोश्वरो बुद्ध प्रयच्छते च निश्वलाम्’ इति सर्वार्थसिद्धिप्र तेपा दे- तदेशा सुपरहरैव भविष्यति । तथापे तत्र प्रमाणाभावात् उत्तर एवं पक्ष सम्प्रतिपचः । न च लीला विभूत्यनुच्छेदवचनं प्रमाणन । आत्मानन्त्यात् प्रत्येकं मुक्तत्वेपि तद उच्छेदोपपतेः । नापि क्षिपाम्यज- खमित व प्रमाणम् । अज े=चर, मेत्यर्थे तथाकथनात् । न तु नित्यमित्यर्थे । तदिदं पक्षद्वयं तमुक्ताकलापे, “एवं सहगृहीतं निशषात्मापव विरत हरणो विश्वकर्ता तथा स्यात्, नित्यं चेत् कोपे दु।ख्येत् निरुपविरुदयाहा निरस्येति चेन्न । पक्षः पूर्वो यदि स्यात् विहरणविरतिस्वेच्छया नैष दोषः शिंः पक्षे निरुद्रा निरुपधिकःया कुतचि नृत्यमस्तु ॥” इति । नतु यदे सर्वेषा मुक्तयेग्यत्वम्, तहें सर्वेप्येक वमुच्येरन् । “समोहं स भूतेषु” इत्युक्तोदार- परमपुरुषप्रसादस्य मुक्तहेतोः प्राप्तौ पौर्वापय नियामकाम वादित्यवाह अनादिकर्ते ते । “कर्मा विद्या। देवके प्रतिपुरुष, मेहाना दे। चत्रप्रवाहे तत्काले दिपते हि विविधा ससद्वान्त सद्वा” इति रीत्या वित्रमविपाकसमय वात् प्रसाद हेतु सामग्र यास्त तत्पुरुषभेदेन मुक्केलाभस्य पौर्वापर्य युक्तमेवेत्य चैः। नन्वेवं पूर्वमुक्ता- नन्दात् पश्चान्मुक्तध्यानन्दन्यूनताया अनिवार्यत्वान्मुक्तानां परस्परमीश्वरेण च भोगसाम्यवचनं विरुध्येतेत्यवाह, झुपडेति । श्रयं भावः — परस्परं मुक्तानां भोगसाम्यञ्च स्वस्य यावान् भोगः परस्यापि तावानिति यावत्व- आराय्न्दु ऎदु उसिदमॆऩ्ऱु तॆरिन्दु कॊळ्ळुङ्गळ् अनादिगालमागत् तॊडर्न्दु वरुम् कर्मप्रवाहत्तिऩ् अव्वो विळैवुगळुक्कु एऱ्‌प मुक्ति पॆऱुवदिल् सिलर्क्कु मुऱ्‌पाडुम्, सिलर्क्कु पिऱ्‌पाडुम् एऱ्‌पडुगिऱदु। मुऩ्ऩुम् पिऩ्ऩुमाग मुक्तियडैन्दवर्क्कॆल्लाम्।तिरुम्बामैयुम्, अङ्गुच्चेर्न्दबिऱगु वरुम् आऩन्दमुम् सममागवेयिरुक्कुम्, मीण्डुम् तिरुम् परमतम जीव, २। on ७१ पुन संसार को pin चीनच्लोक’ पुनरावृrिma की भगवत् कालोमा हा म आयात Gsra तिuna) m पक्षाओं अनापति ततं माते । ते च यानावले विषयकृते एत्र, न कालकृते ततच मु कला कालवैरम्ये पे मुकचनन्तरं सर्वेषां सर्वस्यानुकू यावभासस्य तुन्यतयाऽऽनन्दतारतम्याभावेन साम्यत्र नोपपतिः । अस्तु वा कालकृते एत्र ते यवना । काळ न प्रारम्भकालः । भपे तूतकालः । ततश्च प्राकलपी- ये सर्वेमा पुनरावृत्यमाशत् उतरकले भोगानुतृ सर्व वस्तुवालू रूस्येत्र परत्या पे यावत्ताको वेशेष न्याक्षतम् । तदुकं रहस्यलयसारे पिण्डमुनाक्कुम् नाळा पो।के पोरु टि- वक्ष्यताम पे कालहानिरेव न तु भोग्यवस्तुनि रेति । ननु मुक्तानामपि “इमान् लोकान् क मान्नी कामय्यनुमञ्चान” इते प्रकृतेनडल प्र।ते पुनरावृत्तिः श्रूयत इज्यत्राह पुनरावृत्ति इति । पुनरावृतिश्चावृत्तिरेव । पुनशब्दश्चावित्र क्षेतार्थवात् न पौनःपुन्यवात्रकः ; अपेतु व यालङ्का- राः । अत एव " मानवमा नवतन्ते" इते पुनदराब्दं विनापि प्रयोगः । तारावृत्तदोष इति शङ्का परान्ता । अथवा “पुनर्नात्रिर्तयेप्य” इति भाष्यवाक्यमिहामित्रेतम् । तत्र तु पुनश्शब्दः संसु तेत्रके पूत्रतनावृत्तिमपेक्ष्य प्रयुक्त इति बोध्यम् ॥ सा च नोतरदे, प्रहाण वदे प्रारूपात्र विवक्षता, अपितु पूर्वपरित्यक्तप्रकृतिसम्बन्धात्मकसंसृतिकारणपरिग्रहरूपा तत्कार्य भूतभावनुभव- तर भान्तपातिप्रकृति- विच्छेदप्रा मेरूपा वेते भावदिच्छानुगुणस्वेच्छया प्रकृतिसम्बन्वनन मण्डलानुभवस्य मुकैः कदाचिदास्थीयमानत्वे। पे न दोष इ ते भात्रः । अथ “मोक्षं सारूप्यं प्रार्थये न कदाचन । इच्छाम्यहं महाबाहो सायुज्यं तत्र सुक्ता इत्यादिना मोयात् मुताना- मेरुवेगेन साम्यत्र तेपादनं विरुद्रमेत्रेचवाह अवोनेति । “लोकेषु विष्णोनिवचन्ति के चैत् समीपपृच्छन्ति च के चेतन्ये । अन्ये तु रूपं सदृशं भजन्ते सायुज्यमन्ये स तु मोक्ष उ” इ ते प्रकारेग प्रमाणेषु समासायुज्यमानत्यै मुख्यत्वं व्यवसिते बहु नान्तलोकशब्दोक काय कुठेषु अर्वाचीनभावल्लोकेषु सालोक्य, दोनां तदद्दूर वैप्रकर्षान्मोक्षव्यवहारस्तत्र मुख्य नेते मोक्ष एकव एवे ते भावः । UITGOLD अथ मुकौ आनन्दतारतम्यवादिनों निरस्य ते सर्वकर्मक्ष प्रेते । अत्र क्षोपीय पैना सुवादि- मीण्डुम् संसारत्तिऱ्‌कुट्पडुगै यिल्लै ऎऩ्ऱबडि कै कुण्डलोकत्तिऱ्‌कुक् कीऴुळ्ळ वियूहलोकङ्गळिल् भगवाऩोडु ओरे कूलगिल् तङ्गुम् पाक्यत्तैये जीवऩुक्कु मोक्षमॆऩ्ऱार् सिलर्, अदु वैगुण्डलोक नुबवत्तिऱ्‌कु समीबमायिरुप्पदुबऱ्‌ऱि अव्विदम् कूऱिऩर् जीवर्गळुडैय सर्व कर्मङ्गळुम् कऴिन्दु मुक्तियिल् अवर्गळ् सुय उरुवत् ७२ १ तारतम्योजकस्य कर्मणो निश्शेषक्षयेपि मुक्तौ सतारतम्यकथन विरोधो बोत्यते । अत्र पक्षा इति तादृशेषु बहुषु पक्षेषु प्रथनमानन्दतीर्थीयानां मतमनूद्यते। तथा है- तैतरीयानन्दवल्याम्, “स एको मानुष आनन्दः” इत्यादिषु प्रतिपर्याय “श्रो वयस्य चाकामहतस्य” इति वाक्यमेकरूपं पठयते । विषयवैराग्येण सह भगवन्तं भजत्वा ये मुकास्त एवाकामहा श्री तयाः । तथाच तस्य मुक्तौ मानुषानन्दप्रभृतब्रह्मानन्दपर्यन्त- बहु वैधानन्दतारतम्ययं तावत् प्रतीयते । न च कर्मा पावितारतम्यस्य निश्शेत्र बेनाशात् कथं सुखा दें- तारतम्य मे ते वाच्यम् ; तदभावे। पे भक्तत्राद्यपायतारतम्यत्यावर्जनीयचात् । न हि मन्दश फिना मनुजेन क्रियमाणा भक्ति: सहजसं सिद्धदेवयोनिविशेषैः क्रियमाणया भक्त्या तुलनामहं ते । तथा सति किसु वक्तव्यं भगवन्नाभिजातवतुमुखादिकृतभगवद्भजनादितुल्यतां प्रते । किञ्च मुat तत्aारतम्यं साक्षादेव श्रयते । “rare: कर्णवन्तस्तखायो मनोजवेष्वसमास्ते बभूवुः” इते । “मनसैतान् कामान् पश्यन् रमते” इत्यादि- चित्र मनश्रादितज्ञ नावस्थाविशेषाः मनोजवाः । आनन्दा इति यावत् । तद्वेषये असमाः तारतम्यवन्त- इति तदर्थः । कथं तहें भोगसाम्यं मुक्तानामिति चेत्-बखरूपोचितभोगवे सषा मुकानां साम्य मे ते बा ईश्वरस्य तत्र पक्षपातो नेति वा तदर्थात् भोगतारतम्येपि तदुपपतेः ; यथा न्यूनाधिक परिमाणानां घटानां ‘जलपूर्णत्वे साम्यम्, तथेति । एतन्निरस्यति प्रमाणोपपत्तिविरुद्वेति । “सोऽश्नुते सर्वान् कानान् सह ब्रह्मण।”