Volume Page Volume/Page (KSTS edition) (MLBD edition) अकस्मात्सर्वशास्त्रार्थ. • अदृश्यत जनैः स्फुटम् ॥ VIII / 137 V/2337 अकारः सर्ववर्णानामन्तर्यामितया स्थितः ॥ अकारश्च हकारश्च. मारुताम्बरयोरिव ॥ II/120 II/472 11/80 II/432 अकारश्च हकारश्च द्वावतावेकतः स्थितौ । II/139, 193 II/491, 545 अकारस्य शिरो रौद्री … • ज्येष्ठा चैवायुधं स्मृता ॥ अकुलस्यास्य देवस्य । 11/80 11/432 II/146 II/498 स्पर्शाः प्रकीर्तिताः ॥ अकुलात्पन्वशक्त्यात्मा अकृतार्थो नरस्तावद्यावदहंसं न विन्दति । अक्के चेन्मधु विन्देत किमर्थं पर्वतं व्रजेत् । अङ्गुष्ठाग्रसमासक्ते . मृगीनाममहामुद्रा । अङगुलीन्यासभेदेनमानसी परिकीर्तिता । अजवीथी दक्षिणं तु. . कथितोऽनुक्रमेण तु । XII/308 V/83 VII/3598 IV/1433
- The list does not take into account those unidentified references in Jayaratha which have been traced or identified by the editor of the KSTS edition. It also excludes two other types of references-one, which are from the Tantrāloka and are cited with the note “Vakṣyati” or “Vakṣyamaṇanityā” or some such similar expression and two, which are connected with certain previously quoted/named text and are covered by the remark “Yaduktam tatra’ or ‘Tatraiva’. II/154 II/506 III/147 III/763 VII/35 (11th āh.); VIII / 62, 124 V/2127, 2262, 2324 IX/212 VI/2652 356 INTRODUCTION TO THE TANTRĀLOKA अज्ञो जन्तुरनीशो स्वर्गमेव वा ॥ अत ऊर्ध्वं तथा तिर्यग्दातव्या विप्रुषः प्रिये । अतएव 1 …कलात्मकः । अत एव स्पर्श एव वायुः भूतं कारणमाहुः । अतिसौख्यसमावेश . दृप्तामपि वरस्त्रियम् ॥ अतीन्द्रियं न यद्वस्तुप्रसिद्धः क्षुद्यथा च तृट् ॥ अतः कंचित्प्रमातारं. . कंचिदंशांशिकाक्रमात् ॥ … अतः परं भवेन्माया. हामोक्षे मोक्षलिप्सया । … अथ चेत्सविकल्पा तद्विकल्पाः शब्दयोनयः । VIII/166 XI/20(29th āh.) V/2366 VII/3310 1/4 II/4 VI/230 IV/1864 II/151 II/503 I/116 II/116 1/303 II/303 III/42 111 /658 VII / 56 ( 11th Ah.) V/2148 अथ पानविधिर्नास्तिकृत्वा पानं प्रसिद्ध्यति ॥ अथ ब्रह्म परं शुद्धमादिवर्णत्वमागतम् । XI/43 VII/3149 TTT/200 III/816 अथ वेदाश्रिता शैवं.. . . प्रायश्चित्तं परस्परम् ॥ अथ हुहुककालाग्निरुद्रौ कटाहस्यान्तरे स्थिताः ॥ . ॥ अथानादिर्मलः पुंसां पशुत्वं परिकीर्तितम् । VIII/190-91 V/2390-91 V/19 IV/1369 VI/60 IV/1694 अथान्यत्संप्रवक्ष्यामि युञ्जतो यस्य सुव्रते । IX/66 VI/2506 अदाम्भिको गुरौ भक्तौ . • मद्यमासपराङ्मुखः ॥ XI/64 (29th āh.) VII/3354 अदीक्षितानां पुरतो नोच्चरेच्छास्त्रपद्धतिम् । X/197 VI/2923 अदीक्षितानां पुरतो नोच्चरेच्छिवपद्धतिम् । I/82; III/77; IX/9; X/197 II/82; VI / 2449; 2923 अद्वतिको वरं यागो न तु दुर्दूतिदूषितः । XI/70 ( 29th Ah.) VII/3360 अद्यास्मान्सतः… दुःखेन तैः स्थीयते ॥ 1/306 II/306 APPENDIX-16 357 . अधमा वश्यदा सिद्धिः सिद्धिरुत्तमा । अधमस्तु जपः प्रोक्तः प्राणसंख्याविवर्जितः । X/118 VI/2844 IV / 40 (7th Ah.) III/1332 अधराधरतत्त्वेषु स्थिता. . भवेत्पूर्वहानितः ॥ VII/134 V/2018 अधर्मं धर्ममित या बुद्ध्यते तमसावृता । III/170 III/786 अधिकारार्थमाचायें परापरपदे समयिन्यैश्वरे तथा । . IX/236 VI/2676 अधिकारं न चेत्कुर्याद्विद्येशः स्यात्तनुक्षये । X/203, 303 VI/2929, 3029 अधिष्ठाता च कर्त्ता च सर्वस्याहमवस्थितः । X/37-38 VI/2764 . .. अधुना मण्डलं पीठं शतं यावदनुक्रमात् ॥ अधुना श्रोतुमिच्छामि मन्त्रोद्धारस्य लक्षणम् । अधो ब्रह्मबिलं देवि प्रक्रियाडैर्युतः प्रिये । अध्यवसायो बुद्धिः । . . अध्यर्धानि सहस्त्राणि द्वादशायुहिरण्मये । … • अध्वा बन्धस्य कारणम् । अनधिगतविषयं प्रमाणमज्ञातार्थप्रकाशो वा । अनन्तशक्तिचन्द्रांशु. • पद्मषण्डसरः सदा । अनन्तो भैरवोच्छ्रायो. . अणुत्वं प्रविलीयते ॥ .. अनपेक्षानुवृत्तेश्व. … मृदः कुण्डादिके यथा ॥ अनयोः कथयेज्ज्ञानं अनाथ लुप्तपिण्डानां अनादिमलसम्बन्धाद् XII/228 VII/3517-18 III/449 III/1065 V/260 IV/1610 1/76 II/76 V/58 IV/1408 1/71; X/79 II / 71; VI/2805 I/92; III/89 II/92; III/705 V/18 IV/1368 IX/119 VI/2559 VI/31 IV/1665 . स्वक्रियाकरणं प्रति ॥ X/305 VI/3031 दीक्षा मृतवती भवेत् ॥ X/218 VI/2944 VIII/33 V/2233 358 INTRODUCTION TO THE TANTRALOKA अनाद्यनादि सम्बन्धो मलः…. VIII/33 V/2233 अनाश्रितं तु व्यापारे निमित्तं हेतुरिष्यते । V/262 IV/1612 अनाश्रितः कर्मफलं कार्यं कर्म करोति यः । V1/89 IV/1723 अनाहत हतोत्तीर्णो.. …. रावो देव्या विजृम्भते ॥ II/76 II/428 अनुभावो विकल्पोत्थो . .. ज्ञेयो नैव सर्वथा ॥ I/117 II/117 अनेन क्रमयोगेन . …. दीक्षोक्तं फलमश्नुते ॥ X/204 VI/2930 अनेन लक्षयेद्योगी … … अन्तर्मुखगतानां . बहुधा संव्यवस्थितम् ॥ अन्तः कौलो बहिः शैवो लोकाचारे तु वैदिकः । अन्तर्भुवनानि विशोधयेत् ॥ . .. अन्तर्लक्ष्यो बहि ष्टिः परमं पदमश्नुते । III/111 III/727 III/ 27, 278 III/643, 894 V/18 IV/1368 स्युरिच्छादिकाः क्रियाः ॥ VI/190 IV/1824 III/435 III/1051 .. अन्तःसारविबोधक. ९. सप्तत्रिंशे परे विभौ । XII/378 VIII/3668 अन्तः संविदि . विदधतामित्यत्र संदिह्महे ॥ III/104 III/720 . अन्धात्तैमिरिको वरः । अन्येऽन्तः करणं. सिद्धौ करणं तु किम् ॥ .. अन्योऽन्यमिथुनाः सर्वे सर्वे सर्वत्रगामिनः ॥ III/35 111/651 VI/191 IV/1825 VI/188 IV/1822 अणवश्चिदचिद्रूपाः. VI/114 IV/1748 अणुं स्वरूपदृश्वानं तनुते ज्ञानकर्मणोः । . IV/50 III/1138 अपरं मानमिदं स्यात्केवलशोधकमनुन्यासे । X/91 VI/2817 अपरः षोडशो यावत्कालः कृत्वा चैव त्यजेत्पुनः । . 1/127 II/127 APPENDIX-16 359 अपरोक्षे भवत्तत्त्वे. . न विन्दन्ति ते ॥ अपरिच्युतस्वरूपैरपृथग्भूतापि तद्ब्रह्मणः समाख्यातम् ॥ . • अपानस्यापि संचारे वायुरधस्तावुपयाति हि ॥ अप्रत्यक्षोपलम्भस्य नार्थदृष्टिः प्रसिद्धयति । अबोधोऽपि बुद्ध्यमानो बोधात्मभूत ईश्वर एव । अभावान्नित्यपूजाया अवश्यं ह्येषु पूजयेत् । … अभिलाषो मलोऽन तु । अमन्त्रका तावत्पूजा न स्यात् । अमूर्ता मूर्तिमाश्रित्य उत्तमद्रव्यलिप्सया ॥ .. अश्वमेधसमायुक्तं मण्डलानां शतं मतम् । I/184; I/12 (2nd Ah.) XI/67-68 (29th Ah.) 11/184, 322 VII/3357-3358 IV/155 III/1243 VII/74-75 V/1959 1/91 11/91 XI/58 VII/3164 I/32 (2nd āh.) 11/342 III/211 III/827 XI / 19 ( 29th Ah.) VII/3309 XII/228 VII/3518 अम्बिकाधस्ततस्तिस्रो. . जयाद्या गुह्यशक्तयः ।। III/200 III/816 .. • अम्बुवाहा वहेद्वामा दक्षस्था रक्तवाहा च ॥ III/148; XT/106 (29th Ah.) III/764; VII/3396 अयं रसो येन. जपादिचर्याविषवद्विभाति ॥ II/247 II/599 अयमेव भेदो भेदहेतु:. .. अध्यासः कारणभेदो वा । VII / 78 ( 11th Ah.) V/2170 अयष्ट्वा भैरवं नरकं व्रजत् ॥ XI/11 (29th Ah.) VII/3301 .. अर्थातिशये पक्षे च सर्वसर्वज्ञता भवेत् । अललाटे द्वितीयं. • प्राणकोशिषु पञ्चकम् ॥ अव्यक्तं चतुरष्टाश्रयवृत्तभागोपलक्षितम् । अव्ययमकुलममेयं काल्याः परं धाम ॥ .. . अशिवा भेदप्रथाप्रदा । VII/36 V/1920 1X/61 VI/2501 V/38 IV/1388 III/185 III/801 VI/118 IV/1752360 INTRODUCTION TO THE TANTRĀLOKA अशुद्धं नास्ति तत्किचित् . .. आगन्तु सहजं शाक्तं
- . अष्टकसप्तकस्य तु. . नामानीति तत्त ॥ अष्टौ सिद्धासुतेजसः । असूत सा कलातत्त्वं . अस्य प्राणव्याप्तिः . … . …. निर्दिशन्ति गुरवः । अस्मिंश्चतुर्दशे धाम्नि स्फुटीभूतत्रिशक्तिके । अहंप्रत्यवमर्शो यः. • द्वयापेक्षी विनिश्चयः ॥ अहमेव परो हंसः अहमेव सर्वत्र स्थितः । आगतस्य तु मन्त्रस्यहरत्यर्धशरीरं । विवृत्विगुणतन्तुना ॥ आचार्यः स्वजनानां . . संतारयिष्यति ॥ आज्ञाविलङ्घनाद्देवि क्रव्यादत्वं शतं समाः । आ तन्मयत्वसंसिद्धेरा चाभीष्टफलोदयात् । आत्मा चतुविधो ह्येषः । आत्मा ज्ञातव्यो मन्तव्यः । आत्मानं मणिमाश्रित्य . . वेध इत्यभिसंज्ञितम् ॥ आत्मा श्रोतव्यो मन्तव्यो निदिध्यासितव्यः । आदिमध्यावसानानि चिन्त्यानि क्षणवत्पुनः । आदिमान्त्यविहीनास्तु मन्त्राः स्युः शरदञ्भ्रवत् । •. अशुद्धं तेन जायते ॥ III/121 III/737 XI/38 (29th āh.) VII/3328 1/25 II/25 . तुयादिभिरवस्थितः ॥ 1/75 II/75 I/23 II/23 III/218 III/834 II/130 II/482 III/59 III/675 I/238 11/238 XI/20 (29th Ah.) VII / 3310 X/130 VI/2856 1/253 II/253 IX/22 VI/2462 X/364 VI/3090 I/216 II/216 XII/394 VIII/3684 XI / 148 ( 29th Ah.) VII/3438 III / 32 III/648 IV / 18 (7th Ah.) III/1310 III/226 III/842 APPENDIX 16 361 आदौ स्नानं प्रकुर्वीत सर्वकिल्विषनाशनम् । आधानमिच्छासंयोग भावानां चापि संभवे ॥ आनन्दजननं पूजायोग्यं हृदयहारि यत् । आनन्दशक्तिविश्रान्तो योगी समरसो भवेत् । . आनन्दस्यन्दि यद्गीतं सौषुम्नं रूपमुच्यते ॥ आनन्देनैव सम्पन्ने ब्रह्मावस्थः स्वयं स्थितः । आनन्दो ब्रह्मणो रूपम् I / 256; III / 150; XI/133; आप्तं तमेव भगवन्तं … . मतिमानिति वणितं प्राक् ॥ आप्याश्र्चरुपुरोडाशाःहोमस्त्वावाहिते शिवः ॥ आ महाप्रलयस्थायि . . शरीरघटाद्यतः ॥ XI / 76 ( 29th Ah.) I/29 (2nd āh.) III/430 1X/40 VI/2480 IV/102 III/1190 VII /3366 II/339 III/1046 XI/36 (29th āh.) VII/3326 XI/64 (29th āh); II/256; III/766; VII/3239, XI / 91 (29th Āh.) 3354, 3381 III/258-59 III/874-875 IX/223 VI/2663 VI/6 IV/1640 आयुष्यं प्राङ्मुखो भुक्तेऋतं भुक्ते पराङमुखः ॥ IX/108 VI/2548 आवाहिते मन्त्रगणे. • पश्चात्पुष्पधूपादिविस्तरः ॥ XI / 39 ( 29th Ah.) VII/3329 .. आवृत्याण्डं स्थिता होते आश्यानं चिद्रसस्यौघं. इच्छाज्ञानक्रियापूर्वा….। इच्छात्वं तस्य इच्छाद्यन्तः प्रवेशेन तेऽन्तस्था इति कीर्तिताः । … केसरैः परिवारितम् ॥ V/132 IV/1482 .. प्रत्यक्षं भैरवं वपुः । V/2 IV/1352 XII/327 VII/3617 प्रतिपद्यते । 1/17 II/17 II/159 II/511 इच्छासंरम्भबोधाख्यात्वन्तर्मनोऽहंकारबुद्धयः ॥ VI/189 IV/1823 इच्छेव स्वोष्मणाक्रान्ता कलात्रयसमाश्रिता । II/163 II/515 362 INTRODUCTION TO THE TANTRĀLOKA … इत्थं गुणवतः अधस्ताद्व्यापकं महत् ॥ I/245 II/245 इत्थं नानाविधैः रूपैः. एक एव शिवः प्रभुः ॥ I/195 II/195 इत्थमत्यर्थ. • व्यवहारोऽनुभूयते ॥ I/280 II/280 … इत्यन्तःकरणस्यैव. विस्फूर्जितमिदं जगत् ॥ इत्यर्थवादा. इत्थं मध्ये विभिन्नं . सम्प्रदायक्रमात्स्थितम् ॥ इत्थं यथोक्त.. प्रत्यक्षसिद्धा लोकस्य ॥ . प्रमाणत्वममी भजन्ते ॥ इत्याशयेन मुद्रा मोचयते… . मुद्रयति तदेकरूपतया ॥ इत्येतदुभयं विप्र. . निजगुः कर्त कारकम् ॥ इत्येवं देवदेवेशि आदियागस्त्वोदितः । 1/46 II/46 VI/232 IV/1866 1/67 II/67 III/261 III/877 XII/305 VI/143 VII/3595 IV/1777 XI / 112 (29th Ah.) VII / 3402 इनस्त्वनन्त इत्युक्तः • राहुः क्रूर ग्रहो भवेत् । IV/62 III/1150 इन्द्रियत्वं मनोबुद्ध्योः . . परता परिकीर्तिता । इयं सा खेचरी… भेदस्तैस्तैरवस्थितम् ॥ इष्टेन शिवलिङगेन विश्वं समर्पितं भवेत् । ईशकोणादितः क्रमात्पूर्वदक्षिणवारुण्यः ॥ ईशतत्पुरुषाजातैः. दशानामभवत्स्थितिः । ईश्वरेच्छावशक्षुब्ध भोगलोलिका. .. ईश्वरेच्छावशादस्य मायामाविश्यशक्तिभिः || उत्क्षेपणावक्षेपणपञ्चैव कर्माणि । VIII/121 V/2321 XII/306 VII/3596 III/286 III/902 X1/51 (29th Ah.) VII / 3341 I/37 II/37 VI/112 IV/1746 VI/56 IV/1690 VI/208 IV/1842 उत्तमं तु सदा पानं मासादूर्ध्वं पशुर्भवेत् ॥ XI / 11 ( 29th Ah.) VII / 3301 APPENDIX-16 363 उपाध्यायादशाचार्य शतं पिता । उदगयने शुभवारे स्थिरलग्ने स्थापनाधिवासः स्यात् ॥ उदये सङ्गमे शान्तौ त्रिलक्षो जप उच्यते । उन्मनातः परं तत्त्वमनाख्यं यत्प्रकाशते । उन्मना तु ततोऽतीता तदतीतं निरामयम् । उन्मना तु परो भावः . . कारणा भुवनानि च । …. उन्मन्यन्ते परः शिवः । उपादायापि ये हेयास्तानुपायान्प्रचक्षते । . XI / 55 (29th Ah.) VII/3345 XI/104 (29th āh.) VII/3394 IX/158 VI/2598 1/128 II/128 1/101 II/101 V/259; X/277 IV / 1609; VI/3003 III/46 III/662 I/31 II/31 उपायभेदे तद्भाति यदि बुद्धिभिदा कुतः । VI/235 IV/1869 उपायनं शिवो भातिसंविन्मया स्थिताः ॥ उपायो नापरः I/3 (2nd Ah.) II/313 स सुखी भवेत् ॥ I/29 (2nd āh.) II/339 . . संस्थिता. उभयोत्थेन वीर्येण मन्त्रविद्या यजेत्तथा । उभयोर्भावयोर्ज्ञाने विकसत्यति भावना ॥ उमा दुर्गा भद्रकाली. उष्णीशमुकुटाद्यांच. . ऊनाधिकं यद्विपरीतचेष्टं ऊर्ध्वं तु भवति रुद्रो. ऊर्ध्वं नाभेर्यानि ऊर्ध्वबाहुर्महाकायो. ऊर्ध्वे तु संस्थिता. .. वागीशी दशमी स्मृता । कर्तव्येत्यधिकारः शिवाज्ञया । • पुनरागमनाय ॥ XI/93 (29th Āh.) VII/3383 I/127 II/127 I/154 II/154 X/271 VI/2997 XI/71 VII/3177 ब्रह्मादयं सचराचरम् ॥ V/41 IV/1391 बेहाच्चैव मलाश्च्युताः ॥ III/250 III/866 . धारयित्वा जगत्स्थितः ॥ V/22 IV/1372 बैन्दवी परमा कला । 1/10 II/10 364 INTRODUCTION TO THE TANTRĀLOKA . ऊर्ध्वे बिन्दू रविः सिद्धसेव्यो लयात्मकः ॥ II/169 II/521 ऊर्ध्वे स्थिता . पूर्णामृतानन्दरसेन देवी । । 1/10 II/10 ऊहोऽन्तरङगं योगस्य .. मुक्तेर्भूयसोपकरोति हि ॥ 111/15 III/631 ऋक्षपक्षितरक्ष्वादीन् स्थावराण्यपि मोचयेत् । X/208 VI/2934 ऋतुमुनिसंख्यं रूपं .. . जगत्तारिणी जननी ॥ III/201 III/817 एकान्ते विजने रम्ये…. । IX/57 VI/2497 एकाराकृति यद्दिव्यं . . बोधरत्नकरण्डकम् ॥ II/104 II/456 एकैकं पञ्चवक्त्रं ततो भेदेष्वसंख्यता ॥ I/44 II/44 एकैकस्यापि तत्त्वस्य षट्त्रिंशत्तत्त्वरूपता । II/56 11/408 . एकैकापि च चिवृत्तिः पुर्यष्टकदेवताः ॥ एकं दशगुणं पूर्व.. • स्थानानि गणितस्य तु । एकं सृष्टिमयं बीजमेका. • पूज्यः कुलागमे ॥ एकं स्वरूपरूपं …. जयति ते रूपम् ॥ III/341 III/957 IV/144 III/1232 XII/333 VII/3623 III/197 III/813 एकं स्वरूपरूपं हि. पूजनीयतया स्थिताः । III/128, 199 III/744, 815 … एक एव स आकारः. . तद्वैचित्र्यं सर्वमश्नुते ॥ एक एवास्य धर्मोऽसौ सर्वाक्षेपेण वर्तते । VI/27 IV/1661 I/113 II/113 एकजन्मा द्विजन्मा वा सप्तजन्मा समुद्भवेत् । X/25 VI/2751 एकमात्रो भवेद्ह्रस्वो … . व्यञ्जनं त्वर्धमात्रिकम् ॥ XII/348 VII/3638 एकमेवाद्वितीयं ब्रह्म । III/31 III/647 एकमेवेदं संविद्रूपंविवतं पश्यामः ॥ I/69 II/69 364 INTRODUCTION TO THE TANTRĀLOKA . ऊर्ध्वे बिन्दू रविः सिद्धसेव्यो लयात्मकः ॥ II/169 II/521 ऊर्ध्वे स्थिता. . । पूर्णामृतानन्दरसेन देवी । 1/10 II/10 ऊहोऽन्तरङगं योगस्य. .. मुक्तेर्भूयसोपकरोति हि ॥ III/15 III/631 ऋक्षपक्षितरक्ष्वादीन् स्थावराण्यपि मोचयेत् । X/208 VI/2934 ऋतुमुनिसंख्यं रूपं जगत्तारिणी जननी ॥ . III/201 III/817 एकान्ते विजने रम्ये. IX/57 VI/2497 एकाराकृति यद्विव्यं. …. . बोधरत्नकरण्डकम् ॥ II/104 II/456 एकैकं पञ्चवक्त्रं ततो भेदेष्वसंख्यता ॥ I/44 II/44 एकैकस्यापि तत्त्वस्य षट्त्रिंशत्तत्त्वरूपता । II/56 II/408 एकैकापि च चिवृत्तिः पुर्यष्टकदेवताः ॥ … III/341 III/957 …. एकं दशगुणं पूर्व. • स्थानानि गणितस्य तु । एकं सृष्टिमयं बीजमेका पूज्यः कुलागमे ॥ • एकं स्वरूपरूपं.. जयति ते रूपम् ॥ … एकं स्वरूपरूपं हि . एक एव स आकारः. • तद्वैचित्र्यं सर्वमश्नुते ॥ एक एवास्य धर्मोऽसौ सर्वाक्षेपेण वर्तते । IV/144 III/1232 XII/333 VII/3623 III/197 III/813 पूजनीयतया स्थिताः । III/128, 199 III/744, 815 VI/27 IV/1661 I/113 II/113 एकजन्मा द्विजन्मा वा सप्तजन्मा समुद्भवेत् । X/25 VI/2751 एकमात्रो भवेद्ह्रस्वो. .. . व्यञ्जनं त्वर्धमात्रिकम् ॥ XII/348 VII/3638 एकमेवाद्वितीयं ब्रह्म । एकमेवेदं संविद्रूपं. … III/31 III/647 . विवर्त पश्यामः ॥ I/69 II/69 APPENDIX-16 365 … एकमेवेदं संविद्रूपं. एकस्यार्थस्वभावस्य एकवृक्षः शिवः प्रोक्तः … यथेष्टं संज्ञाः क्रियन्ताम् । … प्रमाणैः परीक्ष्यते ॥ … एकाकी न रमाम्यहम् । . एकान्ते जपमारभेत् । एतदभावे मोक्षमब्रवीत् । एतदेवान्यथाभूतं दुःस्वप्न एतद्देवि परं गुह्यं. .. । • कर्त्तव्यं चुम्बकादिभिः ॥ एता मुद्रा महादेवि . .. तथा चैव विसर्जने ॥ एतेषां चलनान्मन्त्री. एतेषां तु अधस्ताद्वै … … एवं कालः प्रसर्तव्यस्तच्च तत्त्वमनिन्दितम् । एवं चक्रोदयं ज्ञात्वा . सा तु संकर्षिणी स्मृता ॥ एवं च पुद्गलस्यान्तर्मलः तुषवत् कञ्चुकानि स्युः । • । एवं ते भाषितं लिङ्गं त्रिषु लोकेषु पूजितम् । एवं पश्चफणा देवी निर्गताधरमण्डलात् । II/109 II/461 III/90 III/706 IX/54 V1/2494 I/131 II/131 XI / 61 ( 29th Ah.) VII/3351 1/56, 57 II/56, 57 गर्तादिपतनादिकम् ॥ IX/243 VI/2683 XI/72 VII/3178 IX/127 VI/2567 • मन्दतीव्रादिकं बुधः ॥ XI/128 (29th āh.) VII/3418 ब्रह्माण्डोदरवर्तिनः ॥ V/19 IV/1369 IV/37 III/1125 XI/49 (29th Āh.) VII/3339 VI/170 IV/1804 V/41 IV/1391 XI/153 (29th āh.) VII/3443 एवं भूतमिदं वस्तु कुर्वत्यत्न क्रियोच्यते ॥ I/18 II/18 एवं मध्ये सदा पूजां शूलपद्मस्य कारयेत् । एवंविधं प्रधानं .. एवं व्याप्तिं. … व्यक्तिमायाति तत्क्षणात् ॥ . साक्षाच्छिवः परमकारणम् ॥ IX/165 VI/2605 VI/180 IV/1814 I/252 II/252 366 INTRODUCTION TO THE TANTRĀLOKA एवमस्य त्रिहस्तस्य..। एवमेतदिदं. … ज्ञानशक्तिनिगद्यते । एवमेषां स्वरूपांशस्पर्श एवमेषा द्विरूपापि .. चिन्तामणिरिवेश्वरी एष ते कौलिको यागः . . . . नानृतं प्रवदाम्यहम् ॥ ऐन्द्रजालिकवृत्तान्ते न रज्येत कदाचन । ऐन्द्राग्नमेकादशकपालं निर्वपेत् । कथितं गोपितं तेभ्यः. . अन्यथा न कदाचन ॥ कदम्बगोलकाकारः स्फुरत्तारकसन्निभः । कदम्बो मन्दरे ज्ञेयो पितृसंज्ञं क्रमात्स्थितम् । . । .. .. कन्दे घडसलम्पटाः । X/380 VI/3106 I/19 II/19 .. . भिन्नसंसारस्थितिवर्तनम् ॥ III/466 III/1082 I/109 II/109 XI/113-14 (29th Ah.) VII/3403-3404 VIII/230 V/2430 I/168 II/168 III/73 III/689 T/100 TT/100 V/48 IV/1398 XII/320 VII/3610 कन्याख्ये यत्कृतं कर्म तद्बीजं फलभोगदम् ॥ • करणेन येन भोग्यं तत् परं करणं । . करकायविलाप मुद्रा चतुविधा ज्ञेया ॥ • करणमरीचिचक्रमुदयंकेवलतया विलसत्यमला ॥ . कर्तव्या सर्वतो दूतिर्वृतिहीनो न सिद्धिभाक् । …. कर्तृ शक्तिं व्यनक्त्यस्य भोगेऽणुः कर्तृ कारकम् ॥ कर्म तल्लोकरूडं हि..तिरोधत्ते भोक्तृरूपं । कर्मेन्द्रियाणां पतयो मित्रश्च । … . कलविङ्कं प्लवं हंसं चक्राह्व ग्रामकुक्कुटम् । V/67 IV/1417 XII/308 VII/3598 II/165 11/517 VI/142 IV/1776 XI/63 (29th Āh.) VII/3353 VI/143 IV/1777 VIII/164 V/2364 V/155 IV/1505 IX/88 VI/2528 APPENDIX-16 367 कलशं नेत्रबन्धं च मध्ये कलातत्त्वं पवित्राणुबध्नीयाच्छिवतेजसा । . मध्ये पूज्या कृशोदरी । कलाशुद्ध्यवसाने. … शब्दस्पशा त्यजेदस्मिन् । कला सप्तदशी यासावमृताकाररूपिणी । XI / 53 (29th Ah.) VII/3343 III/288 III/904 X/313 VI/3039 1/5 II/5 कवलीकृतनिःशेषतत्त्वग्रामस्वरूपकम् । कां कां सिद्धि न वितरेत्किं वा न्यूनं न पूरयेत् । काञ्चिकोसलकर्णाटाः राष्ट्रियान्परिवर्जयेत् । …• काणो विद्वेषजननः खल्वाटश्चार्यनाशनः । कादिभिश्च स्मृता योनिः । कामशोकभय • पुरतोऽवस्थितानिव ॥ कारणमापूरकं च तस्यैव । कार्यं चेदुपलभ्येत किं कारणपरीक्षया । कार्यहेतु सहोत्यत्वात्वैधं साक्षादथान्यथा ॥ कार्य विशेषमाधित्सुःविचित्ताः कर्मसंगताः ॥ कालं सर्वगतं चैव कालस्य कालि देहं कालाग्निरुद्रात्प्रसृतं. किंतु कारणवक्त्राब्ज. किंतु गुर्वाज्ञया गच्छेत्तं. कि पूज्यं पूजकः .. तद्रूपं कुर्वती जयसि ॥ • युक्त्यात्मचिदर्करूपम् ॥ .. . स्वस्थो निर्वात्यसंशयः ॥ ब्रूहि त्रिलोचन ॥ । I/124 II/124 IX/70 VI/2510 X/267 VI/2993 X/267 VI/2993 … II/177 II/529 1/77; VII/170; X/115 II/77; V/2054; VI/2841 V/214 IV/1564 VIII/67 V/2267 XI / 72 ( 29th Ah.) VII/3362 VIII/80 V/2280 . नववर्णा कुलेश्वरी । . XII/202 VII/3492 III/198 III/814 II/79 II/431 VI/144 IV/1778 • कोटिजापाद् भवेदपि ॥ X/260 VI/2986 XI / 78 ( 29th Ah.) VII/3368 368 INTRODUCTION TO THE TANTRĀLOKA कुमार्याख्यस्य निकटे मध्यस्था. कुम्भमण्डलवह्निस्थ: कुलं पदमनामाख्यं. . वराहश्चैव षष्ठः स्यात् ॥ अध्वसन्धिः प्रकीर्तितः ॥ कुलं शरीरमित्युक्तं .. V/65 IV/1415 VII/94 (12th āh.) V/2186 1/9 II/9 XI/4 (29th Āh.) VII/3294 कुलं स परमानन्दः … कुलं हि परमा शक्तिः. • कुलमुत्पत्तिगोचरः । .. कुलाचारसमायुक्तो. . प्रायश्चित्तं तवा चरेत् ॥ कुलात्मस्वरूपं तु…। । कुलाम्नायेषु ये सक्ता… तैस्तु सह वर्तनम् ॥ कूष्माण्डहाटकाद्यास्तु क्रीडन्ति महदाह्वये । कृच्छ्रचान्द्रायणेनैव पवित्रारोहणे कृते । कृष्णविषाणया कण्डूयतीति …• XI/4 (29th āh.) VII/3294 XI/3 (29th āh.) VII/3293 1/12; III/64 II/12; III/680 XI/11 (29th āh.) VII/3301 XI/4 (29th Āh.) VII/3294 XI/66 (29th Ah.) VII/3356 V/113 IV/1463 XI/72 VII / 3178 . • हृदयस्याग्रेऽवद्यतीति च ॥ IX/87 VI/2527 कृष्णायां मार्गशीर्षस्य द्वादशं पर्व कीर्तितम् । क्लृप्तकलप्यविरोधे च क्लृप्तः क्लृप्तपरिग्रहः । … XI/17-18 VII/3123-3124 VT/206 IV/1840 क्लपिमंतिः स्यतिश्चैव. .. तेनान्तःकरणं त्रिधा ॥ … VI/192 IV/1826 केन्द्रायाष्टधनेषु. • ब्राह्मणः । XI/46 VII/3152 कोटिद्वयं विपश्वाशल्लक्षाणि. . सप्तद्वीपाः ससागराः ॥ V/80 IV/1430 कौलिकी सा परा शक्तिरवियुक्तो यया प्रभुः ॥ II/139 II/491 क्रमकुल चतुष्टयाश्रय. . चक्रे सवंशनिर्वंशान् ॥ III/195 111 /811APPENDIX-16 369 क्रमेण सर्वभोगाप्त. . मोक्षैकपद्धतिः । क्रियादिभेदभेदेन. . तत्कार्यं नान्यतन्त्रतः ॥ क्रियाधिकाः शक्तयस्ताः संविद्रूपाधिका नहि । क्रिया कुण्डलिनी कुण्डं…. । क्रीडन्ति विविधैर्भावैर्देव्यः पिण्डान्तरस्थिताः । क्रीडाकर्माण्यथोक्तानि पुराणि नगनन्दिनि ॥ … क्रूरकर्माणि तत्रैव न च सिद्ध्यन्ति सुव्रते ॥ क्रोधो वह्निपुटान्तस्थः. श्रधकर्षणे क्षुरिका मता ॥ क्षुधाद्यनुभवो यत्न विकल्पः विभुरप्येकधर्मतः ॥ . . VIII/131 V/2331 III/279; V/16; X/266 III/895; IV/1366; VI/29 2 VI/67 IV/1701 IX/195 VI/2635 XI/122 (29th Ah.) VII/3412 VIII/114 V/2314 IV/67 III/1155 X/18 VI/2744 I/119 II/119 क्षुभिताच्छन्दतन्मात्रात्.भूमिः सर्वदैव विभज्यते ॥ VI/231 IV/1865 क्षेत्रेऽष्टधा विभक्ते मध्ये कुलक्रमे मण्डलं सचतुरस्रम । क्षेत्रोपक्षेत्रसंदोहाद्याश्रयान्निर्मलो भवेत् ॥ • XI / 38 (29th Ah.) VII/3328 III/291 III/907 खण्डैरेकोर्नाविशैस्तु … यावत्सिद्धयोगीश्वरीमतम् ॥ खमनन्तं तु जन्माख्येमध्यलक्ष्यं तृतीयकम् । खमनन्तं तु मायाख्यं खमात्मा केवलं विद्यात्. खेचर्याः परिवारस्तु अष्टौ . । • खमभूत्तत्त्वलक्षणम् । तदशेषं व्यवस्थितम् । गता सा परमाकाशं परं निर्वाणमण्डलम् ॥ गन्धाद्यपलब्धिक्रिया. छिदिक्रियावत् । गणेशं पूजयित्वा पूजयेद्गुरुपद्धतिम् ॥ गणेशं वटुकं सिद्धान् गुरुपक्तिं तथैव च । . … XII/385 VIII/3675 X/189 VI/2915 XII/331 VII/3621 … III/405 III/1021 . । XII/328 VII/3618 XI / 153 (29th Ah.) VII/3443 VI/207 IV/1841 XI / 23 ( 29th Ah.) VII/3313 XI/24 (29th Ah.) VII/3314 370 INTRODUCTION TO THE TANTRĀLOKA गुणतत्त्वोर्ध्वभोग्यस्य… गणेशाधस्ततः सर्व. .. . गणेशो विघ्नहर्तासौ देवीपुत्रः गरीयान्कर्मिणो योगी स च ज्ञानवतः शिशुः । . नैव युक्तमसंक्षयात् ॥ गुरुं संपूजयेच्छिष्यो यथाविभवविस्तरैः । गुरुणैव यदा कालेयन्त्रं तिष्ठति केवलम् ॥ गुरुदेवाग्निशास्त्रस्य. • ह्यमोक्षे मोक्षलिप्सया ॥ .. . वर्ग तत्रैव परिपूजयेत् ॥ । XI / 24 (29th Ah.) VII/3314 1/23 II/23 IX/13 VI/2453 VI/145 IV/1779 X/271 VI/2997 1/82 II/82 III/18 III/634 गुरुभक्तस्य दान्तस्य दीक्षाकर्म विधीयते ॥ X/217 VI/2943 . गुरुभ्योऽपि चुखुलाभिधम् । 1/31 II/31 गुरोरप्यवलिप्तस्य. . परित्यागो विधीयते ॥ X/297 VI/3023 गुरोरवज्ञया मृत्युर्दारिद्र्यं . सिद्धोऽपि नरकं व्रजेत् । X/259 VI/2985 … गुर्वन्तररते मूढे सम्पर्क नैव कारयेत् ॥ VIII/208 V/2408 गुरुशास्त्रानपेक्षं तत्वनिष्ठो महामुनिः ॥ . …. गुरुशिष्यपदे स्थित्वातन्त्रं समवतारयत् ॥ गृहस्थानां जलेनैव नैष्ठिकानां तु भस्मना । गृहे गृहोद्भवैर्वव्यैः. . शवलं न समाचरेत् ॥ गोघ्नश्चैव कृतघ्नश्च ुच्यन्ते सर्वपातकैः ॥ गोपनात्सिद्धिमायाति गौडी माध्वी तथा पैष्टी कध्वें आनन्दभैरवः । ग्राह्यग्राहक भावो हि सामान्यः सर्वदेहिनाम् । घटो मदात्मना . • घटात्मना । III/45 III/661 I/268 II/268 X/159 VI/2885 X/375 VI/3101 X/196 VI/2922 X/339 VI/3065 XI / 10 ( 29th Ah.) VII/3300 III/240 III/856 I/15 (2nd Ah.) II/325 APPENDIX-16 371 घृतेनाभ्यज्य गात्राणि…. • भ्रातुर्भार्यां यवीयसः ॥ XI/73 (29th āh.) VII/3363 घ्राणादिश्रोत्रपर्यन्ता. • बुद्धीन्द्रियेषु ते ॥ … V/156 IV/1506 चक्रद्वयेऽन्तः. . परा स्थितिः । I/9 11/9 चक्राधाराटव्यां भ्रमन्त्यसत्यां परिच्युतविवेकाः । III/357 III/973 चतुरश्रमघो ब्रह्मा.. । V/40 IV/1390 चतुरस्त्रस्त्वयं धर्मः . . शान्तितत्परः ॥ XI/10 (29th āh.) VII/3300 . … चतुर्दशविधं . संसारमण्डलम् । चतुर्विंशतिदीपांश्च रक्तवर्त्यपरिस्थिताः ॥ चतुर्वेदार्थविदुषां कोटिर्भवति भोजिता . ॥ .. … योगिनीनां मुखे स्थितम् ॥ . प्रोक्ता हृदयं परमेष्ठिनः ॥ चन्द्ररूपेण तपति क्रियाशक्तिः शिवस्य तु ॥ चरुकः सम्प्रदायश्च विज्ञानं. चितिः प्रत्यवमर्शात्मा. चित्तभेदान्मनुष्याणां चित्तमात्रमिदं. . न सर्वत्र गुरुर्भवेत् ॥ . चित्तमात्रव्यवस्थितिः चित्रस्वभावकाः प्रोक्ता चिदात्मैव हि देवः . … .
। पट रूपं तु वेष्टिते ॥ . अर्थजातं प्रकाशयेत् ॥ चिदानन्देषणाज्ञानतत्त्ववर्णेषु पश्वधा ॥ चैतन्यखचितात्कायान्नात्मान्योऽस्तीति मन्वते । चोदनेति क्रियायाः प्रवर्तकं वचनम् । छायात्मा स पराङ्मुख आदर्शादौ च संमुखो ज्ञेयः । I/63 II/63 XI/51 (29th āh.) VII/3341 XI/33 VII/3139 II/125 II/477 XI / 19 ( 29th Ah.) VII/3309 III/212 III/828 III/55 III/671 I/66 II/66 VI/234 IV/1868 II/96 II/448 VI/49 IV/1683 IV/14 III/1102 I/168; III/250 II/168; III/866 XI/161 (29th āh.) जटाभस्मादिचिह्नं कुर्यात्कर्मणा मनसा गिरा । III/288 VII / 3451 III/904 372 INTRODUCTION TO THE TANTRĀLOKA जटी मुण्डी शिखी. जडस्य तु न सा शक्तिः जन्माख्ये नाडिचक्रं तु . जन्माभिजनिका शक्तिः जपेत्तु प्राणसाम्येन. मम द्रोही महेश्वरि ॥ … कार्यकारणता ततः ॥ • + क्वचिज्जातो न दृश्यते ॥ • हास्यमाप्नोति सुन्दरि ॥ जपेत्तु प्राणसाम्येन ततः सिद्ध्यरहो भवेत् । जयन्ति जगदानन्द. … • ज्ञानचन्द्रमरीचयः ॥ जलदर्पणवत्तेन सर्व व्याप्तं चराचरम् । जलस्नानेऽपि चास्त्रेण मृदं सप्ताभिमन्त्रिताम् । जातिशङ्का द्रव्यशङ्का….। जीवत्यस्मिन्फलान्तं त्वं तिष्ठेर्जीवावधीति वा । III/287 III/903 VI/24 IV/1658 XII/324 VII/3614 VI/112 IV/1746 IV/30 (7th Ah.) III/1322 XI / 60 ( 29th Ah.) VII/3350 1/20 II/20 II/27 II/379 IX/30 VI/2470 IX/257 VI/2697 X/364 VI/3090 जुहोति जपति प्रेद्धे सर्ववैवात्र चण्डिका । III/71 III/687 ज्वालाकुलं ततो ध्यात्वा मन्त्रवेध उदाहृतः । XI/150 (29th āh.) VII/3440 ज्ञातज्ञेया विप्राःध्यायिनो यान्ति ॥ V/208 IV/1558 ज्ञानं च त्रिविधं प्रोक्तं. . ज्ञानी प्रोक्तश्चतुविधः ॥ VIII/196 V/2396 ज्ञानं न जायते किञ्चिदुपष्टम्भनर्वाजतम् । VII/49 (11th āh.) V/2141 ज्ञानं मुञ्चति तावतः .. I/69 II/69 ज्ञानं बिना न कर्तृत्वं. ज्ञानमेव विमोक्षाय. ज्ञानशक्तिः परस्यैषा तपत्यादित्थविग्रहा । . ज्ञानी त्वात्मैव मे मतः । … सजातमविद्यारूपमप्रथम् ॥ VI/150 IV/1784 I/197 II/197 11/125 II/477 1/197 II/197 APPENDIX-16 373 ज्ञेय रूपमिदं पंचविशत्यन्तं यतः स्फुटम् । तच्च साक्षादुपायेन….. तच्छत्रं कुक्कुटाण्ड च II/178 II/530 I/201 II/201 V/38 IV/1388 तत ऊर्ध्वं सूर्यसंज्ञं. • कल्पे कल्पे ह्यसंख्याताः । AA33 (V/154-55 IV/1504-1505 … . ततः पुंसां मलः स्मृतः । …. ततः पूर्णां विनिक्षिपेत्सत्यं सत्यं न संशयः ॥ ततः सर्गो बुद्बुदत्वेनाभिव्यज्यते । ततोऽपि संहृताशेषभाव, ततोऽस्वरोऽर्क. . प्रमाणार्थप्रमातृदः ॥ • प्रापयाभेदभूमिकाम् ॥ …+ ततोऽस्य मस्तके चक्रं. • सद्यः प्रत्ययकारकः । ततोऽस्य याजयेच्छक्तिं सोऽहमित्यपराजिताम् । ततो दूतों क्षोभयित्वा . . प्राशयेच्च परस्परम् ॥ ततो वीराष्टकं पश्चाच्छक्त्युक्तविधिना यजेत् ॥ ततो हुहुकरुद्रस्य पुरं वीरगणाकुलम् ॥ T … … तत्क्षणाद्वा शिवं व्रजेत् । तत्तद्रूपतया ज्ञानं प्राप्तमेतस्मादवसीयते ॥ …. तत्त्वं त्रिविधमाख्यातं. … देवदेव विविच्यते ॥ • तत्त्वज्ञस्य तृणं शास्त्रं. … । तत्त्वैः षत्रिशतार्धेन. • परापरविभूतये ॥ X/235 VI/2961 III/32 III/648 VI/61 IV/1695 I/46 II/46 II/79 II/431 XI/126 (29th āh.) VII/3416 IX/119 VI/2559 XI / 93 (29th Āh.) VII/3383 XI/38 (29th āh.) VII / 3328 * V/18 IV/1368 VIII/141 V/2341 II/66 II/478 VIII/109 V/2309 1/4 (2nd āh.) II/314 VII/34 (11th āh.) V/2126 तत्पीठं शाकिनीचक्रे .. . लीनमद्वैतं परमं शिवं ॥ XI/106 ( 29th Ah.) VII/3396 तत्र च पश्च अवस्था जाग्रदाद्याःन्यासे पूर्णत्वात् भैरवीभावः । IX/129 VI/2569 374 INTRODUCTION TO THE TANTRĀLOKA . • . तत्र नानुपलब्धेऽर्थे तदङ्गं तेन संशयः ॥ तत्र मध्ये महद्द्वीपं … स्मरणात्पापनाशनं । तत्र बृहस्पतिः श्रीमांस्तस्मिन्व्याख्यामथारभे । तत्र शुक्लं भास्वरं च रूपमुष्ण एव स्पर्शः । तत्र स्वरूपे ग्राह्यत्वं I/258 11/258 V/68 IV/1418 XII/384 VIII/3674 VI/237 IV/1871 . शक्तिः सकलसंमता ॥ VII/196 V/2080 तत्राकाशस्य गुणाः . पृथक्त्वसंयोगविभागाः । VI/229 IV/1863 तत्रादौ यागसदनं शुभक्षेत्रे मनोरमम् । IX/57 VI/2497 तत्त्रापि शक्त्या सहितः सर्वशक्त्यविभागवत् । 1/7-8 11/7-8 तत्रैव धरणीनाम्नि . .. • सकलाणुसमाश्रया ॥ VII/123-24 V/2007-2008 … * तत्छरीरान्ते तज्ज्ञानं व्यज्यते स्फुटम् । .. तत्संपर्कों तु पश्चमः । तु तत्सम्बन्धात्ततः कश्चित्तत्क्षणादपवृज्यते । तत्सा केवलमिच्छामात्ररूपा स्रष्टव्यस्य विप्रकृष्टा । तथाप्यस्य परं स्थानं हृत्पङ्कजसमुद्गकम् । तदसिद्धं यदसिद्धेन साध्यते । तदागमवशात्साध्य तदारभ्य च कर्माणि … . तदूर्ध्वं शक्तिकुण्डली । . तदूर्ध्वं शुद्धमध्वानं घोरनाशनः ॥ … . तदेव त्रितयं प्राहुभैरवस्य परं महः । तदेव परमं ज्ञानं भावनामयमिष्यते । 1/88 II/88 VIII/186 V/2386 1/81 II/81 II/163 11/515 IX/54 VI/2494 I/32 (2nd āh.) II/342 . तत्त्वज्ञानस्य भावनात् । VIII/110-111 V/2310-2311 . सिद्ध्यन्ते नात्र संशयः ॥ IV/67 III/1155 VII/23 (11th Ah.) V/2115 IV/147 III/1235 XII/347 VII/3637 III/14 III/630 APPENDIX-16 375 तदेवमागतं मत्य. .. . तस्माद्दाशरथिं गतम् । तद्वन्नासापयोभ्यां. .. वाचकौ पद्मचक्रयोः ॥ XII/385 VIII/3675 XII/201 VII/3491 तन्त्रं जज्ञे. . तथैवाभेदभागिना । 1/45 II/45 तन्मात्रेभ्यश्च भूतानि …. । 1/218 II/218 तमनित्येषु भोगेषु योजयन्ति विनायकाः । I/53 II/53 तमाराध्य ततस्तुष्टाद्दीक्षतामासाद्य शांकरीम् । III/76 III/692 … तर्कों योगाङ्गमुत्तमम् । 1/30 II/30 .. तस्मात्प्रवितताद्. शैवं धाम नयत्यपि ॥ … तस्मात्सत्यपि बाह्याथ. नानेकेव प्रसज्येत ॥ तस्मात्संपूर्णसंबोध. . स पर आगमः ॥ तस्मादकृतविधातात्व्रजति च समतां परेशेन ॥ तस्मादेको महादेवः. … विम्बप्रतिबिम्बोदयात्मना ॥ तस्माद् गुरुक्रमायातं दिशन्नेति परं शिवम् । तस्माद्यत्संविदो नातिदूरे तच्छुद्धमाहरेत् । तस्य दीक्षां विनैव . सर्वशास्त्रेषु परिनिष्ठितम् ॥ तस्य देवातिदेवस्य . तस्य मे. . नोपदेशदरिद्रता । तस्य शक्तय एताश्श्र्च. . तेनैता द्वादशोदिताः ॥ तस्यां दशायामैश्वरो भावः पशोरपि । . तस्यान्तर्भासते भानुर्न बहिः सुरसुन्दरि । तु तस्यैव तु प्रसादेन भक्तिरुत्पद्यते नृणाम् । 1/80 II/80 IV/16 (7th āh.) III/1308 XII/365 IX/214 VIII/365 VI/2654 II/13 II/365 I/52 II / 52 XI / 91 ( 29th Ah.) VII/3381 . सर्वज्ञज्ञानशालिनी ॥ I/81 III/187, 387 II / 81 III/803, 1003 I/29 III/134 II/29 III/750 I/239; III/324 V/82 II/239; III/940 IV/1432 VIII/174; X / 12 V/2374; VI/2738 376 INTRODUCTION TO THE TANTRĀLOKA तस्योर्ध्वं नरका घोरा एकविंशतिकोटयः । ता एताश्चतस्रः..द्वादश भवन्ति । V/16 IV/1366 IV / 1366OR IIT / 134 III/750 तादृङमेलककलिका. ज्ञानभाजनं भक्तः । 1/14 II/14 तार्किक न गुरुं कुर्यात् III/18 III/634 . तार्किके वधबन्धनम् । तिथिच्छेदस्तथा वृद्धिः प्राणवृत्तिनिरोधतः ॥ .. …तिथि यत्नेन याजयेत् । तिला लाजा यवाश्चैवमिश्रोऽयं विकिरः शुभः । III/19 III/635 IV/94 III/1182 XI/25 VII / 3131 IX/187 VI/2627 तिष्ठेत्संवत्सरं पूर्ण. सा दिनैकेन योषिताम् ॥ XI/87 (29th āh.) VII/3377 तुटिपाते सर्वज्ञतादयः । VII/142 V/2026 तुल्ये गुणान्वितत्वे. • धन्या तार्किकता तव । VI/192 IV/1826 तृणात्पर्णाच्च पाषाणात् विभो क्व न ते स्थितिः ॥ VII/89 V/1973 तेन निर्भरमात्मानं . . प्रीत्या च तर्पयेत् ॥ XI/77 (29th Ah.) VII/3367 तेन स्वातन्त्र्यशक्त्यैव. शक्त्यैवावियुक्तता ॥ I/27 (2nd āh.) II/337 तेनाजडस्य भागस्य. . वैचित्यं बहुधा स्थितम् । 1/303 II/303 तेनास्म्याराधितो देवि पवित्रेण महात्मना । XI/49 VII / 3155 तेषां ज्ञानी नित्ययुक्त स च मम प्रियः ॥ I/197 II/197 तेषामपि परो जीवः स एव परमेश्वरः । 1/95 II/95 तेषु मध्ये शतं श्रेष्ठं. राजराजेश्वरास्त्रीणि ॥ V/26 IV/1376 तैजसानां मणीनां च शुद्धिरुक्ता मनीषिभिः ॥ III/244 III/860 त्रिकोणं भगमित्युक्तं तन्मध्ये चिञ्चितीक्रमम् ॥ II/104 II/456 APPENDIX-16 377 त्रिकोणमण्डलं पूज्यं लिङ्ग व पश्चिमामुखम् ॥ III/430 III/1046 त्रिकोणे देवताः सर्वा ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । III/431 III/1047 त्रिदलं भगपद्मं तु….। त्रिनेत्रः स चतुर्वक्त्रो वह्निज्वालावलीधरः । त्रिपदार्थकारी सत्ता. विप्रत्ययमिदं ज्ञानं…। त्रिबद्धचित्कलायोगा. XI / 105 (29th Ah.) VII/3395 V/22 IV/1372 VII/60 V/1944 X/331 VI/3057 VI/168 IV/1802 त्रिषु स्थानगतो विन्दुमेकत्रैव विभावयेत् । II/118 II/470 त्रिष्वेव संस्थितो रुद्रः कालरूपी महेश्वरः । IV/146 III/1234 दक्षनामा तु यो रुद्रः. … • वैगुण्यात्मा विवेकेन शक्ता. त्वच्छक्तिचक्रात्मकमेव. भवतोऽस्ति किंचित् ॥ … • मासस्याश्वयुजस्य च ॥ त्रीणि मूलानि सूत्राणि वदन्विध्नहि बाध्यते ॥ XI/174 VII/3280 अविविक्ता यतः स्वयम् ॥ VI/152 IV/1786 I/223 II/223 IV/106 III/1194 दक्षचण्डो हरिश्चण्डी. रावणो दैवकण्टकः ॥ XII/385 VIII/3675 दधि होमात्परा पुष्टि:….. I/161 II/161 दन्तकाष्ठं तथा देवि दापयेच्चुम्बकोत्तमः । XI/71 VII/3177 दन्तपक्त्यां द्वितीयं सर्वसिद्धिप्रदायकम् । XII/201 VII/3491 दर्भाणां तालमानेन कृता. वेणी बोधासिरुत्तमः ॥ IX/217 VI/2657 दश पञ्च च शोध्यानि भुवनान्यैश्वरे क्रमात् । V/237 IV/1587 . दशानां तु परं देवि मध्ये शक्त्यात्मिका स्मृता ॥ IV/165 III/1253 ….. दशावस्थाश्चिनोत्यन्तः तावन्मुक्तो भवार्णवात् । III/415 III/1031 378 INTRODUCTION TO THE TANTRĀLOKA I/167 II/167 1/22 II/22 XI / 11 ( 29th Ah.) VII/3301 XI/11 (29th āh.) VII/3301 X/318 VI/3044 XI/108 VII/3214 I/192; X/328 II/192; VI/3054 VIII / 236 V/2436 XI/51 VII/3157 III/234 III/850 II/261 II/613 XI / 15 ( 29th āh.) VII/3305 III / 33 III/649 1/80 II/80 XI / 73 (29th Ah.) VII/3363 VI/44 IV/1678 III/325 III/941 VI/104; VIII / 147 VI/56 IV/1738; V/2347 IV/1690 III/194 III/810 I/23 II/23 दार्शपौर्णमासाभ्यां यजेत स्वर्गकामः । दिनकरसममहद्यो नमस्तरमै । दिनमेकं दिनार्धं.. प्रायश्चित्ती भवेन्नरः ॥ दीक्षाकाले तु • शूद्रस्यान्त्येष्टिकर्मणि ॥ दीक्षाज्ञानविशुद्धानाम. श्राद्धं वै विधिपूरणम् ॥ दीक्षितः शिवसिद्धान्ते. तीर्थमात्त्रफलेप्सुना ॥ दीक्षैव मोचयत्यूध्वं शैवं धाम नयत्यपि । . दीक्षोक्तं फलमश्नुते । दीपपर्वणि कर्त्तव्यं.. . सा च नित्या प्रकीर्तिता ॥ . दीपाद्दीपमिवोदितम् । दीपाद्दीपमिवोद्यतम् । दीपान्कुर्याद्रक्तवर्तीन्घृततैलप्रपूरितान् । दीपो यथा निर्वृ तिम् . केवलमेति शान्तिम् । दीयते ज्ञानसद्द्भावः. १. दीक्षा तेनेह कीर्तिता । द्वतीं कुर्यात्तु कार्यार्थी न पुनः काममोहितः । दूरान्तिकतयार्थानां. … एकत्वमनिवारितम् ॥ दृष्टमपि अविमृष्टमदृष्टमेव । दृष्ट्वा शिष्यं जराग्रस्तं. …परतस्वे नियोजयेत् ॥ देवादीनां च सर्वेषां. मुख्यं संसारकारणम् ॥ .. देवीपञ्चशताशयमाश्रित्य च भूतिराजपूर्वाणाम् । देवीपुत्रोऽद्र बटुकः स्वशक्तिपरिवारितः ।. देहपाते शिवं व्रजेत् । देहस्थं तु चरुं वक्ष्ये. द्रव्यैश्व लोकविद्विष्टः, ब्राघीयसी वेदवृत्तिः. देहस्थं ग्राह्येच्चरुम् । .. . पूजनीयस्त्वयं क्रमः ॥ • स्याद्रात्रिविस्तरः ॥ द्वादशारावियोगेन देवीं द्वादशधा यजेत् । द्वादशैव स्वराः प्रोक्ता कलाद्वादशसंज्ञिताः । … । द्वावेव मोक्षदौ प्रोक्तौ ज्ञानी योगी च शाङ्कर । द्वासप्ततिसहस्राणि नाडीनां नाभिचक्रके । द्विकरं पश्च तद्भागाःपृथुत्वाद्भागसंमितम् ॥ द्वितीयः सूत्रदेहस्तु सूत्रस्थाने न विग्रहे ॥ …. धर्मादयोऽप्यभिष्वङ्गबुद्धिधर्मत्वेन गणिताः ॥ धर्मान्तरप्रतिक्षेपाप्रतिक्षेपौ. • द्रव्यभावाभिधायिनोः । I/80 II/80 XI/130 (29th Ah.) VII/3420 XI/8 (29th Āh.) VII/3298 IV/76 III/1164 III/188 III/804 III/156 III/772 VIII/197 V/2397 XI/101 (29thāh.) VII/3391 XII/261 VII /3551 X/132 VI/2858 VI/158 IV/1792 I/60 II/60 I/151 II/151 XI/18 VII/3124 IX/202 VI/2642 I/134 II/134 VIII / 195 V/2395 VIII/228 V/2428 III/287 III/903 XI/174 VII/3280 III/269; XI/74 (29th āh.) III/885; VII/3364 धाम्नां त्रयाणामप्येषां • प्रकाशवपुरव्ययः । धीवरी चक्रपूजा मातङ्गीकुलसंभवम् ॥ ध्रुवेण कुण्डबाह्ये तु विधा भ्राम्यावतारयेत् । ध्यानं या निश्चला बुद्धिः. .. मुखहस्तादिकल्पना ॥ न कुर्यादधिकारं… शाकिन्यो वै शपन्ति तम् ॥ न क्रियारहितं ज्ञानं न ज्ञानरहिता क्रिया । न क्वापि गत्वा भव्यास्तेभ्यो नमो नमः ॥ . न गच्छेत्पटलादूवं. . न चर्या भोगतः, .. . किं वा चलं मनः । APPENDIX-16 379 380 INTRODUCTION TO THE TANTRĀLOKA न च शास्त्रान्तरे कर्तुं . . नान्यत्स्यादनवस्थितेः । … न चाधिकारिता दीक्षां विना योगेऽस्ति शाङ्करे । न चाप्यहंकृतो जन्म नियमे कारणं मम । . न चावज्ञा क्रियाकाले शिष्यधुनारको भवेत् ॥ न चावज्ञा क्रियाकाले संसारोद्धरणं प्रति । ….न ज्ञानरहिता क्रिया । न तु मामभिजानन्ति तत्त्वेनातश्च्यवन्ति ते । न ते मनुप्रयोक्तारः पुनर्भवतया स्थिताः ॥ नदते दशधा सा तु व्याहरेद्दशधा रवम् ॥ IX/211 VI/2651) I/250; III/47 II/250; III/663 VI/193 IV/1827 IX/24 VI/2464 11/262 11/614 I/198 II/198 I/170 II/170 X/254 VI/2980 III/410 III/1026 न दिवा पूजयेत् देवं. • दिनरात्रिपरिक्षये ॥ IV/85 III/1173 न नद्यो मधुवाहिन्यो. … • . कुतः सिद्धिः कुलागमे ॥ IX/86 VI/2526 नन्दन्ति पितरस्तस्य. नन्वदिव्येन बेहेन न पुंभिरार्षवाक्यं. न पुंसि न परे तत्त्वे. .. सर्वं भवति निष्फलम् ॥ बाध्यते तु कदाचन । . नियुक्तस्तु सर्वकर्मफलप्रदः । न पुंसि न परे तत्त्वे शक्तौ मन्त्रान्नियोजयेत् । न प्राप्तोऽपि परां दीक्षां कर्म यन्मोक्षसाधनम् ॥ नभः स्थिता यथा नान्यत्संसारोद्धरणं प्रति । नभस्थे च तेजसि रूपप्रतिबिम्बयोगः । नभस्यनभसोर्मध्ये पक्षयोः कृष्णशुक्लयोः । न भावो नापि चाभावो मध्यमाप्रतिपत्तितः । . सोऽस्मान्संता रयिष्यति ॥ 1/13 II/ 13 XI/19 (29th āh.) VII/3309 III/276 III/892 III/425 III/1041 X/136 VI/2862 • .. • . X/216 VI/2942 1/24 11/24 II/5 II/357 CAT XI/53 VII/3159 IV/9 III/1097 न मे प्रियश्वतुर्वेदो न मे बन्धो जलेष्विव विवस्वतः ॥ . … नमः शिवायेति पदं षडणं प्रणवादिकम् । …नवतत्त्वों प्रचक्ष्महे । नवधा वर्गभेदतः. . शतार्धकिरणोज्ज्वला ॥ नवमी चत्रिणी या सा… कन्दवेष्टविनिर्गता ॥ नवमी रोहिणीयोगे पुष्ये. • कर्त्तव्यं वारगणनम् ….॥ न विन्दति यदा मन्त्री शिवाज्ञासंप्रचोदिताः ॥ … . न विवाहे पशुं हन्यात्.पशुयागे कृते सति । न वै युगपदाकारद्वितयं. भेदानुपग्रहात् ॥ .. न शष्ठं च पशुं स्त्रीपशुं नैव भैरवि ॥ • पूज्यो यथाह्यहम् ॥ III/234 III/850 II/27 II/379 IV/187 III/1275 VII / 33 ( 11th Ah.) V/2125 II/192 II/544 XI/48 (29th āh.) VII/3338 XI/46-47 VII/3152-3153 IV/35 (7th Ah.) III/1327 X/22-23 VI/2748-2749 VII/24 V/1908 X/28 VI/2754 न शान्तमुदितं . यन्न केनचिदुच्यते ॥ I/25 (2nd āh.) II/335 न शिवः शक्तिरहितो. • यामलं प्रसरं सर्व॥ II/80 II/432 APPENDIX-16 नागाग्राल्लुठिता ये च संख्या न विद्यते ॥ न हठेन पशुं हन्यात्यागपूर्वं विधानवित् ॥ न हि भेदात्परं दुःखं तमो नाद्वयसंवृतेः । . … नागृहीतस्तु गन्धाद्यैः. • जलादिभ्यः पृथक्च भूः । नह्यग्निष्टोमीर्याहंसा हिसव भवति X/22 VI/2748 XI/167 (29th āh.) VII/3457 X/217-18 VI/2943-2944 VI/233 IV/1867 X/22 VI/2748 नातः किंचिदपास्यं. .. . क्षेत्रादिपर्यटनः ॥ III/291 III/907 • नातितीव्रमदा लघ्वी पथ्या बैभीतकी सुरा ॥ IX/39 VI/2479 नातिरहस्यमेकत्र • गोप्यम् इति हि अस्मद्गुरवः । 3881 III/443 III/1059 382 INTRODUCTION TO THE TANTRĀLOKA नात्र शुद्धिनं चाशुद्धिः. 111/256 III/872 नादं दीर्घ समुच्चार्य नादवेध उदाहृतः । XI/152 (29th āh.) VII/3442 नादाख्यं यत्परं बीजं सर्वभूतेष्ववस्थितम् । नादो मन्त्रः स्थितिर्मुद्रा …. । II/149 II/501 III/232 III/848 नानेन रहितो मोक्षो. • सिद्धिविशेषाद् भैरवागमे ॥ XI / 9 ( 29th Ah.) VII/3299 . सत्ता साध्यते कथम् ॥ . यावज्जीवं शिवाज्ञया ॥ … . कामतत्त्वस्य वेदकः ॥ II / 151; नापनेयमतः भूतदर्शी विमुच्यते ॥ नाभिदेशे त्वलिपुरं कन्दोवें परमेश्वरि । • नाभिस्थाने स्रुचो. कृत्वा चैवमधोमुखम् ॥ …. नार्थवादः शिवागमः । नावश्यं कारणानि कार्यवन्ति भवन्ति । नावेदनमतो वेद्यम्. नासमीहितं फलं भवति । नासिद्धे भावधर्मोऽस्ति .. नास्य मण्डलकुण्डादि. स्नानादि च यथेच्छया । नास्योच्चारयिता… प्राणिनामुरसि स्थितः ॥ नाहं प्राणो नैव शरीरं निःशङ्कः सिद्धिमायाति. नित्यादित्रितयं कुर्याद्गुरुः नित्यानन्दरसास्वादात् सोऽस्म्यहमेव .. अवीरो हि विनश्यति ॥ नित्याह्निके समाप्ते तु कुर्यान्नैमित्तिकं बुधः । I/35 (2nd āh.); XI/6 (29th āh.) नित्योदिता पराशक्तिः faceifear fan:….gen alfaat feafa: 1 VII/101 (12th Ah.)XI/63 (29th Āh.) II/503; VII/3400 VI/2441 V/2193; VII/3353 III/9 III/625 XI/43 (29th āh.) VII/3333 IX/216 VI/2656 III/257; XII/378 III / 873 111/66 III/682 II/126 II/478 VI/87 IV/1721 VI/124 IV/1758 II/345; VII/3296 II/76, 149; III/211 II/428, 501; III/827 I/304 II/304 X/19 VI/2745 IX/258; XI/3 VI/2698; VII/3109 XI / 110 (29th āh.) IX/1 APPENDIX-16 383 निन्द्यमानमहामन्त्र . यात्नाधाग्नि सर्वथा ॥ निमित्तमभिलाषाख्यम् । निमित्तमभिलाषाख्यं नैमित्तिकमतः परम् । नियतोभयांशावलम्बी विमर्शः संशयः । . निरालम्बः परः शिवः ॥ निराशंसात्पूर्णादमिति. .. परमशिवशक्त्यात्मनिखिलम् । … निर्भत्स्यैवं विधानेन अभिषेक प्रदापयत् । निर्वात्यनन्तनाथस्तद्धामाविशति सूक्ष्मरुद्रस्तु । निविकल्पकदशायां हि सोऽयमैश्वरो भावः पशोरपि । निविशेषं हि सामान्यं भवेच्छ्शविषाणवत् । VIII/222 V/2422 VI/57, 75 IV/1691, 1709 VIII / 57 V/2257 1/261 II/261 XI / 95 ( 29th Ah.) VII /3385 VI/51 IV/1685 X/271 VI/2997 IX/155 VI/2595 VI/225 IV/1859 I/270 II/270 निविडज डिमबन्धात् . तादृशेनैव नाम्ना ॥ VII/30 (11th āh.) V/2122 . निश्चयो नैव जायते । 111/20 III/636 निष्कम्पः सकलः शान्तो… बीजाभिख्यासमन्वितम् ॥ X/227 VI/2953 नीलोत्पलदलाभास… • स्थापयेत्कुण्डमध्यतः ॥ IX/202 VI/2642 नेदं बीजं च कस्यचित् । II/173 II/525 नैर्मल्यं मुखमेतस्य. … अंशांशिकातः क्वाप्यन्यत् ॥ नैवाधिकपरिच्छेदः. कोऽधिकोऽर्थः प्रकाशते ॥ IT / 58 II/410 III/90 III/706 नोर्ध्वं निरीक्षते देवो मेदं भूद्भस्मसाज्जगत् । V/22 IV/1372 नौम्यनुत्तरनाथस्य. परापरफलप्रदम् ॥ 11/75 II/427 पक्षद्वयं परित्यज्य … अन्यथा सिद्धिभाग्भवेत् ॥ IV/93 III/1181 … पञ्चकर्मकृतो वायोः . • संरम्भोऽहंकृतो वृत्तिः ॥ .. VI/185 IV/1819 384 INTRODUCTION TO THE TANTRĀLOKA …. पञ्चतद्भागाः पद्मपीठतिरोहिताः । पञ्चत्रिंशत्तत्वी शिवनाथस्यैव शक्तिरुक्तेयम् । पत्यर्धर्माः शक्तयः स्युः…. XII/236 VII/3526 VI/3 IV/1637 I/193 II/193 पदं पदवतां श्रेष्ठं. . स्वोपकाराय चेष्टते । III/93-94 III/709-710 .. पदानि मन्त्रारब्धानि . . स्थूलसूक्ष्मपरात्मता ॥ IV/34 III/1122 पर्दकादशिका सा.. • समनैकादशी स्मृता ॥ I/128 II/128 पद्मस्याष्टदलस्येत्थं. …. • हृदयेनैव भाव्यते । IV/164 III/1252 .. …. • पद्मं हृत्पदमेवात्र ..परं त्विच्छात्मकं मतम् । परभावात्तु तत्सूक्ष्मं शक्तितत्त्वं निगद्यते । परमात्मा शिवो हंसः. परमार्थतः सा शाक्ती तनुः । परमार्थविकल्पेऽपि. परां काष्ठामनुप्राप्तो शुभे वाऽप्यथ वाऽशुभे ॥ • परावस्था हि भासनम् । परासम्पुटमध्यस्थां परां वा केवलां प्रिये ॥
