मुदलावदु प्रस्तावनादिगारम् श्रीः श्रीमते लक्ष्मीनृसिंहपरब्रह्मणे नमः ॥ श्रीमते रामानुजाय नमः । श्रीमते वेदान्तगुरवे नमः ॥ ॥ देशिकाशयप्रकाशाभिख्या व्याख्या ॥
प्रथमः प्रस्तावनाधिकारः १। पत्युः पद्मालयायाः प्रणमदनुविधौ दीक्षितस्याऽऽर्तिहन्तुः पद्मामे पादयुग्मे प्रणिपतनपरः श्रीकण्ठीरवस्य । प्राप्याहं तस्य चाऽऽज्ञामवहितमनसा तदयापूर्णपूरैः संस्पृष्टस्साहसिक्यां परमतदमनव्या क्रियायां प्रवर्ते ॥ १ ॥ विशुद्धज्ञानवैराग्यमूर्तयेऽनन्तकीर्तये । तस्मै नमोsस्तु कस्मैचिनिगमान्तार्थसूरये ॥ २ ॥ रमा रम्यां खाने दरदलितपङ्केरुहनिभे निविष्टामाश्लिष्टो नरहरिरवं यस्य कृपया । मदुक्ति तो पूर्णप्रपदनविधिं गर्भितवती स्वयं शुश्राव श्रीहरियतिराट् सोऽतिजयति ॥ ३॥ २ देशिकाश्यप्रकाशसहि परमतभ वेदान्ते वावदूकस्त्यमिह भुवि भवेत्यादरात् saगृह्णात् बाले मालोलविद्वत्सदसि शुकमुखोद्गीर्णसूविक्रमान्माम् । स श्रीश्री योगी मम निगमशिरश्शासकस्सर्ववेदी चित्तालम्बं विधत्तां हृदि निखिल तमः कर्दमान् अर्दयन् द्रा ॥ ४ ॥ परमतमङ्गव्याख्यामाख्यात्यधुना प्रकाशिकाभिख्याम् । देशिकचरणपरायणनारायणनामकः सोऽयम् ॥ ५ ॥ परमतभङ्गः पूर्वैरव्याख्यानादती चापटः । । मणिरिव मलिनः सोऽयं विमृश्यते प्रथमतो हि मया ॥ ६ ॥ नभसीव निरालम्बे नृत्यन्ती मम भारती । निगमान्तगुरोदृष्ट्या नैव भूयात् स्वछत्पदा ॥ ७ ॥ यथामति यथाशक्ति यतिये भाववर्णने । यद्यपि स्यात् शुद्धिः काचित् कचित् तदपि शोध्यताम् ॥ ८ ॥ अन्यत्र सिद्धान् सारार्थान् सम्य विवक्षतः । नातिभारो सास्ती प्रभतः कुसुमोचयान् ॥ ९ ॥
इह खलु निखिलजगद्रक्षणदीक्षितस्य दयानिधेर्देवदेवस्य श्रीमन्नारायणस्य दिव्यचरणारविन्द्रपरिचरणं सर्वदेशकालावस्थास्वपि कर्तुमर्हे जन्मनि जातानपि मानवान् अनाद्यान, तिलङ्घनापराधेनापोडताहफलान् प्रेक्ष्य दयमानमनास्तत्रभवान् आचार्यः कृपामात्रेण प्रसन्न:, तेषां तत्त्वविषये अज्ञानान्यथाज्ञान विपरीत- ज्ञानादिकमेवास्यानर्थजातस्य निदानं मन्वान, तद्विषये तेषा मनःप्रसादसिद्धये प्रसन्नमधुरं भाव- गम्भीरं निबन्धरले श्रीमत्परमतङ्गाख्यम् अभङ्गुरं व्यधत्त । खक्षरक्षणे पर्याप्ततां प्रातैरपि स्वीयैरन्यैः परस्तम्प्रबन्धैः परपक्षाणामपुनरुदयं समुन्मूलनं न कृतमित्यमंस्त । न च तनावश्यकम् ; यतो मितम्पचा प्राबल्यतीत्यादिश्रमेण वेदान्तसिद्धान्तं विताना मतैर्विहतं विकल्पितं वा मन्यमानाः परमपुरुषार्थावातिं विना विनश्येयुः । तथाच श्रीभाष्यम्, “इतरथा कस्यचिन्मन्दधिधः तेषां पक्षाणा युक्त भासमूलतामजानतः प्रामाणिकत्वशङ्कया वैदिके पक्षे क्रिश्चित् श्रवैिकल्यं जायेतापि इतेि । न चेममंशं शतदूषण्यादिश्वरितार्थयते । “प्राज्ञा यथोदितमिदं शुकवत् पठन्तः प्रच्छद्रविजये परितो यतध्वम्” इति तस्य परमत विशेष निराकरणमात्रपरत्वात् । सर्वार्थसिद्धया देये प्राय: स्वपक्षप्रते- पादनेदम्पर एव दृश्यते। तदुक्तं वादिभीकरगुरुणा सप्ततिरत्नमालिकायाम्, “सर्वार्थसिद्धिः शतदूषणी च द्वे शस्त्रे कथकाप्रगानाम् । आद्येन तत्र tara aरक्षा प्रत्यर्थिभङ्गः कलहेऽन्यतः स्यात्" इति । शत एवाer अभ्यान्ते चस्यान्यैरचरितार्थत्वमाचार्या एबाहुः – पोन चिन्दैनगरिक मुना । प्रस्तावनाधिकारः १। ३ अपास्यतु नमः पुंसामनपायप्रभान्वितः । अहीन्द्रनगरे नित्यमुदितोऽयमहस्करः ॥ १ अबास्यदु तम: पुसामनबाय प्रबान्विद: अहीन्द्रनगरे नित्यमुदिदोरयमहस्कर: ।] पुणराद परमतप्पोर् पूरेतोमे" इति । इदञ्चास्यापूर्विल्वमलैय विस्तरश: क्रियमाणं वैयाकरणादिमतभङ्गमपि विलोकयताम तेरो हतं भवति । कियतां तर्हि देवभाषया प्रन्यविशेषः, न त्वेव मणिप्रवालभाषयेति चेत्–न । शृणु तत्र कार- णम् । मग्युपहितप्रवाळवदतिमनोहरत्वात् मणिप्रवाळनानैव प्रसिद्धयाऽनया शैल्या विरचनात् माषाद्वय- मयप्रमाणोपन्यसनाय सम्पन्नं सौकर्यम् । अन्यथा ग्रन्थस्य शुद्धसंस्कृतम इमिडोपनिषहागुकीतनं सर्वथा परिहरणीयं भवति, यथा दुषण्यादौ । देवभाषया विपरिणमनीयं वा भवते, यथा तात्पर्यचन्द्र- कादौ । तत्र हि सप्तदशाध्याये – “वानुळार् अरियलाहा" इत्यादिभक्ताङ्घ्रिरेणुगाधा “दिव्यैर- वेद्य भवेति" इति पयेनानूद्यते स्म । अतोऽयं निबन्धस्तादृश निर्बन्धविरहात् यथायथमुभयवेदान्त- वाक्यान्यपि तत्तदानुपूयैव प्रदर्शयन् सहसैव सर्वसहृदयचेतांसि चमत्करोति । अयञ्च ग्रन्थः श्रीदेशिक- चरणीयेषु द्वात्रिंशति रहस्येष्वन्यतमः । रहस्यवयसारादिवत् आद्यन्तयोर विकारार्थसङ्ग्रहगाध वैशिष्ट्यात् मणिप्रवालभाषामयत्वाच्च । अयवेत्थं प्रवृत्तः - आदौ प्रस्तावनामनु, “भोक्ता भोग्यम्" इति श्रौतक्रमानु- सारेण खमते जीवाचेतनेश्वरतत्वानि निरूप्य पश्चात् परमतमेकस्मिन्नधिकारे समुदायतः, बहुषु विशेषतश्च निराकार । अन्ततो निगमयामास च । एवञ्चायममुतोऽपूर्व भावगम्भीरगुम्भो ग्रन्थराजो बिना दम्मे विनीतैः श्रोतव्य इति अत्रैवाचार्या अस्मान् आदिशन्ति । “प्रधानदूष्यांश के ळियक्कन", “प्रधानदूषणांशतैयुं तत्त्वविदाचार्योपदेशत्ताले तेलिन्दु” इति । अत्र- -“दूष्यांश तै चेलियकररु” इति सामान्योक्तया पूर्वपक्षग्रन्यस्याध्ययने क्क्तृनियमाभावस्सूच्यते । अत एव हि पुरा भाष्यकृदादयः पूर्वपक्ष- प्रन्यान् पूर्वपक्षिणां यादवप्रकाशादीनां सवित्र एकगृह्वन् । एतत्प्रबन्धप्रणयननिमित्तविषयमैतिह्यविशेष