, “निरञ्जनः परमं साम्यमुपै ते” इत्या देशाम्यबोध प्रमाण र दस्तारतम्यत्र। द। न चानन्द- तारतम्ये पे प्रमाण नि प्रद शतानीति वाच्यम् । तेषामन्यार्थत्वात् । तथा हे- तैत्तरीये प्रतपर्याय मनुष्या- च नन्दस्य मुकेऽ तेदेशे पे न तदानन्दतारतम्यं प्रसज्यते । समुगोपदन्यायेन ब्रह्मानन्द ब्रह्म- चार्या दशलि ने मुके तन्न्यूनमनुष्याद्यानन्दसङ्गावनस्य तत्र विवक्षितवत् । तत्तन्मात्रमुकात्ममेदस्य तत्र शब्दतोऽप्रतीतेः । सर्वेषु पर्यायेषु, “श्रो त्रयस्य चाकामहतस्य” इत्येतावन्मात्रस्यैवा विशेषेण श्रवगात् । एतेन प्रथमपर्याये, “स एको मानुत्र आनन्द " इत्यस्यानन्तरं, “श्रोतेयस्य चाकामहतस्य”] इने वाक्यपठेत्वा यच्छाङ्करभाषणम्, यथ “मनुष्यानन्दाविरक्त न्याकामहतश्रो तेयस्य मनुष्यानन्दा ते शो विहत इति तदपठनम् इते विरणमानन्द गिरीयम्, दुभयं निरस्तं वेदितव्यम् । उत्तरीत्यैवोपपत्तेः । मनुष्या- नन्दाद्विःतस्य श्रोत्रिये मुमुक्षौ मुके वा तदुपरितनमनुष्यगन्धवद्यानन्दस्याप्य तदेशासम्भवेन विरोधात् तत्पर्यायेपि तस्य पठितुमयोग्यत्वात् । यदपि “मनोजवेष्वसमा” इति प्रमाणप्रदर्शनम्, तदपि “कीर्तमान असमो राजा, निस्समास्तत्त्र पण्डिताः, यथा चोळनृपस्समाऽ द्वतीयोऽस्त भूतले” इत्या विवासमा देशब्देन मुक्ता दे भिन्नस्य कस्यचिदपि बद्रादेः तादृशानन्दशा लिनोऽभावाभिप्राय मे ते न विरुद्धम् । एवञ्चात्मदीपा एव केचित् प्रथमपर्याये श्रो। वयस्येत्यादेकं यन्त्र पठन्ति ; प्रन्याक्षरैस्तथैवामुत्यत्र तदुभयमस्मदीयोप- निषद्भाष्यप्राचीनान्ध्रकोशादिविरुद्ध मिति बोध्यम् । या च उपायतारतम्यं फलतारतम्यप्रयोजक, मेत्यपपतिरुक्का । तुडऩ् इरुक्कुम् पोदुम्, अवर्गळिडम् एदो तडैयाग इरुप्पदु पोल् करुदि अवर्गळिडैये आऩन्दानुबवत्तिल् एऱ्‌ऱक्कुऱैवुगळ् इरुप् पदागच् चॊल्लुम् मात्वर् मदम् प्रमाणवसऩङ्गळ् युगदि इवऱ्‌ऱुक्कु परमतम जीव। २। ७३ सापि न युज्यते ; मतः भाद्यपापानुष्ठानेन देशविशेषे भगवदनुमत्रप्रतिबन्धकप्रकृतिसम्बन्धनिवृत्तेरेन साध्यतया भकेषु तत्तारतम्यस्य भवतामप्यननुमततया गुरुणा लघुना वोपायेन प्रकृतिसम्बन्धस्य निश्शेष- निवृत्तौ सत्यां स्वाभाविकानन्दाविर्भावस्य सर्वेष्वप्यैकरूप्यावश्यम्भावात् । परिपूर्णपरमोदार भगवद्विषये । भक्तितारतम्येपि भक्तानामेकरूपफलभाकत्वें विरोधाभावात् । लोकेपि कचित् गुरुलघुनोः रत्नवाणिज्य- कृष्पादिकर्मणोश्यक्ताशताधिकारिमेदेनैकरूपार्थजनोपायतादर्शनेनोपायतारतम्यस्य फलतारतम्यं प्रत्यप्रयो- जकत्वाच्च । किञ्चोपायतारतम्यं नाम प्रकृते किरूपमभिप्रेयते ? दहरशाण्डिल्यादिवियामेदरूपञ्चेत्-तद प्रयोजकं फलभेदं प्रति । विकल्पेप्यविशिष्टफलत्वस्य निर्णीतत्वात् । नाप्यधिका रेनिषु ज्ञानशक्तप्रादि- तारतम्यम् । ज्ञानशक्तचादेश्ताक्षान्मोक्षोपायत्वानङ्गीकारात् । न वोपासनात्मकज्ञान एवं किचितारतम्यं विवक्षणीयम् । ज्ञाने विषयकृततारतम्य विना घटादिष्वित्र विधान्तरस्य दुर्निरूपत्वात् । ब्रह्मात्मकप्रधान- विषयस्य च सर्वविधास्वाप्येकरूपत्वात् । उपास्यतावच्छेदक गुणरूपविषयाणामप्रधानतया तद्भेदस्याप्रयोजक- वात् । नाप्युपासननिष्ठ वैराचवैशचादिरूपं तत् । अपसिद्धान्तात् । " तदधिगम उत्तरपूर्वाधयोः " इत्युक्तरीत्या सर्वाधिकारिविषयेप्यन्तकाले उपासनस्य दर्शनसमानाकारतारूपवैशद्यप्राप्तेर विशिष्टत्वात् । इयांस्तु विशेष:- यदस्माहशामत्यशक्तिज्ञानानामुपासनस्य नद्दशाप्राप्तिचिराद्भवति शक्रवतुर्मुखादीनान्त्व चिरादेवेति । यदुक्तं खखरूपोचितेत्यादि, तदपि न जीवखरूपस्य सर्वस्यैकरूप्यात् । अत एव जलपूर्णघटादि- न्तोपि दृष्टान्त एव (दृष्टवनाश एव ) तेषां विषमपरिमाणत्वात् । साम्यं परममुपतीत्यते- भावस्य कथचिदप्यप्रतीतेश्रेति । अनास्मद्वेदान्तविद्यागुरवस्तु फल्तारतम्यं मुक्त एवं विकल्प्य दूषयन्ति । किमानन्दतारतम्य एकमुक्तानन्द निष्टं अपर मुक्तानन्दपर्याप्तसङ्ख्याव्याप्यत्वव्यापकत्वान्यतरावच्छेदकी मृतसङ्ख्या विभाजक धर्मवत्सङ्ख्या- पर्यायधिकरणत्वरूपं सङ्ख्याकृतं किं वा तत्संयुक्तयावत्प्रदेशसंयुक्तत्वे सति तदसंयुक्तादेशसंयुक्तंव- तदभावान्यतरूपं परिमाणकृतम्, अथवा तद्विषययावद्विषयकत्वे सति तदविषयविषयकत्वतदभावान्यतरख्यं विषयकृतम्, यद्वा परस्परा समानाधिकरणजातिमत्त्वरूपं स्वरूपकृतमिति विकल्पे जीवखरूपानन्दे एतादृश- तारतम्यस्य वन्तरीत्याप्यप्रामाणिकत्वमेवेति । न च स्वरूपानन्दे एतादृशतारतम्याभावेपि धर्मभूतानन्दे सङ्ख्याकृतं तत् सम्भवत्येव । स एको ब्रह्मण आनन्दः” इति पूर्वतनप्राजापध्यानन्दशतकस्यैकब्रह्मा- नन्दत्वातिदेशेन प्रकरणस्यास्य सङ्ख्याकृततत्तारतम्यप्रदर्शनात्कम तिरिति वाच्यम् ; तत्रैकशतवा दीनां केवलं श्रबुद्धिसमारोहार्यत्वेन स्वार्थतात्पर्याभावात् । “उपर्यपर्यन्भुवोपि षान् य ते ये शतमित्यनुक्रमान् । गिरस्तदेककगुणावधीप्सया सदास्थिता नोद्यमतोऽतिशेरते” इत्युक्तरीत्या प्रकरण- स्यानुवंशप्रदर्शनपरत्वेन ब्रह्मणोऽपरिच्छिन्नानन्दवस्व एव तात्पर्यात् । न तु तत्सङ्ख्याने । अन । । जीवानामानन्दत्वरूपत्वं तद्वैषम्यश्चेत्यमभिहितं तन्मते ॥। “जीवा नीचोचावं गताः ; सुतिनजसुखा- नुभूतिरमला भक्तिस्तु तत्साधनम् ; स्वस्त्रयोम्यस्वस्वरूपानन्दामिव्यक्तिरेव हि । मुक्तिस्तु पूर्ण मते ०९-१०७४ वैशिकाशमप्रकाशसहिते विरुद्धsami, gaura केवलात्मानुभव मोक्षवि / अन्यपर साक्षा । विष्णोः प्रसादतः” इति । एवमस्मदीया एक केचिद्वदन्त, “मुमुक्षूणां सदाचारवैकल्यं यावदायुषम् । भवेत् यदि तदानन्दे न्यूनतां जनयेवम् ॥ क्रियावानेष इत्यादिश्रवणात् स्मरणादपि । आनन्दे तारतम्य स्यात् याचारे तारतम्यतः ॥ इत्याद्यापस्तम्बवचनबलान्मुक्तो आनन्दतारतम्यमिति । तदपि मुक्तौ पूर्वोक्तदिशाऽऽनन्दसाम्पला मेनेह लोके विद्यमानतादशायां मुमुक्षूणां भगवदनुभवसङ्कोचादिपरं नेयमित्य- दोषः । तत्र वचने मुकावित्यनुक्तेः । एवं प्रपन्नस्य भगवत्यै फलम् । “सदा पश्यति सूरयः” इति वचनात् भकस्यानुभवः फलमिति केषाञ्चिशदोपि विफलः । कैर्यन्यानुभवभरी बाहरूपत्वेन तदभावेऽभावात् । पर्यवस्यति केवलानुभवमले स्वातुमशक्यत्वात् । मूले पक्ष इति बहुब- सर्वेऽपी पक्षा विवक्षिताः । अधिकमनन्ताचार्यवादावल्यादाववलोकनीयम् । । ननु सर्वकर्मक्षयेण कैवल्यं प्राप्तानां भगवदनुभवाभावात् आनन्दतारतम्यस्यावर्जनीयता मुक्तानां सर्वेषामानन्दसाम्यवचनमनुपपन्नम्। न च न सा दशा मुक्तिरिति वाच्यम् ; “खामानुभूतिरिति या किल मुक्तिरुता” इति तस्यापि मुक्तित्वकीर्तनादित्यवाह आकैयालिति । मुक्तौ तत्तारतम्यस्य सर्वथा प्रमाणोपपत्तिविरुद्धत्वादित्यर्थः । केवलात्मानुभवः भगवदतु भवरहितात्मानुभव । अन्यपरमिति । " जरामरणमोक्षाय मामाश्रित्य यतन्ति ये” इति जरामरणादिहेतुभूतकर्ममात्रनिवृत्त्या भगवदनुभवप्रतिबन्धक- कर्मव जाग्रति सति यं लब्ध्वा चापरं लाभं मन्यते नाधिके ततः” इत्यादिरीयाssकर्षकात्मानन्द- मान्नतृप्तानां “बिरजापरमव्योम्नोरन्तरा केवलस्स्मृतः” इति निर्दिष्टखानविशेषभाजी मुक्तत्वव्यपदेशस्य “विगतेच्छाभयकोषो यः सदा मुक्त एव सः" इत्यादिवित्र मुक्तयदूरविप्रकर्षेण गौणत्वान्न मुख्य- मुक्तावानन्दतारतम्यमिति भवः । अत्य मुख्यमुक्तित्वे साधनतो गततश्च दुर्निरूपत्वं गीताभाष्ये तदापातप्रीतेरपि सूत्रभाष्याविरोधेन नेतव्यत्वमित्यादिकं तात्पर्यचन्द्रिकायां विशदमनुसन्धे में जिज्ञ सुभिः ॥ अथापि सायुज्यरूपसाक्ष न्मुक्तौ सालोक्याच्चनुभवाभावेन तत्तारतम्यमावश्यकमेवेति शङ्कायामाह साक्षा- स्मोक्षेति । तदुक्तमाचार्यैरेव “बद्धोऽसौ खाविकारानुरूपतया शक्येषूगयेषु प्रविश्य सम्परिपू रेतेषु तेषु संसारपदवी सञ्चरणक्लेशनाशेनाल्पभुनार्चिरादिगत्याऽऽतिवाहिकदे वै स्त्रीतः विमल, मधुर, सुरभि। शीतळविरजा- मुरणागुम्। आगैयाले, केवलम् जीवर्गळ् तम्मै मट्टुम् अऩुबवित्तु मगिऴ्दलुम् मोक्षम् ऎऩ्ऱु सिलर् सॊल्लुवदऱ्‌कुम्, अदु मोक्षत्तिल् सेर्न्दु मुडियुम् ऎऩ्ऱु करुत्तु आग —मुक्कियमाऩ मोक्ष निलैयिल् भगवाऩोडु ऒरे उलगत्तिल् इरुन्दु पॆऱप्पडुम् आऩन्दम् मुदलियऩ अडङ्गुम् सुरुदियिल् - प्रह्मत्तोडु विरुम्बियवैगळैयुम् मुक्ति पॆऱ्‌ऱु जीवऩ् अनुबविप्पाऩ् ऎऩ्ऱदऱ्‌कु - अऩैददॆल्लामुडैय अरविन् दलोसऩऩै अऩुबविप्पाऩ् ऎऩ्ऱु पॊरुळ् अऱिवुक्कु ऎङ्गुम् सॆल्ल मोक्ष परम प। २। Babr १५ सालोक्यादिsdersjanb अन्नसं उभयविभूतिविशिष्ट अनुमान्य कSun Co कयावे कामान् इत्यादिकणी॥। विशिष्ट भगदनुभवपर ज्ञानसङ्कोच- निवृष्ति तॆरिय इप्पोदु ऎऩ्यागच्चॆय्दे पण्डुमुण्डायिरुक्कक् काणाद माकाराकी का surguó उपाधिनिवृति स्वरूप साकार की अनु वागैयालुम् नरिगळिल् ऎरिगऩिवुम् सॊल्लुगिऱदु इङ्ङऩ् इसैया अविर्भाव प्रवाहमवगाच पवित्रपाणिनाऽमानवेन करस्पर्शविचून वासनाविशेषः दिव्यदेशं प्राप्य सर्वे धरेण सलोकः, भावनामृतमयविलक्षण विग्रहयोगेन सरूपः दिव्यजनपदनगरादिकं क्रमेणावाप्य सहस्रस्थूणादिव क्योदित- दिव्यमहामणिमण्डये कौषीतकीमाक्षणा याघोषितपङ्किविशेषे श्रीमदनन्ताख्यदिव्यशय्यायां “तया सहाss- सीनम्” इति त्योपविष्टं नित्यं नित्यसूरिवृन्देन संस्तूयमानं श्रीमन्नारायणमुपगम्य सामीप्यं भजमनः इत्थं प्राकृनगुणान् सर्वान् हिला भग गुणेषु गाढागड : अनुनरावृतिकनया तपनुभव ते” इति । एतदेव सायुज्यमिति प्रथते । ततश्च सहस्रे शामिव सायुज्ये सालोक्यादिकमन्तर्भवतीति । नतु न केवलं ब्रह्मानुभवो मुक्ति: : “सोनुते सर्वान् कामान् सह ब्रह्मणा” इति तदतिरिक्तकामानुभवन्यापि श्रवणादिव्यवाह उभयविभूतीति । “सर्वं ह पश्यः पश्यनि, ब्रह्मविदाप्नोति” इत्यादिना सर्व वैमूर्ति विशिष्टानु लामेन तदनन्तर्गत न किञ्चिदस्तीति कामशब्दोपि तदवगुणपर इति तद्विशरीरममा एवं तत्र विवक्षित इत्याशयः । ननूभयविभूनिविशिष्टा नुभवस्य मुक्तित्वे, तस्य तदनुगुणधर्म-ज्ञानविकासादेव देव जायमानतया मुकेस्साध्याकार सम्बन्वरूप वमेवेति तत्र कालीनज्ञान केर्यादिषु चाविर्भावादिशब्दो न प्रयोकुमुचितः । पूर्वमेव स्थितस्य प्रकाशो सावित्रः । ततश्च, “ पद्याभिव”, “आविरस्युर्मम सहजकैकयविधयः" इत्यादिकमनुपपन्नमिव्यताह ज्ञानसङ्कोचनिवृत्तीति । वीविकासविशेष इत्यर्थः । इम्पोदु मुक्तौ । साध्येति पूर्वपक्षद्योतनम् । मोक्षोपायानुष्ठानेनेति शेषः । तत्र प्रथमं ज्ञानविकास- विशेषे आविर्भावादिशब्दं समर्थयते पण्डुरवारिक इति । पूर्वमेव विकासाईनाथाकाराणां सत्त्वेऽपीत्यर्थः । तर्हि को विशेष इदानीमित्यत्राह काणादवाकारङ्गळिति । यद्यपि पूर्वमेत्र विका सयोग्यं ज्ञानादिकं जीवे स्थितम्, अथापि विकासाख्यकार्योपधानमिदानीमेव दृश्यत इत्यर्थः । एवं ज्ञानस्वरूपस्य नित्यतया तत्त्राविर्भावादिशन्दौचित्येपि मुक्तिरूपस्य तत्कालीन के कर्यादिखरूपस्य च सर्वथाऽऽगन्तुकत्वेन तयोस्तत्प्रयोगः कथमिति शङ्कां पृथग्वारयति उपाधीति । कर्मनाश इत्यर्थः । स्वरूपप्राप्तेति सिद्धान्तहेतुकर्भविशेषणम् । तथाच कैर्यादीनामागन्तुकत्वेपि खरूपानुबन्धित्वेन स्वरूप- मुऩ्बिरुन्द तडै इप्पोदु ऒऴिगिऱदु ऎऩ्बदु ओर् पुत्तम्बुदिय निगऴ्च्चिये यायिऩुम् – इप्पोदु मुक्तियिल् आत्मा सुय उरुवुडऩ् मऱु मलर्चि पॆऱुगिऱाऩ् अवऩुडैय अऱिवुम् अव्वाऱे ऎऩ्ऱु सॊल्लुवदऩ् करुत्तु- पण्डे उण्डागियिरुन्दुम् आत्माविऩ् सुय तऩ्मैगळ् इप्पोदु ताऩ् काणप्पडुगिऩ्ऱऩ ऎऩ्ऱुम्, अऱिवै अडैत्तिरुन्द कर्माक्कळ् ७६ देशिकाशयप्रकाशवहिते क्रमाङ्कण्ठ “ताया हेयगुणध्वंसादवबोधादयो गुणाः । प्रकाश्यन्ते न जन्यन्ते नित्या एवात्मनो हि से” रस्यादिप्रमाण विरोधिक मुक्तदशै पाषाणकरपत्यादि पक्षी श्रुतिस्मृतित्रोपपत्तिsunal अनादरणीयाकीमुक्त कर्मशरीरादिनिवृतिपरक का मशरीरत्वादि श्रुतिक आरमाऊं कलकण्ठ कर्तृत्वभोक्तृव मुक्त निस्यां दा D प्राप्ततया जातानामप्युत्तरत्र सर्वदाऽनुवृत्तिर्भविष्यतीतीममंशं द्योतयितुं “आविस्युर्मम सहजकैङ्कर्यविधय: " इत्युक्तमिति हृदयम् । तथाच ज्ञानादिवाविर्भावशब्दो मुख्यः, कैक्र्यादिषु तु गौण इत्युक्तं भवति । तथाच रहस्यवयसारेऽनुगृहीतम् ज्ञानद्रव्यस्य तदीयसर्ववि – ज्ञानद्रव्यस्य तदीयसर्वविषयविकासाई तारूपायाइशक्तेश्च नित्यतया तयोराविर्भावशब्दो मुख्यः । अथापि सर्ववित्र्य विकासस्य दुःखनिवृत्त्यादेः सङ्कल्पकैर्यादीनाञ्चागन्तु- कत्वेपि ‘तानि निवृत्चप्रतिबन्धकखरूपोपाधिकानि पश्चात्सर्वदा भविष्यन्तीति द्योतयितुं तेषु आविर्भा वादिशब्दप्रयोग इति । स्वरूपादीति आदिना कैर्यादिग्रहणम् । नतु ज्ञानादीनामप्यागन्तुकत्वेनास्तु तेष्वप्याविर्भावशब्दस्य गौणत्वमिति चेदाह इङ्गनिशैयातारकु इति । तत्र मुख्यत्वानङ्गीकर्तृणामित्यर्थः । । नित्यत्वात्ते गुणाः प्रकाश्यन्त एव न जन्यन्त इति स्पष्ट कथनादिति भावः । ननु न ह वै सशरीरस्य सतः प्रियाप्रिययोरपहतिरस्ति । अशरीरं वा सन्तं न प्रियाप्रिये स्पृशतः न प्रेत्यसञ्ज्ञाऽस्ति" इत्यादिना मुक्तौ अशेषविशेषगुणोच्छित्या पाषाणकल्पताया ranamarत् कथं तत्त्राऽऽनन्दसम्भव इत्याशङ्कायामाह सुक्तदशेति । अयं पक्षो वैशेषिकाणां प्रसिद्धः । आदिना बौद्धाना खरूपोच्छित्तिमुक्तिपक्षस्य, अद्वैतिनां निर्विशेषाभावपक्षस्य च ग्रहणम् । “सो वै सः, रसं ह्येवायं लब्ध्वानन्दी भवति" इत्यादिश्रुतेः, “मम साधर्म्यमागताः, सायुज्यं प्रतिपन्ना ये तीव्रभक्तिसमन्विताः” इत्यादिस्मृतेः, भोगमात्रसाम्यलिङ्गाचेत्यादि- सूत्रस्य, पाषाणकल्पवादेरपुरुषार्थ-वेन तत्र पुरुषार्थत्वबुद्ध्या प्रवृत्त्ययोग इत्याद्युपपत्तेश्वेमे पक्षा fear इति सर्वयाऽनादरणीयमेवैतदिति भावः । तर्हि, न ह वै सशरीरस्येत्यादेः कथन्निर्वाह इति चेत्- आह मुक्तमुद्वैयेति । “स एकधा भवति, विधा भवति” इत्यादिना मुक्तैरप्राकृतैकानेकशरीरपरिग्रहस्ये- च्छानुसारेण सद्भावप्रतीत्या सदविरोधायाशरीरत्वश्रुतिः प्राकृतकर्मकृतदेहाभावमेव बोधयतीति स्वीका- यमिति भावः । तवात्मनां नित्यनिर्लेपानां कर्तृत्वभोकत्वाभावेन बन्धककर्मकर्तृत्वरूपं बद्धत्वं परिपूर्ण- ब्रह्मानुभवतृत्वरूपं नित्यत्वमुक्तत्वादिकञ्च न युज्यत इति आत्मवैविध्योक्तिर्विरुद्धेति साङ्ख्यमतमा- पाह आत्माकलुक्कु इति । एकस्मिन् शरीरे जाग्रदादिषु केवलसाक्षियात् यथास्मैक्यम्, Fea विह्हि³ऩाल् अदऩ् सुय तऩ्मैगळ् विळक्कमागत् तॆरिगिऩ्ऱऩ ऎऩ्ऱुम् आगुम्, इङ्ङऩ् कॊळ्ळादु पोऩाल् ‘आत्माविऩ् अऱिवु नित्तियमाऩदु अवैगळ् अडैप्पु नीङ्गिऩाल् वॆळिप्पडुगिऩ्ऱऩ। इदुदाऩ्, उण्मै अवैगळ् पुदियदाग उण्डागिऩ्ऱऩ ऎऩ्बदु तवऱु’’ ऎऩक् काट्टुम् पिरमाण वसऩङ्गळोडु मुरण्बडुम् मुगदियिल् = जीवऩ् कऱ्‌पाऱैबोल् एदुमऱ्‌ऱु निच्चलऩमाग इरुप्पाऩ् ऎऩ्ऱ नैयायिक मदम् ऎल्ला । पी । ७७ विभागpoor ? " तस्मान्न बध्यते नापि मुच्यते नापि सम्भरति कचित्" की Lagu सबै नित्यमुक्ता ८ को पुरुषभोगापवर्गं तदुपायशास्त्र नानाशरीरेष्वपीति तदद्वैतमाशङ्कय, “जन्मादिव्यवस्थातः पुरुषबहुत्वन्”, “इति सूत्रेण जननमरणकरणान्ना प्रतिनियमादयुगपत्प्रवृत्तेश्च । पुरुषत्वं सिद्धम् इति कारिकया च तन्मते तन्नानात्वसाधनात् तदनु- सत्यखापि