- … . .. परेह शिवसमता । परो महानन्तरालो . सम्बन्धः षड्विधस्तन्त्रे ….॥ . मानसी परिपठ्यते । XII/328 VII/3618 1/235 II/235 VIII/122 V/2322 III/147 111/763 IX/70 V1/2510 I/57; III/7 II/57; III/623 ब्रह्महत्याफलं लभेत् । V/98 IV/1448 VII/22 V/1906 XI/18 (29th āh.) VII/3308 III / 81 III/697 I/280 II/280 पवित्रो नाम नागेन्द्रो ज्येष्ठो भ्रातास्ति वासुकेः ॥ XI/50 VII/3156 पशुनित्यो ह्यमूर्तोऽज्ञो. . भोगोपायविचिन्तकः ॥ VI/114 IV/1748 पशुव नीयमानः स मृत्युं . … .. त्वा लोकं गमयिष्यामः । X/24 VI/2750 APPENDIX-16 385 X/25 VI/2751 X/235 VI/2961 XII/252 VII/3542 XII/356 VIII/3646 IV / 53 (7th āh.) IV/1345 III/32 III/648 XII/387 VIII/3677 VI/86 IV/1720 VI/141 IV/1775 III/283 III/899 I/57 II / 57 XI/170 VII/3276 III/397 III/1013 I/74 II/74 II/155; V/178 II/507; IV / 1528 X/311 XI/3037 III/370 III/986 IV/59 III/1147 I/160 II/160 I/45 II/45 II/260 II/612 11/26 II / 378 पशूंश्च प्रोक्षयेद्वहून् । पश्चात् स्रुचं उत्थितां समपादस्थः …. ॥ . पश्चिमं विवृतं कार्यम्…। पश्येन्नेकमदृष्टस्य विनाप्याख्यातृभिर्जनः । पादाङ्गुष्ठाग्रतो व्यक्ता निर्मिता परमेष्ठिना ॥ . पादोऽस्य विश्वा भूतानि त्रिपादस्यामृतं दिवि । पादो मूलं तथोद्धार.. . मया ख्यातः सुविस्तरात् । पापं कृत्वा तु संतप्य…. . निवृत्त्या तु स पूयते ॥ .. . पाशं विना न शम्भुः मुक्ताणुगकर्त शक्तिमिव ॥ पाशवं ज्ञानमुज्झित्वा पतिशास्त्रं समाश्रयेत् । पाशाश्च पौरुषाः. दीक्षा न निष्फला ॥ … . .. पीठाधः पद्ममालिखेत् । पीत्वा कुलामृतं दिव्यं. • तन्त्रेऽस्मिन्पारमेश्वरे । … •••• पुंसः प्रादुर्भवत्परम् । पुरुषः पचविंशकः । पुरुष षोडशकले न पुरुषे षोडशकले तामाहुरमृतां कलाम् । पुर्वोऽष्टभागो होरां निशि पश्चमेन ॥ … पुष्टावाप्यायने वर्ग:. … पुष्पे गन्धस्तिले. • कुलमन्तः प्रतिष्ठितम् ॥ … पूजकाः शतशः सन्ति. .. प्रभोद्विवा न पश्वषा ॥ .. पूजयेद्विम्बवद्देवीः करणत्वेन दीधितीः । 386 INTRODUCTION TO THE TANTRĀLOKA पूजा नाम न पुष्पाद्यैः सा पूजा ह्यादराल्लयः ॥ पूतना शूलदण्डस्तुतदस्त्रा दीर्घवजिता ॥ पूर्णत्वमेव भवति तत्र तस्या महेश्वरि । पूर्णाहुतिप्रयोगं तु… संगृहीत्वा वै उत्तानकरयोगतः ॥ पूर्वज्जन्तुजातस्य. शिवशक्तयः ॥ पूर्वयाम्यापरादिक्षुतद्ववैशादग्निदलान्तगम् ॥ III/124 III/740 XII/201 VII/3491 XI/51 VII/3157 IX/141 VI/2581 II/83 II/435 XI / 38 ( 29th Ah.) VII/3328 पूर्वाह्णे वापरावा. … • राज्येऽन्ते खेचरो भवत् ॥ XI/54 (29th āh.) VII/3344 पूर्वनिरोधः कथितो. निरोधोऽयमयत्नेनोपदिश्यते । III/289 III/905 पृथक्पृथक्स्वकार्यस्था. . प्रोत्तीर्णः सर्वतो यतः ॥ III/132 III/748 पृथङमन्त्रः पृथमन्त्रीसर्वमन्यथा नैव सिद्धयति ॥ XI/61 (29th Āh.) VII/3351 पृथिव्यादीनि तत्त्वानि. . मकरान्तेषु सुव्रते ॥ II/154 II/506 पृथिव्यापस्तथा तेजो वायुराकाशमेव च । पृथिव्यापस्तथा तेजो यैर्व्याप्तमखिलं जगत् ॥ VII/11 (11th āh.) V/2103 IX/221 VI/2661 पृथिव्यैवेदं ब्रह्म । VII/117 V/2001 पैष्टी गौडी तथा माध्वी साधके भोगदायिका ॥ . XI/9 (29th āh.) VII/3299 पौरुषं चैव सॉख्यानाम् ….। III/23 III/639 पौरुषं चैव सांख्यानां सुखदुःखादिर्वाजतम् । I/69 II/69 … प्रकाशस्यात्मविश्रान्तिरहंभावो हि कीर्तितः । प्रकाशो विषयाकारो देवद्वारो. प्रकृतमहानयशिष्याः. प्रकृतिः पुरुषश्चैव नियतिः. सर्वशास्तु | . सदाशिवशिवौ तथा ॥ 1/95 II/95 .. बोधो वृत्तिमतेर्मता ॥ VI/183 IV/1817 III/195 III/811 VII/33 (11th Ah.) V/2125 APPENDIX-16 387 प्रजाः प्रजानां पतयः सर्वे परमेशस्य धीमतः ॥ . … प्रजानां पतयस्तन मानसा ब्रह्मणः .. IV/130 III/1218 V/114 IV/1464 प्रजापतिना चत्वारो वेदा असृज्यन्त । 11/276 III/892 प्रणवादि ततो रुद्रम् . …. गन्धरूपे गन्धरूपे ध्रुवाहुतेः ॥ X/313 VI/3039 प्रणवेन ततः शक्तिः . …. तत्रैव तु विशोधयेत् ॥ V/259 IV/1609 तु प्रणवेन तु तत्सर्व. . त्रिंशदेकं च संख्यया ॥ I/190 II/190 प्रतिबिम्बन्ति. स्वच्छमणेरिव । II/27 II/379 प्रतिभातोऽप्यर्थः प्रमातर्यविश्रान्तेः ॥ III/217 III/833 प्रतिमापूजनाद् भुक्तिःभुक्तिमुक्ती प्रसिद्ध्यतः ॥ III/426 III/1042 प्रतिशब्दकसंघातो नभस्येवोदितो बधैः । VI/238 IV/1872 प्रतिष्ठा वापि कत्तव्या दग्धपिण्डे श्मशानके । X/360 V/3086 प्रत्यक्षतां परोक्षोऽपि . . विषयः प्रतिपद्यते ॥ VII/14 V/1898 प्रत्यक्षेण यथा वृक्षो वस्तुभावविवर्जनात् । I/121 II/121 प्रथमस्य तथाभाव प्रद्वेषः किंनिबन्धनः । VII/85 V/1969 प्रथमे मूर्तियागे… आयुरारोग्यसंपदः ॥ XI/46 VII/3152 प्रदेशो ब्रह्मणः सार्वरूप्यमनतिक्रान्तश्चातिविकल्प्यश्च । I/200; II/56; III/105; II/200, 408; III/721; VII / 96 (12th āh.); XI/160 V/2188; VII / 3266 .. प्रधाने हि कृतो यत्नः फलवान् भवति । • प्रबुध्यन्ते मन्त्रत्वाय भवाय । .. प्रभवाप्यययोरन्तरन्तः. क्रमोऽवताराख्यः । प्रभास्वरमिदं. • तज्ज्योतिरविनश्वरम् ॥ …. XII/226 VII/3516 III/36 III/652 I/9 II/9 1 /64; III/33 II/64; III/649 388 INTRODUCTION TO THE TANTRĀLOKA प्रमादात्तु प्रविष्टस्य विचारं नैव कारयेत् । X/223 VI/2949 प्रयागो नाभिसंस्थस्तु . • . कोटिवर्षं तथाष्टमम् । IX/50 VI/2490 प्रपित्सायां समाचार. .. . उज्ज्वलां धियम् ॥ X/297 VI/3023 प्रलयाकलसंज्ञो … मायाभावात्स्थैर्यं न गच्छति ॥ VII/196 V/2080 प्रष्ट्री च प्रतिवक्त्री च स्वयं देवी व्यवस्थिता । प्रसन्ना वारुणी ज्ञेया. I/268 II/268 प्रसार्य दक्षिणं पाणि. . तदधो जगलः स्मृतः ॥ मुद्रासंहारिणी प्रोक्ता ॥ IX/39 VI/2479 X/144 VI/2870 … प्रसिद्धिरागमो लोके… । प्रसिद्धिरागमो लोके • तद्ग्राह्यमविशङकितैः ॥ • प्रहरः स्यान्नवाङ्गुलः । प्राक्तनागामिकस्यापि अधर्मक्षयकारिणी । प्राक् संवित्प्राणे परिणता । प्रागाशास्थ भोगदायि. . संसारप्लोषभीषणम् ॥ प्राणापानाश्रिते वाहे द्वात्रिंशत्टयः स्थिताः । प्राणायामस्तथा ध्यानं षडङ्गो योग उच्यते ॥ . प्राणायामो न कर्त्तव्यः शरीरं येन पीड्यते । प्राणाकमानहठ प्राणोऽपानः समानश्च उदानो व्यान एव च । XII/356 VIII/3646 1/47 II/47 IV/56 III/1144 IX/20 VI/2460 II / 142; III / 314, 350; TX / 150; II/142; III/930, 966; VI / X 162; XI/85, 138 2590, 2888; VII/3191, 3244 IX/115 VI/2555 IV/55 III/1143 III/15 III/631 III/97 III/713 रक्षयेत्त्रयघट्टनज्ञः ॥ IV/89 III/1177 III/327 III/943 प्रातिभेन महेशान.. क्रियते तु शिवाध्वरे ॥ VIII/124 V/2324 प्रादुर्भूतविवेकस्य लक्षणं मननं चावलोकनम् । VIII/114 V/2314 प्रायश्चित्तमकुर्वाणो.सिद्धिभ्रंशमवाप्नोति ॥ V/31 IV/1381APPENDIX-16 389 प्रारब्ध्रेकं न शोधयेत् । प्रेर्यमाणास्तु वाच्याशं भूमि •••. तत्तत्फलदानसमुद्यताः ॥ प्रोक्तोऽनन्तोऽसि प्रभुः । फलभेदादारोपितभेदः पदार्थात्मा शक्तिः ॥ I/80, VI/103, 105 II/80; IV/1737, 1739 VII/118 V/2002 V/232 IV/1582 I/110; VI/63 II/110; IV/1697 फलाय कर्मविहितं . एवमपूर्वमधिगम्यते ॥ … फाल्गुनपूर्ण मास आधेय एतद्वा ऋतूनां मुखम् । फाल्गुने द्वादशी शुक्ला विशेषोऽनमहानयम् ॥ • बध्नात्यात्मानमात्मना । बहिषि यो रजतं ददाति रोदनं भवति । … VIII/8 V/2208 XI/52 VII/3158 XI/20 VII/3126 VII/87 V/1971 III/261 III/877 बर्हिषि रजतं न देयम् । III/261-62 III/877-878 .. …. बहिर्मुखस्य मन्त्रस्य… बहुशक्तित्वमप्यस्य तच्छवत्यैवावियुक्तता । बाह्ये गणेशवटुकौ फलभेदेन साधकैः ॥ बिन्दुर्नादस्तथा बिन्दुर्नादस्तथा शक्ति:. • बीजं स्वरा मताः ॥ बीजयोन्यात्मकात् ..कादिभिश्च स्मृता योनिः ॥ बुद्धितत्त्वं महादेवि . भोगजालसमावृतम् । . शक्तयः परिकीर्तितः ॥ III/47 1/196; II/72, 187 III/663 II/196, 424, 539 XI/24 (29th Ah.) VII/3314 I/100 II/100 . तज्ज्ञानाज्ज्ञात एव सः ॥ I/121 II/121 II/92 II/444 .. II/92 II/444 VIII/123 V/2323 बुद्धितत्त्वे स्थिता बौद्धात्वव्यक्ते पाश्चरात्रिकाः ॥ IV/131 III/1219 बुद्धितत्त्वे स्थिता बोद्धाः । XII/365 VIII/3655 बुद्धिसुखदुःखेच्छा…विशेषगुणाः । VI/208 IV/1842 390 INTRODUCTION TO THE TANTRĀLOKA बुद्धौ प्राणे तथा देहे .संविद्रश्मिमयो भवेत् ॥ बोधिः प्रभुस्तथा योगी. …. कल्प्यं नामैतदन्तकम् ॥ III/319 III/935 III/296 III/912 बौद्धं च पौरुषेयं च द्विविधं. सम्यक्सारेतरविभागकृत् । ब्रह्मपञ्चकसंयुक्तः शिवहस्तः प्रकीर्तितः ॥ .. I/85-86 II/85-86 X/32 VI/2758 ब्रह्मा तन्नाधिपत्वेनबौद्धानां परमं पदम् ॥ I/69 II/69 ब्रह्मादिकारणानां तु विग्रहं
- .. .. योगी सर्वज्ञतां व्रजेत् ॥ I/102 II/102 ब्राह्मणो ब्राह्मणमालभेत् ॥ ब्रह्माण्डमण्डपस्यान्तर्भुवनानि. . अष्टावेते प्रकीर्तिताः ॥ ब्राह्मणस्य यथा पत्नी. ब्राह्मणस्य रुजः कृत्या . ब्रह्मणोऽण्डस्य शकलं. ब्राह्मणो न हन्तव्यः । ब्रह्मण्यानन्दाख्यं रूपमतो. . .. ज्ञेया नित्योदिते कुले ॥ . जातिभ्रंशकरं स्मृतम् ॥ . अन्ये तु क्रमशः स्थिताः ॥ ब्राह्मण्यं बीजशुद्ध्या. . चण्डालेष्वपि धावति ॥ ब्राह्मी माहेश्वरी चैव. • चामुण्डा चेति मातरः ॥ .. भक्तिरेव परां काष्ठां प्राप्ता मोक्षोऽभिधीयते । V/15 IV/1365 XI/64 (29th āh.) VII/3354 III/272 III/888 V/16 IV/1366 III/274 III/890 III/274 III/890 . । भिन्नश्चाभेदितां समायातः । XI / 67 ( 29th Ah.) VII/3357 IX/247 VI/2687 I/154 II/154 VIII/137 V/2337 भगवन् मातृचक्रेश महत् XII/284 VII/3574 भट्टारकादिभूत्यन्तः भगे लिङ्गे स्थितो… • भरणाद्भरितस्थितिः । भस्मना रोचनाद्यैश्च अस्त्रप्राकारचिन्तनम् । • संघट्टान्निष्क्रमेद्रसः ॥ XI/106 (29th Ah.) VII/3396 . . धियं वर्धयतांतराम् ॥ I/29 II/29 T/143 II/143 X/222 VI/2948 APPENDIX-16 391 भावनाबलतः स्पष्टं. भावा भान्तीति … भावितः सुप्रसन्नात्मा जपहोमरतः सदा । • तत्प्रत्यक्षम कल्पकम् ॥ VII / 170 V/2054 भान्तीति भासते ॥ III/130 III/746 III/66 III/682 1/55 II / 55 X/353-54 भिन्नवेद्यप्रथात्रैव मायाख्यम्…. । भुक्तोज्झितं हि प्राप्नुवन्त्यपि साधकाः ॥ . …. भुजङ्गकुटिलाकारा. • • • भुजङ्गसंज्ञितम् ॥ …. … भुजङ्गवद्गरलसंक्रामः । भुवनं चिन्तयेद्यस्तु भुवनेशत्वमाप्नोति भूयो भूयः परे भावे मन्त्रात्मा जप्य ईदृशः ॥ . . • भूयो भूयः समुद्देशलक्षणात्मपरीक्षणम् । भृगौ च स्मृतेर्लुप्त …. भेदभावकमायीय. . तिमिररूपधृत ॥ .. भेदा हि न स्वरूपं भेदाभावादभेद्यता तेन ॥ … भैरवरूपी कालः… भुवनाम्बिके जयसि ॥ भैरवस्य प्रियं नित्यं बहुमातृगणस्य च । ॥ भैरवाद भैरवीं प्राप्तं. • स्वच्छन्दाद्यैर्महाबलैः ॥ भैरवीयमहारज्जुप्रबद्धानि सलिलावर्तगानि च । • भैरवरूपी कालः कोटान्तम् । । भैरव्या भैरवात्प्राप्तं. …. . मच्छन्देन महात्मना । भोगसाधनसंसिद्धयै. मायामाविश्य शक्तिभिः ॥ … भोगोत्सुकता यदा प्रधानभूतातत्रापि तारतम्यातूवैविध्यं ॥ XI/155 (29th Ah.) VI/3079-3080 VII/3445534 III/234 111/850 I/102 II/102 I/135 II/135 I/278 II/278 V/98 IV/1448 I/18 II/18 VII / 5 II/224 XI / 10 ( 29th Ah.) V/1889 II/576 VII / 3300 VIII/3673 IV/1368 XII/383 V/18 III/142, 182, 198 III/758, 798, 814 1/24 II/24 III/140 III/756 VIII/152 V/2352 392 INTRODUCTION TO THE TANTRĀLOKA त्रियात्सर्वं रवयति भ्रूमध्ये हृदये वाथ.. • बिन्दुभेदेन वेधयेत् ॥ सततोच्चारणाच्छिवः ॥ I/143 XI/152 (29th āh.) II/143 VII/3442 मच्छाः पाशाः.. . मच्छन्दस्तेन कीर्तितः ॥ T/25 II/25 मत्त एवोदितमिदं. . मदभिन्नमिदं च ॥ I/29 (2nd āh.) II/339 मद्यमांसाधिवासेन … .. प्रायश्चित्तं समाचरेत् ॥ XI/11 (29th Ah.) VII / 3301 मध्यनाडी. देवः प्रकाशते ॥ I/131 II/131 …. मध्यमेवात्र सदा देवि नित्याचक्रं प्रपूजयेत् ॥ XI/51 VII/3157 मध्यशूलं त्रित्रिशूलं नवशूलं तथैव च ॥ XII/228 VII/3518 मध्ये अष्टाश्रको विष्णुः . . . . V/40 IV/1390 मननं सर्ववेत्तृत्वं त्राणं संसार्यनुग्रहः । II/214 II/566 मनोजा गुरुवक्त्रस्था… मुद्रेयं त्रिविधा स्मृता ॥ IX/128 VI/2568 मन्त्रवादो न कर्तव्य इति कर्त्तृत्ववर्जनात् । मन्त्राणां च प्रलयाकलानां सतामनुगृहीतानाम् । ममैव भैरवस्यैता विश्वभङ्गयो विनिर्गताः । X/196 VI/2922 VI/111 IV/1745 II/95 II/447 मलमज्ञानमिच्छन्ति … । मलयेन तु विप्राणां मलं कर्म च सवहेयमिति प्रोक्तं …. ॥ मलः कर्मनिमित्तं तु नैमित्तिकमतः परम् । मलमज्ञानमिच्छन्ति संसाराङकुरकारणम् । I/61 II/61 VI/75; VIII/34 IV/1709; V/2234 VI/60 IV/1694 VI/82 IV/1716 शूद्राणामलिना प्रिये ॥ XI/11 (29th Ah.) VII/3301 मलशक्तयो विभिन्नाः प्रत्यात्मानं च तद्गुणावरिकाः । मलोऽज्ञानं पशुत्वं च पर्यायास्तत्त्र चोदिताः ॥ …. VI/62; VIII/30 IV/1696; V/2230 VI/30 V/2230 APPENDIX-16 393 महानवान्तरो दिव्यो. महादेवो महातेजा महाज्योतिः. . पश्चधा भिन्नलक्षणः ॥ V/205 IV/1555 I/282 II/282 महार्थं भैरवोक्तं … . तेषां प्रायश्चितानि शुद्धये ॥ VIII/186-187 V/2386-2387 महाव्योमेशलिङ्गस्य देहधूपं समर्पयेत् ॥ XII/284 VII/3574 मा किंचित्त्यज मा गृहाण । X/203 VI/2929 मात्रावर्गोऽप्यहंकाराद्. भूतादिसंज्ञितात् ॥ VI/226 IV/1860 मात्रास्पर्शास्तु. तितिक्षस्व भारत ॥ II/155 II/507 माया कलाशुद्धविद्याकञ्चुकानि मितात्मनः ॥ VI/164 IV/1798 मायारूपं भवज्जालं : • कालरागयुतं चैव … ॥ I/26 II/26 माया हेया शिवो. मावकं मधु विज्ञेयं. ara:…. … माया सदाशिव - शिवप्रान्तव्याप्त्री ननु क्रमात् ॥ .. मायासदेशपर्यन्तं. . चिन्मयत्वप्रकाशभाक् ॥ मायासहितं.. • इदमुक्त | • मायाधर्मः शिवः शून्यः ॥ . विज्ञेयं…. । मादक: सहजस्त्वेक: पुमान् परमो विभुः ॥ …. • मिश्रकर्मफलासवितं . स्युधोर्राः परापराः ॥ 1. मुक्तिश्च शिवदीक्षया मुखं वा एतत्संवत्सरस्य यत्फाल्गुनी पौर्णमासी । मुख्यत्वं कतृ तायास्तत्समावेशलक्षणम् ॥ • मुद्राख्याः शिवशक्तयः । मुद्रा बिम्बोदयो नाम्ना…. । I/248; I / 35 ( 2nd āh.) 1/217 II/217 VI/245 IV/1879 II/155 II/507 I/116 II/116 IX /39 VI/2479 XI/10 (29th āh.) VII/3300 II/86 II/438 11/248, 345 XI/52 VII/3158 I/206 II/206 IX/128 VI/2568 XII/304 VII/3594 394 14 INTRODUCTION TO THE TANTRALOKA … मेर्वधो मलयाकारो. मोक्षो हि नाम … •. मुद्रा या काचिदास्थितिः । मुमुक्षोर्न विशेषायनहि ब्रह्मणि शंसन्ति…॥ मुहूर्तादिव तत्त्रस्थः प्राप्नोत्यभीप्सितम् ॥ • मूले तु शाक्तः कथितो बोधनादप्रवर्तकः । मृच्छैलधातुरत्नाविभवं. मेह्रस्याधः कुलो ज्ञेयो .. मेयं साधारणं मुक्तः … . लक्षयोजनविस्तारः … III/232 III/848 VIII/80 V/2280 III/14 III/630 XII/320 VII/3610 • यत्न लीनं चराचरम् ॥ III/257 III/873 . घनव्याप्तिप्रबोधकः । X/188 VI/2914 पुनरत्यन्तभेदवत् ॥ III/240 III/856 V/49 IV/1399 स्वरूपं चात्मनः संवित् 1/302 11/302 मोचयन्ति महाघोरात् . मुद्रा हि शक्तयः ॥ XII/327 VII/3617 … मौसुले कारके चैव मायातत्त्वं प्रकीर्तितम् ॥ यः पुनः सर्वतत्त्वानि. यच्चान्ते दक्षिणं… .मन्त्रवीर्यप्रकाशकः ॥ . युगपभैरवाभिधम् । यजेदाध्यात्मिकं लिङ्गं बाह्यं लिङ्गं न पूजयेत् ॥ यज्जनिताभिष्वङ्गेकश्चिद्वीतरागः स्यात् ॥ यतः शिवोद्भवाः सर्व शिवधामफलप्रदाः । यतो नान्या क्रिया नाम. . .. यत्करोषि यदश्नासि तबकुरुष्व मदर्पणम् । यत्किंचिन्मानसाह्लादि . . देवमभ्यर्चयेत्सदा ॥ यत्तदक्षरमक्षोभ्यं नित्योदितो जपः ॥ . भाति…. यत्तद्भ म्यण्डकं भाति विश्वकर्म्मप्रसादतः । . II/151; XI/110 (29th āh.) 1/70 11/70 III/249 111/865 1/41 11/41 111/286 111/902 VI/163 IV/1797 1/48; VIII/183 11/48; V/2383 I/199 II/199 VI/109 IV/1743 XI/18 (29th āh.) VII/3308 II/503; VII/3400 V/17 IV/1367 APPENDIX-16 395 यत्ते कुर्युर्न तत्कुर्याद्यद्ब्रूयुस्तत्समाचरेत् । III/270 III/886 यत्र यत्र मनो याति सर्व शिवमयं यतः ॥ III/100 III/716 यत्र यत्र मिलिता मरीचयस्तत्र तत्र विभुरेव जृम्भते । III/288 III/904 यत्त्र रूढिः प्रजायेत इत्याह भगवाञ्छिवः ॥ • III/39 III/655 यत्रापि स्यात्परिच्छेदः . यत्न वा रमते मनः । यत्त्रास्ति न भयं कालः कलयेच्च तम् ॥ .. यत्नोदितमिदं चित्रं. .शिवशक्तिविर्वाजतम् ॥ यत्नोदितमिदं चित्रं विश्वं यत्त्रास्तमेति च । · यत्सृष्टिस्थितिसंहाररक्तैश्च. • कालीपदं नयेत् ॥ यथाग्निर्भस्मना भवेत्स्फुटम् ॥ … यथा दण्डाहतः सर्पो.गुरुणा प्रतिबोधिता ॥ यथादर्शगतां च्छायां. . शिवं सर्वगतं विभुम् ॥ … यथान्तनिर्मलादर्श. • विश्ववृत्तयः ॥ … यथान्तोऽस्ति क्षणस्यैवम् यथा भैरवचक्रेषु नायकः यथा रुमायां पतिताः यथालोकेन दीपस्य. • .. तथा भावाश्चिदात्मनि ॥ . तद्वच्छक्त्या शिवः प्रिये ॥ यथा स्थितः विकारनिकराञ्जहि ॥ . … यथोप्तं कालतो बीजं. … प्रातिभं प्रिये । यदसत्तदसद्युक्ता नासतः तस्य कस्यापि शक्तितः ॥ IX/57 VI/2497 सोऽर्थो …सोऽर्थो नावधृतस्तथा ॥ III/90 III/706 I/5 II/5 II/75; XII/373 II/427; VIII/3663 .II/199 II/551 III/191 III/807 VIII/111 V/2311 III/358 III/974 VIII/116 V/2316 II/27 II/379 . लोकस्य क्षणे स्थितिः ॥ IV/17 (7th Ah.) III/1309 . रसेन्द्रः पारतीयकः ॥ XI/10 (29th āh.) VII/3300 I/30 (2nd Ah.) II/340 I/229; II/112 II/229, 464 I/29 (2nd āh.) 11/339 VIII/112 V/2312 VI/11 IV/1645 396 INTRODUCTION TO THE TANTRĀLOKA यदा जानन्ति नो तत्त्वं यदा तु ग्राहकावेश . … तत्स्वरूपं नरात्मकम् ॥ यदा तु तस्य … . सेच्छायाः प्रथमा तुटि: । . नरक गन्तुकामिनः ॥ VIII / 186 V/2386 VII/125 V/2009 II/84 II/436 यदा त्रयाणां वक्त्राणां शिवेनैवं निरूपिता । I/39 II/39 यदा देवि महान्स्थूलो. यदिदं हि पृथिव्यादि .. यदि मुक्तिर्जलस्नानान्मत्स्यानां सा न किं भवेत् । यदि लक्षणहीना स्यात्सर्वकर्मसु गम्यते ॥ यदीच्छेन्नरकं गन्तुं गोषु च ब्राह्मणेषु च ॥ यदेतत्कामतत्त्वं. . श्रृणु त्वं मृगलोचने ॥ यदैव चामरावत्या. .. दित्यगतागतम् । यदोल्लसति शृंगाटपीठात्कुटिलरूपिणी । … यद्द्द्रव्यं लोकविद्विष्टं वीरंराहार्यमेव तत् ॥ . • यथाभेदद्वयं प्रिये । VIII/119 II/2319 आधारशक्तिः शास्त्रेषु कथ्यते ॥ IX/149 V/2589 III/120 III/736 XI/71 (29th Ah.) VII/3361 V/31 IV/1381 II/168 II/520 V/86 IV/1436 II/104 II/456 III/269 III/885 यद्यथा चाभिसंधत्ते तत्तत्तस्य तथा फलेत् । यद्रेतः स भवेच्चन्द्रः…. VI/88 IV/1722 XI / 105 (29th Ah.) VII/3395 … यद्वा स्वरूपपरतामपि यथार्थमाहुः ॥ यन्निवारणम् संवित्सतत्त्वं सा काष्ठा सा परा गतिः ॥ यस्मान्महेश्वरः. … प्रोद्धरति प्रजाः ॥ यस्मिन्काले तु गुरुणा . ….ada fam quaisat…. II यस्मिन्यस्मिञ्चक्रवरे • पूजाविधिः स्मृतः ॥ यस्य नित्योदिता. • तद्द्भरणे रता । III/262 III/878 III/396 III/1012 III/78 III/694 VIII/188 V/2388 III/210 III/826 I/9 11/9 APPENDIX-16 397 यस्य वै स्नातमानस्य यस्य साराः पवित्रत्वे. यस्यां यस्यां बोधभूमौ . यस्यां सदा खेचरिदृष्टि या अग्निहोत्राहुतयः .. या तक्ता ज्ञेयकालुष्य … … • न स जीवति ॥ . भैरवेण भवच्छिदा ॥ … तव मार्गवित्सः ॥ या तक्ता ज्ञेयकालुष्य • वर्गयुग्मकम् ॥ … यानुभूतिरजामेयानन्तात्मानन्दविग्रहा । यान्ति देवव्रता देवान् यान्ति मद्याजिनोऽपि माम् ॥ . • .. याभिः संरक्षितो मन्त्री मन्त्रसिद्धिमवाप्नुयात् ॥ या या संविदुदारातत्तद्देव्यास्तवाकारः ॥ यावज्जीवं सुखं. • पुनरागमनं कुतः ॥ यावन्न वेदका एतेनास्त्यशुचिस्ततः ॥ यावन्न सर्वे तत्त्वज्ञास्तावद्दीपं न दर्शयेत् । या सा शक्तिः. यथा गच्छति तच्छृणु ॥ या सा शक्तिर्. • .. . समवायिनी । युगपद्वेदनाज्ज्ञानज्ञेययोरेकरूपता । ये तु वर्णाश्रमाचाराः . लोकधर्मान्समाचरेत् ॥ ये त्विहागन्तवः… जपहोमप्रधानैश्च॥ … येन येन निबध्यन्ते. . मुच्यन्ते भवबन्धनात् ॥ येन येन हि रूपेण . … चिन्तामणिरिवेश्वरः ॥ XI/101 VII/3207 XI/18 (29th Ah.) VII/3308 . चातुरात्म्यं प्रपद्यते ॥ III/128 III/744 . विलसत्स्पर्शोदयो जृम्भते । III / 196 III/812 IV/111 III/1199 II/173 II/525 II/92 II/444 11/255 II/607 1/170 II/170 XII/307 VII/3597 IX/85 VI/2525 IV/16 III/1104 VII/115; XI /7 (29th āh.) V/1999; VII/3297 XI/168 (29th āh.) VII/3458 I/109 II/109 1/16 II/116 II/66 II/418 III/277-78 III/893-894 VI/105 IV/1739 III/338 III/954 I/157 II/157 398 INTRODUCTION TO THE TANTRāLOKA येन सर्वमिदं बुद्ध … येन येनाक्षमागण. येनाघ्रातं श्रुतं दृष्ट. ये निवृत्ताधिकारास्तु. . देवा ब्राह्मणं विदुः ॥ . तद्गतस्तन्मयो भवेत् ॥ भोगमोक्षप्रदं तस्य … . येनेदं तद्धि भोगतः ॥ येषां मृतानां चर्माणि महल्लोके लयः स्मृतः ॥ तेऽपि रुद्रा न संशयः ॥ योऽयं वह्निः परं तत्त्वं प्रमातुरिदमेव तत् । IX/254 ॥ I/11; XI / 82 (29th Ah.) XI/9 (29th āh.) V/113 VI/2694 II/11; VII / 3372 VII /3299 IV/1463 VI/103; IX / 18 IV / 1737; V/2458 XI/98 VII/3204 III/126 III/742 योक्ता संवत्सरात्सिद्धिदर्चनं यजनं हुतम् ॥ 1/32 II / 32 योगमेकत्वमिच्छन्ति वस्तुनोऽन्येन वस्तुना । I/190 II/190 … योगिनामपि सद्बीजे. . स्थिरस्वार्थक्रियाकरम् ॥ VI/33 IV/1667 योगी तथा निर्व ति… केवलमेति शान्तिम् ॥ III/34 III/650 यो यत्राभिलषेद. यो यत्राभिलषेद् यो जल्पः स जपः . सिद्धिभाक् ….॥ III/227 III/843 I/101 II/101 … मन्त्रसामर्थ्यात् ॥ V/276 IV/1626 यो यस्मिन्मन्त्रयोगेन तन्त्राचारपदे स्थितः । यो यत्त्राभिलषेद्भोगान् …. । यो यस्य गुर्वादेशः स तस्य मोचकः । यो यस्याः सन्ततेर्नाथः ज्ञास्यन्ति च निजं कुलं । . यो यस्मिंस्थितिसंभूतस्तस्य सा कुलदेवता । योषितश्चैव पूज्यन्ते . … ज्ञात्वा शिवमवाप्नुयात् । यो ह वै तद्हवीरग्निषोमाभ्यां जुहोति तस्यैतदमृतीभवति । IX/20 VI/2460 III/203 III/819 XI/30 (29th Ah.) VII/3320 XI/9 VII/3115 XI / 52 (29th Ah.) VII/3342 XI/79 (29th Āh.) VII/3369 IX/223 YI/2663APPENDIX-16 399 . यो हि बाधयते पापः सर्वेषां परिकीर्तितम् ॥ यो हि यस्माद् गुणोत्कृष्टः स तस्मादूर्ध्व उच्यते । रजसा गोद्युतेनैव वायव्यं .. • बनुस्मृत्य परापराम् । रसं पुर्यष्टकांशं तु अर्पयेद् विष्णवे सदा । रसायनतपोजापयोग. .प्राज्ञेजोयतेऽनलसेजनः ॥ … III/277 III/893 1/1 (2nd Ah.) II/311 IX/34 VI/2474 X/313 VI/3039 VI/105 IV.1739 रागादिकलुषं चित्तं प्रहीनावरणैजिनैः ॥ I/64 11/64 रागाद्यकलुषोऽस्म्यन्तः शून्योऽहं कर्तृ तोज्झितः । 1/303 II/303 राजवर्तन रजसा व्योमबिम्बं . . शुक्ला वा व्योमरेखिका । XI/22 (29th Ah.) VII/3312 राजसस्तैजसाद्वर्गः. •. कारणानुविधायिता ॥ … .. . रासभ्या मूत्रकाले तु योनिः प्रस्पन्दते यथा । • रिक्तस्य जन्तोर्जातस्य. .सिद्धान्तविषमग्रहाः ॥ रुद्रशक्तिसमाविष्ट:. … नीयते सद्गुरुं प्रति ॥ रुद्रश्च रुद्रशक्तिश्च अमनस्के लयं गतौ । रुद्रो रुरोद… तव्रजतमभवत् । रूपादिपश्ववर्गोऽयं विश्वमेतावदेव हि । … • द्रव्यद्वादशक शुभम् । रेतो हराम्बु पुष्प. लब्धभूमेवरक्तस्य. . भोगेन परिपूरितम् । लयोदयश्चित्स्वरूपस्तेन तत्कुलमुच्यते । । VI/222 IV/1856 राज्यमिव मन्त्रिपरवशमैश्वयं न रच्यते किंचित् ॥ VIII/68 V/2268 III/165 III/781 III/22 III/638 VIII/154 V/2354 II/75 II/427 III/262 III/878 III/159. III/775 XI/16 (29th āh.) VII/8306 III/93 III/709 XI/4 (29th āh.) VII/3294 लिङ्गरूपी भवेन्मेरु:…। लिङ्गशब्देन विद्वांसः…. भावानां पदमव्ययम् ॥ V/40 III/141,423 IV/1390 III/757, 1039 लिङगे परमशिवान्तां. • भावर्याद्भरिमैः ॥ लेशोक्तो बुद्धिबोधोऽयं. येनोत्पन्नोऽनुभूयते ॥ लोकधमणमारोप्य मते भुवनभर्तरि । लोकधमणमारोप्य वा मुक्तिकांक्षिणम् । लोकपाला भवन्त्येवं तेषां हस्तगताः पूज्या ॥ . .. . लोकानुग्रहहेत्वर्थं … . तेन तद्द्द्रव्यमाहरेत् ॥ लोकालोकमतो देवि . लौकिके व्यवहारे हि सदृशौ बालपण्डितौ । लौकिकादिरहस्यान्त वक्त्राद्वक्त्रप्रयोगेण. • व्याप्य सर्वमिदं स्थिताः । . वागित्थं पारमेश्वरी ॥ • देवतावीरसंयुतम् ॥ वक्त्रं हि नाम. …afcit. . . . II व्रतिनो जटिनो मुण्डास्पट्टेः भूषिता भूमिपादयः ॥ व्रते पाशुपते प्रोक्तमैश्वरं परमं पदम् । वषडाप्यायने शस्तः… वस्तुतो हि त्रिधैवेयं. वस्तुभेदे प्रसिद्धस्य, . तथैवाभेदभागिना ॥ वागादीनां विषाणिवत् । वस्तुनिर्णयशून्याभिर्जिह्वीमस्तर्कबुद्धिभि: ॥ … .. वस्तुशून्यानि । वागेव विश्वा भुवनानि जज्ञे । वाणी पाणी भगः. .. गर्वो वैकारिकोऽन यः ॥ वाममार्गाभिषिक्तोऽपि . कौले त्रिकेऽपि सः ॥ .. 