श्रीकाञ्ची- कृष्णताताचार्या: (अय्यास्वामिनः खव्या- ख्यायामेवमाहुः- शिकल्गोविन्दनायिनार नामकः परमतवासनावासितहृदयः कश्चित् कदाचित् काचीमेत्य तवयैरस्मत्सम्प्रदाय, वे निर्विव देतुमारभ्य कथञ्चिदन्ते तैश्शमितप्राय सन्देहसन्दोहोऽपि, निःशेष नरासाय आभैरहीन्द्रनगर्यामाचार्यान् प्रापितः सर्वं शुश्राव शास्त्रार्थम् शिक्षितार्थश्च बभूव । तदा चाचार्योऽ। पे स्वोपन्यस्तं सर्वं विबुधनायानुज्ञां लब्ध्वा एत। निबन्धरूपेण परिणमयामास शतदूषणीय देते । अथाचार्यः स्वप्रबन्धस्य निर्वित्रप रेसमाप्तिप्रचयगमनाद्यर्थ शिष्टानुष्ठाननिष्ठ महळे नगराधिप-ने देष्ठ- विबुधनाथप्रार्थनारूपं प्रबन्धादी निवन्नाति अपास्यतु इति । अत्र क्रियमाणपरमत निराकरणानुगुणेयं प्रार्थना भवति । “या वेदवाद्याः स्मृतयो याश्च काश्च कुदृष्टयः । सर्वास्ता निष्फलाः प्रेत्य तमो निष्ठा हि ताः स्मृताः” इत्युक्तं पामरजनभनोगतं परमतोत्थं मकारम् अयं त्यो विनिवर्तयचित्याशास्यते । १देशिकाशयप्रकाशसहिते परमभ अनेनेहैतन्निवन्त्रस्य भगवत्सारूप्यमन्यनुसंहित बोध्यम् ; अनुपहतार्थावगमरूपप्रभापरिष्कृतत्वात् अहन्द्रनगरे विरचितत्वात् तत्वज्ञानाख्यं यदहः नकरत्वाचोक्तविशेषणत्रयवत्ताप्रतीतेः । अपास्यत्वि- । त्यनेन –” समीरणश्चोदयिता भवेति व्यादिश्यते केन हुताशनस्य" इत्यादिरीत्या प्रसिद्धादित्यस्य तमोनिरसनाभ्यर्थननिरपेक्षत्वेऽपि इह भगवतः वैषम्यनैर्धृग्यादिपरिहाराय प्रार्थन मात्रप्रतीक्षत्वम्, “संसार- तन्त्रवाहित्वात् रक्षापेक्षा प्रतीक्षते" इत्यादिप्रसिद्धं बोलते । मूलमन्त्रादिषु नमश्शब्द इवाऽऽदरा- तिशयादत्रापि अपास्यत्विति प्रतिबन्धकनिरासांशप्रार्थनायाः प्राथम्यम् । प्रचन्वस्य, समस्तवाचक- जातप्रकृतिभूतमाङ्गळिकाकारोपक्रमत्वसिद्धये निरस्यत्वित्यादप्रयोगः । मणिमलप्रक्षाळतन्यायेन प्रतिबन्धक- निवृत्तिमात्रादेव खाभाविकावबोधादिगुणगणाविर्भावोऽवश्यम्भावीति न स प्रार्थनीयः । तम इत्यनेन — ‘तमस्त्वज्ञानजं विद्धि’, ‘तथा प्रलीनस्तमसि मूढयोनिषु जायते’ इति सर्वानर्थपरम्परा निदान भूतानाच विद्या विवक्षिता । सा हि प्रथमसाधन क्लेशानाम् । न केवलं गुणभूतं तमः । तदुकं शाखकारै:- “तेषां मोहः पापीयान् नामूढस्येतरोत्पत्तेः”, “अविद्या क्षेत्रमुत्तरेषां प्रसुप्ततनु छिन्नोदाराणाम् इते । क्लेशानामिति तत्र विशेष्यम् । अत एवैतादृशतमोनिवृत्तेत्सर्वपुरुष विषयेऽप्यपेक्षितत्वेन- अपास्यत्वित्य विशेषेण प्रार्थनम् । अनुकूलप्रतिकूलविभागमन्तराऽयमाचार्यो दयाहृदय सर्वेषां मङ्गळ स्वयमाशास्ते, “स्वस्त्यस्तु विश्वस्य” इतिवादिप्रह्लादादिवदिति । एवं भगवति तमस्तरणोपायप्रार्थनायां क्रियमाणाया तनावश्यकपुरुषकार- सम्पत्ति सन्दर्शयति–अनपायप्रभेति । " प्रभावान् सीतया देव्या", “अनन्या रात्रवेणाहं भास्करेण प्रभा यथा” इत्यादिवचनात् प्रभात साक्षालक्ष्मीविवक्षिता । अनपायशब्देन तत्या भगवते नित्ययोग विवक्षता मणिप्रभादीनामिव कदाचिदपि विश्लेषप्रसाहित्य घोत्यते । प्रभान्वितः । नदन्वितत्व एव सोऽस्माकमाश्रयणीयो भवति । अन्यथा तु - “पितेव त्वप्रेयान् जननि ! परिपूर्णागति जने हितस्रोतोवृत्त्या भवति च कदाचित् कलुधीः । किमेतत् ? निर्दोष क इह जगतीति त्वमुचिते- रुपायै विस्मार्य स्वजनयसि माता तदसि नः” इत्यादिरीत्या केवलं भगवान् अपराधिनामस्माकं अनभिगन्तव्यो भवेत् । मण्यादिहिं स्वय प्रकाशते, प्रभया अन्यानपि प्रकाशयति । तथाचाय- मध्यपूर्व आदित्यः अन्यस्य प्रकाशने तमोनिरसने च प्रभास्थानापन्नां परम्म हिषीं प्रतीक्षते । ननु तर्हि भगवान् -‘‘प्रभावान् सीतया देव्या परमन्योमभास्कर "" इत्येव हि गीयते । तथाच सागर- तीरगतस्य मेरुणेव, संसारिणामस्माक विप्रकृष्टेनैतेन किं प्रयोजन भविष्यतीत्यवाह अहोन्द्रनगर इति । “निवासशय्यासनपादुकांशुकोपधानवर्षातपवारणादिभिः । शरीरमेदैस्तव शेषतां गतैयथोचितं शेष ती । १ । परमदबङ्ग मॊऴिबॆयर्प्पु nepal t १।(अबास्यदु ऎऩ्ऱु आरम्बमाऩ सलोकत्तिऩ् करुत्तु )- इऱैयुमगलाद सोदि (पिराट्टि)युडऩ् कूडि तिरुवयित्तै नगरिल् नित्तमॆऴुम् उदय सूरियऩुगिय पुरुषोत्तमऩ् मान्दरिऩ् मऩ विरुळै नीक्कुवाऩाग। २ ान ऎण्डळवम्बुयत्तुळिलङ्गुमऱु कोणमिसै वॆण्बणिलम् तिगिरि वळैविल् वळैवाय् मुसलम् तिण्गैयिलङ्गुसम् सीर्दिगऴुङ्गदै सॆङ्गमलम् ऎण्बडै एन्दिनिऩ्ऱाऩ् ऎऴिलाऴि इऱैयवऩे २ रिते ( येते) जनैः " इन देशावस्था पे भावतो दास्यकारी शेषाहि: श्री पीठीभूयेवाल नगरीभूय पूर्वमेव तदागमन प्रतीक्षमण स्तष्ठत मत भावः । अहोन्द्रनगरे। अनेन धनादिवेङ्कटाया दिव्यावृत्तिः । नागरिकम्य मदृश नगरम् । नित्यमुदितः । बालसूर्यो युदितो माने । नतु मध्यन्दिनं प्राप्त । अनेन दुप्रेक्षत्वादिदोष वरहात् सर्वदा सद्भिरभिगन्तव्य सूचितम् । अथवा नित्यमुदितः । राहू दिग्रहकृतग्र पनादिपीडाधुर्यात् नित्यसन्तुष्ट इत्यर्थ । अयम् । इदानी- परिश्यमानः । तथाच देशविप्रकर्षाभाववत्, रामादेश कलविप्रकर्षस्यापि विरहेणाऽऽश्रासौकर्य सूचितम् । अहस्करः । न तु निशाकर । स हि महाशाली सूर्यातप्रकाशर ने भगवन- स्तद्विरुद्धस्वभावस्य तत्ता न सम्भवतीति भाव। । अत्रास्य प्रबन्धस्य तमश्शब्दसूचितानि परमतानि अपास्यतया अन्तरविve । वहस्कर– अत्रान्तरविश्य शब्दवादभगवदुपलक्षितं तत्त्वत्रयं प्रधानप्रतिपाद्यतया