बहुवचननिर्देशः । आत्मनो कर्तृत्वादिक नास्तीत्यपि तदभिमतम् । तथासत्रि मुख्यनुप- पत्तिरिति स्वीकारात् । तथाच तद्भाष्ये दृश्यते - तार्किका आत्मनः कर्तृत्वादिकमिच्छन्ति । तेषां मो- क्षानुपपत्तिः । अहं कर्तेत्यादिबुद्धेरेव गीतादिष्वदृशेत्पत्तिहेतुतयाऽभिधानात् तस्याश्च तन्मतरीत्या सत्य- विषयकत्वेन तत्वज्ञाननिवर्त्यत्वासम्भवात् । अतश्रत्युक्तमोक्षानुपपच्याऽकर्तृत्वमात्मनोऽस्माभिकियत इति । ननु “भोकभावात्” इति सूत्रेण पुरुषोऽस्ति भोक्तृभावादिति कारिकया अन पुरुषस्य भोगस्तीकृत इति भाग्येण च विरोधात्कथं तन्मते भोकत्वाभावकथनं मूलतामुपपयत इति चेन्न विषयमेदाङ्कुम- योपपत्तेः । उत्तरल, “चिवसानो भोगः” इति सूत्रेण पुरुषेऽङ्गीकृतस्य तस्य चित्येवं पर्यवसानोकधा भोकत्वस्य स्वरूपसुरणात्मकत्वसिद्धेः निषिद्धयमानस्य तु तत्य कर्मफलभो कत्वादिरूपत्वात् । अधिकं साङ्ख्यमतखण्डने भविष्यति । तस्मान वध्यत इति । अस्य च “संसरति कयते मुच्यते च नानाश्रया प्रकृतिः” इत्युत्तरार्धम् । तथाच प्रकृतिः कर्ती पुरुषस्तु पुष्करपलाशवनिर्लेप इत्येवाङ्गीकार्यमिति नित्यमुक्ते तस्मिन् न द्रमुक्तादिविभाग इति भावः । तदेतत् खण्डयति पुरुषभोगेत्यादिना । कर्तुरेव नियोजनीयतथा पुरुषस्याकर्तृत्वे “स्वर्गकामो यजेत, मुमुक्षुर्ब्रह्मोपासीत” इत्यादिभोगापवर्गोपायविधायकचन- निचयविरोधस्यादिति भावः । ननु पुरुषस्याकर्तृत्वेपि विज्ञान यज्ञं तनुते कर्माणि तनुतेपि चेति विज्ञानशब्दितपुरुषीयान्तःकरणस्य प्रकृतिविकारभूतस्य कर्मकर्तृत्वसम्भावनया शास्त्रसार्थक्यमिति चेय स्वसिद्धान्तेति । पूर्वोक्तरीत्या स्वेनापि पुरुषभोकत्वस्वीकारात् तद्द्वैविध्यकल्पने प्रमाणाभावाद, प्रकृतेरेव कर्तृत्वाङ्गीकारे तत्समानाधिकरणभोकत्वस्यापि तदुगामितापतेवेति खसिद्धन्तव्यघात एवेति भावः । तथाच वेदान्तसूर्व- शक्तिविपर्ययादीति । नन्वकर्तुरपि सो दृष्टम् “अकर्तुरपि फलभोगीमा- बदिति साङ्ख्यसूत्रे पाचकतानादेरकर्वपि राज्ञोपभज्यमानत्वादिति हि सिद्धान्तितमिति चेन्नैवम् । भोकत्यपदेन सुखदुःखान्यतरभो कत्वस्यैव विवक्षितया तस्य च सुखादिहेतुभूत कर्मकर्तृत्वसामानाधि- करण्यावश्यम्भावात् । “शाखफलं प्रयोक्तरि” इति न्यायात् । अन्यथा सर्वपुरुषसाधारणानन्तःकरणादेः कर्तृत्वें तत्फलोपभोगस्यापि सर्वसाधारण्यापत्तेः । तथाच उपलब्धिवनियम इति सूत्रे श्रीम ध्यं आत्मनो कर्तृत्वे पिरमाण वसऩङ्गळोडुम् विरोदमडैयुम् मुक्तियिल् जीवऩुक्कु उडविल्लै ऎऩ्ऱाल् कर्मविऩैप्पयऩाय् वरुम् उडलिल्लै ऎऩ्ऱुबॊरुळ् । आदमाक्कळ् अऩैवरुम् ऎक्कालत्तुम् मुक्तर्गळ् अवर्गळुऩ्: संसार मुडैयवर्, अदु अऱ्‌ऱवर् ऎऩ्ऱ पिरिवु तोऩ्ऱलागादु इवै ऎल्लाम् उडलुक्कुत् ताऩ् ऎऩ्ऱु सिलर् सॊऩऩार्गळ् अवर्गळुक्कु जीवऩुडैय इहबरलोक सादनङ्गळैच् चॊल्लुम् सास्तिरङ्गळॆल्लाम् वीणुगुम्। ७८ देशिकाशनप्रकाशसहिते सिद्धान्तवाद विरोधिल @ur मोक्ष, winisob, पार्क्कुम्। अविद्या-काळ-नियति-यहच्छादिविशेषक ऎऩ्बार्क्कुमुळ्ळ ऎऩ्वुम् कण्डु कॊळ्वदु। हेतुसाध्यDIgi उत्तराधिursor नित्यमानहेतुकळे wini निर्हेतुक aror ळ प्रायश्चित्तादि- प्रकृते कर्तृत्वे तस्यास्सर्वपुरुषसाधारण्यात् सर्वाणि कर्माणि सर्वेषां भोगाय स्युः ; नैय वा कस्यचित् । श्रात्मनो विभुत्वाभ्युपगमात् सन्निधानमपि सर्वेषामविशिष्टम् । अत एव चान्तःकरणादीनामपि नियमो मोपपद्यते । यदायत्ता व्यवस्था स्यात्” इति । एवं मोक्षरूपं विशोध्य पराभिमतं तत्साधनमेदमपि शोधयति इप्पडिये इति । उक्तपक्ष इवेत्यर्थः । अन्वयश्चास्याग्रे विरोधो द्रष्टव्य इत्यनेन । नित्यमात्रहेतुकेति । नित्यभूतप्रकृत्यादिनाव हे- तुकेत्यर्थः । मानशब्देन वक्ष्यमाणविशेषहेतुव्यवच्छेदः । मोक्षो नित्यसिद्ध अहेतुक इति यावत् । तदुक्तम् “आत्मार्थत्वात् सृष्टेर्तेषामात्मार्थारम्भः” इति सूत्रावतारिकायां साङ्ख्यप्रवचनभाष्ये प्रकृतेरेव स्रष्ट्रत्वं स्वमोक्षार्थम् । तस्यानित्यत्वादिति । आत्मार्थत्वात् = स्वार्थत्वात् । आत्मार्थारम्भ - जीवात्मार्थारम्भः । तथाऽविद्याहेतुकत्वं ज्ञानकर्मसमुच्चयवादिनां भास्करादीनां पक्षः । अविद्या विद्येतरत् कर्म । तत्र ज्ञानहेतुकत्वं स्वस्यापि सम्मतमिति तदनुत्कीर्तनम् । अविद्यया मृत्युं तीर्त्वा विद्ययाऽमृतमश्नुते, कर्मणैव हि संसिद्धिमास्थिता जनकादय इत्यादिकमल प्रमाणम् । काल: प्रशस्तः कालः उत्तरयणादिः । न तु कालसामान्यम् । तद्धेतुकत्वस्यानिराकार्यत्वात् । “अनिज्योन्तिरहः शुकुष्पमासा उत्तरायणम् । तत्र प्रयाता गच्छन्ति ब्रह्म ब्रह्मविदो जनाः ॥ इत्यादिकं भीष्मादीनामुत्तरायणकालप्रतीक्षा चात्र तद्धेतुकत्वे प्रमाणमिति केचिद्वदन्ति । नियतिः विधिः, जन्मान्तरीयं खकृतं सुकृतमिति यावत् । यदृच्छा-दैवादागतं सुकृतम् । आदिनाऽज्ञा- परिग्रहः । एतदन्यतमहेतुकत्वमपि मुक्तेः केषाश्विधिष्टम् । सङ्कल्पसूर्योदये चातुराचार्याः, “कालखभावनियतिमहच्छादिषु वस्तुषु । कारणं किमिवात्रेति तापसैरपि चिन्तितम्” इति । अत्र - मुक्तौ । यद्यपि अविद्यापि कर्म नियत्यादिरपि । तथापि सुकृतसामान्यं पूर्वत्र । उत्तरत्र तद्विशेष इवि भिदान- योबोध्या । निर्हेतुकेति । अस्मदीयानामेव केषाञ्चिदयं पक्षः । भगवतः पुत्रस्थानीयानामस्माकं मोक्षो- दायनमिष स्वतः प्राप्त इति प्रतिबन्धकनिवृत्त्यंशेपि न हेत्यपेक्षेति विरोधेति । एषां परस्पर विरोधः, उपासीतेत्युपायविधिविरोधः, “निशि नेति चेन्न अतश्चायनेपि दक्षिणे” इत्या दिसून विरोधः इत्यादिक भाव्यमित्यर्थः । ननु मोक्षस्योपायसाध्यत्वे घटादिवत् कादाचित्कत्वापरयोत्तरत्र तदभावे संसारोन्मज्जनप्रसङ्ग इत्यare हेतुसाध्येति । हेतुसाध्यभावपदार्थस्यैवोत्तरावधिसद्भावेन ध्वंसप्रतियोगित्वं दृश्यते यथा घटादेः अवर्गळिऩ् सॊन्दमाऩ साङ्गिय सास्तिरमुम् मुरण्बडुम् इव्विदमे मोक्षत्तैप् पऱ्‌ऱि पलविद विवादङ्गळ् इरुक्किऩ्ऱऩ नित्तियमाऩ ऒरु कारणत्ताल् मट्टुमे वरुगिऱदु अऱियामै,कालम्,ओर् इयऱ्‌कैयिऩ् नियदि। तऱ्‌सॆयलाऩ निगऴ्च्चि इवैगळ् मूलम् वरुगिऱदु ओर् कारणमु मिऩ्ऱिये वरुगिऱदु इत्यादि इवै ऎल्लाम् मिगवुम् मुरण्बट्टवै । । साभ्यपापाक्षयादि प्रसिद्ध परमतम जीव, २। ७९ संसार रोपे व आरोपावस्थै५० आरोपनिवृत्यवस्थेत (sor@asirinnr Gaeous Quitsला कर्तवभोक्तृत्व श्री।