111/285 III/901 VI/184 IV/1818. IV/149 III/1237 IX/20 VI/2460 IX/180 VI/2620 XI/15 (29th āh.) VII/3305 V/82 IV1432 XII/366 VIII/3656 XII/364 VIII/3654 XI/93 (29th Ah.) VII /3383 XI / 89 (29th Ah.) VII/3379 III/288 III/904 1/70 II/70 I/160 II/160 I/248 II/248 III/19 III/635 VI/43 IV1677 III/20 III/636 V/221 IV/1571 VI/203 IV/1837 VIII/182 V/2382 8 400 INTRODUCTION TO THE TANTRĀLOKA APPENDIX-16 401 वामा संसारवमनात् III/25 III/641 वामा संसारवमना स्वरूपावरणात्मिका । VIII/131 V/2331 वामो वायं विधिः कार्यो मुक्तिमार्गावलम्बिभिः । IX/126 VI/2566 वायुर्नाभेरुत्थित उरसि. … • शब्दान् अभिव्यनक्ति । VI/215 IV/1849 वासनाभेदतः प्राप्तिः सान्ध्यमन्त्रप्रचोदिता । IV/63 III/1151 विकल्पयुक्तचित्तस्तु जीवन्मुक्तो न संशयः । 1/89 II/89 विकल्पयोनयः शब्दा.. III/465 III/1081 विज्ञानमानन्दं ब्रह्म । III/32 III/648 ….वित्तशाठ्यं न कारयेत् । IX / 25, 212 VI/2465, 2652 विद्यापादार्थकुशलः गुरुर्दीक्षां प्रकुर्वीत IX/12 VI/2452 विद्यापीठे तु पश्चाशत् . . ग्रन्थीनां मातृनायिके ॥ XI/70 VII/3176 … … विद्राव्य गोलकं तत्त्र. . कुर्वीत सर्वसिद्धिफलप्रदम् ॥ विधिपूजां समाचरेत् विधिवाक्यमिदंसत्क्रियाणां फलेष्वपि ॥ विधिशक्तिरवसीदति . समुत्तभ्नाति ॥ … विधेर्लक्षणमेतावद. • नाज्ञातज्ञापनं विधिः ॥ …. विना गुरुं विना देवं . . पशवस्ते न संशयः ॥ विना सर्गेण बन्धो हि सर्गस्तस्यैव मोक्षार्थं ॥ विनिवारयितुं शक्यासात्त्वराजसवर्गयोः ॥ विप्रतिषिद्धधर्मसमवाये भूयतां स्यात्सधर्मत्वम् । विभवे सति यो लोभान्नजातुचित्परमेश्वरि ॥ XI/92 (29th Ah.) VII/3382 पवित्राण्याहरेत्पश्चात्॥ XI/71 VII/3177 III/257 III/873 III/256 III/872 I/166 II/166 XI / 67 ( 29th Ah.) VII/3357 VIII/22 V/2222 VI/222 IV/1856 VI/73 IV/1707 IX/213 VI/2653 402 INTRODUCTION TO THE TANTRĀLOKA विभिन्नशक्तिसंयोगादि. … . वत्वमेव वरानने ॥ विभीषणेन रामस्य रामेण तपसोग्रेण भैरवि । • । विभुशक्त्यणुसम्बन्धात्…दुत्तरोत्तरसंभृतः । . XII/388 II/157 II/509 VIII / 3678 - 1/255 II/255 विमर्शः आगमः सा सा प्रसिद्धिरवगीतिका । XII/361 VIII/3651 विवेकोऽतीन्द्रिये भावे.प्रदीपं तु यथा दिवा । VIII/113 V/2313 विशुद्धं स्फटिकं. विशिष्टसुखदुःखादि साधनावेदने… महेशस्थितिभाक्क्रमात् ॥ शुद्धशिवात्मनोः ॥ VII/198 V/2082 VIII/34 V/2234 विशेषणविशेष्यत्वव्यपदेशस्य …. •. हेतोर्गोचरत्वं व्रजन्त्यमी ॥ VI/236 IV/1870 वेगवत्यथ संहारी वेदवर्त्मानुवर्ती च. …विशेषात्तत्र चाकृतिः कुशैर्वा स्नानशोधिता । विश्वं जगदभावमथोपरपदज्ञानं फलं तत्त्वतः ॥ विश्वात्मके हि विश्वस्मिन्. • न्यूनत्वं तत्र भेदगम् । विषयेषु च सर्वेषु नाशिवं विद्यते क्वचित् ॥ …. विषयेष्वेव संलीनानधोधः… घोरतर्योऽपरास्तु ताः ॥ विषयेष्वेव संलीनानधोधः पातयन्त्यणून् । विषयेष्वेव … घोरतर्योऽपराः स्मृता विषुवद्वासरे प्रातर्दक्षायोगीनां तु निजेच्छ्या ॥ विसर्ग एव सुस्पष्टमाश्यानत्वमुपागतः । विसर्गमानं नाथस्य सृष्टिसंहारविभ्रमाः । वक्त्रकौला तु पश्वमी । . दागमो वश्वनैव सा ॥ X/225 VI/2951 XI/33 (29th Āh.) VII/3323 VII/45 V/1889 I/133 II/133 II/111 II/463 III/27 III/643 VIII/172 V/2372 X/321 VI/3047 II/150 II/502 II / 145 II/497 XI/74 (29th āh.) VII/3364 III/252 III/868 वेदाच्छ्वं ततो वामं . . त्रिकं सर्वोत्तमं परम् ॥ I/49; III/56; VIII/181 II/49; III/672; V/2381 APPENDIX-16 वेद्यो वेदकतामाप्तो. वेदादिभ्यः परं शैवं. वेदादिभ्यः वरं शैवम् वेद्यं वेदकतामाप्तं वेद्यवेदकसाम्येन. … कौलात्परतरं नहि ॥ …. . । तेनेदं त्वन्मयं जगत् ॥ योगिभिः समुदाहृतः । … त्वन्मयं जगत् ॥ 1/48 11/48 V/31-32 TV/1381-1382 VII/182 V/2066 IV/75 III/1163 I/164 II/164 बेधदीक्षां विनाइति शाक्तस्य निश्वयः ॥ XI / 131 (29th Ah.) VII/3421 वैराग्यं नाम भोगेभ्यो वैमुख्यमुच्यते इति । VIII/68 V/2268 व्यवहाराः प्रतायन्ते तिरश्चामपि तद्वशात् । शक्तिगोचरगं वीर्यं तत्कुलम् विद्धि सर्वगम् । वैष्णवाः सौगताः …. जातुचित्पतिशासने ॥ वौषडाप्यानने शस्तम् . । …. व्यापिनी पुरुषानन्त्यभोगाय . . . . स्रोतोभिविश्वधामभिः ॥ व्योम-विग्रह-बिन्द्वर्ण.. लक्ष्यभवः स्मृतः षोढा शक्तयः समयज्ञाश्च दिनान्ते क्रीडयन्ति ताः । .. शक्तिश्च नाम भावस्य स्वं रूपं मातृकल्पितम् । शक्तिश्च शक्तिमांश्चेति शक्तिमांस्तु महेश्वरः ॥ शक्तिस्तु मातृका ज्ञेया सा च ज्ञेया शिवात्मिका ॥ शक्तिसंस्नुतसुधारसक्रमात् . …पिवति तं महामुनिः ॥ शक्त्यादिस्तत्त्ववर्गस्तुविद्या रागस्तु वरवर्णिनि । शक्त्योऽस्य जगत्कृत्स्नं ॥ .. VIII/189 V/2389 X/140 V/2866 VII / 53 ( 11th Ah.); VIII/89 V/2145, 2289 VI/118 IV/1752 ॥ I/101 II/101 XI/19 VII/3125 XI / 4 (29th Ah.) VII/3294 I/302 II/302 I/155; III/374 II/155; III/990 XI/60(29th Ah.) VII/3350 IV/97 III/1185 IV/39 III/1127 II/76, 197; V/124; VI / 120; VIII/163; XI / 56 ( 29th Ah.) II/428, 549; IV/1474, 1754; V/2363; VII/3346 403 404 INTRODUCTION TO THE TANTRĀLOKA शक्तयोऽस्य जगत्कृत्स्नं शक्तिमांस्तु महेश्वरः ॥ शक्त्योऽस्य जगत्सर्व. । II/108, 145, 186 II/460, 497, 538 II/89 II/441 …. शङ्कया कुर्गात याति तस्माच्छंकां परित्यजेत् ॥ शङ्कया विघ्नभाजनम् । VII/106 (12th āh.) V/2198 III/164 III/780 शङकाशून्योऽपि पारमेश्वरी । . … … शनैश्वरस्य यः कालस्तं. सर्वकर्मस्वसिद्धिदः ॥ शब्दः प्रत्यक्षत्वे. . स्पर्शवद्विशेषगुणः । …. . शब्दः स्पर्शश्च रूपं .. • भूतादिरहंकारोऽत्र तामसः । शब्दः स्पर्शश्च रूपं अष्टादशैवं तत्त्वानि ॥ शब्दे वाचकशक्तिश्च नित्यैवाग्नाविवोष्णता । शरीरभुवनाकारं (रो) मायीयं (यः) परिकीर्तितम् ( : ) । शशिभास्करसंयोगात् . ••• मुक्तये मोक्षकाङक्षिणः ॥ शश्वद्विश्वमनश्वरप्रकृतयो. .. क्षीणस्थितिर्लक्ष्यते ॥ शान्तो दान्तो जितक्रोध. … शास्त्रहीने न सिद्धिः स्याद् दीक्षादौ वीरवन्दिते । शिखा परिमिता शक्तिः. . क्रियाशक्तिरिति ख्याता ॥ … . शिवं ध्यात्वा तु तन्मयः । शिवः प्रशस्यते नित्यं. . योगिनीनां प्रियो भवेत् ॥ शिव आचार्यरूपेण लोकानुग्रहकारकः । शिव एव गृहीतपशुभावः । शिवतत्त्वं कथं शून्यं तदतीतं न किंचन ॥ 1/38 (2nd Ah.) II/348 IV/62 III/1150 VI/238 IV/1872 VI/218 IV/1852 VII / 33 ( 11th Ah.) V/2125 VII / 54 ( 11th Ah.) V/2146 I /56; VI / 75; VIII/34 II/56; IV/1709; V/2234 III/96 III/712 III/233 III/849 IX/253 VI/2693 III / 48 III/664 IV/22 III/1110 I/102 II/102 XI / 92 (29th Ah.) VIII/156 I/244, 302; VI/113 VII/3382 V/2356 II/244,302; IV / 1747 1/116 II/116 APPENDIX-16 405 शिवनभसि विगलिताक्षः शिवभावनयौषध्या रसवच्छिवहेमता ॥ शिवशक्त्यात्मकं रूपं. . अनलकोटिशतदीप्तम् ॥ III/222-223 III/838-839 … I/130 II/130 . कर्त्तव्यं साधकोत्तमैः ॥ I / 14; XI / 73 ( 29th Ah.) II/14; VII/3363 • शिवशक्तिसदाशिवताम् विभक्तभावेन भासयति ॥ . VI/49 IV/1683 शिवस्य परिपूर्णस्य सम्बन्धः परिकीर्तितः ॥ 1/283 TT/283 … शिवाम्भसास्त्रयुक्तेन. . नैर्ऋताद्यावदंश्वरम् । शिवोऽहमद्वितीयोऽहं… .शिवो भूत्वा शिवं यजेत् । शिशुना क्षिप्तमकामात् भवेद्गणप्रान्तम् ॥ . …. शीधुस्त्विक्षुरसेन तु । शुक्लमधुरशीता एव रूपरसस्पर्शाः । शुचिर्नामाग्निरुद्भूतः संघट्टात्सोमसूर्ययोः । शुद्धबोधात्मकत्वेऽपि. . ते च विज्ञानकेवलाः । शुद्धेऽध्वनि शिवः कर्ता. . शुद्धेऽध्वनि शिवः कर्ता प्रोक्तोऽनन्तोऽसिते प्रभुः । V/224; VI/56; VII/155; VIII/76 शूद्रोऽपि शीलसम्पन्नो • राजन्गुणाः कल्याणकारकाः ॥ शून्यताऽवस्थितः निरुपाख्यो भवत्यसौ ॥ .. . . … शून्योद्भवो भवेद्वायुः . समायोगात् ॥ शूलानि स्युः षट् सहस्त्राण्यूनं सार्धशतद्वयात् । शृङ्गी युवा च पूर्णाङगा. . त्रिविधो यागसिद्धये ॥ शेषं कुमारिकाद्वीपे भविष्यति गृहे. … । IX/188 VI/2628 VIII/219 V/2419 IX/184 VI/2624 III/295 III/911 IX/39 VI/2479 VI/237 IV/1871 II/127; III/381; XI/106 (29th āh.) II/479; III/997; VII / 3396 VI/78 I/6 IV/1712 II/6 IV / 1574, 1690; V/2039, 2276 IX/255 VI/2695 IV/10 III/1098 XI/78 (29th Ah.) VII/3368 XII/246 VII/3536 X/29 VI/2755 XII/384 VII/3674 406 INTRODUCTION TO THE TANTRĀLOKA . … हठतोऽधितिष्ठेत् ॥ शेषः परमार्थत्वात् । शैवसिद्धो भाति शैवादीनि रहस्यानि. .. . . पुनरभ्येति नाधः । . त्रयम्बकादित्यनामकम् ॥ . शैवी मुखमिहोच्यते । शौचसन्तोषतपः. . नियमाः । .. … ज्ञातव्यं योगिनीकुले ॥ श्मशानं हृत्प्रदेशः. श्राद्धपक्षे तु दातव्यम्….। श्रीकण्ठ एव परया मूर्त्या कालाग्निरुच्यते । श्रीकेयूरवतीतः…. षोडशैवेत्थम् ॥ श्रीक्रमसद्भावादिक श्रीमत्सदाशिवपदेऽपि … . कुलधरपूर्वासु संततिषु ॥ 1/276
- II/276* I/72 II/72 I/27-28 1/7, 115; II/171, 188 II/27-28 II/7, 115, 523, 540 VII/3341 VI/30420 A330/3512 III/94 XI/ 51 (29th Ah.) III/710 X/316 IV/146 III/1234 III/195 III/811 III/191 111/807 III/193 III/809 श्रीभतिराजनामापि . . कालीनये .. गुरुता ॥ III/193 III/809 श्रीवीरनाथपादैः . कृताः शिष्याः । III/196 III/812 श्रोत्रं त्वक्चक्षुषी जिह्वातैजसश्च स सात्त्विकः ॥ VI/187 IV/1821 श्रोत्रं त्वक्चक्षुषी जिह्वा नासा चित्तं च धीव्रजः । VI/44 IV/1678 श्लोकगाथादि. • मन्त्रत्वनेव पश्यति ॥ III/227 III / 843 षट्प्राणाश्चषकस्तेषां षष्टिर्नाली तथा तिथिः । IV/165 II1/1253 षडङ्गुलं च सङ्क्रामो. • भवेत्तच्चोत्तरायणम् ॥ षडेवेह स्वरा मुख्याः … . षड़विधोऽध्वा प्रकीर्तितः । षड्विंशकं परं बीजं. IV/98 III/1186 . विज्ञेयाः सूर्यरश्मयः ॥ II/181 II/533 • वदनं चोत्तरं शुभम् ॥ VII / 32 (11th Ah.) XII/184-85 V/2.124 VII/3474-3475 षड्वंशकं तु देवेशि योगशास्त्रे परं पदम् । षोढा वै वैधबोधेन अध्वानं शोधयत्प्रिये । संकल्पकसन मनः…. संवित्तिफलभेदोऽत्र न प्रकल्प्यो मनीषिभिः । संविन्निष्ठा हि विषयव्यवस्थितिः (तयः) । संसाराम्बुनिधि यः… . सोऽस्मिञ्छास्त्रेऽधिकारवान् ॥ I/70 II/70 XI/149 (29th Ah.) VII/3439 I/117 II/117 I/246 II/246 III/216; XI / 150 III / 832; VII / 3256 I/4 (2nd āh.) II/3141 संसारोऽस्ति न तत्त्वतः . .. स्वस्थो यथावस्थितः ॥ संहताङ्गुलिका पाणी. I/305 II/305 संसारोऽस्ति न तत्त्वतस्तनुभृतां बन्धस्य वातँव का । … कुम्भमुद्रा प्रकीर्तिता ॥ संहितापारगस्येह सेकः कार्योऽन्यथा नहि । स एव प्रतिभायुक्तः.. सकृद्विभातोऽयमात्मा .. सक्रमत्वं च लौकिक्याः.. स चेतनश्चिता योगात्…। सजातीयप्रसिद्ध्यैव. प्रसिद्धिः प्राक्तनी स्थिता ॥ सतोऽवश्यं परमसत्सच्च. .. सत्यमेतन्महाप्राज्ञ प्राणायामो न कारणम् । सदसद्विभेदसूते. जयायेन रूपेण ॥ सदसद्वस्तुनिर्भासी दर्पणप्रतिबिम्बवत् ॥ सदाशिवादयः सदिति ब्रह्म परमम् । III/99 III/715 IX/39 VI/2479 III/77 III/693 पशुरव भवाणवात् ॥ VIII/133 V/2333 I/106; III/208; XI/55 (29th āh.) II/106; III / 824; VI/3345 . प्राभव्याः स्यात्प्रभोरिव ॥ APPENDIX-16 II/134 11/486 VII/34 V/1918 XII/361 VIII/3651 • सदसन्मयः ॥ I/25 (2nd Ah.) II/335 III/97 III/713 III/200 III/816 II/27 II/379 शक्तीः समाक्षिपेयुः । I/243 II/243 II/165 II/517 407 407 408 INTRODUCTION TO THE TANTRĀLOKA सन्तापं क्रोधने विद्या चश्वले चपलाः श्रियः । X/267 VI/2993 सन्ति (न्तो) हि प्रयुञ्जानाः । … I/14 II/14 सन्दिग्धेऽपि पदे लोके. … स्यादस्ति चेन्नास्तिको हतः ॥ IV/20 III/1108 सन्ध्याकालं विना त्रिंशत्त्रुटिकोऽहोरात्रः IV/57 III/1145 सन्ध्या नाम सुरास्तस्मिन्वसन्ति सुखिनः सदा । V/113 IV/1453 …. . सप्तेन्द्रियशिखाजालजटिले भस्मीभावोऽग्नितर्पणम् ॥ समता सर्वभावानां वृत्तीनां वर्णानां चैव सर्वशः ॥ समनोबुद्धिदेवानां गणे. • स्वानुरूपादहंकृतः ॥ समन्ताद् ब्रह्मणोऽण्ड . शतरुद्रः समन्वितम् ॥ समयप्रतिभेत स्तदनाचारांश्च घातयेत् । समयी राजपुत्त्रवत् । समयोल्लङ्घन्नाद्देवि क्रव्यादत्वं शतं समाः । • समुत्थानात् क्रियादयः । …. समुदायवृत्ताः शब्दा अवयवेष्वपि वर्तन्ते । III/233 III/849 IIT / 304 III/920 VI/222 IV/1856 V/18 IV/1368 XI/163 VII/3269 IX/16 VI/2456 X/303 VI/3029 VI/86 IV/1720 III/340 III/956 सम्बन्धः परमेशानि मिश्रोऽदिव्यश्च तत्परः ॥ I/284 II/284 सर्वं खल्विदं ब्रह्म । II/166; III/121 II/518; III/737 सर्वं वा मय्येव स्थितम् । I/238 II/238 . सर्वकर्तृ विभु सूक्ष्मं तत्कुलं वरवर्णिनि । सर्वज्ञः सर्वकर्ता च दार्याच्छिवो भवेत् ॥ XI/4 (29th āh.) IX/203 VII/3294 VI/2643 सर्वत्र भैरवो भावः . परोऽस्तीत्यद्वयागमः ॥ सर्वत्राभासभेदो. . भातस्य नो सकृत् ॥ VII / 73 ( 11th Ah.) III/210 V/2165 III/826APPENDIX-16 सर्वभावमयभावमण्डलं. . विश्वमेधमययज्ञयाजिनः ॥ III/371 111/987 सर्वभावविवेकेन . प्रातिभस्य विधीयते ॥ VIII/116 V/2316 सर्वमेतत्प्रवृत्यर्थं . … ॰ कल्प्यश्चेद् यथायथम् । 1/48 II/48 सर्वलक्षणहीनोऽपि ज्ञानवान्गुरुत्तमः । सर्वसंहारसंहारसंहारमपि शिवात्मिका ॥ . सर्वा: शक्तीश्चेतसा. विश्वाधार एकोऽवभासि ॥ सर्वाध्वनो. .परं पदम् । सर्वार्चनं स्थण्डिले स्यान्न च तत्त्राधिवासनम् । III/67 III/683 III/221 III/837 XI/128 VII/3234 1/72 II/72 X/222 VI/2948 सर्वालम्बनधर्मेश्व. • न शून्यं परमार्थतः ॥ I/67; IV/9 II/67 सर्वासां देवतानां तु आधारः १. नित्यं तत्र प्रपूजयेत् ॥ XI/15 (29th āh.) VII/3305 सर्वेऽनुभूता यदि. सर्वशं तु कुलं देवि . .. . तत्तेजः परमं घोरं ॥ सर्वेश्वरानधिष्ठाय श्रीकण्ठः प्रतिनिकेतनम् ॥ स्मृतिर्नाम न संभवेत्तत् ॥ III/451 III/1067 XI/4 (29th āh.) VII/3294 V/173 IV/1523 सर्वेषामेव मन्त्राणां. • सर्वमन्त्रेषु सर्वदा ॥ II/222 11/574 सर्वो ममायं विभव । III/184 III/800 सर्वो विकल्पः संसारः. 1/56,237; III / 117; VIII / 222; X /116 II/56,237; III/733; V/2422; VI/2842 सर्वो विकल्पः स्मृतिः… स सिसृक्षुर्जगत्… बोधयामास पुद्गलान् ॥ स हौ क्षपादिनामाना. I/134 II/134 VI/79 IV/1713 … . मुक्त्वा स्वयं महत् । सांख्यवेदपुराणज्ञा…. अमोक्ष मोक्षलिप्सया । II/169 II/521 III/43 III/659 409 सर्वभावमयभावमण्डलं . विश्वमेधमययज्ञयाजिनः ॥ III/371 III/987 सर्वभावविवेकेन. .. प्रातिभस्य विधीयते ॥ VIII/116 V/2316 सर्वलक्षणहीनोऽपि ज्ञानवान्गुरूत्तमः । सर्वा: शक्तोश्चेतसा . . सर्वमेतत्प्रवृत्यर्थं . . कल्प्यश्चेद् यथायथम् । I/48 II/48 III/67 III/683 सर्वसंहारसंहारसंहारमपि शिवात्मिका ॥ III/221 III/837 विश्वाधार एकोऽवभासि ॥ XI/128 VII/3234 सर्वाध्वनो. . परं पदम् । I/72 II/72 सर्वऽनुभूता यदि … . तत्तेजः परमं घोरं ॥ सर्वेषामेव मन्त्राणां. … . सर्वमन्त्रेषु सर्वदा ॥ सर्वार्चनं स्थण्डिले स्यान्न च तत्राधिवासनम् । सर्वालम्बनधर्मेश्व .. न शून्यं परमार्थतः ॥ सर्वासां देवतानां तु आधारः नित्यं तत्र प्रपूजयेत् ॥ .. स्मृतिर्नाम न संभवेत्तत् ॥ X/222 VI/2948 1/67; IV/9 11 /67 XI/15 (29th Ah.) VII/3305 III/451 III/1067 सर्वेशं तु कुलं देवि . सर्वेश्वरानधिष्ठाय श्रीकण्ठःप्रतिनिकेतनम् ॥ XI/4 (29th Ah.) VII/3294 V/173 IV/1523 II/222 11/574 III/184 III/800 APPENDIX-16 1 /56, 237; III / 117; VIII / 222; X/116 II/56, 237; III/733; V/2422; सर्वो ममायं विभव. सर्वो विकल्पः संसारः सर्वो विकल्पः स्मृतिः … स सिसृक्षुर्जगत् बोधयामास पुद्गलान् ॥ . स हौ क्षपादिनामानामुक्त्वा स्वयं महत् । सांख्यवेदपुराणज्ञा.अमोक्षे मोक्षलिप्सया । VI/2842 I/134 II/134 VI/79 IV/1713 II/169 II/521 III/43 III/659 409 410 INTRODUCTION TO THE TANTRĀLOKA III/330 III/946 I/34 II/34 VI/117 IV/1751 II/173 II/525 X/305 VI/3031 SPAR IV/100 III/1188 I/167 II/167 III/281 III/897 III/151 III/767 II/164; III/219 II/516; III / 835 X/219 VI/2945 VI/7 IV/1641 X/136 VI/2862 XII/380 VIII/3670 I/2 (2nd āh.) II/312 I/34 (2nd āh.) II/344 ॥ I/153 II/153 XI / 52 (29th Ah.) VII/3342 XI/3 (29th āh.) VII/3293 X/364 VI/3090 VI/220 IV/1854 . … साक्षं सर्वमिदं देहं हृत्पङ्कजसमुद्गकम् ॥ साक्षात्कृतधर्मा… उपदेष्टा चाप्तः । सा चैका व्यापिनी…. व्ययहीना च कथ्यते ॥ …. सा चैष्टव्येन रूषिता । साधकस्याधिकारार्थमक्षमालादि. … . पुष्पोदकसमन्वितम् ॥ साधनं यत्कृतम् तत्र इह् जन्मनि सिद्धिदम् । सा धातोः प्रत्ययाद् .. .कि केन कथमित्यदः ॥ सापेक्षत्वेऽप्यपेक्षेव. . नान्यत्स्यादनवस्थितेः । सामानाधिकरण्यं हि सद्विद्याहमिदंधियोः ॥ सार्णनाण्डत्रयं व्याप्तं । सा शक्तिरापतत्याद्या स्यात्परं नैःश्रेयसं प्रति । .. … सिद्धयोगीश्वरीतन्त्रं. मालिनीविजयोत्तरं । सिद्धस्याभिमुखीभावमानं संबोधनं विदुः । सिद्धातन्त्रमिदं देवियोगिनीहृदिनन्दनः ॥ सिद्धानां योगिनीनां. . संक्षपोऽयं वरानने ॥ सिद्धानां योगिनीनां च दर्शनम् सिद्धान्तके पश्चकं सारंत्रिकं तु भैरवे तन्त्रे सिद्धान्तवैष्णवबौद्धा. .. निर्जीवा जीववर्जिताः ॥ सिद्धान्तादिषु तन्त्रेषु. . सद्यः प्रत्ययकारकाः ॥ .. सिद्धैः संस्थापितानां तु न मानादि विचारयेत् । सुगन्धिं शीतलां दीर्घामश्नतः सन्ति युगपत्पञ्चबुद्धयः । • APPENDIX-16 411 सुमेरुर्हेमसंपृक्तः शरावाकृतिमस्तकः । सुरा च परमा शक्तिः V/41 IV/1391 333 . भैरवेण महात्मना ॥ XI/9 (29th Āh.) VII/3299 सुरा न पेया । III/278 III/894 सुराया अवघ्राणः कर्त्तव्यः । III/272 III/888 …. स्रुक्शक्तिस्तु स्रुवः शिवः । IX/210 VI/2650 सुव्रतं तु शुना दष्टं विरानमुपवासयेत् । VIII/11 V/2211 सुसूक्ष्मो व्यापकः शुद्धः प्राणतत्त्वस्य वाचकः ॥ II/149 II/501 सूर्य प्रमाणमित्याहु:.. III/175 III/791 सूर्यादिर्मन्त्रमादाय गच्छेदस्त्रमनुस्मरन् । IX/34 VI/2474 सृष्टिसंहारकर्तारं प्रणतार्तिविनाशनम् ॥ I/7 II/7 सेच्छायाः प्रथमा तुटि: । IX/169 VI/2609 सेन्द्रियं चैव गुरुतो . प्रतिभाति समं मम ॥ VIII/120 V/2320 सेयं क्रियात्मिका शक्तिः. . ज्ञाता सिद्ध्युपपादिका ॥ 1/185 II/185 सैव शीघ्रतरोपात्त….। II/173 II/525 सैष दाशरथी रामः…. XII/290 VII/3580 सैषा सारतया प्रोक्ता हृदयं परमेष्ठिनः । I/207 II/207 सोऽरोदीद्यदरोदीत् तद्रुद्रस्य रुद्रत्वम् । III/261 III/877 सोऽभिषिक्तो गुरु पश्चाद्दक्षिणाभिः प्रपूजयेत् । XI/183 VII/3289 सोऽयमैश्वरो भावः पशोरपि । X/99 V1/2825 सोमं चामृतनाथं. . नामभिः परिकीर्तितम् ॥ II/164 II/516 … सोमार्कानलदीप्तीनां. व्यक्ततां नयति स्फुटम् ॥ III/128 III/744 412 INTRODUCTION TO THE TANTRĀLOKA सोमो वर्षति चामृतम् । स्कन्धोऽपरः कलायास्तु…. युग्मायुग्मक्रमेण तु ॥ स्त्रीमुखाच्च भवेत्सिद्धिः सुसिद्धं पतासु तत्पदम् । स्त्रीमुखे निक्षिपेत्प्राज्ञः स्त्रीमुखाद्ग्राहयेत् पुनः प्रिये ॥ स्थित्यर्थं रमयेत्कान्तां न लौल्येन कदाचन ॥ स्नातोऽधिकारी भवति देवे पित्र्ये च कर्मणि । स्पर्शोऽस्या अनुष्णाशीतत्वे सति पाकजः । स्पर्शोऽस्यानुष्णाशीतत्वे सति अपाकजः । स्फटिकस्येव स्वरूपमनिरूप्यम् । . । स्मरणादभिलाषेण (येन) व्यवहारः प्रवर्तते । स्मृताधश्छदनं मया विद्या तूत्तरमेव हि । स्यात्परापरया साकं वामारे रतिशेखरः । स्यात्परे परया साकं वामारे संश्व भैरवः । स्रजं विमोचयेन्नाम इतरेषां गणान्तकम् । . स्रोतोभेदं. • स्यात्तदकीर्तनात् ॥ स्वक्रमं तु यजेन्मध्ये द्वैताचारं तु वर्जयेत् ॥ स्वातंत्र्यामुक्तमात्मानं. स्वातंत्रस्याप्यबोधता । स्वातंत्र्यहानिर्बोधस्य. • स्वस्वरूपापहानितः ॥ स्वदेह एवायतनं नान्यदायतनं व्रजेत् । स्वदेहावस्थितं द्रव्यं रसायनवरं शुभम् । II/35; VII / 3378 II/125 II/477 VI/174 IV/1808 XI/88 (29th Āh.) VII/3378 I/35; XI/88 (29th āh.) XI / 73 ( 29th Ah.) VII/3363 IX/41 VI/2481 VI/237 IV/1871 VI/237 IV/1871 II/126 II/478 III/450 III/1066 TX/151 VI/2591 X/6 VI/2732 X/6 VI/2732 III/295 III/911 I/23 II/23 XI/52 (29th āh.) VII/3342 VI/124 IV/1758 VI/80 IV/1714 I/55; VI/57 II/55; IV/1691 XI/119 (29th Āh.) IX /84; XI / 92 (29th āh.) VII/3409 VI/2524; VI/3382 412 INTRODUCTION TO THE TANTRĀLOKA . सोमो वर्षति चामृतम् । स्कन्धोऽपरः कलायास्तु युग्मायुग्मक्रमेण तु ॥ • . स्त्रीमुखाच्च भवेत्सिद्धिः सुसिद्धं पतासु तत्पदम् । ७ स्त्रीमुखे निक्षिपेत्प्राज्ञः स्त्रीमुखाग्राह्येत् पुनः प्रिये ॥ स्थित्यर्थं रमयेत्कान्तां न लौल्येन कदाचन ॥ स्नातोऽधिकारी भवति देवे पित्र्ये च कर्मणि । स्पर्शोऽस्या अनुष्णाशीतत्वे सति पाकजः । II/125 II/477 VI/174 IV/1808 XI/88 (29th āh.) VII/3378 I/35; XI/88 (29th āh.) II/35; VII / 3378 स्पर्शोऽस्यानुष्णाशीतत्वे सति अपाकजः । स्फटिकस्येव… स्वरूपमनिरूप्यम् । स्मरणादभिलाषेण (येन) व्यवहारः प्रवर्तते । स्मृताधश्छदनं मया विद्या तूत्तरमेव हि । स्यात्परापरया साकं वामारे रतिशेखरः । स्यात्परे परया साकं वामारे संश्च भैरवः । स्स्रजं विमोचयेन्नाम. …इतरेषां गणान्तकम् । .. स्रोतोर्भेदं…. स्यात्तदकीर्तनात् ॥ स्वक्रमं तु यजेन्मध्ये द्वैताचारं तु वर्जयेत् ॥ तु स्वातंत्र्यामुक्तमात्मानं …. 1 स्वातंत्रस्याप्यबोधता । स्वातंत्र्यहानिर्बोधस्य. .. . स्वस्वरूपापहानितः ॥ स्वदेह एवायतनं नान्यदायतनं व्रजेत् । स्वदेहावस्थितं द्रव्यं रसायनवरं शुभम् । XI/73 (29th āh.) VII/3363 IX/41 VI/2481 VI/237 IV/1871 VI/237 IV/1871 II/126 II/478 III / 450 III/1066 IX/151 VI/2591 X/6 VI/2732 X/6 VI/2732 III/295 III/911 I/23 II/23 XI / 52 (29th āh.) VII/3342 VI/124 IV/1758 VI/80 IV/1714 1/55; VI/57 II/55; IV/1691 XI/119 (29th āh.) IX /84; XI/92 (29th āh.) VII / 3409 VI/2524; VI/3382 IX/24 VI/2464 X/313 VI/3039 XI / 72 ( 29th Ah.) VII/3362 VII/150 V/2034 VIII/116 V/2316 I/147 II/147 I/27 (2nd Ah.); III/215 II/337; III / 831 XI/4 (29th āh.) VII/3294 X/202; XI/179 VI/2928; VII / 3285 III/74 III/690 III/71 III/687 III/16 III/632 VI/10 IV/1644 IX/88 VI/2528 II/139 II/491 V/29 IV/1379 XII/228 VII/3518 XII/241 VII/3531 III/286 III/902 III/213 III/829 1/8; XII/282 II/8; VII/3572 स्वधनेनापि कर्त्तव्या क्षीणवित्ते शिशावपि । स्वनाम्ना प्रणवाद्येन. . विन्यसेत्कारणेश्वरे ॥ स्वपत्नी भगिनी माता दुहिता वा शुभा सखी । स्वापरामर्शमात्रं यदपराधः • यद्वक्तुं नैव पार्यते ॥ … स्वप्नेन्द्रजालवत्सर्वं . . ध्यायेच्छिवं विभुम् ॥ स्वापेऽप्यास्ते. • यद्यथावस्तु जातम् ॥ स्वभावमवभासस्य . स्फटिकादिजडोपमः ॥ स्वभावे बोधममलं कुलं सर्वत्र कारणम् । स्वमन्त्रमक्षसूत्रं च गुरोरपि न दर्शयेत् । स्वमन्त्ररक्षणं यत्नात्सर्वदा कारयेत्सुधीः । स्वयं गृहीतमन्त्राश्च क्लिश्यन्ते चाल्पबुद्धयः । स्वसिद्धान्तविरुद्धेन तत्त्वं वेद नापरः । . स्वामिनश्वात्मसंस्थस्य. तस्मादिच्छामर्शः प्रवर्तते ॥ हंसो वृको वृषदंशस्ते ऐन्द्राः । हकाररूपया शक्त्या मकारो ना हृदि स्थितः । हाटकेन विशुद्धेन सर्वेषां शुद्धिरिष्यते । हाहारावं धनं रुद्धं सामयं चित्रकण्टकम् । हाहारावा महारावा. हृदयगुहागहगतं हृदयं बोधपर्यायः. कन्दे षड्रसलम्पटाः ॥ .शिवाशयाश्मादिमश्लाघ्यम् ॥ हृदयं शक्तिसूत्रं तु. APPENDIX-16 413 414 हृदि ध्येयो मनीषिणाम् । III/331 III/947 हेतुफले संसारः । III/33 III/649 हेतुशास्त्रं च यल्लोके. . . . तत्त्राभिरता जनाः । III/18 III/634 … हेयाध्वानमधः. • यावत्सा समना शक्तिः ॥ I/190 II/190 ● होत्री दीक्षा तु सिद्धान्ते दीक्षा पश्वविधोदिता । . VIII/182 V/2382 INTRODUCTION TO THE TANTRĀLOKA