विय । “सकृहिवा हैवास्य भवति” इत्युक्का- पवर्गदशाप्राप्ति अहस्कर इत्याहशब्दविवक्षिता प्रनानफलम् । अपास्य त्वित्युक्ताज्ञानध्वान्तनिरोध- पूर्वकतच्चार्था वेगमोऽवान्तरफलम् । एतदुभयकामनाबन्त’ सर्वेऽपि साधारण्येनैतद्द्मन्धाधिकारिणः । अल ; प्रन्थे, साक्षाच्छुतित्राक्यान्यनुदाहृत्य तदर्थमात्रस्यैवापेक्षितस्थलेषु कथनात् स्त्रीशूद्रादेरप्यधिकारावगमात् । प्रतिपाद्यप्रतिपादकभावश्च ग्रन्थतद्विषययोरर्थसिद्धः सम्बन्ध इत्यनुबन्धि वतुष्टयस्थि तगन्तव्या । । अथैव भगवति तमोनिरसनार्थप्रार्थनाया कृतायामपि, “वहिन्सस्त परच्छेदे यो वन्दे सुदर्शनम् । येनाव्याहतसङ्कल्प वस्तु लक्ष्मीवर विदुः” इति तदीयतमोनिरासक्त्वसत्यसङ्कल्पत्वादीनां ज्योतिर्मयश्री सुदर्शनाय सर्वश्रवणात् तमपि प्रस्तौति एण्डळवम्बुयत्तुळ इति आद्यगाधया । श्रीसुदर्शनायत्तत्वंश्रवणात् । न चैवं सति भगवतोऽन्यायत्तत्वस्व - “स्वे महेने प्रतिष्ठितः ; यद्वा न महिनि” इत्याद्युक्तस्य विरोध इति वाच्यम् सुदर्शनस्य भावरूप विशेत्वेनार्थान्तरत्वाभावात् । तदुक्तमाचार्यैरेव, “यदायत्तं जगत् सर्व कालवक्रं च शाश्वतम् । पातु नस्तत् परं च रूपस्य चक्रिणः” इति ॥ क्रूरनारायणमुनयोऽपि त्र्यहस्तेजोभिमानी नरकविजयेनः" इति । चक्र ये चाटदळे दिव्येश इति अष्टदलपद्मपुष्पमध्ये तला पे- “ध्यायेत् षट्कोणसंस्थ सकलरिपुजनप्राणसहारचक्रम्", “घटकोणा- तत्रापे २। ( का LGIT Gurga ) — an, ऎट्टु इदऴ्गळै उडैय तामरैप्पूविल् इलङ्गुम् आऱु कोण् Lrug aligar, Goa, n arati an india, माऩ वडिविऱ्कुळ् तद वाय्प् पुऱमुडैय कोडारि, उलक्कै, मावॆट्टि, कदै, सॆन्दामरै आगिय ऎट्टु इव्य आयुदङ्गळै, ऎट्टु तिरुक्कैगळिले उऱुदियाग एत्ति ऎऴिलुऱ निऱ्किऩ्ऱाऩ् ऎम्मुडैय सक्किरत्ताऴ्वाऩ्। देशिकाशयप्रकाशसहित परमतभ ८ विडुनॆऱि अञ्जि विडत् तॊडक्किय विधियरडैन्दु तॊऴत् तऴैत्तॆऴु विऴियरुळ् तन्दु विलक्कडिक्कळै विरदिल् इयम्बि विलक्किवैत्तऩर् कॊडुविऩै ऎऩ्बदऩैत् तिऩैत्तऩै कॊणर्दल् इगऴ्न्द कुणत्तऩ[ऩै]त्तिऩर् गुरुगैयिल् वन्दु कॊऴुप्पडक्किय कुलबदि तन्द कुऱिप्पिल् वैत्तऩर् स्तरमध्यदेश निलयम् इत्यादेरीत्या परकोणसतिवेनमध्ये, वर्ण त्रिकं गरुचिरे वापुण्डरीके बल तैन इष श्रीचकस्य स्थितिः प्रसिद्धा । तदेतदाह- इलङ्गुमरुकोण मिरी इते । कोण इत्यर्थः । मिशै इत्याधि- करणार्थमययम् । अव्ययम् । अन्ययश्चास्य - एन्दि निन्रान् इत्यनेन । तिग्कैपि = छतरबाहौम् । एकवचनम्, जात्य यम् । शुक्ल शस्खे, चक्र, विणत चाप, तीक्ष्णवारं परशुं मुसलम्, अकुशं शुभगुणा गदाम, अरुणाम्बुजञ्चेत्येतानि अष्टावप्यायुधानि अम्बुजनि वशेषमनायासेन धृत्वा । विकामिपद्मविन्यस्तप्रत्यालीढपदाम्बुजम्” इत्युक्तरीत्याऽऽनपको अत्युज्वसौन्दर्यपू तैस्सुदर्शनम् ते। स्तश्रुती। त समुद्रात साधार्थ । प्रत्यालीढं = जानुद्रयस्येषदाकुञ्चनेन इत्यन्यनाचार्य पादोकः । सुदृशे बिस्वे चेदं प्रत्यतो वधं स्थितिः । “प्रयालोड स्थिति विगतम यम् । पद्मस्यानामध्येऽन्तर्भाव्य पठनं कथ युज्यत इते चेन्न : “अत्रामा तृणं प्रियादुहि”, " तृण त्यैवास्त्रयम्" इत्यादिपरामर्शिना महिनापत्तेः । अात्मनोऽपि पूर्व परमतखण्डनप्रवृत्तान् पूर्वाचार्यान् स्वस्य मार्गदशिवेन महयते विदुनेरि इत्यादिद्वितीयगाधया । अव चार्थत इमारशङ्काः शमिता भवन्ति । तथा ’ है ’ मुमुक्षोस्तत्त्वज्ञानादेव मोक्ष- लाभात् परमभञ्जनं कथ समञ्जसं भविष्यति । प्रत्युत—“न विगृह्य कथां कुर्यात”, “अभीयानः पण्डित मन्यमान यो विद्यया हन्ति यशः परस्य । तस्यान्तवन्तश्च भवन्ति लोका न चास्य तत् फलं ददाति ॥” “देवाह्मणे जिवा हृष्टो भवति यो नरः । मशाने पादपः स स्यात् गृध्रोपसेवितः” इत्यादिना वादप्रवृत्तेर्वि, जङ्गीपारूपानात्मगुणपूर्वकत्वावगमात् उपशान्तिवानेन पुरुषेण तत्करणायोप किश्च वेद- बाह्यत्वात् चार्वाकादिमतस्य भने सुलभेऽपि न माम्यादीनां तथा वेदानुसारित्वात् । अपिव-अनन्ता वै वेदाः ; तेषु किमपि वचनं कस्यापि मतस्य मूल मयतीति कथ तस्य समुन्मूलनं सुकरम् इति शङ्कासु प्राप्ता परिहार इहोच्यते गाधायम् । पल मरे इत्यारभ्य इडित पत्तरे इत्यन्तं कर्तृनिर्देशः । एकार: पादरणार्थः । चिरन्तनश्यति शरोव वनप्रवृत्तिप्रतिबन्धकपरमतामित्रभित्तिपुटभेत्तारो भगवद्भक्तशिखामणयः। एन्रु अदु इडित्त इति पदच्छेदः । एन्दै इति द्वितीया लोपेन तत्स्थाने एनादु (अ) इति प्रथमा । परमतम् इडैच्चुवर मतान्तराणि प्रतिबन्धकी भूतप्रिय एन्स् इति विचिन्त्य अदु इडिच तत् विसितयन्त इति “एकान्ती व्यपदेष्टव्यो नैव ग्रामकुलादिभि । विष्णुना व्यपदेष्टव्यस्तस्य सर्वे स एम। हि इम। हिं- N । ॥ प्रस्तावनाधिकार: कडुनरगऩ्बु कऴऱ्ऱि मऱ्ऱॊरु गतिबॆऱु मऩ्बिल ऎमैप् पॊरुत्तिऩा कमलै युगन्द कडऱ् किडैक् कडल् करुणैयुयर्न्द तिडर्क्कॊरुक्किऩर् पडुमुदल(वि)ऩ्ऱि वळर्त्त नऱ्कलै पलबल ऒऩ्ऱ ऎमक्कुरैत्तऩर् पऴमऱैयन्दि नडैक्किडैच्चुवर् परमदमॆऩ्ऱदु इडित्तु पत्तरे। । ७ ३ । वचनात् भगत रूपनिरूपिकाया पूर्वाचार्याणा निर्देश, क्रियते-पत्तरे इति । भक्ता इत्यर्थः । भगवद्भक्त एतेन तत्त्वाध्यवसाय मुक्तिला महतो प्रतिबन्धकत्वात् शक्ताधिकारिणः परमताना भञ्जनमपि समासमे- । । वेत्युक्तं भवति । अतो न पूर्वोक्तशङ्काकुर इति । श्राचार्याणां शिष्येषु कृपापाज्ञ वितरणवैभत्रमाह- विडुनेरि इत्यारभ्य विलक्किवैसनर इत्यन्तेन प्रथमवाक्येन । त्यक्तव्यदुर्गमार्गमीत्या तं परित्यक्तुमार- भमाणेषु सौभाग्यशालिषु शिष्येषु शरणमुपगतेषु मन्सु तेषु समुपाकटाक्षान् पातयित्वा केनचित् व्याजेन तमुपदिश्य प्रतिबन्धकवर्गान् अस्मतो दूरीवकुरित्यर्थ । विळियरुल= अरुरुचिकि इति व्युत्क्रमे- णान्वयः । विरकिल इति निमित्तसप्तमी । केनचिद्याजेनेति फलितम् । कोडविन इत्यारभ्य गुणत्तनैचिन । इत्यन्तम्पर वाक्यम् । क्रूरकर्मबर्गाख्यं पापमीषन्मात्रमपि अनयत् केवलकल्याणरूपं गुणबात प्राप्तमन्त। । अप्रसञ्जयत पूर्वाचार्या इत्यर्थः। तिनै धान्यविशेष । गुणत्तनैन्तिनर इत्यत्र अनै गुण तनर् इति व्युत्क्रमेणान्वयः । भला- चार्याणां अनन्तगुणराशिवाराशित्वात् निखिलदोषदूर स्थितेव केवलविजिगीषापरस्त विवादप्रवृत्तिर्यय पेन सम्भविष्यति, तथापि शिष्यशिक्षार्थ परस्तमञ्जकग्रन्यपुञ्ज निर्माणादिक युज्यत एवेति पूर्वोक्तशङ्कासमाधानं बो- व्यम्! अथ पश्मतनिरसनस्य शिष्टानुष्ठानसिद्धत्वं दर्शयति गुरुवैयिल्वन्दु इत्यारभ्य कुरिप्पिल्वैचनर् इत्यन्तेन । श्रीमत्गुरुकापूर्ण अवतीर्य परवादिनां दुर्दमं मदमपनीतत्रतः प्रपन्नकुलकूटस्थस्य श्रीमदूत्रकुळाभरणदिव्यासूरेः सम्म- तायां तत्त्वसरणी अस्मात् प्रतिष्ठापयामासुरित्यर्थः । अथ परमपुरुषार्थलात्याप्याचार्याधीनत्वमाह कडुनरकु इत्यारभ्य पोरुत्तिनर् इत्यन्तेन । अतिदुखद निरय निपतन हेतुपापेषु प्रेमपूर्वकप्रवृत्ति विनिवर्त्य सुखभावक- लक्षणां परमगतिं गन्तुं भक्तिमार्गेऽस्मान् प्रावर्तयनित्यर्थः । एवं मुक्तपुरुषार्थलाभ हेतुभूत भगवत्कृपापात्रता प ८ (विडुनॆऱि ऎऩऱ पासुरप् पॊरुळ्)- । अनादियाऩ वेदत्तिऩ् वऴिक्कुच् चॆल्ल इप् पिऱ मदङ्गळ् इडैच्चुवराय् इरुक्किऩ्ऱऩ ऎऩ्ऱु करुदिय नम् पूर्वासारियर्गळ् अधर्मङ्गळैक् कण्डु नडुङ्गि कैविट्टु नल्वऴि वरुम् पाक्यसालि कळैक् कुऱित्तु, अवर्गळ् तॊऴदॆऴुमबडि कृपा कडा मऴै पॊऴिन्दु निलैप्पडुत्तिऩार्गळ्।पावङ्गळैक् कूडु पूरिक्कुम् कॆट्ट कुणम् तऩैत्तऩैयुमिऩ्ऱि कुणक् कुऩ्ऱाग निऩ्ऱार्गळ्। तिरुक्गुरुगै यिल् वन्दवदरित्त वैष्णवगुलबदियागिय नम्माऴ्वार्- पिऱवादि कळ् कॊऴुप्पडक्कियवर् - काट्टित् तन्द वऴियिल् ऎम्मै वैत्तऩर्, देशिकrasaaraaft परमतभ आशामतङ्गजगणान् अविषह्यवेगान् पादे यतिक्षितिभृतः प्रसभ निरुन्धन् । कार्यः कथाहवकुतूहलिभिः परेषां कर्णे स एष कवितार्किकसिंहनादः ॥ ४ ॥ आलामदङ्गजगणात् अविषह्यवेगान् पादे यदिक्षिदिप्रुद: प्रसबम् नीरुन्दन् कार्य: कदाहव कुदूहलिबि: परेषाम् कर्णे स एष कविदार्क्किगसिंहनाद: सकललोको ज्जीवनार्थफाक प्रवृत्तका न्यायrom तर्कानुगृहीतप्रमाण प्रध्यात्मशास्त्रान्नी ६ स्वपक्षस्थापन । सिंहवनगुप्ति- परपक्षप्रतिक्षेप- गुर्वधीनेत्याह- कमलैयुकन्द इत्यादि तिडकरुिकिनर इत्यन्तेन । जननभवनबहुमानात् समाप्रेमास्पद- पयोधिमन्याधिशयितपयोध्यन्तरवत् महरनील महत्य नारायणस्य कृपारूपामुत्तुङ्गभूमि झञ्झामारुत- धूतचूतमयतोऽस्मानारोपयामासुरित्यर्थः । तिडर् उन्नता भू। । आचार्या एव सर्वभ्रुत्यर्थसारमप्युपदि- दिशुरित्याह–पहुमुदलिनूरि इत्यारभ्य उरेत्तनम् इत्यन्तेन । उच्छिन्नमूलता विना सरक्ष्यमाणानाना- श्रत्यर्थान् एकीकृत्यास्मान् प्रति अवोवन्नित्यर्थः । तथाच - “साङ्ख्यस्य वक्ता कपिलः परमर्षिस्स उच्यते । हिरण्यगर्भों योगस्य वक्ता नान्य पुरातनः । उमापतिः पशुपति श्रीकण्ठो महा ब्रह्मणस्सुतः । उक्त्वानिदमव्ययं ज्ञान पाशुपतं शिव। ।” इत्यादिना साङ्ख्यादिशास्त्रस्य पौरुषेयत्वं प्रदश्य"“ज्ञाना- न्येतानि राजेन्द्र । विद्धि नानामतानि वै ।” इति तेषु तत्वानवारणञ्चोक्त्वा - - " अत्रान्तरतपा नाम वेदाचार्यस्त उच्यते " इति वेदस्य परमपुरुषप्रवर्त्यत्वेनापौरुषेयत्व प्रतिपाद्य, “शेषु च नृपश्रेष्ठ ज्ञाने- श्वेतेषु दृश्यते । यथागमं यथान्याय निष्ठा नारायणः परः ॥” इति नारायण एवं सर्वश्रतितात्पर्य - निरूपणात् बाह्यमतवत् माङ्ख्यादीनामपि निरसनीयत्वं नानाशाखार्थानामनुगमच भवतीति न पूर्व- मिति भावः । । नन्विदानी निखिलपरमतनिराकरणेऽपि कालान्तरे तेषा को वारयिता निरस्तेष्वपि वा तेषु जनानामर्थकामादिना सङ्गः सभविष्यति । तथाच किमन विवेकिना कर्तव्यमित्यन्नाह - आशामतङ्गजेति । " तृष्णाखनिरगावेयं दुधरा केन पूर्यते । या महद्भिरपेक्षितैः पूरणैरेव खन्यते ॥ यत् पृथिव्यां व्रीहियवं हिरण्यं पशवfत्रयः । एकस्यापि न पर्याप्तम्” इत्यादिना आशाया अत्यन्त दुर्दम मतङ्गजत्वोत्कीर्तनम् । आशै आशामा इति वा रूपमास भाव्यः । दिशागजा हात्यन्तं चलिन इति प्रसिद्धिः । तेषां गणान् । पादे यतिक्षितिभृतः = यतिराजस्य चरणारविन्दयोः । पर्वतस्य प्रान्तभागेष्विति च । “पादाः प्रत्यन्तपर्वताः” इति निघण्टुः । प्रसभं निरुन्धन् । तृष्णां बाह्यवित्रय- वर्गतो विनिवर्त्य यतिपतिपदारविन्दयोर्बनन् । न वन्दयोमन् । न हि आशास्वरूपमेव हेयम् । परमात्मादिषु सस्यास्वैरपि प्रार्थ्यमानत्वात् । किन्तु विषयविशेषविशेषितैव सा हेया । तथाच तस्यास्समुचित- विषयलाभे सति सैषाऽऽशासनीया रसिकानां भक्तीति भावः । को निरुणद्धि ? कवितार्किकसिंहनादः । } । । । का मुम् पण्णक् काणा निऩ्ऱोम्। इवै इरण्डुम् कूड TN कक्यश्च “स घोषो वार्तराष्ट्राणा हृदयानि