क्र (कण्डुगॊळ्ळवेणुम्। ऎङ्गळ् इल्लै ऎऩ्गिऱ शास्त्र की निरपेक्षकन्यादिनियेचपनी गुणाकर्तृत्व विद्याका क्षेत्र १ १ सत्य तु तादृशत्वेपि तथात्वनियनो न । यथा प्रायश्चित्तसाध्यस्यापि पापक्षयादेः । न हि क्षीणमेव पापं खरूपतः पुनरुदयते । तथैव मोक्षस्यापि सर्वपापध्वंसरूपत्वादुत्तरावध्यभावोपपत्तिः । ध्वंसत्व ध्वंसा- भावादिति भावः । ननु मोक्षस्य संसार नेवृत्तिरूपत्वेन जीवस्य वस्तुतो निर्लेपस्य संसारासम्भवा- तस्मिंस्तदारोप एव वाच्य इनि केय तनिवृत्तिः ? कथञ्च तत्याः हेतुसाध्यत्वमित्यन्नाह संसारमिति । न गतिविशेषात् निष्क्रियस्य तदसम्भवात् न कर्मणाप्यतद्धर्मत्वादित्वादिभिस्सूतैः निष्क्रियस्य जीवस्थ गल्यसम्भवात् शरीरप्रवेशाद्यनुपपत्त्या कर्मणोपि कर्तृभूतप्रकृ लगतत्वेन जीवधर्मत्वाभावात् न जीवस्य तन्निबन्धनस्संसार इति प्रतिपादनात् प्रकृतिः गुरुते कर्म शुभाशुभफलात्मकम् । प्रकृतिश्च तदश्नाति त्रिषु लोकेषु कामगा” इत्यादिस्मृतेश्च प्रकृतिपुरुषान्यताख्यातिहानेः पुरुषे संसार आरोपित इति तन्मतम् । पिरियकोलवेणुमिति । संसारस्य जीवे आरोपितत्वेपि आरोपावस्था तन्निवृत्यवस्था च व्यवस्थया पृथक् प्रतिपन्ते एवेति मोक्षस्याहेतुसाध्यत्वे एकतस्सर्वदा तदारोपो वा अपरतस्सर्वदा तन्निवृत्तिर्वा भवेदिति तयोर्व्यवस्था न स्यादित्याशयः । ननु जीवस्य कर्तृत्वाङ्गीकारे प्रकृतेः क्रियमाणानि गुणैः कर्माणि सर्वशः । अहङ्कारविमूढात्मा कर्ताहमिति मन्यते ॥॥। ईश्वरोहमहं भोगीव्यादिना तस्व कर्तृत्वभो कत्वादिनिराकरण कथमुपपचत इत्यत्र ह इक्कलुक्कु इति । जीवानामित्यर्थः । जीवातकर्तृ- त्वादेरनेकपदार्थ सापेक्षतया तस्य निरपेक्षं कतृत्वादिकं नास्तीत्येतत्परः पूर्वोकावाद इति भावः तथा च गीतावचनं, “सरीवामनोभिर्यत् कर्म प्रारभत नरः । न्यायं वा विपरीतं वा तस्यैते पत्र हेतवः ॥ ॥तवैव सति कर्तारमात्मानं केवलं तु यः । पश्यत्यकृतबुद्धिलान्न स पश्यति दुर्मेति इति । ननु “प्रकृतेः क्रियमाणानि” इत्यत्र प्रकृतेर्गुणैः सत्यादिभिः क्रियमाणानि कर्माणीति व्याख्यानात् गुणा- नामेव कर्तृत्वं गीताचार्याभिमतं प्रतीयत इत्यवाह गुणकर्तृत्वमिति । क्षेत्रज्ञोऽत बद्धः । “एतत् ऒरु कारणत्तिऩ् मूलम् मोक्षम् किडैप्पदाऩाल्, अप्पोदु कुडम् मुदलिय पॊरुळ् पोल्, मोक्षमुम् तोऩ्ऱि मऱैन्दुविड वेणुमे ऎऩ्ऩिल् - कारणत्तिऩ मूलम् तोऩ्ऱुबवै ऎल्लाम् मऱैन्दुविड वेणुमॆऩ्ऱु कट्टायमिल्लै उदाहरणमाग - पाबम् तॊलैगिऱदु पिरायच्चित्तम् ऎऩ्ऩुम् कारणत्ताल् आऩालुम् अत्तॊलैवु तॊलैन्दु Guirer अदे पाबम् मीण्डुम् वन्दु विडुवदिल्लैये? समसर सम्बन्दम् जीवऩुक्कु उण्मैयल्ल तऩऩिडम् अवऩ् एऱिट्टुक् कॊण्डदु ताऩ् ऎऩ्ऩुम् अवर्गळुक्कुम् – एऱिट्टुक् कॊण्डदुम्, अदु कऴिन्ददुम् वेऱु वेऱागक् कॊळ्ळवेणुम् “जीवऩुक्कु ऒऩ्ऱैच् चॆय्युम् सक्तियिल्लै। । ८० देशिकाश्यप्रकाशसहिते कठैवविशेष गुणविशेषाधीन काळात आराधक कतृत्व Trroring परनिरपेक्ष ‘कर्ता शास्त्रार्थवत्वात्’ ‘परास्तु तत् ऎऩ्बारैयुम् श्रते वा अधिकरण निराकरिॐ। कर्म तत्फला कळा जीव छाकल नित्यनिर्मलत्वं demo मा स्वरूप के सङ्कोवादि प्रकृतिगुणvan denaमणका केहि OLDLITB उपपन्नम् । । क्षेत्रं समासेन सविकारमुदाहृतम् एतयो वेति तं प्रादुः क्षेत्रज्ञ इति तद्विदः” इति वचनात् । एतेन मुक्तादिकर्तृत्वव्यावृत्तिः तस्य केवल भगवदिच्छामूलकस्वेच्छाप्रयुक्तत्वात् । उभयत्र विशेषशब्द- प्रयोगात् तदवान्तरमेदो विवक्ष्यते । रजस्तमोभ्या निकृष्टसत्वेन च जायमानं प्रयोजनान्तरसङ्गहेतु- कर्तृत्वं बन्धकम् । प्रकृष्टसत्वेनोदीयमान भगवद्भागवतसंवर्धक कर्तृत्वं मोचकमिति । तदुक्तम्- “कारणं गुणसङ्गोऽस्य सदसयोनिजन्मसु” इति । ननु मूलमन्त्रादिषु अत्यन्तपरतन्त्रतयावगतस्य जीवस्य कर्तृत्वं न सम्भवति । यदि सम्भवति “स्वतन्त्रः कर्ता” इति पाणिन्यनुशासनबलात् तस्य स्वातन्त्र्यमेव समाश्रयणीयमिति तस्मिन् कर्तुत्वं निरपेक्षमेव स्यादिति चेत् अह आत्मेति । आत्मा कर्तेव शास्त्र- स्यार्थवत्वाद्धेतोः । अर्थवत्त्वायेति यावत् । जीवात्मनः कर्तृत्वं परात्परमपुरुषायत्तम् । एष होव साधु कर्म कारयतीत्यादिश्रुतेरिति सूत्रद्वयार्थः । जीवस्य कर्तृत्वेन स्वातन्त्र्येपि तस्य परायत्तत्वमपि यथोपपद्यते, तथोपपादितं विस्तरशोऽत्रैव पूर्वम् । ननु यथात्मनः कर्मकर्तृत्वमुच्यते, तदा तस्य तज्जन्यदुः- खादिभोक्तृत्वस्याप्यवर्जनीयत्वेन “निर्वाणमय स्वायमात्मा ज्ञानमयोऽमलाः” इत्यादिना तस्य निश्यनिर्मलत्व- कथनं कथं युज्यत इत्यवाह कर्मतत्फलेति । स्वरूपे नित्यमणुभूते साक्षात्सङ्कोच विकासादिमला- भावात् दुःखाज्ञानादीनां तेषां स्वरूपनिष्ठत्वेपि प्रकृतिसम्बन्धनिबन्धनत्वेन परिशुद्धखरूपनिष्ठत्वाभावात् तस्य नित्यनिर्मलत्वमित्यर्थः । प्रकृतिगुणाः, “दुःखाज्ञानमलाधर्मा प्रकृतेस्ते न चात्मनः " इत्युक्ता दुःखादयः । तेषामात्मगुणत्वेपि प्रकृतिगुणत्वमुक्तरीत्या गौणं बोध्यम् । । । एवं सर्वेषां नित्यमुक्तत्वनिबन्धनं बद्धासम्भववाद सारख्यकृतं विधूय मुक्तस्य ब्रह्माभेदकृत ऎऩ्ऱु करुत्तु ‘जीवऩिऩ् सत्तुवादि कुणङ्गळे ऎदैयुम् सॆय्गिऩ्ऱऩ। ऎऩ्ऱदऱ्‌कुम् संसारत्तिलुळ्ळ जीवऩ् सिल सॆय्युम् पोदु सत्तुवादि कुणङ्गळै मुऩ्ऩिट्टे सॆय्वाऩ् ऎऩ्बदिल् करुत्तु ‘जीवऩुक्कुच् चॆय्युम् सक्तिये किडैयादु” ऎऩ्ऱु सॊऩ्ऩ साङ्गियर्गळैयुम्,“अदु अवऩुक्कु उण्डु। आऩालुम् अदु ईसुवरऩिऩ् अदीनमऩ्ऱु” ऎऩ्ऱ नैयायिकर्गळैयुम्, वियासर् पिरम्मसुददिरङ्गळिल् कण्डित्तरुळिऩार्। कर्माक्कळैच् चॆय्दु अदऩ् पयऩ्गळै अनुबवित्तुवरुम् जीवर्गळै - नित्तम् निर्मलमाऩवर्गळ्

• ऎऩ्ऱु ऎप्पडि कूऱलामॆऩिल् - अवर्गळिऩ् सुयवडिविल् ऎव्विदमाऩ कुऱैगळुम् उडलिल् सत्तुवादि कुणङ्गळुमिल्लाददावे पॊरुन्दुम्। पर। २। इप्पडि कळिक्कळाय् काक्कळाऩ ऎरुण्डाऩालुम् रगरॆऩ्ऱु सिल ऎाक्कळुण्डो? ऎरत्तिले वीसुगळ् पुक्काप्पोले कऩ् ऩोडे ओऩ्ऱाय् विडुमॆऩ्ऱऩ्ऱो ङ्गळ् सॊल्लुगिऱदु ऎऩ्बार्क्कु। veaf - “ळ ऎण्ाऩ:’ कळुम् ऎरिक्कुम्। इप्पर् काणम् तऩञसळ्ळयऎङ्गळुक्कुप् पोल ळगारियुमिऱे।- ऎत्तिल् क्काम् ऎऩ्गिऱ त्ताले कमुम् णैत् राजम्।सगत्तुक्कुम् कत्तुक्कुम् ऎण्णुमिल्लै, ऩिसिये शाङ्करादिसम्मतं मुक्तासम्भववादमपि विधूनुते इप्पडि इति । कर्तृत्वादिसाधकप्रमाणवकेनेत्यर्थः । समुद्रेत्यत्त, “यथा नद्यः स्यन्दमानास्समुद्रेऽस्तं गच्छन्ति नामरूपे विहाय । तथा विद्वान्नामरूपाद्विमुक्तः परात्परं पुरुषमुपैति दिव्यम्” इति श्रुतिर्विवक्षिता । विरोधिक्कुमिति । साम्यसाधर्म्यादीनां भेदघटित- त्वादिति भावः । ननु मुक्तौ जीवपरयोः परमसाम्यत्रणात् साम्ये पारम्यविशेषणस्य सर्वाकार- विषयकत्वरूपतया पुनस्तयोरैक्यमवर्जनीयमेवेत्यत्राह - इप्परमसाम्यमिति । यथा च तुल्या पाद्वयेनापि धृतयोस्त्वर्णपाषाणयोस्वर्णत्वपाषाणत्वादिके भेदकधर्म जाग्रत्यपि परिमाणविषये परमं साम्यं भक्तीति व्यवहियते, तथैव प्रकृतेपि छत्त्रचामरादिवत् ब्रह्मासाधारणचिह्नभूतजगत्कारणत्वमोक्षप्रदत्यादिके जीवा- साधारणधर्म भूताधेयत्व विधेयत्वशेषत्वादिके च स्थित एव विवक्षितभोगमाते परमं साम्यमस्तीति प्रति- पाचते । ततश्च साम्ये पारम्यविशेषण- विवक्षितांशेऽपि कथञ्चित्साम्यमेवेत्येतत् व्युदस्य तस्य सम्यकर्ता विदधाति नत्वविवक्षितसवशिविषयकत्वमपीति भावः । ननु यथा नय इत्यन दृष्टान्ते अस्तं गच्छन्ति नामरूपे विहायेति कथनाज्जीवपरयोरैक्यमेव विवक्षितमिति शङ्कायां श्रुत्यैवास्य दृष्टान्तस्य दृष्टान्ता- न्तरप्रदर्शनेन भेदपरतया व्याख्यातत्यमाह उदकसंयोगेति । “यथोदकं शुद्धे शुद्वमासिकं ताव इव्विदम् सॆयल् पुरिन्दु अदऩ् पयऩै अऩुबविक्कुम् सक्सारि व जीवर्गळ् इरुन्दालुम्, मुक्ति पॆऱ्‌ऱवर्गळ् ऎऩ सिल जीवर्गळ् प्रह् मत्तै विड तऩित्तु इरुक्कक्कूडुमो? कडलिल् आऱुगळ् कलन्दाल् पोले मुत्तियिल् जीवर्गळ् ईसुवरऩोडु ऐक्कियम् आगिविडुगिऩ् ऱऩर् ऎऩ्ऱल्लवो कूऱप्पडुगिऱदु ऎऩ्ऱु सिलर् केट्पर् अदु सरियऩ्ऱु जीवऩ् मुत्तियिल् ईसुवरऩोडु मिगमिग सममागिऱाऩ्” ऎऩ्ऱु ताऩ् सुरुदि कीदादि वसऩङ्गळ् कूऱुगिऩ्ऱऩ ऐक्कियत्तै यल्ल अन्द मिक्क ऒऱ्‌ऱु मैयुम् – तिरासिल् निऱुत्ति अळक्कप्पट्ट तङ्गत्तिऱ्‌कुम् कुऩ्ऱु मणिक्कुम् इरुप्पदु पोऩ्ऱ ऒऱ्‌ऱुमैये अदावदु- ऎल्लाविद ऒऱ्‌ऱुमैयुमल्ल, कुऱिप्पिट्ट विषयत्तिल् ऒऱ्‌ऱुमैदाऩ् तिरुट्टऩ् नीर् कलन्दाल् ऒरे मादिरियावदु पोल् ॥” ऎऩ्ऱु वेऱु इडत्तिल् तेसि - ११ उळ्ळदु ऎऩ्ऩुमिडम् ळिर् रिऱऩत्तिले ऎडुगॊळ्वदु। ईरत्तालुम् अऱियलाम् इरुम्बुण्ड नीरदुबोल’ ऎऩ्गिऱ पणत्तालुम् सेर् नीक्कवॊण्णादु इरुम्बिल् सुवऱिऩ नीर् अदुक्कु ळागमाय्क्कॊण्डु समाय्क् किडक्कु मळवेयिऱे उळ्ळदु “angzatarrañ’ ’ ऎऩ्ऱदु मऱ्‌ऱुम् सगळॆऩ्ऱुमिल्लै ऎऩ् कैक्कु नागयुम्, कासऩळिग उण्डायिरुक्क ऩ्ळमे इल्लात्तु भवति एवं मुनेर्विजानत आत्मा भवति गौतम" इति भूतौ समानधर्मत्वबोधकतादृकशब्दस्यैव प्रयोगात्, यथानथ इत्यवापि तुल्यन्यायात्साम्यमेव विवक्षितं न त्वैक्यमिति भावः । ननु न्यायतौल्ये परमसाम्यशब्दानुसारात् तादृकशब्द ऐक्यपर इति विपरीतं किन्न स्यादित्यत्र सदृष्टानं प्रमेयपरिस्थिति- बाधिक माह पूर्वजलेति । नीरक्षीरसम्भेदे हि अत्मदादिना दुर्विवेचेपि हंसादिना विभजनदर्शनात् तयो- संयोग एव न त्वक्यमिति स्वीकर्तव्यमिति भावः । ननु नीरक्षीरयोर्विजातीययोरैक्यायोगेपि जल्योस्सजाती- ययोस्तत्सम्भवत्येवेत्यालाप्याह - इदु परिमाणाधिकयेति । इदु ऐक्यायोगः । परिमाणाधिक्यस्यावयवाधिक्य- कृतत्वेनोभोस्वरूपैक्येतदयोग इति भावः । ननु “तीरइरुम्बुण्डनीरदुपोल एन्नारु यिरै आरम्परुक" इत्यादि- कुळवर दिव्यसूरिगाधया तप्तायः पिण्डान्तःपातिपाथः कणन्यायेन जीवेश्वरैक्यसूचनात् स एव सिद्धान्तो भवितु- माईतीत्यन्नाह - इरुम्बुण्डेति वाक्यद्वयेन । तप्तायसि जलसेकेन तस्य स्लैग्ध्यादिदर्शनेनायसोऽन्तस्तदाप्यायक- तथा सलिलं तिष्ठत्येवेति न तयोरैक्यं शङ्कनीयमिति भावः । नतु “जगद्व्यापारवर्जम्” इति सूत्रेण मुक्त- कण्ठं मुक्तस्य जगत्कारणत्वात्यब्रह्मलक्षणप्रतिषेचेपि तदतिरिक्ततद्धर्माणां मुक्ते निवारकाभावात् प्रसङ्ग एवेत्य- नाद - जगद्व्यापारेति । प्रकरणादसन्निहितत्वाच्चेति सूतशेषः । जगद्व्यापारं जगत्स्रष्टत्वादिकं वर्जयित्वा मुक्तस्यैश्वर्यं भवति । प्रकरणात् जगत्सृष्टचादीनां परमपुरुषप्रकरणगतत्वात् । जीवस्य तस्मिन् प्रकरणे असन्निहितत्वाच्चेति सूत्रार्थः । उपलक्षणमिति । तत्रैव “भोगनानसाम्यलिङ्गाच” इर्श सूत्रेण जीवस्य सुरुदि कूऱिऩदु कॊण्डु, कडलिल् आऱु कलप्पदु पोल्॥ ऎऩ्ऱ उदा हरणक् करुत्तै नामे अऱियलाम् मुऩ्ऩिरुन्द नीरिल् पुदुनीर् कलक्कु मिडत्तिल् काणलाम् अङ्गुम् पिरिक्क मुडियाद कलप्पु मट्टुम् ताऩल्लवा एऱ्‌पडुगिऱदु। इदै - मुऩ्ऩिरुन्द ऎडैयैविड इप्पोदु ऎडै अदिगमावदिलिरुन्दु ऒरुवाऱु उणरलाम् “इरुम्बुण्ड नीरदु पोल्’ ऎऩ्ऱ उदाहरणत्तिलिरुन्दुम् अऱियलाम् इरुम्बिल् सुवऱिऩ नीर् अदऩुळ्ळे अदऱ्‌कु ऒरुविद नॆगिऴ्च्चियैच् कॊडुत्तुक् कॊण्डु सूक्ष्ममाय् किडक्किऱदल्लवा? आगैयाल् पेदमे ‘मुक्ति पॆऱ्‌ऱवऩुक्कु उलगैप् पडैक्कुम् तिऱमै किडैयादु ऎऩ्ऱदऱ्‌कु – अदैप् पोल् ईसुवरऩुक्कु तऩ्ऩेऱ्‌ऱमाय् उळ्ळ तऩ्मै कळुम् जीवऩुक्कुक् किडैयादु ऎऩ्ऱु करुत्तु मुक्ति पॆऱ्‌ऱवऩ् सगदि परम-२ ऎऩ्बार्क्कु मुगऩ् ऎमाग वल्लऩॆऩ्ऩवेणुम्। अप्पो सर्वशरीरि क अ प्रमाणविरुद्ध sura मुक्तकं Birar शक्ति भगवदभिमत र्यादित UITSLN। शक्यsagu यागक्कड पोदुम् इळऩुक्कु यिऩ्ऱिक्केयिरुक्क इवऩुक्कु ऎऩ् उण्डॆऩ् परेण साम्यं भोगमाल एवेति निर्णयात् वर्जनीयस्य जगद्व्यापारस्येतरब्रह्मधर्मोपलक्षकता सिद्धया न तेषां जीवे प्रसनो युक्त इति भावः । ननु “जगव्यापारवर्जम्” इति सूत्राक्षरपर्यालोचना मुखस्य जगद्व्यापारमान्नप्रतिषेधेन तदभावेपि तच्छक्तिः परमस्तीत्येवायातम् । अत एव च “सहसादेव तच्छ्रुतेः” इति तस्य सत्यसङ्कल्पत्वाङ्गीकार उपपद्यते । न चैवं जन्मायधिकरणक्रोिधवशङ्कचः । तत्र जगद्व्यापारस्यैव महालक्षणताभिधानात् न तु तच्छकेरिनि केषाञ्चिदस्मदीयानामेव शङ्कायामाह जगद्व्यापारशक्तीति । तथाचोक्तं स्तोत्ररत्ने " त्वदाश्रितानाम् इत्यस्य व्याख्याने त:- “मुक्ता जगत्सृष्ट्यादौ प्रधानादेव नाधिकुर्वते, न तु शक्तयभावादिति । एवमेत्र रहस्यरक्षायां पृथुगद्याधिकारव्याख्यायां स्वच्छन्दानुवृत्ती- त्यनाचार्या आहुः, “अत एव मुक्तानामपि जगद्व्यापारेषूदासीनत्वभिव्यापातास्तिकपक्षोपि निरस्त इति । तदेतद् दूषयति मुक्तनिति । जीवस्य सर्वोपादानशक्तचभावे स्वपर्यन्तसर्वसृष्टिशक्तयोगात् तदङ्गीकारे च तस्यास्सर्वव्याप्तिरूपतया चेतनव्याप्तेरचेतनाकाशादिव्याप्तितुल्यत्वासम्भवेनान्तः प्रविश्यनियमनरूपत्वमेत्रान्ततः पर्यवस्यति इति मुक्तस्यापि सर्वशरीरित्वं प्रसजेदेवेत्याशयः । तनेष्टापत्तावप्याह अदु प्रमाणविरुद्धेति । (यस्य पृथिवी शरीरमित्यारभ्य परमात्मन एव सर्वशरीरिवश्रवणात् अणुभूतस्य जीवस्य तदयोगाचेति भावः । तहिं मुक्ते सत्यसङ्कल्पत्वप्रयुक्तशक्तिमत्त्वस्य कुलोपयोग इत्यवाह आफैँयालिति । तदयुकं स्तोत्रभाष्ये आचार्यैरेव " तदिह मुक्तानां विहारसाम्यवचनम्, जक्षकीडन् रममाणः, सङ्कल्पादेवस्य पितररससुतिष्ठन्ति इत्याद्यपनिषदुपात्तपरिच्छिन्नव्यापारविषम् । तदेव हि तत्रान्तिमे पटले दर्शितम्- “सायुज्यं प्रतिपन ये तीन कास्तपखिनः । किड्कुरा ममते नित्यं भवन्ति निरुपद्रवा इतीति । ननु मुक्तशक्तेः कैर्यमात्रोपक्षीणत्वेपीश्वरवत् तस्य सत्यसम्पत्त्रश्रवणानेश्वरेष्ठापूर्वकत्वं तदीय- कैक्ङ्कर्यकर्तृत्वे क्कल्यमित्याज्ञे दुणान देशिनां मतमपाकरोति शक्येति । अत्र अस्तु मुक्तस्य शक्तिः कैर्यमाले । अथापि मुकेच्छाया ईश्वरेच्छानुविधायित्वं नाभ्युपेयते । मुक्तस्य सत्यसङ्कल्पताहानेः । तत्रापि मुक्तेच्छाया ईश्वरेच्छासंवळनमेव सर्वथा नास्तीति प्रथमः पक्षः । “सङ्कल्पादेव” इत्येवकारेण पॆऱ्‌ऱिरुन्दुम् उलगैप् पडैक्कमाट्टाऩ्; इव्वळवे वेऱ्‌ऱुमै ऎऩ्ऱाल् - अप्पोदु जीवऩ् उलगुक्कु अन्तर्यामियाय् उरुमाऱुम् कारणमाय्त् तलैक्कट्टुम् अदु ऎल्ला वसऩङ्गळुक्कुम् मुरणाऩदु। आगैयाल् मुत्ति पॆऱ्‌ऱवऩ् भगवाऩुडैय कुऱ्‌ऱेवल्गळिल् अबार सक्ति पॆऱुगिऱाऩ् ऎऩ्बदुवे सरि मुत्तियिल् जीवऩ् सॆय्य मुडिन्ददैच् चॆय्युम् पोदुङ्गूड रऩ् विरुम्बाददैयुम् इवऩ् विरुम्बुवाऩ्, अल्लदु अवऩुक्कु मुऩ्बे८४