व्यदारयत्" इति भगवन्मुखामोदवायुपूरितपाञ्चजन्यध्वनिवि स्थितः । कय ते तार्किकाचेति कर्मधारयः । न तु तार्किकाश्चेति द्वन्द्वः । प्रत्येकं केवलाना तेषामन प्रशस्तत्वेन तान् प्रति सिहचरूपणस्याचार्येऽतिशयानाधायकत्वात् । तदुक्तम्— " क्यं कवयस्तु केवलं न वयं के तन्त्रपारगाः" इति । तेषां सिंह: शासिता । श्रीजनाथदेवालय- परिषदि महद्भिरनुगृहीतैतद्विरुदो देशिकोत्तमः । तदप्युक्तं स्वेनैव अगणि सन्दसि सद्भिर्य: सम- स्यासहश्री कविकसूगेन्द्रः" इति । तस्य नादः प्रकृते तदीयैतद्द्मन्यादिरूपो भाव्यः । कथाहव- कुतूहलिभिः परखादिनिरसने कुतूहलमानं येषान रेत ते । वस्तुतस्तत्र ते शक्ता अशक्ता वा भक्तु । एतत्साधे सति शक्तास्तवानपेक्ष गादित्याशयः । परेषां कर्णे कार्य: परे इम ग्रन्थ श्रावयितव्याः । न तु retsयधिकमस्माभि किश्चित् कार्यम् । ते चेत् भाग्याधिका भवन्ति एतवणसमनन्तरमेव शिक्षित- बुद्धिबोध्या। श्रेयोमार्ग प्रवेशन्ति । विपरीताश्चेत्, विनश्यन्ति इति हृदयम् । इदमेव विमाचार्याणा- मुद्धतवचनं स्वग्रन्थस्य प्रमाणोपपत्यादिमेदुरत्वमभिवीक्ष्य साखिकाहङ्कारेण भवति । अत्र- वने मृगराजस्य निनदं श्रुतवन्तो गजादयः परित्रस्ताः परितः पर्वतगुहा वनानि च समाश्रयन्ते यथा तथैव प्रकृतेऽ- पॉत्यर्थविशेषोऽपि बोध्यः । । ननु विलीयतां वेदान्तशास्त्रेण । का नो हानि: : कि, भवतेव परेणापि स्वपक्षस्थापनाय परपक्षप्रतिक्षेपाय च प्रवृत्तौ तर्काप्रतिष्ठानात् न कचिदपि बादपर्यवसानमिति सेयं दुरन्ता चिन्ता भविष्यतीत्यत्र सतर्कस्य प्रतिष्ठितत्वेन परमraण्डनस्य साम्प्रदायिकतामा सकललोकेति । अनेकजन्मनि हिताहित- सिऱ्ऱिऩ्बत्ताल् कडुनरगिल् विऴविरुन्द ऎम्मै, मऱ्ऱॊरु पा गति काट्टि अदैप् पॆऱुम् पॆरु नम्बिक्कै नमक्कु एऱ्पडुम्बडि सॆय्दार्गळ्।पिराट्टि प्रीति पण्णुम् पाऱ्कडलिल्-ओर् निलक् कडल् किडन्ददॆऩ्ऩलाम्बडियाग सयऩित्त ऎम्बॆरुमाऩिऩ् उयर्न्द करुणै पॆऱ्ऱु उयरुम्बडि ऎम्मै ऒदुक्किऩार्गळ्। मुदल् माळाग वेद प्रमाणत्तिऱ्कु विरोदमिऩ्ऱि वळर्न्द पल पल नऱ्कलैगळै ऎमक्कु ऒरुमैबडुत्ति उपदेशित्तार्। ४। (आसामदङ्गऐ - इत्यादि )– आसैयॆऩुम् - आसागजङ्गळै
- तिक्कजङ्गळै पुयलॆऩप् पॆरुगुम् वेगङ्गळॆल्लाम् यदिक्षिदिरुत्तिऩुडैय — ऎबॆरुमाऩारुडैय मलैयिऩुडैय) तिरुवडियिल् अडिवारत्तिल्) अवैगळुडैय तॊलैयुम्बडि, (पॆरियदॊरु सेरुम्बडि रु (कट्टुण्णुम्बडि) सॆय्यवललदाऩ्, श्रीगविदार्क्किगसीम्ममाइय श्रीदेशिगऩिऩ् (सिङ्गत्तिऩ्) कुरलागिय इप् परमदबङ्ग किरन्दत्तै (कर्जऩैयै), पिऱरै वादिल् वॆल्लत् तुडिक्कुम् ओ पण्डिदऩ् पिऱ मदत्तवर् कादुगळिल् ऒलिक्कच् चॆय्युङ्गळ् ओडिविडु तेसि १० देशिकाशवप्रकाशलहिते परमभ । । तुक्कुक् कारणमाम्। प्रत्यवेक्षकाध्यात्मशास्त्रस्य, “मातापितृसहस्रेभ्योऽपि वत्सलतरं हि शास्त्रम्”, “मानं प्रदीपमिव कारुणिको ददाति” इत्यादिना सकललोकोपजीव्यत्वश्रवणात् तत्परिरक्षणं प्राप्तमेवेत्याशयः । प्रवृत्तमान इति । प्राणिन्तु वत्सतरत्वात् वैदिकः सम्प्रदायः मूलभूतकर्तार बिना अपौरुषेयतया स्वयमेत्र प्रवृत्त । नवयम्प्रदाय एवंविधो भक्तीति भावः । अध्यात्मशास्त्रमिति । आत्मानौ जीवपरी । आत्मनोरित्यव्यात्मम् ; तात्रधिकृत्य कृतमित्यर्थः । तादृश शास्त्रम् । अन्यात्मशास्त्रम् । “सिंह विहीन तु विनश्येत् सिहा विनश्येयु ऋते बना” इत्युक्तस्मिनसिन्यायः । तर्कानुगृहीतेति । प्रमाणविरुद्ध- शुष्कतां तर्कविरुद्धप्रमाणाभासानाञ्चार्थ निर्णायकत्वाभावात् परस्परमुभयोः सिनयोरिव रक्षक- भाव इति भावः । तथाच परेषा तर्कप्रमाणे नैवविवै इति न पूर्वोक्तशङ्कावकाश इति बोध्यम् । नन्वेवं तर्कप्रमा गयोरितरेतराश्रयत्वं दोषस्यात् । न च विनयोरियासावनयोरप्यदोष इति वाच्यम् ; नस्योत्पत्तिज्ञयोरेव विषये दोषतायाः सवैरङ्गीकरणात् सिवनयोश्च स्वतन्त्रयोः तयोर्विषये परस्परान- पेक्षणेनादोषत्वेऽपि प्रकृते तर्कप्रमाणयोः सम्यक्त्वाप्तौ परस्परापेक्षणसद्भावेन दोषताया दुर्वारा- दिति चेत्-त सर्वस्यापि प्रमाणस्य सम्यक्चे तर्कापेक्षा नियमाभावात् । सष्टं हि किश्चित्प्रमाण । त्रिना तर्कपर्यालोचनं स्वार्थ साधयेदेव । अस्पष्टस्य तु प्रमाणस्य तपिक्षा भवति । स च सर्क समप्रमाणान्तरसापेक्षोऽपि नैतप्रमाणसम्यक्त्वसापेक्ष इति कान्योन्याश्रयः । तर्कस्वरूप श्रीभाष्य- कुद्धिरियममिहितम्, “तकों हि नाम अर्धस्वभाववत्रयेण वा सामग्रीविषयेण वा निरूपणेनार्य- विशेषे प्रमाण व्यवस्थापयत् तदितिकर्तव्यतारूपमूहापरपर्यायं ज्ञानम इति । इतिकर्तव्यताअन्नम् । “अध्याहारस्तर्क कहः” इति निघण्टु । धूमादग्न्यनुमाने -पव धूमस्तत्राभिः ; यस नास्तितव धूमः धूमस्य वहिकार्यत्वात् इति धूमरूपार्थख भावनिरूपणात्मकस्तर्क। तदनुमान खसाध्यसाधनविषये व्यवस्था- पयति । तथा ज्वालाभेदानुमाने, वर्ति तैलादीना ज्वालोत्पत्तिसामग्रीत्वेन प्रतिक्षणं तदेतद्वेदावश्य- भात् न ज्यालैक्यप्रत्यक्ष प्रमाणमिति सामग्री निरूपणरूपस्तर्कः तद्विप्रतीपतया ज्वालामेदानुमानं स्वाध्यसाधने । अथैवं तर्कस्य साधने व्यवस्थापयति इति भाष्यार्थः श्रुतप्रकाशिकादि विशदमनुसं ।