• शिकायत्रकाच सहितै ईश्वरेच्छेकण्ड in Gurus, समsarsi इसे उदिGir Gandi Bairits५ ‘इच्छात एव तव विश्वपदार्थ सत्ता’ इत्यादिको विरोधि शुक्र win ईश्वरे, मुक/कण्ड इच्छेpa L इच्छाविषय क्कट्टुगै ऊऩुक्कु रामागैयाले एऩ् रणऩागिऱाऩ् नित्य तुल्य वदितरसङ्कल्पादिव्यावृत्तेः । यदि जीवोपकरणादीनामीश्वरदत्ततया तदाज्ञाप्रयुक्ततया च सर्वथा तदिच्छां विना मुक्तेच्छा न कार्यकरीति मन्यते, तदा भवतु मुक्तेच्छानन्तरमीश्वरेच्छा; उभयोर्वा समान- कालतेति अन्यत् पक्षद्वयमिति शङ्कितुराशयो बोध्यः । तदेतद् दूषयति इच्छात एवेति । ॥।” नित्यं प्रिया- तब तु केचन ते हि नित्याः । नित्यं त्वदेकपरतन्त्रनिजस्वरूपा भावत्कमङ्गळगुणा हि निदर्शनं नः” इति भट्टपराशरपादस्लोकः । तदर्थश्च सर्वपदार्थसत्ता त्वदिच्छाधीनेति प्रतिज्ञानवाक्यम् । तर्हि अन्याधीनं सर्वमनित्यमेव स्यादित्यत्र नित्यसद्भाव समर्थयते नित्यं प्रिया इति । योगक्षेमसाधारणत्वात् कार्यकारणभावस्य नित्यधर्मसत्ता नित्याश्रयभूतधर्मिसत्ताधीनेति वक्ष्यमाणरीत्या कारणीभूतभगवदिच्छा विशेषस्य नित्यत्वेन तदधीनं किञ्चित् स्वयमपि नित्यं भवति इति भावः । अन्नानित्येश्वरेच्छा विशेषाधीनं घटादिकं तु स्वयमप्यनित्यं भवतीत्यपि बोध्यम् । नित्याधीनस्य नित्यतायां निदर्शनमाह नित्यमिति पश्चार्थेन । नित्यं नित्यभूतभगवद वीनस्वस्वरूपाः अत एव स्वयमपि नित्या भावकाः कल्याणगुणा अन समुचितं निदर्शनं भवन्तीत्यर्थः । तथाचैवरीत्या निध्यानित्यविभागं विना सर्वस्य भगवदिच्छाधीनत्वकथनात् तदन्तर्गत- मुक्तच्छाया अपि तदधीनत्वरूपं तत्पूर्वकत्वं न प्रत्याख्येयमिति भावः । ननु तर्हि मुक्तस्य सत्यल्प- त्वहानिरेव भवति, अन्येच्छानुविधानादित्यवाह आफैपाल इति । सर्वस्य भगवदिच्छाधीनत्वादित्यर्थः । पिरन्दाट् = पिरन्दालम् । ईश्वरेच्छया मुक्तेच्छोदयेपीत्यर्थः । अनेनोकपूर्वा शङ्का द्योतिता । अत्रायमाशयः- संसृतावपि वद्वेच्छाया ईश्वरेच्छापूर्वकत्वेपि न तद्विषयस्य नियमेन परिपूरणमीश्वरेष्टम् । कदाचित् केनचित् कर्मणा तद्विहतेरपीश्वरेष्टत्वात् तत एव बद्धो न सत्यसङ्कल्प इत्युच्यते । मुक्तस्य त्वीश्वरेच्छा- धनेच्छातोपि इच्छाविषयपूरणं सर्वथेश्वरेष्टम् । अत एव मुक्तस्सत्यसङ्कल्पो भवति इति ) इममर्थ नित्येष्यतिदिशति इदु इति । दृशं सत्यसङ्कल्पत्वम् । “एतस्य वा अक्षरस्य प्रशासने गार्गि द्यावापृथिव्यौ विधृते तिष्ठतः, इच्छात एव तव विश्वपदार्थसत्ता” इत्यादीनां नित्यविषयेपि निवारकाभावादिति भावः । नन्वेवं मुक्तस्येश्वरसाक्षात्कारोपि तदिच्छायत्तः स्यात् । न चेष्टापत्तिः । यतः अनित्यत्वेन इवऩ् विरुम्बुवाऩ्, अल्लदु इरुवरुम् सममाग विरुम्बुवर् ऎऩ्ऩुम् वादङ्गळॆल्लाम् —-” उऩदु विरुप्पप्पडिदाऩ् उलगम् मुऴुवदुम् ओडिक् कॊण्डु इरुक्किऱदु” ऎऩ्ऱु ईसुवरऩैक् कुऱिक्कुम् वसऩङ्गळुक्कु विरुत् तङ्गळ्। आगैयाल् ईसुवरऩिऩ् विरुप्पत्तै ऒट्टि इवऩ् विरुम्बुम्बोदु इवऩुडैय विरुप्पत्तैत् तलैक्कट्टिवैप्पदु, ईसुवरऩुक्कु विरुप्प मागैयाले मुत्तियिल् इवऩ् निऩैत्त्तॆल्लाम् अप्पडिये पलिक्किऱदु। परजीव॥ ८५ मुल मादिमा अन्तरहितळा साक्षात्कार (Buma, प्रभाविकास Sumo प्रतिबन्धकनिवृत्तीश्वरेच्छादिura ईश्वरलाल प्रक्षालितमणि is। नित्यकु नित्यसाक्षात्कारादिक ईश्वर / नित्येच्या सिद्धru Ga कुम्। इव् वर्थ नित्याश्रयसतैure नित्यधर्मसते की sarà&Gm १३ pm कणक्किले Darius Bonara बड सुरु Qarryilu नित्यशुद्ध (सिद्ध) Gr सैविप्प मका जीवान्नT? ईश्वरकी SUGrub स्वतः सर्वे नित्यशुद्ध- सिार्गळुण्डो? Georuary कादाचित्कस्यादित्यन पूर्वोक्तरीत्या तस्योत्तरावधिविरहमाह मुक्तरुक्कु इति । प्रक्षाकितमणिप्रभावि- कासवत् ईश्वरेच्छायतोत्पत्तिमत्वेपि द्वितीयावधिविरहोपपत्तिरित्यर्थः। भगवत्साक्षात्कारस्यापि प्रतिबन्धक निवृत्ति- समनियतत्वेन भावान्तराभावनयतोऽभावरूपत्वात् तस्य हेतुसाध्यस्यापि उत्तरावधिराहित्योपपत्तिरित्यपि विभावनीयम् । निध्यानां नित्यसाक्षात्कारेप्येतन्न्यायतौल्यमाह नित्यरुडैयेति । “नित्यं प्रियास्तव- तु केचन ते हि नित्याः इति न्यायादिति भावः । ननु कथमिदं विप्रतिषिद्धमभिधीयते नित्यं तन्नित्यकारणा- धीमश्चेति । कारणाधीनत्वे नित्यत्वस्यैवापायदित्याक्षिपतो नैयायिकादीन् उक्तमर्थमङ्गीकारयति इव्वर्थचै इति । निव्यकारणाधीनस्यापि स्वस्य नित्यत्वं न हीयत इतीममर्थम् । धर्मसामान्यस्य श्रम्यधीनत्वे स्थिते कचिनित्या अपि धर्मा निल्यवर्मिसत्ताप्रयुक्ता इत्यस्याङ्गीकार्यम् । अन्यथा धर्मधर्मभाव एव न स्यात् । न चैतावता तयोः पौर्वापर्यमपि स्यादिति शक्यम् । तस्यानित्ययोर्धर्मधर्मिणोर्विषयेऽभ्युपगमात् । योगक्षेमलावा रणप्रयोज्यप्रयोजक भावमात्रस्योभयत्र तुल्यत्वात् । अनुत्पत्तिर्योगः । स्थितस्य कालान्त- रानुवृत्तिः क्षेमः । दण्डाद् घट इत्यत्न प्रथमः । दण्डाभावाद घटाभाव इत्यत्र द्वितीयः । अनयैव च रीत्या तन्मते नित्यस्याप्याप्यपरमाणुरूपस्य तत्परमाण्वाधीनत्वम् । अन्यथा गुणसामान्यस्य द्रव्यसमवायिकारण- कत्व सिद्धान्ताः । तथाच नित्या भगवदिच्या नित्यं निध्यानुपूर्वतयाऽनुत्यादयन्त्यपि पूर्वमेव स्थितस्य तस्योत्तरोत्तरक्षणसम्बन्वरूपायामनुवृत्तौ क्षमाशे प्रयोजिका भवतीति मावः । एवं विविधजीवात्मसु बद्धमुक्तावस्थजीवासम्भवं निराकृत्य नित्यमूरिसद्भावमपि साधयति मुन् शोभविति । अनेक नित्यसुरिसद्भावोऽस्माकं प्रतितन्त्रसिद्धान्तः । अन्यैरत्यास्वीकारात् । तदुक्कं पाशुपते “मुक्तात्मानोपि शिवाः किन्त्वेते यत्प्रसादतो मुक्ताः । सोऽनादिसिद्ध एको विज्ञेयः पञ्चमन्त्र- इन्निलै तिरुवडि तिरुवऩन्दाऴ्वाऩ् मुदलोर्क्कुम् समम् मुत्ति पॆऱ्‌ऱ वऩुक्कु - अन्नाळ् तॊडङ्गि मेले ऎन्नाळुमऴियादु वरुम् आऩन्दम् अऴुक्कुक् कऴऱ्‌ऱिऩ मणियिऩ् ऒळिबोल-तडैनीङ्गल्,कडवुळ् तिरुवुळ् ळम् इरण्डालुम् वरुगिऱदु तिरुवडि मुदलिय नित्तिय पुरुषर्गळुक्कु नित्तिय आऩन्दम् ईसुवरऩुडैय नित्तिय इच्चैयाल् वरुगिऱदु। इरुप्पिड माऩ पॊरुळ् नित्तियमाऩाल् अदिऩ् तऩ्मैयुम् नित्तियमावदुबोल् इदै ऎल्लोरुम् इसैन्दे तीरवेणुम्। जीवर्गळिल्-संसारमुळ्ळवऩ, संसारम् विट्टुक् करैयेऱिऩवऩ् ऎऩ्ऱ ८६ (ऱाळ् ऎऩ्बार्क्कु देशिकाशप्रकाशसहिते रणरत्ताले इैैरयुम् कऴिक्क विरगिल्लै राऩमिल्लाद पूगर्क्कुम् इवर्क्कुम् ऎऩाबलमुम् कळद एऩ्गाळिगळियुम् सॊल्लुमदु णम्। १ मनुः” इति । दूषयति श्रुतिसिद्धेति । शास्त्रयोनित्याधिकरणे ईश्वरानुमाननिरासात् श्रत्येश्वरसमधि- गमवत् “सदा पश्यन्ति सूरयः यत्र पूर्वे साध्यास्सन्ति देवाः” इति सदादर्शनशा लि। नाना पूर्वदेवसद्भावावगमा अनेक नित्यसूरिसिद्धिरिति भावः । न च मुक्तप्रवाहेणेयं श्रतिश्चरितार्थयितव्या । प्रतिव्यक्ति सदादर्शनस्य व्यभिचारात् । नित्यशुद्धेति पाठे शुद्धपदोपादानात् - निध्यानां प्रव्यकाले कदाचित्सुषुप्ततुल्यत्ववादोपि निरस्तः । तथा व न्यायसिद्धाञ्जनम्, एवं सदादर्शनवलादेव नित्यमुक्तेश्वराणां प्रतिसर्गावस्थायां सुषुप्तकल्पतयाs- स्थानं वदन्तः प्रत्युक्ताः । सङ्कोचककर्माभावाच साऽवस्था दुरुपपादेति । ननु मुक्तौ सर्वकर्मक्षये सति अज्ञानगन्धस्याप्यभावेन निध्यानां मुक्तानाच भगवत्तद्गुणादिविषयेऽस्थानभ्यशङ्कित्बोत्कर्षापकर्षवादाद्ययोग इति, तथावादिसम्प्रदायविरोधः प्रसज्यत इत्यवाह अज्ञानप्रसङ्गेति । “स्नेहादस्थानरक्षा व्यसनिमि- रमयं