। प्रमाणसहकारितया परिग्राह्यः — तर्काप्रतिष्ठानादिति सूत्रविरोध। तत्र तस्यापरिनिष्ठितत्वेनानादर्तव्यत्वाभि- श्रामादिति चेन्न तस्य तर्काभासवत्वेन सतर्कत्य पराय विरोधाभा । तदुक्तमायायैरेव, “सौली तर्काप्रति अतिपय बेमुखस्वैरवादेषु योज्या” इति । काणानिनरोम् इति । उपनिषयपि, । अगिल उलगमुम् तऴैत्तु ईडेऱुम्बडिच् चॆय्यवॆऩ्ऱे वन्द वै वेदात्त सास्तिरङ्गळ्। सिङ्गम् मुदलिय कॊडिय मिरुगङ् गळाल्दाऩ् - काडु पत्तिरमाग अऴियादु इरुक्किऱदु। इदऴिया इरुप्पदाल्दाऩ् अवैगळुम् अवऱ्ऱुळ् पादुगाप्पुड किऩ्ऱऩ ऎऩ्ऱ मादिरि ऒऩ्ऱुक्कॊऩ्ऱु उदविगरमाऩ युक्तियुम् आगार पिरमाणमुम् कॊण्डु ताऩ् अव् वेदात्तङ्गळिल् कूड प्रस्तावनाचिका १। बीजाकुरस्याय SFGas अनादिura प्रवृत्तणया आरमापहारादि arGw अस्थानरागद्वेषादिकक्ष १९ । miGo बन्धकaar कर्म ऱ्ऱाले सङ्गङ्गळ् १ “सदेव सोम्येदमग्र आसीत् इला देना स्वम्मत प्रदर्श्य, “तद्धैक आहुः असदेवेदमग्र आसीत्, इत्यादिना पूर्वपक्षमुपन्यस्य – " कथम सतस्सत् जायेत” इति तत्खण्डनं दृश्यते । भगवान् वेदान्तसूत्रकार” सतर्करूपाण्येव बहूनि सूत्राणि प्रणिनायेति तदेदं साम्प्रदायिकमेवेति भावः । नन्वनयोरन्यतरेणालम् : तत्फलस्य ’ तत्वज्ञानोदयस्य तावतापि लाभादिव्यवाह - इवै इण्डुम् क्रूड इति । कूड इत्यपिकारः एव- — । कारार्थकः । तथाचैतदुभयमेत्र तत्वाध्यवसायस्य कारणमिति वाक्यार्थ पर्यत्रसनः । इण्डु काट इति वा पठो निरीक्षणीयः । तदानीम् एतदुभयं मिळत्यैवेत्यर्थ स्पष्टभविष्यति । तथाचानयोरेकतर- करणे समुदाय एव परमतपरिज्ञान भवति न सूक्ष्मनः । ueairat aaiet and इतरमत- १ उक्तरीत्या समतें साधारण्यादिसम्भावनया विश्वासमान्यस्य स्वपक्षस्याप्रतिष्ठापनेऽस्मन्सूर्वाचार्येषु खण्डनकारादिष्विक कैण्ट- वैतण्डकत्वमुदेवाssपत्त्या महदत्याहितं स्यादिति भावः । अल- ‘तत्त्वाध्यवसायसंरक्षणाचे जल्पवितण्डे वजरोहण कशाखावरणचतु” इति न्यायसूत्रोक्त देशा स्वमनस्थापनस्य साक्षात् तत्त्वज्ञानाकुर- कत्वं प्रतिपक्षमञ्जनस्य च —“करीयरोधो हि कलमोत्से कारण ति रीत्या प्रतिबन्धकनिरसनेन परम्परया प्रयोजकत्वमिति च विभज्योपयोगी बोभ्यः । १ ।
ननु तत्वाध्यवसायार्थमेसे करणीये इत्ययुक्तम् ; तदुदयस्य पुरुषे सर्वथाऽनवसरतत्वात् । पाप प्रज्ञा नाशयति क्रियमाणं पुनः पुनः । नष्टप्रज्ञः पापमेत्र पुनरारम(s) र्जुन” इत्युक्तरीत्या वासनारुचिप्रकृतिसम्बन्धानां बीजाङ्कुरन्यायेन प्रवृत्तानां प्रतिरोधानां पुरुष कदाप्यनुपरतैरित्याह- बीजाङ्कुरेति । सोऽयं न्याय: “यया हि पादपो मूलस्कन्धशाखादिसंयुतः । पूर्वजात् प्रभवति वीजान्यन्यानि वै ततः ॥” इति विष्णुपुराणे प्रोक्तः । अनादियाह इति । ततवासिन् सन्तान, अप- मैवादिरिति न किञ्चिद्रक्तुं शक्यम्, यथा बीज वा अङ्कुरो वाऽऽदिरिते नेति मात्रः । आत्मापहारादि- श्रान्तीति । मनोज क्रयोपहारस्य बाह्य इन क्रियारूप, अपितु ज्ञानविशेषरूपभ्रान्तिवित्र युज्यते । करणोतुरूपत्वात्तयोः । तथाचोकम् - “अनात्मन्यात्मबुद्धिर्या के प्रति तीवर, वि । वा मतिः । श्रविद्यातरुसम्भूतिबीजमेतत् द्विधा स्थितम् ॥ इत्यादिश्रम ईश्वरापहारः । “जीवो नास्ति विष्णोरन्यस्य स षः :—-स स्वतन्त्रः” इत्यादिजकार स्वावेन विभूवहारोऽपि आदिना विवक्षितः । स च ब्रह्मन्पत्ववशेषत्वादिभवा- सक दशैकान्तिसन्ततिफलमाह–अस्थानरागद्वेषादीति । तदनुवन्धिषु रागः, शब्ददिव कॊळ्गैयै निलैनाट्टुदलुम्, पिऱर् कॊळ्अणैयक् म् नडैबॆऱुगिऩ्ऱऩ ऎऩ्ऱु काण्गिऱोम्। इङ्गु इरण त्ताल् ताऩ् तत्तुवविषयत्तिल् तीर्माऩम् कॊळ्ळदु Dis १२ देशिकाशयप्रकाशसहिते परमतभ कळैप् पण्णि, अवै यडियाग पङ्गळागिऱ सिऱैक् कूडङ् ऎङ्गळागिऱ GovLG, आध्यात्मिकादिताप का अjabro, Guards (बी० GugGs) Gurga संसारिक, कळिले द्वेषश्व स्थाने भवेत् । परन्तु शब्दादिविषयप्रावण्यम” मामात्मसरदेहेषु प्रद्विषन्तः" इति भगवद्भागवतादिषु द्वेषश्चेदानीं पूर्वोक्तवान्तिसन्तत्या सर्वत्र विलोक्यते । स एवास्थानरागद्वेषादिरित्याशयः । तेषामपि फलं दर्शयति–अवटू राले इति । तेनास्थानरागद्वेषादिनेत्यर्थः । स्वर्गे रागात् यागादि, शक्षौ द्वेषादमि- चारादिकञ्च वस्य बन्धकं कर्म जीवः करोतीत्युक्त भवति । कर्मणां बन्धकत्वं विशदयति अवैयडियाग इति । तादृशकर्ममूलकतयेत्यर्थः । देवतिर्यमनुष्यस्थावरात्मना शरीराणि चतुर्विधानि । शिरिक्कूढभू= देवादिदेहानामपि कर्मफलत्वेन मोक्षगमनविरोधित्वेन च कारागारतुल्यत्व बोध्यम् । कारायां कशाभिघात इव देहे बद्धस्यापि तापत्रयाभिघातो नियत इत्याह आध्यात्मिकेति । आधिश्च व्याधिश्चाध्यात्मिकम् । आत्मनि देहे जायमानत्वात् आध्यात्मिकसज्ञा । आधिः मानसी व्यथा । “पुंस्याधिर्मानसी व्यथा” इति निषष्टुः । स च “कामक्रोधभयद्वेषलोभमोहविषादजाः । शोकासूयावमानेर्ष्यामात्सर्यादिमयास्तथा ॥१ इत्यादिनोकः । व्याधिः शरीरव्यधा । सोऽपि “शिरोयक्ष्मप्रतिश्यायज्वरशूलभगन्धरैः । गुल्मश्वास- वधुभिः छर्यादिभिरनेकधा” इति प्रतिपादित । अत्रादिपदेन, “पशुपक्षिमनुष्याचैः पिशाचोरगराक्षसैः । सरीसृपाचैश्च नृणां जन्यास्ते चाधिभौतिकाः" इत्युक्तनानाविधभूतजन्याधिभौतिकस्थ, “शीदोष्णवात- वर्षाम्बुवैतादिसमुद्भवैः ।" इत्यमिहितदैवतजन्याधिदैविकस्य च तापस्य ग्रहणम् । एवं विधयन्धतापादीनां निरन्तरं प्रवृत्तत्वमाह, वीड पेरादे पोरुगिर इति । बन्धान्मुक्तिमचैव तिष्टतामित्यर्थः । एवमेतावता जननमरणप्रबन्धाविच्छेदेन तत्त्वज्ञानोदयस्यानवसर प्रस्तता प्रतिपाद्याथ कदाचित् सर्वेश्वरस्य सहजसौहार्देन, “ईश्वरस्य च सौहार्द यच्छासुकृतं तथा । विष्णो कटाक्षमद्वेषमा भिमुख्यच साचिकैः ॥ सम्भाषणं घडे- तानि याचार्यप्राप्तिहेतवः” इत्युक्ताज्ञातयादृच्छिकानुषविकप्रासङ्गिक सामान्यज्ञानमूलसुकृतविशेषैराचार्यप्राप्तौ सत्य तत्त्वज्ञानोदयस्यावसरसम्भवमाह, संसारि गलुक्कुम् इति । ज्ञानसङ्कोचकरशरीरसम्बन्धवतामपी- काणमुडियादु ऎऩ्ऱ कणक्किल्, इङ्गुम् नम्माल् मुदलऱिय मुडियाद अलरियाऩ आत्म अज्ञाऩादि मायाबरम्बरैयिले, तवऱाऩ विषयङ्गळिल् आसैयुम, नल्ल विषयङ्गळिल् तुवेषमुम् पिऱन्दु, अदऩडियाग, नम्मैक् काल्गट्टुम् कर्माक्कळैच् चॆयदु, अदऩ् पयाग तेवर्, मऩिदर्, मिरुगङ्गळ्, मरङ्गळ् ऎऩ नाऩ्गु वगै याऩ शरीरङ्गळ् ऎऩुम् सिऱैक्कूडङ्गळिल् सिक्कुण्डु, तऩ्ऩिले तोऩ्ऱुवदु, वॆळि इयऱ्कैयाल् तोऩ्ऱुवदु, मेलुलग तेवर् काले तोऩ्ऱुवदु आऩ मूवगैदाबङ्गळुक्कु इरैयागि, तल् वीडु पॆऱामले वीणागि निऱ्कुम् इव् वुलगमान्दर्गळुक्कु अऱिवु ऎऩ्ऩुम् पिऱप्पऱुक्कुम् पुदुप् पिऱवि पॆऱ वेण्डियदागियुळ्ळदु पॆऱ्ऱोर्गळाले पॆऱुवदु उडल् ऎऩ्ऩुम् पिऱवि। अदु प्राधिकार १। १३ ‘शरीरमैतौ गुरुतः पिता माता च भारत । आचार्यशिष्टा या जातिः सा सत्या साज्जरामरा ॥ ऎऩ्गिऱबडिये पिऱप्पऱुक्कुम् पिऱवि युण्डाम्। ‘ब्रह्म यस्त्वननुज्ञातमधीयानादवाप्नुयात् । स ब्रह्मस्तेयसयुक्तो नरकं प्रतिपद्यते ॥ २॥ इत्यादिकाळा दोषाङ्कण Qurrpur सत्वगुणभूयिष्ट[ता] दशै सत्प्रदाय सहकृतशास्त्रकerre अपेक्षितशानं सुरतिष्ठितtor भ्रान्तिशानं . प्रतिकूलपका उदिur। । १ व्यर्थः । - शरीरमित्यादि मातापित्रोः पुत्रशरीरकारणत्वं पञ्चाग्निविधोक्तदिशा शुक्लशोणितद्वारा atorम्। आचार्यशिष्टा या जातिः =माचार्योपदिष्टं यत् विद्याख्य द्वितीय जन्म । सा सत्या- तदेव जन्म आत्मनः स्वाभाविकम् । ब्राह्मण्यादिजन्म त्वपात्रिकम् । अजरामरा-जरामरणादिरहिता । शरीरस्यैव हि जरामरणादिकम् । तदुक्तम्, “स हि विद्यातस्तं जनयति, तद् द्वितीयं जन्म, तच्छ्रेष्ठतमं जन्म इत्यादि । पिरप्परुक्कुम् पिरवि युण्डाम् इति । कर्मकृतप्राथमिक जन्मपरम्परानिवर्तक ज्ञानाख्यं द्वितीयं जन्म भविष्यतीत्यर्थः । तदेतज्जन्म आचार्यसमाश्रयणाद्भविष्यतीति तदशाया तत्त्वाध्यवसायादीनाम- सरलाभात् पूर्वोकं सर्वमुपपन्नमित्याशयः । नन्वधुना केषाञ्चित् गुरुकुलवासिनामपि तत्त्वज्ञानानुदयात् कथ- मुक्तरीत्या जन्मोच्छेदादिरित्यन्नाह ब्रह्म यस्विति । इद मनुवचनम् । ब्रह्म वेदः । अध्यात्मशास्त्रस्या- प्युपलक्षकम् । ब्रह्म अधीयानात् विविक्ते देशे उपविश्य वेदादिकमभ्यस्यत आचार्यस्य सकाशात् । अन्यान् अध्यापयतस्सकाशात् इत्यपि बोध्यम् । अननुज्ञातं तदननुमतमेव । अत्रापि ब्रह्मेत्यनुषज्यते । अवाप्नुयात् शृणुयात्। तथाच तदनुमतिमन्तरैव कुड्याद्यन्तरितो वेषान्तराष्ट्रतो वा यदि कश्चित् अन्या- व्यमार्गेण वेदादिकं जानीयात् इति यावत् । सः शिष्यः, ब्रह्मस्तेयेन स्वर्णस्तेयादितोऽपि क्रूरतमेन संयुक्तो नरकं प्रति याति । न त्वादौ वेदापहारिमधुकैटभा दिवत् भगवद्धस्तेन पावनं मरणं प्राप्नोतीति भावः । आदिना, “विद्याचोरो गुरुद्रोही वेदेश्वर विदूषकः । त एते बहुपात्मानः सद्यो दण्ड्या इति श्रुतिः” इत्यादिवचनं ग्राह्यम् । एवञ्चैतादृशान्याय्यमार्गेण तत्त्वज्ञानसम्पादनासम्भवेऽपि “सत्वात् सञ्जायते ज्ञानम”, “सत्वं विष्णुप्रकाशकम् इत्युक्तरीत्या स्वस्य सत्त्वगुणोकदशायां तादृशगुणप्रचुरप्रातःकालादी विधिवत्, “शिष्यस्तेऽहं शाधि मां त्यां प्रपन्नम् इति रीत्या आचार्यमुपसङ्गम्य, “अनन्तपारं बहु वेदितव्यं arre mrat asara विनाः । यत् सारभूतं तदुपाददीत हंसो यथा क्षीरमिवाम्बुमिश्र इति अपेक्षितसङ्कीवानपेक्षित वस्तरा देवहिततया सम्यक शास्त्रार्थश्रवणं शिष्येण कार्यमिति, तथाकरणे जन्मान्तरोच्छेदोऽवश्यम्भावीति च भावः । तिण्णम्। आचार्यर्गळाले पॆऱप्पडुवदु अऱिवुप्पिऱवि। अजरामरमाऩदु। अव् वैदिगमाऩ अऱिवैप् पॆऱुम् पे मेऩिदुबवर् अऩुमदि कॊण्डे पॆऱवेणुम् अज् ऩैक्कु सॆम्ा पावमेऱ्ऱु नरगम् पॆऱुवाऩ्, अऩगसॆय्यादु। सत्तुवगुणम् मेलिट्टिरुक्कुम्। सल्१४ देशिकाशवप्रकाशसहिये परमभ अनुभव मुऩ्बु पण्णिऩ कारिङ्गळिल् सात्ताल् सुऴियादवै ज्ञानपूर्वक विद्याविशेषकaaraGa suji। ङ्गळाले कऴियुम्। Qurute ‘अज्ञान, Goa संस सर्वतन्त्रोक्त विशेष तत्वज्ञानprom मोक्ष का की Fs, “नामुक्तं क्षीयते कर्म कल्पकोटिशतैरपि” इत्यादिना कर्मणामनुभवैकनाश्यताश्रणात् ननु, तत्वज्ञानस्य कथं पापक्षपणकरत्वम् । किञ्च तत्वज्ञानादेव सकलपापनिवृत्तिद्वारा मुक्तिला मोक्षार्थी विद्या- विशेषविधिना वैयर्थ्याच इत्यलाह, मुन्युपणित इति । अनुभवत्ताल कळियादवै इति । तथाच कर्मणामनुभवनाश्यत्यनत्रणं सामान्याधिकारिविषयम् । विद्यावतां तु विशेषोऽस्ति । तथाहि प्राचीन करें द्विविधं प्रारब्धमप्रारब्वश्चेति । सामान्यतोऽविद्विषये इद द्विविधमपि अनुभवेनैव विनश्यति । विद्याक्तां विषये तु - अप्रारब्ध कर्म सबै विद्यमाहात्म्यानश्यति । प्रारब्धं तु त्वनुभवेन । अत एव तेषामिदैव जन्मनि मोक्ष इति न नियमः । प्रारव्यकर्मणो द्विनादिजन्मखपि अनुवृत्तिसम्भवात् । अत्रैव-प्रपत्याख्यविद्या- विशेषनिष्ठानां तु, “प्रारब्धमप्रारब्वं सबै कर्म प्रपत्तिविद्यामाहात्म्यदेव नश्यति इति