शायिका सिमुरख्यैरानन्देकार्णव श्रीभगवति युवयोराहुरास्थानरत्नम्” इति भया विषयेपि परमपदे शार्ङ्गपका शत्रुभ्यो भगवतो भयं शङ्कन्ते दिव्यायुधगणा इति वर्ण्यते तथा “पिणनियमररपित्रुम् गुणम्” इति गावायां भगवद्गुणेषु दयैव श्रेयसी, वात्सल्यमेव प्रधानमिति रीत्या नित्या मुक्ताश्च नित्यं विवदन्त इति चोच्यते । इदं सर्वमन्यपरमिति मन्तव्यम् । अस्थानभयशङ्कित्वकथनस्य भगवत्यति स्नेहवर्णने तात्पर्यम् । गुणेषूत्कर्षापकर्षविवादस्य तेषां नित्यापूर्वत्वे निरतिशयभोग्यत्वे च तात्पर्यमिति न तत्त्वस्थितौ विरोध इति भावः । एवं जीवतत्त्वनिरूपणं निगमयिष्यन् उक्तदिशेष वक्ष्यमाणशङ्कानामपि परिहारमाह इप्पडि इन्द इरुवगैयरैत् तविर - नित्यचित्तर् ऎऩ्ऱु ऒरुवगैयुण्डो? ईसुवरऩ् ऒरुवऩेयल्लवो अत्तगैयवऩ् ऎऩ्गिऱवर्गळुक्कु - सुरुदि वसऩत्ताले ईसुवरऩुण्डु ऎऩ्ऱु ऒप्पुक्कॊळ्वदुबोल, अदे सुरुदिवस ऩत्ताले एऱ्‌पडुम् नित्तियचित्तरैयुम् कऴिक्क वऴियिल्लै तुळियुम् अऱि यामैयिऩ्ऱि ऎल्लामऱिन्द वैगुण्डवाळिगळ् - ईसुवरऩुक्कु एदागिलुम् विबत्तु वन्दुविडुमो कारणमिऩ्ऱि पयप्पडुवदुम्, अव ऩुडैय तिव्य कुणङ्गळिल् - इदुवा - अदुवा उयर्न्ददु– ऎऩ्ऱु पिणङ् गुवदुमाग उळ्ळऩर् ऎऩ्ऱु सॊल्लुवदु मिक्क परिवुडैयवर् अवऩु टैय कुणङ्गळिलुम् मऩदिऩाल् सिन्दिक्कप्पोगादु ऎऩ्ऱु कूऱुवदिल् करुत्तुडैयदु ऎऩ्ऱु । कण्डऩम् आग इप्पडि इन्द जीवदत्तुवम् विषयमाग मऱ्‌ऱुम् पिऱर् सॊल् लुम् विपरीत वादङ्गळुक्कु, इत्तिसैयिलेये सॆऩ्ऱु काणवुम् इन्द मूऩ्ऱुवगै जीवर्गळिल् - संसारिगळुक्के युळ्ळदु। तुक्कम् मुदलियवऱ्‌ऱिऩ् तॊडर्बु मुक्तर्गळुक्के युळ्ळदु कर्माविऩ् विळैवऩ्ऱिक्के पक्ति मुदलियवऱ्‌ऱाल् मुदलियवऱ्‌ऱाल् उण्डाऩ ऎल्लावऱ्‌ऱैयुम् रू।२। ८७ इप्पडि अामाग मऱ्‌ऱुम् सॊल्लुम् इयङ्गळुक्कु रिगाम् इत्तिक्किले कण्डुगॊळ्वदु इप् जगळिल् क ऎगङ्गळाऩ रिङ्गळ् कऩ्ऩङ्गळुम् अरिरागर्गगळण्बर्गळुम् पारिसि- पगैगळुम् ळिगळुम् सळिाङ्गळाऩवैगळुम् परतन्त्रकर्मकृत सर्वशत्वादि व्यादिमदकर्मकृतसाथैश्वरहितपरतन्त्रचेतनत्वादिta १ Dylan W ऎङ्गुम् ऎऩ्मडियाग वरुम् केळात्तुक्कु ळेय्गळाम् पक्कमाम् इति । अथ निरूपितेषु त्रिविधेषु जीवेषु परस्परं वैधर्म्यविवेकायाह इब्बद्धेति । एकैकप्रतिनियतत्वं== तत्तदसाधारण्यम् । दुःखसम्बन्धः बद्धासाधारणधर्मः । ब्रहारुद्रादीनामपि वेदापहारगुरुपातकदैत्यपीडादि- जन्तिदुःखमस्त्येव । आदिमदकर्मकृतसार्वश्यं मुकस्य साधर्म्यम् । इतरयोर्वैर्म्यम् । सार्वश्यमात नित्य- स्वाप्यस्तीत्यादिमदिति । तस्य तु तदनादि । बद्वानामपि महर्षादीनां तपःफलतया सार्वश्योदयादकर्मकृतेति । अनादिपरतन्त्रसर्वज्ञत्वं निध्यानां साधर्म्यम् । इतरयोश्च वैधर्म्यम् । अनादिसचिव भगवतोपीति परतन्त्रेति । पत्रमा बस्यापीति सर्वज्ञेति । तथापि परतन्त्रसर्वशत्वं मुक्तपीति अनादीति सार्वश्यविशेषणम् । एवमेकैकसाधर्म्यमुक्त्वा द्वयोर्द्वयोस्तदाह वर्गद्वयेति । बद्धमुक्तौ मुक्तनित्यो बद्धनित्यौ चेति त्रीणि द्वन्द्वानि । तत्र प्रथमं बद्धमुक्तया दुःखात्यन्तायोगव्यवच्छेदः । बद्धे दुःखस्यैव सत्वेन तदयोगव्यवच्छेदात्, मुक्ते दुःखायोगेपि तस्यैत्र पूर्व बद्धावस्थायां तद्योगेन तदत्यन्तायोगाभावाच्चोभयत्र तत्समन्वयः । स्वप्रतियोग्यसमानाधिकरणदु खाभावाभावो बद्धमुक्तयोत्साधर्म्यमिति यावत् । दुःखयोगित्वे कथिते मुक्तस्या- सङ्ग्रहात् व्यतिरेकादरणम् । नित्यस्य तु दु:खात्यन्तायोग एवेति तद्व्यवच्छेदाभावाद्वारणम् । मुक्तमित्ययोस्तु परतन्त्राकर्मकृतसार्वश्यादिकं साधर्म्यम् । ईश्वरवारणाय परतन्त्रेति । अकर्मकृतेति पूर्ववत् । बद्धनित्ययोस्तु आदिमदकर्मकृतसा यरहितत्वे सति परतन्त्रचेत्त्वम् । मुक्तवारणाय सत्यन्तम् । ईश्वरवारणाय विशेष्यम् । अस्य साधर्म्यवैधर्म्यनिरूपणस्य प्रयोजनं दर्शयति एङ्गुमिति । यथोक्त्रा- पऱ्‌ऱिऩ अऱिवु मुदलियऩ। नित्तियर्गळुक्के युळ्ळदु - अनादिगालमाय् उण्डाऩ मेल्गण्ड अऱिवुडऩ् परदन्दिरऩागै मुदलियऩ।इप्पडि ये - संसारिगळुक्कुम् मुत्ति पॆऱ्‌ऱवरुक्कुम् उळ्ळदु - तुक्कम् अडि योडु इल्लै ऎऩ्बदिल्लै ऎऩ्ऱ निलै। मुत्तर्गळ् नित्तियर्गळ् इरुव रुक्कुम् उळ्ळदु - कर्माविऩ् कर्माविऩ् विळैविऩ् विळैविऩ्ऱि परादीऩऩाय् ऎल्लामऱिन्द वऩाय् इरुत्तल्, संसारिगळुक्कुम् नित्यरुक्कुम् पॊदुवाय् उळ्ळदु (कर्म)विऩैप्पयऩिऩ्ऱि ऒरुबोदु तुवङ्गिय ऎल्ला अऱिवुम् उळ्ळवऩ् ऎऩ्ऱ निलैयिऩ्ऱि परादीऩऩाग निऱ्‌ऱल् निऱ्‌ऱल् ऎङ्गुम् पॊदुनोक्किऩाल् मट्टुम् ऎऴुम् विडरीद ऎण्णङ्गळुक्कु विशेषगवऩत्ताल् परिहारम् उण्डागुम्।(पासुरत्तिऩ्गरुत्तु) मुगुन्दऩ् मार्बिऩिल् पूण्ड मुम्मुत्तु १ ८८ प्रकाशसहि मुत्तिऩ् वडङ्गळॆऩ मुगुन्दऩ् पूण्ड मूवगैयाम् चित्तिल् अरुम सुरुदिच् चॆव्वै माऱिय चित्तैगळाल् पत्तिलिरण्डु मॆय्क्कप् पगट्टुम् परवादियर्दम् कत्तिल् विऴुन्दडैन्द अऴुक्किऩ्ऱु कऴऱ्‌ऱिऩमे (६) इति श्रीकवितार्किक सिंहस्य सर्वमन्त्रस्य श्रीमद्वेङ्कटनाथस्य श्रीमतेदान्ताचार्यस्य कृतिषु श्रीपरमतभङ्गे जीवत्वाधिकारो द्वितीयः सम्पूर्णः दिना जातस्य स्थाणुर्वा पुरुषो वेति संशयादे विशेषधर्मदर्शनान्निवृत्तिरिति भावः । इदच प्राथि काभिप्रायम् एतदधिकारारम्भे साधारणधर्मसङ्कोचादिनापि भ्रमाद्यदयस्य स्थापनात् । । । एवमस्मिन्नधिकारे वक्तव्यमुक्त्वा तद्ज्ञान्नस्य भ्रमनिवृत्तिप्रयोजनकतया देहात्मभ्रमादेः कारणं तन्निवृत्तिप्रकारचा मुत्तिन् वडङ्गळिति गाधया । मुक्तावळिष्वित्र (कौस्तुभस्थानीयतया ) मुकुन्देन प्रियमाणेषु त्रिविधजीवेषु दुरविगमागमतात्पर्य विरुद्धतया जाताभिस्तत्तत्कथाभिः स्वोक्तेषु दशांशेष्वर्थेषु अंशद्वयस्यैव सत्यतासम्पादनमा सक्तानां बचकानां परखादिना दुर्वादेषु पक्षपातेन प्राप्तामशुद्धां बुद्धिमिदानीं जहाम इति पूर्णगाधार्थ: । पत्तिल - (परिल) (स्वमतस्य) आश्रयणे सति, ईरण्डुम् एकुम् = इहपरलोकौ द्वावपि लोपयतां परवादिनामिति प्राचीनव्याख्या । अत्र क्लेशं पश्यद्भिस्तु दशावधि- कार्येषु द्वयावधिकांशसत्यतामात्रशालिपरमतवादिनामिति रीत्याऽस्माभिर्व्याख्यायते स्नेति । १ arataरूपगुणगोचरपक्ष मेदान् सम्यग्विचार्य विमतानिह शिक्षयित्वा । प्रत्यक्षयन् सकलतच्चविशेषमित्थं सङ्क्षेपतो निगम मौलिगुरुर्जगाद ॥ (१) कर्मप्रवन्धाद्विविधाद्विमुक्तः खनुष्ठितैस्साङ्गतयेह साधनैः । नित्यासुतं स्थानमथाधिरूढो रमापतेः किङ्करवाणि नित्यदा ॥ (२) इति श्रीदेशिक चरमपरायण, वत्सवंशायन, नारायणकृतिषु परमतमव्यायायां देशिकाशयप्रकाशाभिण्यायां जीवतस्त्राधिकारो द्वितीयः ॥

कोवै पोलिरुक्कुम् इम्मूऩ्ऱुवगै जीवर्गळिल् विषयत्तिल् अरुमै याऩ वेदङ्गळ् सॊल्लिय पाङ्गै विट्टु वऴि माऱिय ऎण्णङ्गळाले पत्तिल् इरण्डावदु उण्मैयागत् तेऱुमा ऎऩ्ऱु सन्देगिक्कक्कूडिय पगट्टाऩ पेच्चुक्कळाल् पिऱ मदत्तवर्गळ् उण्डुबण्णिय जीवदत्तुव ऴुत्तु वडत्तिऩ् मासुगळैक् कळैन्दोमिङ्गु श्रीबरमदबङ्गत्तिल् जीवदत्तुवादिगारत्तिऩ् तमिऴ्मॊऴिबॆयर्प्पु मुऱ्‌ऱुम् (२) मचितस्व श्री