विशेषः । न कचिदपि तदनुभवापेक्षा तेषाम् । अत एवन्तमार्तस्य प्रयमस्य मय एव मुक्तिः । अन्येषामस्मादशानां प्रपन्नानां तानां तु आतिपूर्त्यभावादेव अभ्युपगतप्रारम्यखण्डस्यानुवृत्त्या देहावसानप्रतीक्षणं भवतीति । अत्र, " बन्धहेतुकर्म” इति निर्देशेन, “तदहेतवोऽपि केचन कर्मविशेषास्सन्ति” इति शायतेम् । ते च सारिक- त्यागपुरस्सरं क्रियमाणा नित्यनैमित्तिक विशेषाः । तेषां चारितार्थ्यं च भक्तिज्ञानात्पादनद्वारेणेत्यपि बोध्यम् । । नवे सति कर्मणा तद्धेतुभूतभान्त्या वा सप्तारः, विद्यया मोक्ष इत्युक्तं भवति । तथा सति, अज्ञानात्संसार ज्ञानान्मोक्षः” इति सर्वसैद्धान्तिकवचनविरोध इत्यवाह - इप्पडि अवगनताले इति । अयमाशयः इह ससारकारणीभूतमज्ञान न ज्ञानसामान्याभावः । चेतनसामान्यस्य तदसम्भ- नाचेतनानामेव तदापातात् । अपितु तत्रत्रयादिविषयकयथावस्थितज्ञानाभाव एव तद् । तथाच । ta पर्यवसानं कार्यम् । तथैव “ज्ञानान्मोक्षः” इत्यखापि विद्यया मोक्ष इति फलितार्थ एव स्वीकार्यः । इतरथा घटादिज्ञानान्मोक्षादर्शनेन केवल पण्डितमावस्य तच्चज्ञानादपि नददर्शनेन च विरोधाप । बहुकमाचार्यै देवान्य, “ज्ञानान्मोक्षोपदेशे हि तत्पूर्योपासनादिना । उपासनादि- समास ज्ञानान्मोक्षो विवक्षितः ॥” इति । सर्वतन्त्रतीति । चार्वाकव्यतिरिक्त सर्वतन्त्रसिद्धान्तेन्वर्थ: । G वऴियाय् सम्ब्रदाय मुऱैयिल् वन्द सास्तिरङ्गळैक् कॊण् मु वण्डुवऩ् अऱियवेणुम्। इव्विदम् अऱिवाळियाऩवऩै मुऱ् कूऱिय ज्ञाऩादि माला परम्बरै अणुगादु। ऩ् ताऩ् सॆय्द काक्कट्वाऩ अरिमङ्गळिल्, पवऩै मुदल् पाण्डु आऴिन्दवै पोग मऱ्न्दुळ्ळवै। प्राधिकार: mural संसारनिवृत्तिकाम* @L तत्वज्ञान सम्पादनीय १। पोमुरैक्कुम् पॊरुळ् यामऱि योम् पॊरुळार् मऱैयिल् तामुरैक्किऩ्ऱऩ तामे यऱियुम् तरमुडैयार् आमुरैक्कॆऩ्ऱिवै आय्न्दॆडुत्तु आरण नूल्वऴिये नामुरैक्कुम् वगै नल्लरुळेन्दि नविऩ्ऱऩरे। इति श्रीकवितार्किक सिस्य सस्य श्रीमassetteer वेदान्ताचार्यस्य कृतिषु परमत्तभ प्रस्तावनाधिकारः प्रथमः is ८ तेन संसारस्य परिदृश्यमानस्यामूलकत्वानभ्युपगमात् ; मोक्षत्यास्मात्सम्मतस्य स्वरूप एव प्रतिषेधात् ; सहस्रयुवतिसम्भोगाख्यस्य च तदभिमतमोक्षस्य विधानपेक्षिवाच । अथैताक्तोक्त निगमयति, आगे- याले इति । ज्ञानाज्ञानयो संसारमोक्षहेतुत्वस्थापनेनेत्यर्थः । मुड इति । तयस्त्र विद्याया । एव मोक्षं प्रति अव्यवहितकारणत्वेऽपि ततोऽपे पूर्व तदङ्गतया तत्त्वज्ञानमावश्यकमित्याशयः । तत्त्वज्ञानम् इति । साधर्म्यवैधर्म्यनिरूपणाधीनतत्त्ववयसम्बन्धिपरस्पर विलक्षणस्वरूप स्थितिप्रवृत्तिभेद विषयकज्ञानमित्यर्थः । तथान्त अथ स्वस्यैतत्प्रवन्धप्रणयनपटुताऽपि स्वपूर्वा वार्यकटाक्षाय चेति स्वकृतज्ञताम्यविष्करोति पोमुरै- क्कुम् इति अधिकारान्तिमगाधया । पोरुकारमरैयिल- खरसार्थ भरभरितश्रुतिनिकरे । इदं काकाङ्क्षिन्यायेन प्रथमद्वितीयपादयोर्द्वयोरप्यन्वेति । पोरुल इत्यत्याssवृत्त्या, पोम् पोरुल, उक्क्स् प्रोरुल इत्यन्वीय, आपातप्रतीत त्या निराकार्योऽर्थः स्वीकार्यस्तात्पर्यारचे ते व्याख्येयम् । आपातप्रतीतत्वान्निराकार्योऽर्थः सादृशाद्वयमपि श्रुतिनिकरे स्वयं सम्यक् नाध्यवस्याम इति प्रथमपादार्थः । अपितु तातिवृन्दे किं सर्वं साक्षात्कर्तुं आचार्या एवान्ति इति द्वितीयपादस्य । अस्य चान्वयः “नविरनरे” हृत्यन्तिमक्रियया । उक्क म् इति व्युत्क्रमेणान्वयः । उपदेष्टुं अर्हा इत्यर्थः । एवञ्च शिष्यं प्रत्युपदेशा हम एवार्था इति स्वयं मनसि आलोच्य पश्चात् तान् अर्थान् वैदिकसम्प्रदायानुरोधेन वयमपि यथा प्रवक्ष्यामः तथा परमां कृपा कृत्वाऽवोचन्नित्यव शिष्टपादद्वयस्यार्थः । ऒऴिन्दुबोम् आगैयाल् अज्ञानददाल् कट्टुण्डवऩ्, ज्ञादच् ताले विडुदलै अडैगिऱाऩ् ऎऩ्ऱ पॊदु नियदिक्कुम् विरोद मिल्लै अदऩाऱ्ऱाऩ् समसारच्चिऱैयिलिरुन्दु तऩ्ऩै विडुविक्क तिऩैप्पवऩुक्कुत् तत्तुवज्ञाऩम मुऱ्पड तेलैयागिऱदु। (पॊमॆऩ्गिऱ पासुरग सुरुत्तु।) नलित्तुविडुम् पॊरुळै यामदिय माट्टोम्। आगैयाल्, अर्दद पुष्टियुळ्ळ वेदङ्गळिल् करुत्तुडऩ् कूऱियुळ्ळ निलैत्त पॊरुळैये अऱियुम् तऩ्मै पॆऱ्ऱ आचारियर्गळ्, आय्न्दु ईडुत्तु पिऱरुक्कु उपदेशिक्कत्तक्कवै इवै ऎऩ् वेत् तै पिऱरुक्कु नामुपदेशिक्कुमबडि तॆळिवाग मिक्क करुऩ्ै ऩ् तमक्कु नविऩ्ऱार्गळ्। पिरस्तावऩादिगार मोऴि ेवर्प्पु मुऱ्ऱुम् (१) १६ देशिकाशयप्रकाशसहिते परमभ श्रीः ॥ अथ जीवतत्त्वाधिकारो द्वितीयः ॥ (तवत्रयविषयोपोद्घात) चित्तुमचित्तुम् इऱैयु मॆऩत् तॆळिवुऱ्ऱु निऩ्ऱ तत्तुव मूऩ्ऱुम् तऩित्तऩि काट्टुम् तऩि मऱैयाल् मुत्तिवऴिक्किदु मूलमॆऩत् तुणिवार्गळैयुम् कत्ति मयक्कुम् कदगरै नाम् कडिगिऩ्ऱऩमे। इप्पडि अविद्या- कविप्रवाह।क्रं। क्र० सामर i५ चेन क्रं। अऴुन्दुगिऱ साऩुक्कुत् तऩ् अपारLD विशेषणका विवेकि बीजाङ्कुरादिवत् अनादिभवाम्बुराशी जन्तुर्निमञ्जति, कदाचिदशेषसिद्ध्यै । विष्णोः कटाक्षलवलब्धपुराणजन्मप्रध्वंसिजन्मनि धियं त्वयते समीचीम् ॥ १ ॥ तत्ताशाप्तवचनातविमर्श हेतोः सन्धुक्षितः श्रितरमापतिपादमूलः । तन्वन् परोक्तमतभङ्गमसौ प्रसक्तौ संरक्षति खमतमप्यथचेत्यबोधि ॥ २ ॥ इति श्रीवत्सवंशायनस्य देशिकचरणपरायणस्य नारायणस्य कृतिषु परमज्याच्यायां देशिकाशयप्रकाशामिष्यायां प्रस्तावनाधिकारः प्रथमः ॥